ขูดมดลูก

ขูดมดลูก หรือการขยายปากมดลูกและขูดโพรงมดลูก [Dilation and curettage (D&C)] คือหัตถการที่แพทย์เปิดปากมดลูก แล้วใช้เครื่องมือหรือท่อดูดนำเนื้อเยื่อออกจากภายในมดลูก ใช้ได้ทั้งเพื่อหาสาเหตุของเลือดออกผิดปกติ และเพื่อนำเนื้อเยื่อที่ค้างหลังการแท้งหรือการตั้งครรภ์ออก หากคุณกำลังกังวลว่าจะต้องทำหรือไม่ คำตอบขึ้นอยู่กับสาเหตุของอาการ ผลอัลตราซาวนด์ ปริมาณเลือดออก และทางเลือกที่ยังใช้ได้ โดยไม่ใช่ทุกคนที่มีเลือดออกผิดปกติหรือแท้งแล้วต้องขูดมดลูก

ขูดมดลูก คืออะไร

การขูดมดลูกเป็นหัตถการทางสูตินรีเวชที่ประกอบด้วย 2 ขั้นตอนหลัก ได้แก่ การค่อยๆ เปิดปากมดลูก และการนำเนื้อเยื่อออกจากโพรงมดลูก แพทย์อาจใช้เครื่องมือปลายคล้ายช้อนขนาดเล็ก ท่อดูด หรือใช้ทั้งสองอย่างตามเหตุผลที่ทำหัตถการ (healthdirect.gov.au)

คำว่า “ขูด” อาจทำให้รู้สึกว่าต้องขูดผนังมดลูกอย่างแรง แต่ในการรักษาจริง แพทย์เลือกวิธีและเครื่องมือให้เหมาะกับเนื้อเยื่อที่ต้องนำออก เป้าหมายคือเอาเนื้อเยื่อที่จำเป็นออกโดยลดการบาดเจ็บต่อมดลูกให้มากที่สุด บางกรณีใช้แรงดูดเป็นหลัก ไม่ได้ใช้เครื่องมือขูดเพียงอย่างเดียว

แพทย์อาจแนะนำหัตถการนี้ด้วยเหตุผลสำคัญ 2 กลุ่ม

เพื่อรักษาภาวะที่มีเนื้อเยื่อค้างในมดลูก

ตัวอย่างเช่น เนื้อเยื่อจากการตั้งครรภ์ค้างหลังการแท้ง รกค้างหลังคลอด หรือเนื้อเยื่อจากการตั้งครรภ์ผิดปกติ การนำเนื้อเยื่อออกช่วยควบคุมเลือดออกและลดความเสี่ยงจากการติดเชื้อในกรณีที่ไม่เหมาะจะรอให้เนื้อเยื่อออกเอง

เพื่อหาสาเหตุหรือรักษาเลือดออกผิดปกติ

แพทย์อาจเก็บเยื่อบุโพรงมดลูกส่งตรวจ เมื่อมีเลือดออกผิดปกติ เลือดออกหลังหมดประจำเดือน เยื่อบุโพรงมดลูกหนา หรือพบเซลล์ที่ต้องตรวจเพิ่มเติม การตรวจชิ้นเนื้อช่วยแยกภาวะไม่ร้ายแรง เช่น ติ่งเนื้อ ออกจากภาวะเยื่อบุโพรงมดลูกผิดปกติหรือมะเร็ง แต่การขูดมดลูกไม่ได้หมายความว่าผู้รับการตรวจเป็นมะเร็ง

ในบางราย แพทย์ทำร่วมกับการส่องกล้องโพรงมดลูก โดยใส่กล้องขนาดเล็กผ่านปากมดลูกเพื่อมองเห็นตำแหน่งผิดปกติ เก็บชิ้นเนื้อ หรือเอาติ่งเนื้อและก้อนบางชนิดออก การเห็นภายในโพรงมดลูกโดยตรงอาจเหมาะกว่าการเก็บเนื้อเยื่อโดยไม่ใช้กล้องในบางสถานการณ์

การขูดมดลูกไม่ใช่วิธีเดียวสำหรับทุกปัญหา เลือดออกผิดปกติบางชนิดรักษาด้วยยาได้ การแท้งบางกรณีสามารถเฝ้ารอหรือใช้ยา และการตรวจเยื่อบุโพรงมดลูกบางรายทำด้วยอุปกรณ์เก็บชิ้นเนื้อขนาดเล็กโดยไม่ต้องเข้าห้องผ่าตัด แพทย์จะเลือกจากความเร่งด่วน อาการ ผลตรวจ ความต้องการมีบุตร และความเหมาะสมของแต่ละทางเลือก

