ส่องกล้องโพรงมดลูก

ส่องกล้องโพรงมดลูก (Hysteroscopy) คือการสอดกล้องขนาดเล็กผ่านช่องคลอดและปากมดลูก เพื่อดูความผิดปกติภายในโพรงมดลูกโดยไม่มีแผลผ่าที่หน้าท้อง แพทย์อาจใช้เพื่อตรวจหาสาเหตุของเลือดออกผิดปกติ หรือรักษาติ่งเนื้อ เนื้องอกบางชนิด และพังผืดในคราวเดียวกัน

ส่องกล้องโพรงมดลูก คืออะไร

การส่องกล้องตรวจโพรงมดลูกเป็นหัตถการที่ช่วยให้สูตินรีแพทย์มองเห็นด้านในของปากมดลูกและโพรงมดลูกโดยตรง กล้องเป็นท่อขนาดเล็ก มีแสงและระบบส่งภาพ แพทย์สอดกล้องผ่านช่องคลอดแล้วผ่านปากมดลูก จึงไม่จำเป็นต้องเปิดแผลที่หน้าท้อง (Cleveland Clinic)

ระหว่างตรวจ แพทย์จะใช้ของเหลวช่วยขยายโพรงมดลูกให้ผนังด้านหน้าและด้านหลังแยกออกจากกัน ภาพภายในจึงชัดขึ้น หากเป็นการตรวจอย่างเดียว แพทย์จะสำรวจรูปร่างของโพรงมดลูก เยื่อบุโพรงมดลูก และบริเวณปากท่อนำไข่ หากพบรอยโรค อาจเก็บตัวอย่างเนื้อเยื่อส่งตรวจ หรือวางแผนรักษาในภายหลัง

การส่องกล้องแบ่งได้เป็น 2 ลักษณะหลัก

แพทย์อาจตรวจและรักษาในครั้งเดียว หากทราบตำแหน่งของรอยโรค เครื่องมือพร้อม และประเมินแล้วว่าสามารถทำได้อย่างเหมาะสม แต่บางคนต้องแยกเป็นคนละครั้ง เช่น ตรวจเพื่อยืนยันชนิดและขอบเขตก่อน แล้วจึงนัดผ่าตัดเมื่อมีแผนเรื่องการระงับความรู้สึกและอุปกรณ์ชัดเจน

ข้อดีสำคัญคือแพทย์มองเห็นรอยโรคโดยตรง ต่างจากการขูดมดลูกซึ่งไม่ได้เห็นทุกตำแหน่งภายในโพรงมดลูก อย่างไรก็ตาม การส่องกล้องไม่ได้ตรวจอวัยวะภายนอกโพรงมดลูก เช่น ผิวด้านนอกของมดลูก รังไข่ หรืออุ้งเชิงกรานทั้งหมด หากสงสัยโรคบริเวณเหล่านั้นอาจต้องใช้อัลตราซาวนด์ การตรวจภาพอื่น หรือการส่องกล้องทางหน้าท้องแทน

ใครควรทำ / ใครไม่ควรทำ

การมีเลือดออกผิดปกติไม่ได้หมายความว่าทุกคนต้องส่องกล้อง แพทย์จะพิจารณาจากอายุ อาการ ประวัติการตั้งครรภ์ ผลตรวจภายใน อัลตราซาวนด์ และความเสี่ยงของโรคเยื่อบุโพรงมดลูกก่อน

ผู้ที่อาจได้ประโยชน์จากการตรวจ

แพทย์อาจเสนอการส่องกล้องในกรณีต่อไปนี้

• ประจำเดือนมากผิดปกติ นานผิดปกติ หรือมีเลือดออกระหว่างรอบเดือน
• มีเลือดออกหลังหมดประจำเดือน
• อัลตราซาวนด์พบติ่งเนื้อ ก้อน หรือเยื่อบุโพรงมดลูกผิดปกติ
• สงสัยเนื้องอกมดลูกชนิดที่ยื่นเข้าไปในโพรงมดลูก
• ต้องการหรือตัดพังผืดในโพรงมดลูก ซึ่งอาจสัมพันธ์กับประจำเดือนที่ลดลงหรือปัญหาการเจริญพันธุ์
• ต้องการประเมินผนังกั้นภายในโพรงมดลูกซึ่งเป็นความผิดปกติแต่กำเนิด
• มีภาวะแท้งซ้ำหรือปัญหาการมีบุตร และแพทย์สงสัยความผิดปกติของโพรงมดลูก
• ต้องค้นหาหรือนำห่วงคุมกำเนิดที่มองไม่เห็นสายหรืออยู่ผิดตำแหน่งออก
• สงสัยว่ามีชิ้นส่วนเนื้อเยื่อจากการตั้งครรภ์หรือรกค้าง โดยต้องประเมินร่วมกับอาการและผลตรวจอื่น (Cleveland Clinic)

ในคนที่มีบุตรยาก การส่องกล้องไม่ใช่คำตอบสำหรับทุกสาเหตุ เพราะภาวะมีบุตรยากอาจเกี่ยวกับการตกไข่ คุณภาพอสุจิ ท่อนำไข่ หรือปัจจัยอื่น แพทย์จะเลือกทำเมื่อข้อมูลบ่งชี้ว่าการเห็นภายในโพรงมดลูกน่าจะเปลี่ยนแผนรักษา

