คลินิกเวชกรรม คืออะไร ต่างจากสหคลินิกและคลินิกเฉพาะทางอย่างไร

คลินิกเวชกรรม คือ สถานพยาบาลที่จัดให้มีการประกอบวิชาชีพเวชกรรม ดำเนินการโดยผู้ประกอบวิชาชีพเวชกรรม และไม่รับผู้ป่วยไว้ค้างคืน เป็นประเภทที่คนทั่วไปเรียกรวมๆ ว่าคลินิกทั่วไป

แต่คำว่าคลินิกในทางกฎหมายไม่ได้มีแบบเดียว สถานพยาบาลถูกแบ่งเป็นหลายประเภทตาม พ.ร.บ.สถานพยาบาล พ.ศ. 2541 และแต่ละประเภทกำหนดว่าใครเป็นผู้ดำเนินการได้ ทำอะไรได้ และต้องติดป้ายแบบไหน

ข้อควรทราบ บทความนี้เป็นการสรุปเพื่อความเข้าใจเบื้องต้น ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมาย รายละเอียด เงื่อนไข และการตีความในทางปฏิบัติเป็นอำนาจของกรมสนับสนุนบริการสุขภาพ กระทรวงสาธารณสุข และอาจเปลี่ยนแปลงได้ ผู้ที่กำลังจะขออนุญาตควรตรวจสอบกับสำนักสถานพยาบาลและการประกอบโรคศิลปะ หรือสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดในพื้นที่โดยตรง

คลินิกต่างจากโรงพยาบาลตรงไหน

เส้นแบ่งหลักคือ การรับผู้ป่วยไว้ค้างคืน

คลินิก คือสถานพยาบาลที่ไม่รับผู้ป่วยไว้ค้างคืน เน้นผู้ป่วยนอกเป็นหลัก

สถานพยาบาลที่รับผู้ป่วยไว้ค้างคืนได้ เป็นคนละประเภทและมีข้อกำหนดต่างออกไป ทั้งเรื่องจำนวนเตียง บุคลากร และสถานที่

ความต่างนี้ไม่ได้มีผลแค่ทางกฎหมาย แต่มีผลกับสิทธิประกันของคนไข้ด้วย เพราะกรมธรรม์จำนวนมากแยกความคุ้มครองผู้ป่วยในกับผู้ป่วยนอกตามประเภทของสถานพยาบาล

ประเภทของคลินิก

โดยทั่วไปแบ่งได้เป็น 9 ลักษณะ และแต่ละลักษณะมีสีประจำที่ใช้บนป้ายชื่อสถานพยาบาล

จุดที่มักเข้าใจผิด คือสีนั้นเป็นสีของตัวอักษร ไม่ใช่สีของแผ่นป้าย สำหรับสถานพยาบาลประเภทที่ไม่รับผู้ป่วยไว้ค้างคืน ซึ่งครอบคลุมคลินิกทั้งหมด แผ่นป้ายใช้พื้นสีขาว แล้วใช้สีประจำประเภทกับตัวอักษร คลินิกที่สั่งทำป้ายพื้นสีเขียวทั้งแผ่นจึงอาจต้องทำใหม่

สีตัวอักษรไม่ใช่เรื่องตกแต่ง แต่เป็นข้อกำหนด และเป็นวิธีที่คนไข้กับเจ้าหน้าที่ดูออกได้ทันทีว่าคลินิกนั้นได้รับอนุญาตให้ทำอะไร ควรตรวจสอบสีที่ใช้กับหน่วยงานในพื้นที่ก่อนสั่งทำป้าย

สหคลินิก คืออะไร

สหคลินิก คือคลินิกที่จัดให้มีการประกอบวิชาชีพตั้งแต่สองลักษณะขึ้นไป เช่น เวชกรรม ทันตกรรม การพยาบาล การผดุงครรภ์ กายภาพบำบัด เทคนิคการแพทย์ การแพทย์แผนไทย หรือการประกอบโรคศิลปะ อยู่ในสถานพยาบาลเดียวกัน