ใครควรทำ / ใครไม่ควรทำ

การตัดสินใจไม่ได้อาศัยอาการเพียงอย่างเดียว สูตินรีแพทย์มักพิจารณาประวัติการตั้งครรภ์ ปริมาณเลือดออก ระดับความเจ็บปวด สัญญาณติดเชื้อ ผลตรวจภายใน อัลตราซาวนด์ และความมั่นคงของระบบไหลเวียนเลือดก่อนเสนอหัตถการ

ผู้ที่แพทย์อาจพิจารณาให้ขูดมดลูก

• มีเนื้อเยื่อจากการตั้งครรภ์ค้างหลังการแท้ง และมีเลือดออกต่อเนื่อง ปวด หรือต้องการนำเนื้อเยื่อออกโดยการผ่าตัด ก่อนรักษาภาวะแท้ง แพทย์ต้องประเมินตำแหน่งการตั้งครรภ์ตามความเหมาะสม โดยเฉพาะเมื่ออัลตราซาวนด์ยังไม่ยืนยันการตั้งครรภ์ในโพรงมดลูก เพราะการขูดมดลูกไม่ใช่การรักษาการตั้งครรภ์นอกมดลูก หากปวดท้องข้างเดียวรุนแรง ปวดไหล่ หน้ามืด เป็นลม หรือมีเลือดออกร่วมกับอาการอ่อนแรง ให้ไปห้องฉุกเฉินทันที
• มีเลือดออกมากหรือมีภาวะแทรกซ้อนที่ทำให้การรอหรือใช้ยาไม่เหมาะสม
• สงสัยมีรกหรือเนื้อเยื่อค้างหลังคลอด ซึ่งอาจทำให้เลือดออกหรือติดเชื้อ
• มีเลือดออกจากมดลูกผิดปกติ และจำเป็นต้องเก็บเนื้อเยื่อจำนวนเพียงพอไปตรวจ
• มีเลือดออกหลังหมดประจำเดือน หรือพบเยื่อบุโพรงมดลูกหนาหรือเซลล์ผิดปกติที่ต้องประเมินเพิ่มเติม
• มีติ่งเนื้อหรือความผิดปกติภายในโพรงมดลูกที่แพทย์วางแผนนำออก โดยอาจทำร่วมกับการส่องกล้อง
• มีการตั้งครรภ์ผิดปกติบางชนิดซึ่งจำเป็นต้องนำเนื้อเยื่อออกและติดตามต่อเนื่อง

ข้อบ่งชี้เหล่านี้เป็นสถานการณ์ที่ “อาจพิจารณา” ไม่ได้แปลว่าทุกคนต้องผ่าตัด วิธีที่เหมาะสมขึ้นอยู่กับความรุนแรงและผลตรวจของแต่ละคน (Mayo Clinic)

ผู้ที่อาจไม่จำเป็นต้องขูดมดลูกทันที

หากการแท้งเกิดขึ้นครบแล้ว ไม่มีเนื้อเยื่อค้าง ไม่มีเลือดออกมาก ไม่มีไข้ และอาการคงที่ แพทย์อาจติดตามอาการแทนการผ่าตัดได้ บางรายเลือกเฝ้ารอให้เนื้อเยื่อออกเอง หรือใช้ยาช่วยให้มดลูกบีบตัว ทั้งนี้ต้องมีแผนติดตามและทราบว่าควรกลับโรงพยาบาลเมื่อใด

สำหรับเลือดออกผิดปกติ แพทย์อาจเริ่มจากการตรวจเลือด อัลตราซาวนด์ ตรวจการตั้งครรภ์ หรือเก็บตัวอย่างเยื่อบุโพรงมดลูกด้วยอุปกรณ์ขนาดเล็กก่อน หากข้อมูลเพียงพอ อาจไม่ต้องขูดมดลูก