ผู้ที่ควรเลื่อนหรือไม่ควรทำในขณะนั้น

โดยทั่วไปจะไม่ทำหากทราบหรือสงสัยว่ากำลังตั้งครรภ์ ยกเว้นมีเหตุจำเป็นเฉพาะที่ทีมรักษาประเมินแล้ว การสอดเครื่องมือและขยายโพรงมดลูกอาจรบกวนการตั้งครรภ์ จึงมักมีการซักประวัติรอบเดือนและอาจตรวจการตั้งครรภ์ก่อนทำ

ภาวะต่อไปนี้อาจทำให้ต้องเลื่อนหรือต้องประเมินเพิ่มเติม

• มีการติดเชื้อในอุ้งเชิงกรานหรือการติดเชื้อบริเวณอวัยวะสืบพันธุ์ที่ยังไม่ได้รักษา
• มีไข้ ตกขาวผิดปกติ หรือปวดท้องน้อยที่สงสัยการติดเชื้อ
• มีเลือดออกมากจนมองเห็นภายในโพรงมดลูกได้ไม่ชัด หรือมีภาวะเสียเลือดที่ต้องรักษาก่อน
• มีโรคหัวใจ โรคปอด หรือโรคประจำตัวที่ทำให้การระงับความรู้สึกมีความเสี่ยงสูง โดยยังไม่ได้ประเมิน
• มีภาวะเลือดแข็งตัวผิดปกติ หรือใช้ยาที่มีผลต่อการแข็งตัวของเลือดและยังไม่ได้วางแผนปรับยา
• ปากมดลูกตีบมาก หรือมีลักษณะทางกายวิภาคที่ทำให้ใส่กล้องได้ยาก

ผู้ที่สงสัยมะเร็งไม่ได้แปลว่าห้ามส่องกล้องเสมอไป การตรวจอาจช่วยเก็บเนื้อเยื่อเพื่อวินิจฉัย แต่แพทย์ต้องเลือกวิธีเก็บตัวอย่างและแผนรักษาตามตำแหน่งของโรค หากมีผลชิ้นเนื้อหรือภาพตรวจเดิม ควรนำมาให้แพทย์พิจารณาก่อน

เตรียมตัวก่อนผ่าตัด

การเตรียมตัวต่างกันระหว่างการตรวจสั้นๆ โดยไม่ใช้ยาสลบ กับการตัดก้อนหรือพังผืดที่ต้องใช้ห้องผ่าตัด คุณควรถามให้ชัดว่าครั้งนี้เป็นการตรวจอย่างเดียว มีโอกาสรักษาร่วมด้วยหรือไม่ และจะใช้การระงับความรู้สึกแบบใด

การตรวจและข้อมูลที่แพทย์ต้องทราบ

ก่อนทำ แพทย์จะซักประวัติ ตรวจร่างกายหรืออุ้งเชิงกรานตามความจำเป็น และอาจตรวจการตั้งครรภ์ ตรวจเลือด หรือทบทวนผลอัลตราซาวนด์ การตรวจที่ต้องใช้ขึ้นอยู่กับอาการ โรคประจำตัว และขอบเขตของหัตถการ (Cleveland Clinic)

แจ้งทีมรักษาหากคุณมีเรื่องต่อไปนี้

• มีโอกาสตั้งครรภ์ ประจำเดือนขาด หรือจำวันแรกของประจำเดือนครั้งล่าสุดไม่ได้
• แพ้ยา แพ้น้ำยาฆ่าเชื้อ หรือเคยมีปัญหาจากยาสลบ
• มีโรคหัวใจ ปอด ไต ตับ เบาหวาน ความดันโลหิตสูง หรือภาวะเลือดออกง่าย
• เคยผ่าตัดปากมดลูกหรือมดลูก เคยมีปากมดลูกตีบ หรือเคยส่องกล้องไม่สำเร็จ
• มีไข้ ตกขาวมีกลิ่นผิดปกติ แสบช่องคลอด หรือปวดท้องน้อยก่อนถึงวันนัด

หากมีประจำเดือนสม่ำเสมอ แพทย์อาจนัดช่วงหลังประจำเดือนหยุดไม่นาน เพราะเยื่อบุยังไม่หนาและมองเห็นโพรงมดลูกได้ชัดกว่า หากรอบเดือนไม่สม่ำเสมอหรือหมดประจำเดือนแล้ว แพทย์จะกำหนดเวลาให้เหมาะกับเหตุผลที่ตรวจ

อาหาร น้ำ และยา

คุณอาจไม่ต้องงดอาหารหากเป็นการตรวจแบบไม่ใช้ยาสลบ แต่หากใช้ยาระงับความรู้สึกหรือยาสลบ โรงพยาบาลจะกำหนดเวลางดอาหารและเครื่องดื่มให้เป็นรายบุคคล ให้ยึดคำสั่งจากทีมวิสัญญี ไม่ควรคาดเดาเวลาเอง

แจ้งยาทุกชนิดที่ใช้อยู่ รวมถึง

• ยาต้านการแข็งตัวของเลือดหรือยาต้านเกล็ดเลือด
• ยารักษาเบาหวาน
• ยาฮอร์โมน
• ยาแก้ปวดบางชนิด
• วิตามิน สมุนไพร และผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร

ยาบางชนิดอาจต้องหยุดหรือปรับก่อนทำ แต่ไม่ควรหยุดเอง เพราะความเสี่ยงจากการหยุดยาอาจมากกว่าความเสี่ยงเลือดออก แพทย์ผู้ผ่าตัดหรือวิสัญญีแพทย์จะกำหนดเวลาโดยดูจากชนิดยา เหตุผลที่ใช้ และขอบเขตของหัตถการ

สิ่งที่ควรเตรียมไป

• บัตรประจำตัว เอกสารสิทธิการรักษา และเอกสารอนุมัติจากประกัน หากมี
• รายชื่อยาและอาหารเสริมที่ใช้ หรือภาพถ่ายฉลากยา
• ผลอัลตราซาวนด์ ผลตรวจเลือด ผลชิ้นเนื้อ และประวัติการรักษาที่เกี่ยวข้อง
• ผ้าอนามัยสำหรับเลือดหรือของเหลวที่อาจออกหลังทำ
• เสื้อผ้าที่สวมง่ายและไม่รัดหน้าท้อง
• ผู้ติดตามเพื่อพากลับ หากได้รับยาสลบหรือยาระงับความรู้สึก

ก่อนลงนามยินยอม ควรถามว่าแพทย์ตั้งใจตรวจอย่างเดียวหรืออาจตัดรอยโรคด้วย หากพบความผิดปกติที่ไม่ได้คาดไว้จะทำทันทีหรือหยุดเพื่อปรึกษาคุณก่อน และเนื้อเยื่อที่นำออกจะส่งตรวจทางพยาธิวิทยาหรือไม่

ขั้นตอนการผ่าตัด

รายละเอียดอาจต่างกันตามชนิดของกล้อง ขนาดของเครื่องมือ และสิ่งที่ต้องรักษา แต่โดยทั่วไปมีลำดับดังนี้

• ยืนยันข้อมูลและแผนการรักษา

ทีมรักษาจะตรวจชื่อ ประวัติแพ้ยา โอกาสตั้งครรภ์ ยาที่ใช้อยู่ และหัตถการที่จะทำ คุณควรใช้ช่วงนี้ยืนยันว่าต้องการตรวจอะไร และอนุญาตให้ทำการรักษาร่วมได้เพียงใด

• เปลี่ยนเสื้อผ้าและเตรียมร่างกาย

คุณจะถ่ายปัสสาวะและเปลี่ยนเป็นชุดของสถานพยาบาล หากต้องให้ยาทางหลอดเลือด ทีมรักษาจะเปิดเส้นให้น้ำเกลือและติดอุปกรณ์ติดตามสัญญาณชีพ

• ให้ยาชาหรือยาระงับความรู้สึกตามแผน

การตรวจบางแบบทำได้โดยไม่ใช้ยาสลบ อาจใช้ยาชาเฉพาะที่หรือยาแก้ปวด ส่วนการตัดติ่งเนื้อ เนื้องอก หรือพังผืดอาจต้องใช้ยาระงับความรู้สึกหรือยาสลบ การเลือกขึ้นอยู่กับขอบเขตงาน สุขภาพของคุณ และระบบของสถานพยาบาล (Cleveland Clinic)

• จัดท่าและทำความสะอาด

โดยทั่วไปจะอยู่ในท่าคล้ายการตรวจภายใน แพทย์ทำความสะอาดบริเวณช่องคลอดและอาจใช้เครื่องมือช่วยเปิดช่องคลอด ทั้งนี้กล้องบางชนิดสามารถสอดโดยไม่ต้องใช้เครื่องมือเปิดช่องคลอด

• ผ่านกล้องเข้าไปในโพรงมดลูก

แพทย์สอดกล้องผ่านช่องคลอดและปากมดลูก ปากมดลูกอาจต้องขยายเล็กน้อยหากกล้องหรือเครื่องมือมีขนาดใหญ่ ขั้นตอนนี้อาจทำให้รู้สึกปวดเกร็งคล้ายปวดประจำเดือนหากยังรู้สึกตัว

• ขยายโพรงมดลูกและตรวจภาพ

ของเหลวจะถูกปล่อยเข้าไปเพื่อแยกผนังโพรงมดลูกออกจากกัน แพทย์ตรวจรูปร่างโพรงมดลูก เยื่อบุ ติ่งเนื้อ ก้อน พังผืด และบริเวณที่ท่อนำไข่เปิดเข้าสู่มดลูก พร้อมควบคุมปริมาณของเหลวที่เข้าและออก

• เก็บตัวอย่างหรือตัดรอยโรคหากจำเป็น

เครื่องมือขนาดเล็กสามารถผ่านช่องของกล้องเพื่อเก็บเนื้อเยื่อ ตัดติ่งเนื้อ ตัดเนื้องอกที่อยู่ในโพรงมดลูก แยกพังผืด หรือนำห่วงคุมกำเนิดออก การตรวจและรักษาอาจทำในครั้งเดียวเพื่อลดการทำซ้ำ หากประเมินแล้วเหมาะสม

• นำเครื่องมือออกและเฝ้าดูอาการ

เมื่อเสร็จ แพทย์นำกล้องออกและตรวจเลือดออก คุณจะถูกย้ายไปพักฟื้นเพื่อติดตามความดัน ชีพจร อาการปวด คลื่นไส้ และเลือดออก ก่อนพิจารณาให้กลับบ้านหรือรับไว้ดูอาการ