ตัวอย่างที่เห็นบ่อยคือคลินิกที่รักษาโรคทั่วไปและมีทันตกรรมด้วย หรือคลินิกแพทย์แผนไทยที่มีกายภาพบำบัดด้วย

เงื่อนไขสำคัญคือแต่ละวิชาชีพต้องมีผู้ประกอบวิชาชีพของสาขานั้นจริง ไม่ใช่ว่าคลินิกเวชกรรมจะเพิ่มบริการทันตกรรมเองได้โดยไม่มีทันตแพทย์

คลินิกเฉพาะทาง ต่างจากคลินิกเวชกรรมอย่างไร

คลินิกเวชกรรม ให้บริการตรวจรักษาโรคทั่วไป เป็นบริการปฐมภูมิ

คลินิกเวชกรรมเฉพาะทาง ดำเนินการโดยแพทย์ที่ได้รับวุฒิบัตรหรือหนังสืออนุมัติในสาขานั้น และต้องระบุสาขาไว้ในชื่อคลินิก

ข้อนี้เป็นจุดที่คลินิกความงามหลายแห่งเข้าใจคลาดเคลื่อน เพราะการให้บริการบางอย่างต้องอยู่ภายใต้ประเภทและผู้ดำเนินการที่ถูกต้อง ไม่ใช่เรื่องของการเขียนชื่อบริการบนหน้าเว็บ

เคล็ดลับบริหารคลินิก ส่งตรงถึงอีเมลคุณ

เจ้าของและผู้บริหารคลินิกกว่า 20,000 คน รับข่าวสารจากเราอยู่แล้ว

สำหรับเจ้าของคลินิกและผู้ที่กำลังจะเปิด — วิธีให้คนไข้ใหม่เจอคลินิกบน Google และให้ AI อย่าง ChatGPT และ Claude แนะนำคลินิกของคุณ วิธีลดงานหน้าเคาน์เตอร์และคนไข้ไม่มาตามนัด และเรื่องที่คลินิกอื่นเจอมาก่อน

สมัครรับ

ส่งสัปดาห์ละครั้ง · ไม่มีสแปม ยกเลิกได้ทุกเมื่อ

More patients, and a system that runs the day

Jib OS brings new patients in, answers every one of them, and keeps the day running. Built by HDmall.

Get your free trial Or see what Jib OS is →

เครื่องมือช่วยดูว่าคลินิกของคุณน่าจะเป็นประเภทไหน

ตอบสามข้อ แล้วดูว่าประเภทใดตรงกับสิ่งที่คลินิกตั้งใจจะทำ เครื่องมือนี้ช่วยจำกัดตัวเลือกให้แคบลงก่อนไปคุยกับสำนักงานสาธารณสุขจังหวัด ไม่ได้ตัดสินแทน

เช็กลิสต์เตรียมเปิดคลินิก ดาวน์โหลดฟรี

รู้ประเภทแล้ว คำถามถัดไปคือต้องเตรียมอะไรบ้าง

ดาวน์โหลดเช็กลิสต์ (Excel)

ไฟล์นี้ไม่ใช่แบบฟอร์มยื่นขออนุญาต แบบฟอร์มคำขอเป็นแบบที่ทางราชการกำหนดและต้องขอจากสำนักงานสาธารณสุขจังหวัด ไฟล์นี้คือรายการสิ่งที่ควรเตรียมให้พร้อมก่อนไปยื่นและก่อนวันตรวจ

34 รายการ แบ่งเป็นสี่ช่วง

ช่วงที่ 4 คือช่วงที่คนเตรียมน้อยที่สุด เพราะรู้สึกว่าได้ใบอนุญาตแล้วคืองานจบ

แต่การต่ออายุและการตรวจครั้งถัดไปดูจากบันทึกที่ทำระหว่างทาง คลินิกที่เริ่มบันทึกตอนใกล้ต่ออายุจึงไม่มีอะไรให้ดูย้อนหลัง เช่น สถิติผู้ป่วยที่ต้องเก็บตลอดรอบปี หรือบันทึกอุณหภูมิตู้เย็นที่ต้องมีทุกวัน