สถานการณ์ที่ต้องประเมินหรือรักษาก่อน

การติดเชื้อในอุ้งเชิงกรานที่ยังควบคุมไม่ได้ ความผิดปกติของการแข็งตัวของเลือด โรคประจำตัวที่ยังไม่คงที่ หรือภาวะที่ทำให้การระงับความรู้สึกมีความเสี่ยง อาจทำให้ต้องรักษาหรือวางแผนเพิ่มเติมก่อน อย่างไรก็ตาม หากมีเลือดออกมากหรือเหตุฉุกเฉิน แพทย์จะชั่งน้ำหนักว่าการทำหัตถการทันทีปลอดภัยกว่าการรอหรือไม่

ต้องแจ้งแพทย์หากสงสัยว่าตั้งครรภ์ แม้เหตุผลที่มาพบแพทย์จะเป็นเลือดออกผิดปกติก็ตาม เพราะการตั้งครรภ์เปลี่ยนทั้งการวินิจฉัย วิธีรักษา และความเสี่ยงของหัตถการ

เตรียมตัวก่อนผ่าตัด

โรงพยาบาลแต่ละแห่งอาจมีขั้นตอนต่างกัน โดยเฉพาะเมื่อทำแบบนัดหมายกับทำในภาวะฉุกเฉิน คุณควรยึดคำแนะนำจากทีมผ่าตัดและวิสัญญีแพทย์เป็นหลัก

การประเมินก่อนทำ

แพทย์จะถามเหตุผลที่ต้องทำหัตถการ ประวัติการตั้งครรภ์ การแท้งหรือการคลอดครั้งล่าสุด ปริมาณเลือดออก โรคประจำตัว ประวัติการผ่าตัด และปัญหาจากการดมยาหรือยาชาในอดีต อาจมีการตรวจภายใน อัลตราซาวนด์ และตรวจเลือดตามความจำเป็น

แจ้งทีมรักษาหากคุณมีข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้

• สงสัยว่าตั้งครรภ์หรือยังไม่ได้ตรวจยืนยัน
• เคยมีเลือดออกง่าย หยุดยาก หรือมีโรคเกี่ยวกับการแข็งตัวของเลือด
• แพ้ยา แพ้น้ำยาฆ่าเชื้อ แพ้ยาง หรือเคยมีปฏิกิริยารุนแรงจากยาระงับความรู้สึก
• มีไข้ ตกขาวกลิ่นผิดปกติ ปวดท้องน้อยมาก หรือสงสัยติดเชื้อ
• มีโรคหัวใจ ปอด ไต ตับ เบาหวาน ความดันโลหิตสูง หรือโรคประจำตัวอื่น
• เคยผ่าตัดปากมดลูกหรือมดลูกมาก่อน

อาหารและน้ำ

หากวางแผนใช้ยาระงับความรู้สึก แพทย์หรือวิสัญญีแพทย์จะระบุว่าเมื่อใดต้องงดอาหารและน้ำ คำสั่งขึ้นอยู่กับชนิดการระงับความรู้สึก เวลาเข้าห้องผ่าตัด และสุขภาพของคุณ อย่าเดาเวลางดเอง และอย่ากินหรือดื่มเมื่อโรงพยาบาลแจ้งให้งด เพราะอาหารในกระเพาะอาจเพิ่มความเสี่ยงระหว่างการระงับความรู้สึก (Cleveland Clinic)

หากเผลอกินหรือดื่มหลังเวลาที่กำหนด ให้บอกทีมรักษาตรงๆ ทีมจะตัดสินใจว่าทำต่อ เลื่อนเวลา หรือเปลี่ยนแผนได้หรือไม่

ยาประจำและอาหารเสริม

นำรายชื่อยาทุกชนิดไปด้วย รวมถึงยาที่ซื้อเอง สมุนไพร วิตามิน และอาหารเสริม ยาบางกลุ่มอาจต้องปรับก่อนทำ ได้แก่

• ยาต้านการแข็งตัวของเลือดและยาต้านเกล็ดเลือด
• ยารักษาเบาหวาน รวมถึงยาฉีด
• ยาที่มีผลต่อความดันโลหิตหรือการระงับความรู้สึก
• สมุนไพรหรืออาหารเสริมบางชนิดที่อาจเพิ่มเลือดออกหรือรบกวนยาระงับความรู้สึก

อย่าหยุดยาเอง โดยเฉพาะยาป้องกันลิ่มเลือด แพทย์ผู้ผ่าตัดหรือวิสัญญีแพทย์จะกำหนดว่าควรใช้ต่อ ปรับ หรือหยุดเมื่อใดตามเหตุผลที่ใช้ยาและความเสี่ยงเลือดออก