ชิ้นเนื้อที่นำออกอาจต้องส่งตรวจ ผลจากภาพกล้องสามารถอธิบายได้หลังทำ แต่ผลพยาธิวิทยาต้องรอการวิเคราะห์จากห้องปฏิบัติการ ระยะเวลารอผลขึ้นอยู่กับระบบของแต่ละสถานพยาบาล

ใช้เวลานานแค่ไหน

การส่องกล้องแบบตรวจอย่างเดียวมักใช้เวลาสั้นกว่าการผ่าตัดรักษา ส่วนการตัดติ่งเนื้อ เนื้องอก หรือพังผืดอาจใช้เวลานานขึ้นตามจำนวน ขนาด ตำแหน่ง ความยากในการผ่านปากมดลูก และการควบคุมเลือดออก

เวลาที่อยู่ในสถานพยาบาลยาวกว่าช่วงที่กล้องอยู่ในมดลูก เพราะรวมการลงทะเบียน เตรียมตัว ให้ยาระงับความรู้สึก และพักฟื้น หากใช้ยาสลบ คุณอาจต้องอยู่สังเกตอาการจนตื่นดี เดินได้ และไม่มีภาวะผิดปกติที่ต้องรักษาต่อ

วิธีระงับความรู้สึกที่อาจใช้ ได้แก่

• ไม่ใช้ยาสลบ สำหรับการตรวจที่คาดว่าจะสั้นและใช้กล้องขนาดเล็ก
• ยาชาเฉพาะที่บริเวณปากมดลูก
• ยาระงับความรู้สึกทางหลอดเลือด ซึ่งทำให้ง่วงและลดความกังวล
• ยาสลบ สำหรับการผ่าตัดที่ซับซ้อนหรือเมื่อวิธีอื่นไม่เหมาะ

หลายคนกลับบ้านได้ในวันเดียว แต่บางคนอาจต้องนอนโรงพยาบาล หากผ่าตัดซับซ้อน มีเลือดออกมาก มีโรคประจำตัวที่ต้องเฝ้าระวัง หรือเกิดเหตุที่ต้องติดตามต่อ แพทย์จะบอกระยะเวลาที่คาดไว้หลังเห็นขอบเขตของงานจริง

พักฟื้นนานแค่ไหน

หลังส่องกล้องแบบตรวจหรือทำหัตถการขนาดเล็ก หลายคนกลับไปทำกิจวัตรเบาๆ ได้เร็ว แต่การฟื้นตัวจะนานขึ้นหากมีการตัดก้อนหลายตำแหน่ง ตัดเนื้องอกลึก แยกพังผืด หรือได้รับยาสลบ

หากเป็นงานนั่งโต๊ะและการตรวจไม่ซับซ้อน คุณอาจกลับทำงานได้เมื่อรู้สึกพร้อม ส่วนงานที่ต้องยกของหนัก ยืนนาน หรือออกแรงมากอาจต้องพักนานกว่า กำหนดที่เหมาะสมขึ้นอยู่กับสิ่งที่แพทย์ทำและอาการหลังผ่าตัด

ควรใช้ผ้าอนามัยแทนสิ่งที่สอดเข้าไปในช่องคลอดระหว่างที่ยังมีเลือดออก การกลับไปมีเพศสัมพันธ์ ว่ายน้ำ ออกกำลังกายหนัก หรือใช้ผลิตภัณฑ์ที่สอดในช่องคลอด ควรรอจนถึงเวลาที่ทีมผ่าตัดแนะนำ เพราะขอบเขตของแผลภายในแต่ละคนไม่เหมือนกัน

หากได้รับยาสลบหรือยาระงับความรู้สึก อาจยังง่วง การตัดสินใจและการทรงตัวอาจไม่เป็นปกติในช่วงแรก ไม่ควรขับรถ ใช้เครื่องจักร ดื่มแอลกอฮอล์ หรือทำเอกสารสำคัญจนกว่าจะพ้นข้อจำกัดที่ทีมวิสัญญีกำหนด

ประจำเดือนรอบถัดไปอาจมาไม่ตรงเดิมหรือมีปริมาณต่างจากเดิมชั่วคราว โดยเฉพาะเมื่อมีการตัดเนื้อเยื่อภายในมดลูก แต่เลือดที่ออกมากขึ้นเรื่อยๆ ปวดรุนแรง หรือมีไข้ไม่ควรถูกมองว่าเป็นส่วนหนึ่งของการพักฟื้นตามปกติ

ความเสี่ยงและภาวะแทรกซ้อน

การส่องกล้องแบบตรวจมักมีขอบเขตน้อยกว่าการผ่าตัดรักษา แต่ไม่มีหัตถการใดปราศจากความเสี่ยง ความเสี่ยงเพิ่มขึ้นได้เมื่อจำเป็นต้องขยายปากมดลูก ตัดเนื้องอกที่ลึก ใช้เวลานาน หรือมีโรคประจำตัวบางอย่าง

อาการที่พบได้หลังทำ

• ปวดเกร็งคล้ายประจำเดือน
• เลือดออกหรือมีของเหลวทางช่องคลอดเล็กน้อย
• มึนงง คลื่นไส้ หรืออ่อนเพลียจากยาระงับความรู้สึก
• ระคายเคืองบริเวณช่องคลอดหรือปากมดลูก