คอลัมน์สุดท้ายชี้ไปยังแบบฟอร์มฟรีที่ครอบคลุมงานบันทึกของแต่ละข้อ ซึ่งดาวน์โหลดได้ทั้งหมดจากเว็บนี้

ข้อควรระวัง รายการนี้เป็นรายการทั่วไปที่พบบ่อย ไม่ใช่รายการที่ครบถ้วนสำหรับทุกกรณี ข้อกำหนดต่างกันตามจังหวัดและประเภทคลินิก ควรนำไปตรวจสอบกับเจ้าหน้าที่ในพื้นที่และเพิ่มรายการที่จังหวัดของท่านกำหนดเอง

ข้อกำหนดป้ายชื่อที่หลายคนไม่รู้

ประเภทของคลินิกกำหนดหน้าตาป้ายด้วย และมีข้อกำหนดที่ค่อนข้างเฉพาะ

• ป้ายชื่อสถานพยาบาลต้องเป็นสี่เหลี่ยมผืนผ้า
• ขนาดอย่างน้อย 40 x 120 เซนติเมตร
• อักษรไทยสูงไม่ต่ำกว่า 10 เซนติเมตร
• หากใช้ชื่อภาษาต่างประเทศด้วย ตัวอักษรต้องเล็กกว่าอักษรไทย และตรงกับชื่อภาษาไทย
• ต้องมีคำระบุประเภทของคลินิกนำหน้าหรือต่อท้ายชื่อ
• ต้องระบุเลขที่ใบอนุญาตบนป้ายด้วย โดยใช้ตัวอักษรขนาดไม่น้อยกว่า 5 เซนติเมตร
• ชื่อคลินิกต้องไม่ใช้คำที่ชักชวน โอ้อวดเกินจริง หรืออาจทำให้เข้าใจผิด

ข้อสุดท้ายเชื่อมกับกฎโฆษณาสถานพยาบาลโดยตรง และเป็นเรื่องเดียวกับที่ใช้กับข้อความบนเว็บไซต์และโซเชียลของคลินิก รายละเอียดอยู่ในบทความเรื่องกฎโฆษณาคลินิก

นอกจากป้ายชื่อแล้ว กฎหมายยังกำหนดให้ต้องแสดงสิ่งอื่นอีกหลายอย่างในที่เปิดเผยและเห็นได้ง่าย ทั้งใบอนุญาต รายละเอียดผู้ประกอบวิชาชีพ อัตราค่ารักษาพยาบาล และคำประกาศสิทธิผู้ป่วย รายการทั้งหมดอยู่ในบทความเรื่องป้ายคลินิกที่ต้องติดตามกฎหมาย

และข้อกำหนดขนาดป้ายยังมีผลกับภาษีป้ายที่ต้องจ่ายทุกปีด้วย เพราะป้ายขนาดขั้นต่ำตามกฎนี้ใหญ่พอที่จะเข้าเกณฑ์เสียภาษี รายละเอียดและเครื่องคำนวณอยู่ในบทความเรื่องภาษีป้ายคลินิก

เลือกประเภทผิดแล้วเกิดอะไรขึ้น

ประเภทที่ขออนุญาตกำหนดขอบเขตของสิ่งที่ทำได้ การให้บริการนอกขอบเขตที่ได้รับอนุญาตเป็นเรื่องที่มีบทลงโทษตามกฎหมาย

สิ่งที่ควรตรวจกับหน่วยงานก่อนตัดสินใจ

• บริการที่ตั้งใจจะให้ อยู่ในขอบเขตของประเภทที่จะขอหรือไม่
• ถ้าตั้งใจจะเพิ่มบริการของวิชาชีพอื่นในอนาคต ควรขอเป็นสหคลินิกตั้งแต่ต้นหรือขอเปลี่ยนภายหลัง
• ผู้ดำเนินการที่กฎหมายกำหนดสำหรับประเภทนั้น คลินิกมีครบหรือยัง
• การเปลี่ยนลักษณะของสถานพยาบาลจากที่ได้รับอนุญาตไว้แล้ว ต้องดำเนินการอย่างไร

คำถามข้อที่สองเป็นข้อที่ประหยัดเวลาได้มากที่สุด เพราะคลินิกที่วางแผนจะเพิ่มบริการภายในหนึ่งถึงสองปีมักพบว่าการขอเปลี่ยนภายหลังยุ่งกว่าการขอให้ถูกตั้งแต่แรก

More patients, and a system that runs the day

Jib OS brings new patients in, answers every one of them, and keeps the day running. Built by HDmall.