การเตรียมปากมดลูก

บางรายต้องใช้ยาหรือวัสดุขนาดเล็กที่ค่อยๆ ดูดน้ำและขยายตัว เพื่อช่วยให้ปากมดลูกนุ่มและเปิดง่ายขึ้น วิธีนี้อาจเริ่มก่อนหัตถการเป็นช่วงเวลาหนึ่ง โดยเฉพาะเมื่อจำเป็นต้องเปิดปากมดลูกมากกว่าปกติ ไม่ใช่ทุกคนต้องเตรียมแบบนี้

สิ่งที่ควรนำไปโรงพยาบาล

• บัตรประจำตัวและเอกสารสิทธิการรักษา
• ใบนัด ใบส่งตัว และผลตรวจที่เกี่ยวข้อง
• รายชื่อยาและข้อมูลการแพ้ยา
• ผ้าอนามัยแบบแผ่น
• เสื้อผ้าที่ใส่และเปลี่ยนง่าย
• เบอร์ติดต่อของญาติหรือผู้ดูแล

ควรจัดคนมารับกลับ หากได้รับยาที่ทำให้ง่วงหรือดมยาสลบ คุณไม่ควรขับรถกลับเอง และควรมีผู้ใหญ่คอยอยู่ด้วยในช่วงแรกหลังกลับบ้าน

ขั้นตอนการผ่าตัด

รายละเอียดอาจต่างกันตามสาเหตุที่ทำ ชนิดของยาระงับความรู้สึก และการทำร่วมกับการส่องกล้อง แต่ลำดับทั่วไปมีดังนี้

1. ยืนยันแผนการรักษา

ทีมรักษาจะทบทวนชื่อ ประวัติแพ้ยา เหตุผลที่ทำ ผลตรวจ และเอกสารยินยอม คุณมีสิทธิถามว่าเหตุใดจึงแนะนำหัตถการ จะใช้วิธีใด จะส่งชิ้นเนื้อตรวจหรือไม่ และมีทางเลือกอื่นใด

2. ให้ยาระงับความรู้สึก

อาจใช้ยาชาเฉพาะที่บริเวณปากมดลูก ยาระงับความรู้สึกที่ทำให้ง่วง การระงับความรู้สึกเฉพาะส่วน หรือยาสลบ ชนิดที่เลือกขึ้นอยู่กับเหตุผลของการทำ สุขภาพ ความเร่งด่วน และแนวทางของสถานพยาบาล (healthdirect.gov.au)

หากใช้ยาชาเฉพาะที่ คุณอาจยังรู้สึกถึงแรงกดหรือปวดเกร็งคล้ายประจำเดือน หากใช้ยาสลบ คุณจะไม่รู้สึกตัวระหว่างทำ ทีมวิสัญญีจะติดตามการหายใจ ชีพจร ความดันโลหิต และระดับออกซิเจนตามความเหมาะสม

3. จัดท่าและเปิดให้เห็นปากมดลูก

คุณจะนอนหงายและวางขาบนอุปกรณ์รองรับ คล้ายการตรวจภายใน แพทย์ใส่เครื่องมือถ่างช่องคลอดเพื่อให้มองเห็นปากมดลูก และอาจใช้เครื่องมือช่วยจับปากมดลูกให้อยู่นิ่ง

4. ค่อยๆ เปิดปากมดลูก

แพทย์ใส่แท่งขยายขนาดเล็กผ่านปากมดลูก แล้วค่อยเปลี่ยนเป็นขนาดใหญ่ขึ้นจนช่องเปิดกว้างพอสำหรับเครื่องมือ การเตรียมปากมดลูกล่วงหน้าด้วยยาหรือวัสดุช่วยขยายอาจทำให้ขั้นตอนนี้ง่ายขึ้นในบางราย

5. นำเนื้อเยื่อออกจากโพรงมดลูก

แพทย์ใช้ท่อดูด เครื่องมือปลายคล้ายช้อน หรือทั้งสองวิธี เพื่อนำเนื้อเยื่อที่ต้องการออก หากทำร่วมกับการส่องกล้อง แพทย์จะมองภายในโพรงมดลูกและจัดการบริเวณเป้าหมายโดยตรง