อาการเหล่านี้ควรค่อยๆ ดีขึ้น หากรุนแรงขึ้นหรือไม่เป็นไปตามที่แพทย์อธิบาย ควรติดต่อสถานพยาบาล

ภาวะแทรกซ้อนที่ต้องทราบ

เลือดออกมาก

อาจเกิดจากบริเวณที่ตัดเนื้อเยื่อหรือการบาดเจ็บของปากมดลูกและมดลูก ความเสี่ยงขึ้นอยู่กับชนิดและขนาดของรอยโรค รวมถึงยาที่มีผลต่อการแข็งตัวของเลือด

การติดเชื้อ

อาจเกิดที่เยื่อบุโพรงมดลูกหรืออุ้งเชิงกราน สัญญาณเตือน ได้แก่ ไข้ ปวดท้องน้อยมากขึ้น หรือตกขาวมีกลิ่นผิดปกติ

ปากมดลูกบาดเจ็บหรือผนังมดลูกทะลุ

เครื่องมืออาจทำให้เกิดรอยฉีกหรือผ่านผนังมดลูก โดยเฉพาะเมื่อปากมดลูกตีบหรือผ่าตัดรอยโรคที่อยู่ลึก หากเกิดขึ้น แพทย์อาจหยุดหัตถการ เฝ้าสังเกต ตรวจเพิ่มเติม หรือผ่าตัดซ่อมแซมตามความรุนแรง

การบาดเจ็บต่ออวัยวะข้างเคียง

หากผนังมดลูกทะลุ เครื่องมือหรือพลังงานที่ใช้ตัดอาจกระทบลำไส้ กระเพาะปัสสาวะ หรือหลอดเลือด ภาวะนี้พบไม่บ่อยแต่ต้องรักษาเร่งด่วน

การดูดซึมของเหลวที่ใช้ขยายโพรงมดลูกมากเกินไป

ของเหลวอาจเข้าสู่กระแสเลือด โดยความเสี่ยงสัมพันธ์กับแรงดัน ชนิดของการผ่าตัด ระยะเวลาที่ทำ และหลอดเลือดที่ถูกเปิดระหว่างตัดเนื้อเยื่อ ทีมผ่าตัดจึงต้องติดตามปริมาณของเหลวเข้าและออกอย่างใกล้ชิด (PubMed Central) หากดูดซึมมากอาจเกิดความผิดปกติของเกลือแร่ น้ำเกิน หรืออาการทางหัวใจ ปอด และระบบประสาท

ภาวะแทรกซ้อนจากยาระงับความรู้สึก

อาจมีคลื่นไส้ อาเจียน แพ้ยา ปัญหาการหายใจ หรือผลต่อหัวใจและความดัน ความเสี่ยงขึ้นอยู่กับสุขภาพเดิม ชนิดยา และระยะเวลาของหัตถการ

พังผืดภายในโพรงมดลูก

การผ่าตัดภายในมดลูกอาจทำให้เกิดแผลเป็นหรือพังผืด โดยเฉพาะเมื่อรักษาบริเวณกว้าง หากกังวลเรื่องการมีบุตร ควรถามแพทย์ว่าหัตถการจะกระทบเยื่อบุโพรงมดลูกหรือไม่ และต้องติดตามโพรงมดลูกภายหลังอย่างไร

ก่อนทำ แพทย์ควรอธิบายความเสี่ยงที่เกี่ยวข้องกับหัตถการของคุณโดยเฉพาะ ไม่ใช่เฉพาะความเสี่ยงทั่วไป เช่น การตัดติ่งเนื้อขนาดเล็กมีขอบเขตต่างจากการตัดเนื้องอกหลายก้อนที่ฝังลึกในผนังมดลูก

สัญญาณที่ต้องกลับไปพบแพทย์ทันที

ให้ติดต่อโรงพยาบาลหรือไปห้องฉุกเฉิน หากมีอาการต่อไปนี้หลังกลับบ้าน

• เลือดออกมากขึ้นอย่างชัดเจน เลือดไหลต่อเนื่อง หรือมีลิ่มเลือดจำนวนมาก
• หน้ามืด เป็นลม ใจสั่น ซีด หรืออ่อนแรงมาก
• ปวดท้องน้อยรุนแรง ปวดมากขึ้นเรื่อยๆ หรือยาแก้ปวดที่ได้รับไม่ช่วย
• มีไข้ หนาวสั่น หรือรู้สึกป่วยลงอย่างรวดเร็ว
• ตกขาวหรือของเหลวจากช่องคลอดมีกลิ่นผิดปกติ
• ท้องบวมมาก กดเจ็บ หรืออาเจียนต่อเนื่อง
• หายใจลำบาก เจ็บหน้าอก สับสน ปวดศีรษะรุนแรง หรือมองเห็นผิดปกติ
• ปัสสาวะลำบาก ปัสสาวะน้อยผิดปกติ หรือมีอาการที่ทีมผ่าตัดระบุให้เฝ้าระวัง

หากไม่แน่ใจว่าเลือดออกมากเพียงใด ให้ดูแนวโน้มร่วมกับอาการอื่น เลือดที่เพิ่มขึ้นพร้อมหน้ามืด ใจสั่น หรือปวดรุนแรงควรได้รับการประเมินทันที ไม่ต้องรอถึงวันนัด

