ในบทความนี้
ตรวจสุขภาพประจำปีพนักงาน คือการที่องค์กรจัดให้พนักงานได้รับการตรวจร่างกายและตรวจทางห้องปฏิบัติการปีละครั้ง เพื่อคัดกรองความเสี่ยงสุขภาพตั้งแต่เนิ่น ๆ สำหรับพนักงานส่วนใหญ่เป็นสวัสดิการ แต่สำหรับพนักงานที่ทำงานเกี่ยวกับปัจจัยเสี่ยง กฎหมายกำหนดให้นายจ้างต้องจัดตรวจ
คู่มือนี้เขียนสำหรับฝ่าย HR และผู้ดูแลสวัสดิการที่ต้องจัดตรวจสุขภาพให้พนักงานหลายสิบถึงหลายพันคน ตั้งแต่เรื่องที่กฎหมายบังคับ วิธีกำหนดรายการตรวจให้เหมาะกับแต่ละกลุ่ม การขอและเทียบใบเสนอราคา การจัดวันตรวจ ไปจนถึงการดูแลผลตรวจซึ่งเป็นข้อมูลอ่อนไหว พร้อมแม่แบบ Excel ให้ดาวน์โหลดฟรี
กฎหมายเรื่องตรวจสุขภาพพนักงานที่ HR ต้องรู้
ไม่มีกฎหมายที่บังคับให้ทุกองค์กรจัดตรวจสุขภาพประจำปีให้พนักงานทุกคน แต่กฎกระทรวงกำหนดมาตรฐานการตรวจสุขภาพลูกจ้างซึ่งทำงานเกี่ยวกับปัจจัยเสี่ยง พ.ศ. 2563 ภายใต้พระราชบัญญัติความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน พ.ศ. 2554 กำหนดหน้าที่ให้นายจ้างที่มีลูกจ้างทำงานเกี่ยวกับปัจจัยเสี่ยง เช่น สารเคมีอันตราย เสียงดัง ความร้อน หรือฝุ่น
| กรณี | สิ่งที่นายจ้างต้องทำ |
|---|---|
| รับพนักงานเข้าทำงานที่มีปัจจัยเสี่ยง | ตรวจสุขภาพครั้งแรกให้เสร็จภายใน 30 วันนับแต่วันที่รับเข้าทำงาน |
| ระหว่างทำงาน | ตรวจครั้งต่อไปอย่างน้อยปีละ 1 ครั้ง หรือตามระยะเวลาที่ลักษณะงานจำเป็น |
| เปลี่ยนงานที่มีปัจจัยเสี่ยงต่างจากเดิม | ตรวจให้เสร็จภายใน 30 วันนับแต่วันที่เปลี่ยนงาน |
| ผลตรวจผิดปกติหรือเจ็บป่วยจากงาน | ให้พนักงานได้รับการรักษาทันที หาสาเหตุ และส่งผลตรวจกับการแก้ไขให้พนักงานตรวจความปลอดภัยภายใน 30 วัน |
| ทุกครั้งที่ตรวจ | บันทึกผลในสมุดสุขภาพประจำตัวลูกจ้าง ซึ่งทำเป็นแบบอิเล็กทรอนิกส์ได้ และเก็บผลไว้ให้ตรวจสอบได้ |
จุดที่ HR พลาดบ่อยคือกรณีย้ายแผนก พนักงานที่ย้ายไปทำงานที่มีปัจจัยเสี่ยงต่างจากเดิมต้องตรวจใหม่ภายใน 30 วัน ใช้ผลตรวจประจำปีของแผนกเดิมแทนไม่ได้ ควรให้เจ้าหน้าที่ความปลอดภัยในการทำงาน (จป.) ระบุว่างานใดมีปัจจัยเสี่ยงอะไร ก่อนกำหนดรายการตรวจ
6 ขั้นตอนจัดตรวจสุขภาพประจำปีพนักงาน
- แบ่งกลุ่มพนักงาน ตามอายุ เพศ และความเสี่ยงของงาน เช่น พนักงานสำนักงานอายุต่ำกว่า 35 ปี พนักงานอายุ 35 ปีขึ้นไป และพนักงานที่ทำงานเกี่ยวกับปัจจัยเสี่ยง
- กำหนดรายการตรวจกับแพทย์ ให้แพทย์ เช่น แพทย์อาชีวเวชศาสตร์ ช่วยกำหนดรายการตามกลุ่ม เพิ่มรายการตามปัจจัยเสี่ยงของงาน และตัดรายการที่ไม่มีข้อบ่งชี้ออก