ปริมาณและชนิดของเนื้อเยื่อที่นำออกขึ้นอยู่กับวัตถุประสงค์ หากทำหลังการแท้ง เป้าหมายคือเอาเนื้อเยื่อการตั้งครรภ์ที่ค้างออก หากทำเพื่อวินิจฉัย เป้าหมายคือเก็บตัวอย่างที่เพียงพอส่งห้องปฏิบัติการ

6. ตรวจความเรียบร้อยและส่งชิ้นเนื้อ

แพทย์จะประเมินเลือดออกและความเรียบร้อยก่อนนำเครื่องมือออก เนื้อเยื่ออาจส่งตรวจทางพยาธิวิทยา ซึ่งเป็นการตรวจเซลล์และโครงสร้างของเนื้อเยื่อด้วยกล้องจุลทรรศน์ ผลตรวจไม่ได้ออกทันที และเวลารอขึ้นอยู่กับห้องปฏิบัติการและชนิดการตรวจ

7. เฝ้าดูอาการหลังทำ

หลังหัตถการ คุณจะไปยังพื้นที่พักฟื้นเพื่อประเมินชีพจร ความดัน การตื่นจากยาระงับความรู้สึก อาการปวด และปริมาณเลือดออก อาจต้องพักสังเกตอาการหลายชั่วโมงก่อนกลับบ้าน

ทีมรักษาจะพิจารณาให้กลับเมื่อรู้สึกตัวดี อาการปวดและคลื่นไส้ควบคุมได้ เลือดออกไม่ผิดปกติ และไม่มีสัญญาณภาวะแทรกซ้อน หากเสียเลือดมาก มีโรคประจำตัวสำคัญ หรือเกิดปัญหาระหว่างทำ อาจต้องนอนโรงพยาบาลต่อ

ใช้เวลานานแค่ไหน

ตัวหัตถการมักใช้เวลาไม่นาน แต่ระยะเวลาจริงแตกต่างตามข้อบ่งชี้ วิธีที่ใช้ ความยากในการเปิดปากมดลูก และการทำหัตถการอื่นร่วมด้วย โปรดสอบถามเวลาประมาณการจากโรงพยาบาลที่รักษา

เวลาที่อยู่ในโรงพยาบาลยาวกว่าตัวหัตถการ เพราะรวมการลงทะเบียน ตรวจประเมิน เตรียมปากมดลูก ให้ยาระงับความรู้สึก และพักฟื้นหลังทำ คุณอาจต้องอยู่ในห้องพักฟื้นอีกหลายชั่วโมง โดยระยะเวลาขึ้นอยู่กับชนิดของยา อาการหลังทำ และแนวทางของโรงพยาบาล (Mayo Clinic)

การขูดมดลูกมักจัดเป็นหัตถการแบบกลับบ้านในวันเดียวเมื่อผู้ป่วยอาการคงที่ แต่แนวทางของสถานพยาบาลในประเทศไทยอาจต่างกัน การทำในภาวะฉุกเฉิน เลือดออกมาก ติดเชื้อ หรือมีโรคประจำตัว อาจต้องรับไว้สังเกตอาการ

คุณอาจได้รับยาชาเฉพาะที่ ยาที่ทำให้ง่วง การระงับความรู้สึกเฉพาะส่วน หรือยาสลบ ไม่ใช่ทุกคนต้องดมยาสลบ สูตินรีแพทย์และวิสัญญีแพทย์จะเลือกวิธีจากความซับซ้อนของหัตถการ สุขภาพ และความเหมาะสมของคุณ

พักฟื้นนานแค่ไหน

บางคนกลับไปทำกิจวัตรเบาๆ ได้ไม่นานหลังทำ ขณะที่บางคนต้องพักนานกว่า โดยขึ้นอยู่กับอาการ การเสียเลือด ชนิดยาระงับความรู้สึก ภาวะแทรกซ้อน และลักษณะงาน ให้ยึดคำแนะนำของทีมรักษาและอย่าฝืนทำงานหากยังเวียนศีรษะ อ่อนเพลีย หรือปวดมาก

หลังทำอาจมีอาการปวดเกร็งคล้ายปวดประจำเดือนอยู่หลายวัน และอาจมีเลือดออกเล็กน้อยหรือกะปริดกะปรอยช่วงหนึ่งหลังทำ โดยควรค่อยๆ ลดลง ระยะเวลาแตกต่างกันในแต่ละคน หากเลือดเพิ่มขึ้น ไหลเร็ว มีลิ่มเลือดมาก ปวดมาก มีไข้ หรือหน้ามืด ให้ติดต่อโรงพยาบาลทันที