ทางเลือกอื่น

ทางเลือกขึ้นอยู่กับว่าต้องการ “ตรวจหาสาเหตุ” หรือ “รักษารอยโรค” การส่องกล้องไม่จำเป็นสำหรับเลือดออกผิดปกติทุกกรณี และบางคนควรเริ่มจากการตรวจหรือการรักษาที่ไม่ผ่าตัดก่อน

การตรวจที่ไม่ต้องส่องกล้อง

• อัลตราซาวนด์ทางช่องคลอด ช่วยดูความหนาของเยื่อบุโพรงมดลูก ก้อน และรูปร่างของมดลูก แต่รายละเอียดของรอยโรคภายในโพรงมดลูกอาจไม่ชัดเท่าการเห็นโดยตรง
• อัลตราซาวนด์ที่เติมของเหลวในโพรงมดลูก ช่วยทำให้ติ่งเนื้อหรือก้อนที่ยื่นในโพรงมดลูกเห็นชัดขึ้น แต่ยังไม่สามารถตัดรอยโรคได้ในครั้งเดียว
• การเก็บตัวอย่างเยื่อบุโพรงมดลูก เหมาะเมื่อต้องการตรวจเซลล์หรือเนื้อเยื่อ แต่ตัวอย่างอาจไม่ได้มาจากรอยโรคเฉพาะจุด
• การตรวจภาพอื่น อาจใช้เมื่อสงสัยความผิดปกติของผนังมดลูก รังไข่ หรืออวัยวะนอกโพรงมดลูก

หากอาการไม่มาก ผลตรวจไม่พบรอยโรคที่ต้องรีบรักษา และความเสี่ยงของโรคร้ายแรงต่ำ แพทย์อาจเสนอการติดตามอาการหรือทำอัลตราซาวนด์ซ้ำแทน

การรักษาโดยไม่ผ่าตัด

เลือดออกผิดปกติบางชนิดรักษาด้วยยาได้ เช่น การรักษาที่เกี่ยวกับฮอร์โมนหรือยาที่ช่วยลดเลือดออก การเลือกยาขึ้นอยู่กับสาเหตุ อายุ โรคประจำตัว ความเสี่ยงลิ่มเลือด และแผนการตั้งครรภ์ ยาอาจช่วยควบคุมอาการ แต่ไม่ได้นำติ่งเนื้อหรือก้อนเชิงโครงสร้างออก

หากมีติ่งเนื้อหรือเนื้องอกขนาดเล็กที่ไม่ทำให้เกิดอาการ แพทย์อาจเสนอการติดตามแทนการผ่าตัด โดยพิจารณาร่วมกับอายุ ลักษณะจากภาพตรวจ เลือดออก และความเสี่ยงของความผิดปกติของเซลล์

การผ่าตัดวิธีอื่น

• การขูดมดลูกอาจใช้เก็บเนื้อเยื่อหรือรักษาในบางสถานการณ์ แต่ไม่ได้เห็นรอยโรคโดยตรงตลอดเวลา
• การส่องกล้องทางหน้าท้องเหมาะกับโรคที่อยู่นอกโพรงมดลูก หรือเมื่อต้องรักษาความผิดปกติที่ไม่สามารถเข้าถึงจากภายในโพรงมดลูก
• การผ่าตัดมดลูกด้วยวิธีอื่นอาจจำเป็นสำหรับก้อนขนาดใหญ่ อยู่ลึกในผนัง หรือมีจำนวนมาก
• การตัดมดลูกเป็นการผ่าตัดใหญ่กว่า อาจพิจารณาเมื่อมีโรครุนแรง อาการมาก การรักษาอื่นไม่เหมาะ หรือผู้ป่วยไม่ต้องการตั้งครรภ์ในอนาคต

การเลือกทางเลือกควรคำนึงถึงความต้องการมีบุตรด้วย การผ่าตัดบางชนิดมุ่งรักษาโพรงมดลูกและความสามารถในการตั้งครรภ์ ขณะที่บางวิธีทำให้ไม่สามารถตั้งครรภ์ได้ ควรบอกเป้าหมายนี้กับแพทย์ก่อนตัดสินใจ

สิทธิการรักษา

สิทธิครอบคลุมขึ้นอยู่กับข้อบ่งชี้ทางการแพทย์ สถานพยาบาลตามสิทธิ ระบบส่งต่อ และเงื่อนไขของแต่ละกองทุน ควรตรวจสอบก่อนนัด เพราะการตรวจเพื่อวินิจฉัย การผ่าตัดรักษา และการตรวจชิ้นเนื้ออาจใช้กระบวนการอนุมัติต่างกัน

สิทธิหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ

ผู้มีสิทธิบัตรทองควรเริ่มที่หน่วยบริการประจำหรือหน่วยบริการที่ระบุในระบบ หากแพทย์เห็นว่าจำเป็น อาจส่งต่อไปยังโรงพยาบาลที่มีสูตินรีแพทย์และอุปกรณ์เหมาะสม

ควรถามว่า

• ต้องมีใบส่งตัวหรือไม่
• โรงพยาบาลตามสิทธิทำการตรวจและผ่าตัดรักษาได้หรือไม่
• ต้องนัดประเมินกับสูตินรีแพทย์ก่อนหรือไม่
• การตรวจชิ้นเนื้อและการติดตามผลอยู่ในแผนเดียวกันหรือไม่