- ตั้งงบ คิดจากจำนวนคนในแต่ละกลุ่มคูณราคาต่อคนของโปรแกรมกลุ่มนั้น ไม่ใช่ราคาเดียวกับทุกคน
- ขอใบเสนอราคาอย่างน้อย 3 แห่ง โดยส่งข้อมูลกลุ่มพนักงานและรายการตรวจชุดเดียวกันให้ทุกแห่ง เพื่อเทียบกันได้ตรง
- เลือกรูปแบบการตรวจ ระหว่างให้พนักงานไปตรวจที่โรงพยาบาล ออกหน่วยตรวจที่บริษัท หรือผสมกัน
- จัดวันตรวจและติดตามผล แจ้งการเตรียมตัว เช่น งดอาหารก่อนเจาะเลือด ส่งผลให้พนักงานโดยตรง และนัดตรวจซ้ำหรือส่งต่อเมื่อผลผิดปกติ
รายการตรวจที่โปรแกรมตรวจสุขภาพพนักงานมักมี
รายการตรวจควรกำหนดโดยแพทย์ตามอายุ เพศ และความเสี่ยงของงาน ตารางนี้เป็นรายการที่ผู้ให้บริการมักเสนอในโปรแกรมตรวจสุขภาพพนักงาน เพื่อให้ HR ใช้คุยกับผู้ให้บริการและเทียบใบเสนอราคาได้
| กลุ่มรายการ | ตัวอย่าง | หมายเหตุสำหรับ HR |
|---|---|---|
| พื้นฐาน | ซักประวัติ ตรวจร่างกายโดยแพทย์ วัดความดันโลหิต น้ำหนัก ส่วนสูง และดัชนีมวลกาย | มีในเกือบทุกโปรแกรม |
| เลือดและปัสสาวะ | ความสมบูรณ์ของเม็ดเลือด น้ำตาลในเลือด ไขมันในเลือด การทำงานของไตและตับ ตรวจปัสสาวะ | รายการตรวจต่างกันตามโปรแกรม ให้ขอรายการละเอียด |
| ภาพถ่ายทางรังสี | เอกซเรย์ปอด | บางองค์กรกำหนดสำหรับพนักงานใหม่หรือกลุ่มเสี่ยง |
| ตามอายุและเพศ | รายการคัดกรองเพิ่มเติมที่แพทย์แนะนำตามช่วงอายุ | ให้แพทย์กำหนด ไม่ควรเพิ่มทุกรายการให้ทุกคน |
| ตามปัจจัยเสี่ยงของงาน | เช่น สมรรถภาพการได้ยินสำหรับงานที่มีเสียงดัง สมรรถภาพปอดสำหรับงานที่มีฝุ่น หรือการตรวจสารเคมีในร่างกาย | เป็นส่วนที่กฎหมายบังคับสำหรับงานที่มีปัจจัยเสี่ยง ตรวจว่าผู้ให้บริการทำได้ครบ |
การตรวจหลายรายการเกินความจำเป็นไม่ได้ทำให้พนักงานสุขภาพดีขึ้น แต่ทำให้งบสูงขึ้น และอาจทำให้ต้องตรวจซ้ำโดยไม่จำเป็น การให้แพทย์กำหนดรายการตามกลุ่มจึงช่วยทั้งเรื่องคุณภาพและงบ
ตรวจที่โรงพยาบาล หรือออกหน่วยตรวจที่บริษัท
| ไปตรวจที่โรงพยาบาลหรือคลินิก | ออกหน่วยตรวจที่บริษัท | |
|---|---|---|
| เหมาะกับ | องค์กรที่พนักงานกระจายหลายพื้นที่ หรือมีจำนวนน้อย | องค์กรที่พนักงานอยู่ที่เดียวจำนวนมาก |
| ข้อดี | ตรวจได้หลากหลายรายการ พนักงานเลือกวันและสาขาได้ | พนักงานเสียเวลางานน้อย อัตราการเข้าตรวจสูง |
| ข้อควรระวัง | พนักงานบางส่วนไม่ไปตรวจ ต้องติดตาม | มักมีจำนวนขั้นต่ำ และบางรายการตรวจนอกโรงพยาบาลไม่ได้ |
| ควรถามผู้ให้บริการ | มีสาขาใกล้พนักงานกี่แห่ง นัดผ่านช่องทางไหน | จำนวนขั้นต่ำ ใช้พื้นที่เท่าไร ได้ผลตรวจกี่วัน |
หลายองค์กรใช้แบบผสม ออกหน่วยตรวจที่สำนักงานใหญ่ และให้พนักงานสาขาหรือพนักงานที่พลาดวันตรวจไปตรวจที่โรงพยาบาลหรือคลินิกใกล้บ้าน