Get your free trial Or see what Jib OS is →

เรื่องระบบหลังบ้าน ที่ต่างกันตามประเภท

ประเภทของคลินิกมีผลกับข้อมูลที่ต้องบันทึกด้วย

คลินิกเวชกรรม บันทึกประวัติการตรวจรักษาแบบผู้ป่วยนอกเป็นหลัก

คลินิกทันตกรรม ต้องการผังฟันและการบันทึกงานที่ทำรายซี่ รวมถึงการติดตามงานแล็บ

คลินิกเฉพาะทางด้านความงาม ต้องการการติดตามคอร์สและแพ็กเกจที่ใช้หลายครั้ง

สหคลินิก ซับซ้อนที่สุด เพราะคนไข้คนเดียวอาจใช้บริการหลายวิชาชีพ และประวัติต้องเชื่อมกันแต่แยกส่วนที่แต่ละวิชาชีพรับผิดชอบได้

ระบบที่รองรับหลายประเภทในที่เดียวจึงมีประโยชน์กับสหคลินิกมากกว่าคลินิกประเภทเดียว รายละเอียดการเลือกระบบอยู่ในบทความเปรียบเทียบโปรแกรมคลินิก

คำถามที่พบบ่อย

คลินิกเวชกรรม คืออะไร

คือสถานพยาบาลที่จัดให้มีการประกอบวิชาชีพเวชกรรม ดำเนินการโดยผู้ประกอบวิชาชีพเวชกรรม และไม่รับผู้ป่วยไว้ค้างคืน มักถูกเรียกว่าคลินิกปฐมภูมิ เพราะให้บริการตรวจรักษาโรคทั่วไปและโรคพื้นฐานที่ไม่ซับซ้อน ป้ายชื่อของคลินิกประเภทนี้ใช้สีเขียวตามที่กำหนด

สหคลินิก ต่างจากคลินิกทั่วไปอย่างไร

สหคลินิกคือคลินิกที่จัดให้มีการประกอบวิชาชีพตั้งแต่สองลักษณะขึ้นไปในสถานพยาบาลเดียวกัน เช่น เวชกรรมร่วมกับทันตกรรม หรือแพทย์แผนไทยร่วมกับกายภาพบำบัด โดยแต่ละวิชาชีพต้องมีผู้ประกอบวิชาชีพของสาขานั้นจริงตามที่ได้รับอนุญาต ป้ายชื่อใช้สีเขียวเข้ม ต่างจากคลินิกเวชกรรมที่ใช้สีเขียว

คลินิกกับโรงพยาบาลต่างกันตรงไหน

เส้นแบ่งหลักคือการรับผู้ป่วยไว้ค้างคืน คลินิกเป็นสถานพยาบาลที่ไม่รับผู้ป่วยไว้ค้างคืนและเน้นผู้ป่วยนอก ส่วนสถานพยาบาลที่รับผู้ป่วยไว้ค้างคืนได้เป็นคนละประเภทและมีข้อกำหนดต่างออกไปทั้งเรื่องเตียง บุคลากร และสถานที่ ความต่างนี้ยังมีผลกับสิทธิประกันของคนไข้ เพราะกรมธรรม์จำนวนมากแยกความคุ้มครองผู้ป่วยในกับผู้ป่วยนอก