กรณีฉุกเฉิน เช่น เลือดออกมาก หน้ามืด หรือสงสัยภาวะแทรกซ้อนหลังผ่าตัด ควรไปสถานพยาบาลที่เข้าถึงได้โดยไม่รอขั้นตอนนัดหมายตามปกติ

สิทธิประกันสังคม

ผู้ประกันตนควรติดต่อโรงพยาบาลที่ลงทะเบียนไว้ การตรวจมักต้องผ่านการประเมินและส่งต่อภายในเครือข่าย หากโรงพยาบาลต้นสังกัดไม่มีอุปกรณ์หรือผู้เชี่ยวชาญ โรงพยาบาลจะพิจารณากระบวนการส่งต่อ

ก่อนทำ ควรถามว่าเอกสารใดต้องใช้ ต้องได้รับอนุมัติล่วงหน้าหรือไม่ และการนัดฟังผลชิ้นเนื้อทำที่ใด หากเข้ารับบริการนอกเครือข่ายโดยไม่มีการส่งต่อ อาจไม่เป็นไปตามเงื่อนไขของสิทธิ ยกเว้นสถานการณ์ฉุกเฉินตามเกณฑ์ที่เกี่ยวข้อง

ประกันสุขภาพเอกชน

ความคุ้มครองขึ้นอยู่กับกรมธรรม์ ข้อบ่งชี้ ระยะเวลารอคอย ข้อยกเว้นโรคเดิม และการพิจารณาว่าเป็นผู้ป่วยนอกหรือผู้ป่วยใน บริษัทอาจขอรายงานแพทย์ ผลอัลตราซาวนด์ หรือแผนการผ่าตัดก่อนอนุมัติ

ควรตรวจสอบให้ชัดว่าแผนครอบคลุมส่วนใดบ้าง เช่น

• ค่าตรวจและประเมินก่อนผ่าตัด
• การใช้ห้องผ่าตัดและการระงับความรู้สึก
• การตัดรอยโรคเพิ่มเติมหากพบระหว่างส่องกล้อง
• การตรวจทางพยาธิวิทยา
• การนอนโรงพยาบาลหากกลับบ้านในวันเดียวไม่ได้
• การรักษาภาวะแทรกซ้อนและการติดตามผล

ขอให้สถานพยาบาลระบุชื่อหัตถการและสิ่งที่อาจทำร่วมกันในเอกสารอนุมัติ เพื่อหลีกเลี่ยงความคลาดเคลื่อนระหว่างการส่องกล้องเพื่อตรวจ กับการส่องกล้องเพื่อผ่าตัดรักษา

จ่ายเอง ส่วนร่วมจ่าย หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน

หากต้องจ่ายค่ารักษาเองทั้งหมด หรือจ่ายบางส่วน เช่น ส่วนร่วมจ่าย (Co-payment) ตามเงื่อนไขกรมธรรม์ หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน ควรขอใบประเมินค่าใช้จ่ายจากโรงพยาบาลก่อนตัดสินใจ และถามให้ชัดว่ารวมค่าแพทย์ ค่าห้อง ค่าอุปกรณ์ และการตรวจติดตามหลังผ่าตัดหรือไม่ ทางเลือกหนึ่งสำหรับการชำระคือการผ่อน เช่น บริการผ่อน 0% ผ่านบัตรเครดิตนานสูงสุด 10 เดือนของ HDcare

คำถามที่พบบ่อย

ส่องกล้องโพรงมดลูกเจ็บไหม

อาจรู้สึกปวดเกร็งคล้ายปวดประจำเดือน แต่ระดับความเจ็บต่างกันตามขนาดกล้อง การขยายปากมดลูก และสิ่งที่แพทย์ต้องทำ การตรวจสั้นๆ อาจทำโดยไม่ใช้ยาสลบ ส่วนการตัดก้อนหรือพังผืดอาจใช้ยาชา ยาระงับความรู้สึก หรือยาสลบ

ต้องวางยาสลบทุกคนหรือไม่

ไม่จำเป็นทุกคน เพราะการตรวจด้วยกล้องขนาดเล็กบางกรณีทำได้โดยไม่วางยาสลบ การตัดสินใจขึ้นอยู่กับขอบเขตหัตถการ ความกังวลและความทนต่อความเจ็บ สุขภาพโดยรวม รวมถึงแนวทางของสถานพยาบาล

ส่องกล้องกับขูดมดลูกเหมือนกันไหม

ไม่เหมือนกัน เพราะการส่องกล้องทำให้แพทย์มองเห็นภายในโพรงมดลูกโดยตรง ส่วนการขูดมดลูกเป็นการนำเนื้อเยื่อออกโดยไม่ได้เห็นทุกบริเวณตลอดเวลา บางกรณีอาจทำทั้งสองวิธีร่วมกันเพื่อให้ได้ตัวอย่างหรือรักษาอย่างเหมาะสม

มีประจำเดือนอยู่ส่องกล้องได้ไหม

บางกรณีอาจทำได้ แต่เลือดอาจบดบังภาพและทำให้ตรวจได้ไม่ชัด หากไม่เร่งด่วน แพทย์มักเลือกช่วงที่เหมาะกับรอบเดือน ส่วนผู้ที่รอบเดือนไม่สม่ำเสมอหรือมีเลือดออกต่อเนื่องจะได้รับการนัดตามเหตุผลของการตรวจและความเร่งด่วน (Cleveland Clinic)