เทียบใบเสนอราคาด้วยแม่แบบ Excel ฟรี
ราคาต่อคนเป็นแค่ส่วนหนึ่งของการตัดสินใจ แม่แบบนี้ช่วยเทียบผู้ให้บริการได้ 4 รายพร้อมกัน ทั้งงบรวมตามจำนวนคนในแต่ละกลุ่ม เงื่อนไขที่ HR ควรถาม และคะแนนรวมตามน้ำหนักที่องค์กรกำหนดเอง
แม่แบบเปรียบเทียบใบเสนอราคาตรวจสุขภาพพนักงาน
คำถามที่ควรใส่ในคำขอใบเสนอราคาทุกครั้ง
- ราคาต่อคนของแต่ละกลุ่ม และรายการตรวจละเอียดของแต่ละโปรแกรม
- ตรวจตามปัจจัยเสี่ยงของงานได้ครบหรือไม่ และใครเป็นผู้แปลผล
- ได้ผลตรวจภายในกี่วัน ส่งผลให้พนักงานอย่างไร และมีแพทย์อธิบายผลหรือไม่
- มีรายงานสรุปภาพรวมองค์กรแบบไม่ระบุตัวบุคคลหรือไม่
- เมื่อผลผิดปกติ มีการนัดตรวจซ้ำหรือส่งต่อการรักษาอย่างไร และมีค่าใช้จ่ายเพิ่มหรือไม่
- เงื่อนไขการออกหน่วย จำนวนขั้นต่ำ และค่าใช้จ่ายเพิ่มเติม
ดูแลผลตรวจสุขภาพให้ถูกต้องตาม PDPA
ผลตรวจสุขภาพเป็นข้อมูลส่วนบุคคลอ่อนไหวตามพระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล การเก็บและใช้ข้อมูลนี้ต้องมีฐานทางกฎหมายรองรับ และโดยทั่วไปต้องได้รับความยินยอมโดยชัดแจ้ง แนวทางที่องค์กรส่วนใหญ่ใช้คือ
- ให้ผู้ให้บริการส่งผลตรวจละเอียดให้พนักงานโดยตรง
- องค์กรได้รับเฉพาะข้อมูลที่จำเป็น เช่น ผลสรุปความเหมาะสมกับงาน และรายงานภาพรวมแบบไม่ระบุตัวบุคคล
- สำหรับงานที่มีปัจจัยเสี่ยง ซึ่งกฎหมายกำหนดให้นายจ้างบันทึกและเก็บผล ให้จำกัดคนเข้าถึง และกำหนดระยะเวลาเก็บให้ชัด
- ระบุเรื่องนี้ในสัญญากับผู้ให้บริการ และให้เจ้าหน้าที่คุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล (DPO) ขององค์กรตรวจ
ทำให้ตรวจสุขภาพประจำปีคุ้มกว่าเดิม
การตรวจสุขภาพที่ดีไม่ได้จบที่วันตรวจ องค์กรที่ได้ประโยชน์มากที่สุดมักทำสามอย่างต่อ คือดูรายงานภาพรวมเพื่อวางแผนสวัสดิการปีถัดไป เช่น ถ้าพนักงานจำนวนมากมีปัญหาเรื่องน้ำหนักหรือความดัน ติดตามให้พนักงานที่ผลผิดปกติได้พบแพทย์จริง และเชื่อมการตรวจสุขภาพเข้ากับสวัสดิการอื่น เช่น วัคซีน ทันตกรรม และการปรึกษาแพทย์ออนไลน์
อ่านต่อ: สวัสดิการสุขภาพพนักงาน ออกแบบอย่างไรให้พนักงานใช้จริง พร้อมเครื่องมือจัดแผนตามกลุ่มอายุ
เนื้อหานี้สรุปเพื่อการวางแผนสวัสดิการ ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์หรือกฎหมาย รายการตรวจของพนักงานแต่ละกลุ่มควรกำหนดโดยแพทย์
คำถามที่พบบ่อย
นายจ้างต้องจัดตรวจสุขภาพประจำปีให้พนักงานทุกคนไหม