ใช้ผ้าอนามัยแบบแผ่นเพื่อสังเกตปริมาณเลือด หลีกเลี่ยงการสอดสิ่งใดเข้าไปในช่องคลอด เช่น ผ้าอนามัยแบบสอดหรือถ้วยอนามัย จนกว่าแพทย์จะบอกว่าสามารถใช้ได้ เพราะปากมดลูกและเยื่อบุภายในยังอยู่ในช่วงฟื้นตัว (healthdirect.gov.au)

เรื่องเพศสัมพันธ์ การว่ายน้ำ ออกกำลังกายหนัก และยกของหนัก ควรถามแพทย์ก่อนกลับบ้าน เนื่องจากคำแนะนำขึ้นอยู่กับเหตุผลที่ทำ ปริมาณเลือดออก และว่ามีภาวะแทรกซ้อนหรือไม่

ประจำเดือนรอบถัดไปอาจมาเร็วหรือช้ากว่าปกติ เพราะเยื่อบุโพรงมดลูกต้องสร้างขึ้นใหม่ หากทำหลังการแท้ง ความรู้สึกเศร้า วิตกกังวล หรือสับสนสามารถเกิดร่วมกับการฟื้นตัวทางกายได้ หากความรู้สึกรบกวนการนอน การกิน หรือการใช้ชีวิต ควรบอกทีมรักษาเพื่อรับการช่วยเหลือ

หากต้องการตั้งครรภ์อีก อย่าตัดสินเวลาจากเลือดหยุดเพียงอย่างเดียว แพทย์จะพิจารณาสาเหตุที่ต้องทำ ผลชิ้นเนื้อ การฟื้นตัว และประวัติสุขภาพก่อนแนะนำช่วงเวลาที่เหมาะสม

ความเสี่ยงและภาวะแทรกซ้อน

ภาวะแทรกซ้อนรุนแรงพบไม่บ่อย แต่หัตถการนี้ไม่ใช่การรักษาที่ปราศจากความเสี่ยง (Mayo Clinic) ระดับความเสี่ยงของแต่ละคนต่างกันตามอายุ การตั้งครรภ์ล่าสุด สภาพปากมดลูก โรคประจำตัว การติดเชื้อ และความซับซ้อนของหัตถการ

เลือดออก

เลือดออกเล็กน้อยหลังทำพบได้ แต่เลือดออกมากอาจเกิดจากมดลูกหดตัวไม่ดี เนื้อเยื่อยังค้าง การบาดเจ็บ หรือปัญหาการแข็งตัวของเลือด หากเลือดออกมากจนผ้าอนามัยเต็มเร็ว มีลิ่มเลือดจำนวนมาก หน้ามืด หรือใจสั่น ต้องรับการประเมินทันที

การติดเชื้อ

การติดเชื้อภายในมดลูกหรืออุ้งเชิงกรานอาจทำให้มีไข้ ปวดท้องน้อยมากขึ้น ตกขาวมีกลิ่น หรือรู้สึกไม่สบายอย่างชัดเจน การติดเชื้อหลังทำพบไม่บ่อย แต่ต้องรักษาเร็วเพื่อลดการลุกลาม

มดลูกทะลุ

เครื่องมืออาจทำให้เกิดรูที่ผนังมดลูก โดยความเสี่ยงอาจสูงขึ้นในผู้ที่เพิ่งตั้งครรภ์หรืออยู่หลังหมดประจำเดือน รูขนาดเล็กจำนวนหนึ่งอาจหายได้เองภายใต้การเฝ้าดูอาการ แต่หากมีเลือดออกหรืออวัยวะข้างเคียงบาดเจ็บ อาจต้องตรวจหรือผ่าตัดเพิ่มเติม

ปากมดลูกบาดเจ็บ

ปากมดลูกอาจฉีกหรือมีเลือดออกระหว่างการจับและขยาย แพทย์อาจหยุดเลือดด้วยแรงกด ยา หรือการเย็บตามความรุนแรง

เนื้อเยื่อยังค้าง

หัตถการอาจนำเนื้อเยื่อออกไม่หมด โดยเฉพาะเมื่อเนื้อเยื่อติดแน่น มองเห็นได้ยาก หรือมีรูปร่างโพรงมดลูกที่ซับซ้อน อาการอาจเป็นเลือดออกต่อเนื่อง ปวด หรือผลอัลตราซาวนด์ยังพบสิ่งค้าง บางรายต้องใช้ยา ติดตามเพิ่มเติม หรือทำหัตถการซ้ำ