ป้ายชื่อคลินิกมีข้อกำหนดอะไรบ้าง

ต้องเป็นสี่เหลี่ยมผืนผ้า ขนาดอย่างน้อย 40 x 120 เซนติเมตร อักษรไทยสูงไม่ต่ำกว่า 10 เซนติเมตร ระบุเลขที่ใบอนุญาตด้วยตัวอักษรไม่น้อยกว่า 5 เซนติเมตร โดยแผ่นป้ายใช้พื้นสีขาวและใช้สีประจำประเภทกับตัวอักษร หากใช้ชื่อภาษาต่างประเทศด้วยต้องมีขนาดเล็กกว่าอักษรไทยและตรงกับชื่อภาษาไทย ต้องมีคำระบุประเภทของคลินิกนำหน้าหรือต่อท้ายชื่อ และชื่อต้องไม่ใช้คำที่ชักชวนหรือโอ้อวดเกินจริง ควรตรวจสอบรายละเอียดกับหน่วยงานที่รับผิดชอบก่อนสั่งทำป้าย

คลินิกความงามต้องขอประเภทไหน

ขึ้นกับบริการที่จะให้จริงและคุณสมบัติของผู้ดำเนินการ บริการบางอย่างอยู่ในขอบเขตของคลินิกเวชกรรม บางอย่างต้องเป็นคลินิกเวชกรรมเฉพาะทางซึ่งต้องดำเนินการโดยแพทย์ที่ได้รับวุฒิบัตรในสาขานั้น การให้บริการนอกขอบเขตที่ได้รับอนุญาตมีบทลงโทษตามกฎหมาย จึงควรตรวจสอบรายการบริการที่ตั้งใจจะให้กับหน่วยงานที่รับผิดชอบก่อนยื่นขออนุญาต

จะเพิ่มบริการของวิชาชีพอื่นภายหลังได้ไหม

การเปลี่ยนลักษณะของสถานพยาบาลจากที่ได้รับอนุญาตไว้แล้วเป็นเรื่องที่ต้องดำเนินการกับหน่วยงาน ไม่ใช่เพิ่มบริการได้เอง คลินิกที่วางแผนจะเพิ่มบริการของวิชาชีพอื่นภายในหนึ่งถึงสองปีจึงควรปรึกษาตั้งแต่ตอนขออนุญาตครั้งแรกว่าควรขอเป็นสหคลินิกเลยหรือไม่ เพราะการขอเปลี่ยนภายหลังมักใช้เวลามากกว่า

อ่านต่อ

• ภาษีป้ายคลินิก คิดยังไง พร้อมเครื่องคำนวณ Excel ฟรี
• กฎโฆษณาคลินิกที่ต้องรู้ก่อนลงโฆษณา
• ขออนุญาตโฆษณาคลินิก ต้องทำอย่างไรบ้าง
• เช็กลิสต์ระบบที่ควรเตรียมก่อนเปิดคลินิก
• โปรแกรมคลินิกในไทยมีเจ้าไหนบ้าง เปรียบเทียบและเลือกยังไงให้ตรงกับคลินิก
• ป้ายคลินิก ต้องติดอะไรบ้างตามกฎหมาย และแต่ละอย่างมีข้อกำหนดอย่างไร
• บัตร OPD แนวตั้งหรือแนวนอนดี ข้อดีข้อเสียที่ต้องรู้ก่อนสั่งพิมพ์
• เอกสารรับคนไข้ใหม่ที่คลินิกควรมี 3 ฉบับ พร้อมแบบร่างให้ดาวน์โหลด
• ดาวน์โหลดแบบฟอร์มบันทึกการทำให้ปราศจากเชื้อ (Excel) ฟรี
• ดาวน์โหลดทะเบียนสถิติผู้ป่วยประจำปี (Excel) ฟรี สำหรับต่ออายุใบอนุญาต
• ตัวอย่าง OPD Card คลินิกการพยาบาล ควรมีช่องอะไรบ้าง
• ดาวน์โหลดแบบฟอร์มใบส่งตัวผู้ป่วย (Excel) ฟรี พร้อมตัวอย่าง
• บัตรประวัติลูกค้า ร้านความงามและสปา ควรมีช่องอะไรบ้าง