ไม่มีกฎหมายที่บังคับให้ตรวจพนักงานทุกคน แต่พนักงานที่ทำงานเกี่ยวกับปัจจัยเสี่ยง เช่น สารเคมีอันตราย เสียงดัง ความร้อน หรือฝุ่น นายจ้างต้องจัดตรวจครั้งแรกภายใน 30 วันนับแต่วันเริ่มงาน และตรวจอย่างน้อยปีละครั้ง ตามกฎกระทรวงกำหนดมาตรฐานการตรวจสุขภาพลูกจ้างซึ่งทำงานเกี่ยวกับปัจจัยเสี่ยง พ.ศ. 2563 สำหรับพนักงานกลุ่มอื่น การตรวจสุขภาพประจำปีเป็นสวัสดิการ
ตรวจสุขภาพประจำปีพนักงานควรตรวจอะไรบ้าง
ควรให้แพทย์กำหนดตามอายุ เพศ และความเสี่ยงของงาน โปรแกรมทั่วไปมักมีการตรวจร่างกายโดยแพทย์ วัดความดันและดัชนีมวลกาย ตรวจเลือดและปัสสาวะพื้นฐาน และอาจมีเอกซเรย์ปอด ส่วนพนักงานที่ทำงานเกี่ยวกับปัจจัยเสี่ยงต้องเพิ่มรายการตามความเสี่ยงนั้น เช่น สมรรถภาพการได้ยินสำหรับงานที่มีเสียงดัง
ตรวจสุขภาพพนักงานใหม่ต้องตรวจภายในกี่วัน
พนักงานที่ทำงานเกี่ยวกับปัจจัยเสี่ยงต้องตรวจครั้งแรกให้เสร็จภายใน 30 วันนับแต่วันที่รับเข้าทำงาน และหากย้ายไปทำงานที่มีปัจจัยเสี่ยงต่างจากเดิม ต้องตรวจใหม่ภายใน 30 วันนับแต่วันที่เปลี่ยนงาน
ควรตั้งงบตรวจสุขภาพพนักงานอย่างไร
คิดจากจำนวนพนักงานในแต่ละกลุ่มคูณราคาต่อคนของโปรแกรมที่เหมาะกับกลุ่มนั้น แทนการใช้ราคาเดียวกับทุกคน แล้วขอใบเสนอราคาอย่างน้อย 3 แห่งด้วยรายการตรวจชุดเดียวกัน แม่แบบ Excel ในบทความนี้คำนวณงบรวมและเทียบผู้ให้บริการให้อัตโนมัติ
บริษัทขอดูผลตรวจสุขภาพของพนักงานได้ไหม
ผลตรวจสุขภาพเป็นข้อมูลส่วนบุคคลอ่อนไหวตาม PDPA การเก็บและใช้ต้องมีฐานทางกฎหมาย และโดยทั่วไปต้องได้รับความยินยอมโดยชัดแจ้ง แนวทางที่นิยมคือให้ผลละเอียดส่งถึงพนักงานโดยตรง และองค์กรได้รับเฉพาะผลสรุปความเหมาะสมกับงานและรายงานภาพรวมแบบไม่ระบุตัวบุคคล ควรให้ DPO ขององค์กรตรวจแนวทาง
ออกหน่วยตรวจสุขภาพที่บริษัทหรือไปตรวจที่โรงพยาบาลดีกว่า
ขึ้นกับจำนวนและที่ตั้งของพนักงาน การออกหน่วยเหมาะกับองค์กรที่มีพนักงานจำนวนมากอยู่ที่เดียว เพราะเสียเวลางานน้อยและคนเข้าตรวจมาก ส่วนการไปตรวจที่โรงพยาบาลหรือคลินิกเหมาะกับพนักงานที่กระจายหลายพื้นที่ และตรวจได้หลากหลายรายการกว่า หลายองค์กรใช้ทั้งสองแบบร่วมกัน
แหล่งอ้างอิง
- ฐานเศรษฐกิจ, ประกาศกฎกระทรวงกำหนดมาตรฐานการตรวจสุขภาพลูกจ้างซึ่งทำงานเกี่ยวกับปัจจัยเสี่ยง พ.ศ. 2563
- ศูนย์ความปลอดภัย อาชีวอนามัยและสิ่งแวดล้อม จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, สรุปกฎกระทรวงการตรวจสุขภาพลูกจ้าง
- ศูนย์ความปลอดภัย อาชีวอนามัยและสิ่งแวดล้อม จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, ประกาศแบบสมุดสุขภาพประจำตัวของลูกจ้าง
- Safety Station 101, สรุปกฎกระทรวงตรวจสุขภาพตามปัจจัยเสี่ยง 2563