พังผืดในโพรงมดลูก

พบได้ไม่บ่อย แต่อาจเกิดแผลเป็นหรือพังผืดที่ผนังมดลูก โดยมีรายงานสัมพันธ์กับการทำหลังการแท้งหรือคลอด พังผืดอาจทำให้ประจำเดือนน้อยลง ขาดประจำเดือน ปวดประจำเดือน มีบุตรยาก หรือแท้งซ้ำ และบางกรณีต้องรักษาด้วยการผ่าตัดผ่านกล้อง

ความเสี่ยงจากยาระงับความรู้สึก

อาจมีคลื่นไส้ อาเจียน เวียนศีรษะ แพ้ยา หรือปัญหาการหายใจและระบบไหลเวียนเลือด ความเสี่ยงขึ้นอยู่กับชนิดยา สุขภาพ และโรคประจำตัว การแจ้งประวัติแพ้ยาและปัญหาจากการดมยาเดิมช่วยให้ทีมวางแผนได้เหมาะสมขึ้น

การขูดมดลูกครั้งหนึ่งไม่ได้หมายความว่าจะมีบุตรไม่ได้ คนจำนวนมากยังตั้งครรภ์ได้ตามปกติหลังฟื้นตัว อย่างไรก็ตาม หากประจำเดือนไม่กลับมา เปลี่ยนไปมาก มีอาการปวดผิดปกติ หรือพยายามตั้งครรภ์แล้วมีปัญหา ควรรับการประเมินเรื่องพังผืดหรือสาเหตุอื่น

สัญญาณที่ต้องกลับไปพบแพทย์ทันที

ติดต่อโรงพยาบาลที่รักษาหรือไปห้องฉุกเฉิน หากมีอาการต่อไปนี้

แหล่งอ้างอิงใช้เกณฑ์ปริมาณเลือดออกต่างกัน จึงไม่ควรรอให้ถึงตัวเลขใดตัวเลขหนึ่ง หากเลือดออกเร็วจนกังวล มีอาการหน้ามืด หรือรู้สึกว่าไม่เหมือนประจำเดือนตามปกติ ให้ขอความช่วยเหลือทันที (healthdirect.gov.au)

ควรติดต่อแพทย์เช่นกันหากเลือดหรืออาการปวดไม่ค่อยลดลง ประจำเดือนไม่กลับมาตามช่วงที่ทีมรักษาคาดไว้ หรือมีอาการใหม่หลังจากช่วงแรกดีขึ้นแล้ว

ทางเลือกอื่น

ทางเลือกขึ้นอยู่กับว่าทำหัตถการเพื่อรักษาการแท้ง นำเนื้อเยื่อออก หรือวินิจฉัยเลือดออกผิดปกติ ไม่มีทางเลือกเดียวที่เหมาะกับทุกคน

เฝ้ารอ

สำหรับการแท้งที่ผู้ป่วยอาการคงที่ ไม่มีเลือดออกมากและไม่มีการติดเชื้อ อาจรอให้ร่างกายขับเนื้อเยื่อออกเอง ข้อดีคือหลีกเลี่ยงหัตถการและยาระงับความรู้สึก ข้อจำกัดคือไม่ทราบแน่นอนว่าจะใช้เวลานานเท่าใด อาจมีเลือดออกและปวดระหว่างรอ และบางรายยังต้องใช้ยาหรือผ่าตัดภายหลัง

ใช้ยา

ยาบางชนิดช่วยให้ปากมดลูกนุ่มและกระตุ้นให้มดลูกบีบตัวเพื่อขับเนื้อเยื่อ เหมาะกับการแท้งบางกรณี ข้อดีคือไม่ต้องใช้เครื่องมือในโพรงมดลูก แต่ยังอาจมีเลือดออก ปวด หรือมีเนื้อเยื่อค้างได้ แพทย์ต้องเป็นผู้พิจารณาชนิดยา วิธีใช้ และการติดตาม ห้ามซื้อยามาใช้เอง