ส่องกล้องแล้วกลับบ้านได้เลยหรือไม่

หลายคนกลับบ้านได้ในวันเดียวหลังสัญญาณชีพคงที่และไม่มีอาการผิดปกติ แต่ผู้ที่ผ่าตัดซับซ้อน มีโรคประจำตัว หรือมีภาวะที่ต้องเฝ้าระวังอาจต้องนอนโรงพยาบาล หากได้รับยาที่ทำให้ง่วงควรมีผู้พากลับ

หลังส่องกล้องเลือดออกกี่วัน

เลือดหรือของเหลวเล็กน้อยอาจเกิดขึ้นในช่วงพักฟื้น แต่ไม่มีระยะเดียวที่ใช้ได้กับทุกคน เพราะขึ้นอยู่กับว่าตรวจอย่างเดียวหรือมีการตัดเนื้อเยื่อ เลือดควรมีแนวโน้มลดลง หากเพิ่มขึ้น มีลิ่มเลือดมาก หน้ามืด หรือปวดรุนแรง ให้กลับไปพบแพทย์ทันที

หลังทำกลับไปทำงานได้เมื่อไร

งานเบาอาจกลับไปทำได้เมื่อไม่มึนงง ปวดไม่มาก และเลือดออกไม่ผิดปกติ ส่วนงานยกของหนักหรือออกแรงควรรอตามคำแนะนำของแพทย์ ระยะพักขึ้นอยู่กับขอบเขตการผ่าตัดและชนิดของยาระงับความรู้สึก

ส่องกล้องช่วยรักษาติ่งเนื้อหรือเนื้องอกได้หรือไม่

ช่วยตัดติ่งเนื้อและเนื้องอกบางชนิดที่ยื่นเข้ามาในโพรงมดลูกได้ แต่ไม่เหมาะกับก้อนทุกตำแหน่ง ขนาด ความลึกในผนังมดลูก และจำนวนก้อนเป็นตัวกำหนดว่าสามารถตัดผ่านกล้องได้หรือควรใช้วิธีอื่น

ผลตรวจทราบทันทีไหม

แพทย์มักอธิบายสิ่งที่เห็นจากกล้องได้หลังทำ แต่หากเก็บชิ้นเนื้อจะต้องรอผลทางพยาธิวิทยา ระยะเวลาขึ้นอยู่กับระบบห้องปฏิบัติการและชนิดของตัวอย่าง ควรถามวันนัดฟังผลก่อนกลับบ้าน

ส่องกล้องมีผลต่อการตั้งครรภ์ในอนาคตไหม

ผลต่อการตั้งครรภ์ขึ้นอยู่กับโรคเดิมและสิ่งที่ผ่าตัด ไม่ใช่เพียงการใส่กล้อง การตัดพังผืด ติ่งเนื้อ หรือความผิดปกติบางอย่างอาจเป็นส่วนหนึ่งของแผนรักษาภาวะมีบุตรยาก แต่การผ่าตัดภายในมดลูกก็มีความเสี่ยงต่อแผลเป็น จึงควรแจ้งแพทย์หากวางแผนมีบุตร

ส่องกล้องตรวจมะเร็งได้หรือไม่

การส่องกล้องช่วยให้เห็นรอยโรคและเก็บชิ้นเนื้อจากตำแหน่งที่สงสัยได้ แต่ภาพจากกล้องอย่างเดียวไม่ยืนยันว่าเป็นมะเร็ง การวินิจฉัยต้องอาศัยผลพยาธิวิทยาและข้อมูลทางคลินิกอื่นร่วมกัน

ถ้าพบรอยโรค แพทย์จะตัดออกทันทีหรือไม่

ไม่เสมอไป เพราะขึ้นอยู่กับความยินยอมที่ให้ไว้ อุปกรณ์ การระงับความรู้สึก และความปลอดภัยของการตัดในครั้งนั้น ก่อนทำควรถามให้ชัดว่าหากพบติ่งเนื้อหรือก้อน แพทย์มีแผนรักษาทันทีหรือจะนัดผ่าตัดอีกครั้ง

ต้องมีคนมารับหลังทำหรือไม่

ควรมีคนมารับหากได้รับยาสลบหรือยาระงับความรู้สึก เพราะอาจยังง่วง มึนงง และตัดสินใจได้ไม่เต็มที่ แม้เป็นการตรวจโดยไม่ใช้ยาสลบ การมีผู้ติดตามก็มีประโยชน์หากเกิดอาการปวดหรือหน้ามืดหลังทำ

ข้อมูลอ้างอิง

• Cleveland Clinic: Hysteroscopy: Purpose, Procedure, Risks & Recovery — เกี่ยวกับ Hysteroscopy — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
• PubMed Central (U.S. National Library of Medicine): Complications of Hysteroscopic Surgery - PMC - NIH — เกี่ยวกับ Hysteroscopy — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำวินิจฉัยหรือคำแนะนำจากแพทย์ได้

หากมีอาการผิดปกติหลังผ่าตัด ควรติดต่อแพทย์หรือโรงพยาบาลทันที