เก็บชิ้นเนื้อเยื่อบุโพรงมดลูกแบบไม่เข้าห้องผ่าตัด

หากเป้าหมายคือหาสาเหตุของเลือดออก แพทย์อาจใช้ท่อขนาดเล็กเก็บตัวอย่างเยื่อบุโพรงมดลูก วิธีนี้ทำได้โดยไม่ต้องขยายปากมดลูกมากหรือใช้ยาสลบในผู้ป่วยบางราย แต่ตัวอย่างอาจไม่เพียงพอ หรืออาจพลาดความผิดปกติที่อยู่เฉพาะจุด จึงยังต้องตรวจเพิ่มเติมหากผลไม่ตอบคำถาม (Mayo Clinic)

ส่องกล้องโพรงมดลูก

การส่องกล้องช่วยให้เห็นตำแหน่งของติ่งเนื้อ ก้อน หรือบริเวณผิดปกติ และนำชิ้นเนื้อออกอย่างเจาะจง บางครั้งใช้แทนการเก็บเนื้อเยื่อแบบไม่เห็นตำแหน่ง และบางครั้งทำร่วมกับการขูดมดลูก

รักษาเลือดออกด้วยยา

เลือดออกจากมดลูกบางสาเหตุรักษาด้วยยาฮอร์โมนหรือยากลุ่มอื่นได้ โดยเฉพาะเมื่อไม่มีภาวะฉุกเฉินและยังไม่จำเป็นต้องเก็บชิ้นเนื้อ การเลือกยาขึ้นอยู่กับอายุ โอกาสตั้งครรภ์ โรคประจำตัว ความเสี่ยงลิ่มเลือด และสาเหตุของเลือดออก

การผ่าตัดชนิดอื่น

หากพบติ่งเนื้อ เนื้องอกมดลูก หรือโรคของเยื่อบุโพรงมดลูก แพทย์อาจเสนอการผ่าตัดผ่านกล้องหรือวิธีอื่นที่แก้สาเหตุได้ตรงกว่า การตัดมดลูกเป็นการผ่าตัดใหญ่และไม่ใช่ทางเลือกแทนการขูดมดลูกโดยอัตโนมัติ มักพิจารณาเฉพาะเมื่อมีโรคที่ชัดเจนและทางเลือกที่เล็กกว่านั้นไม่เหมาะสม

ก่อนตัดสินใจ คุณอาจถามแพทย์ว่า หากเลือกเฝ้ารอหรือใช้ยา โอกาสต้องกลับมาทำหัตถการยังมีหรือไม่ ต้องติดตามด้วยอัลตราซาวนด์หรือผลเลือดอย่างไร และอาการใดหมายความว่าต้องเปลี่ยนแผนทันที

สิทธิการรักษา

การใช้สิทธิขึ้นอยู่กับข้อบ่งชี้ทางการแพทย์ สถานพยาบาลตามสิทธิ ระบบส่งต่อ และเงื่อนไขของแต่ละกองทุน ควรตรวจสอบก่อนวันนัดหากไม่ใช่กรณีฉุกเฉิน

บัตรทอง

โดยทั่วไป การตรวจและรักษาที่มีข้อบ่งชี้ทางการแพทย์อาจดำเนินการผ่านหน่วยบริการประจำหรือระบบส่งต่อ เริ่มจากติดต่อหน่วยบริการตามสิทธิ พร้อมใบนัด ผลอัลตราซาวนด์ และเอกสารที่เกี่ยวข้อง หากมีเลือดออกมาก เป็นลม หรือสงสัยภาวะฉุกเฉิน ให้ไปสถานพยาบาลใกล้ที่สุดก่อน ไม่ควรรอจัดการเอกสาร

ควรถามหน่วยบริการว่า

• ต้องมีใบส่งตัวหรือไม่
• หัตถการและการตรวจชิ้นเนื้ออยู่ในแผนเดียวกันหรือไม่
• ต้องกลับไปฟังผลที่สถานพยาบาลใด
• หากต้องส่องกล้องร่วมด้วย ต้องขออนุมัติเพิ่มหรือไม่

ประกันสังคม

ผู้ประกันตนมักต้องเข้ารับบริการที่สถานพยาบาลตามสิทธิหรือสถานพยาบาลที่ได้รับการส่งต่อ ยกเว้นสถานการณ์ฉุกเฉินตามเกณฑ์ที่เกี่ยวข้อง ติดต่อสถานพยาบาลตามสิทธิเพื่อตรวจสอบขั้นตอน เอกสาร และการนัดหมาย

ควรถามให้ชัดว่าการตรวจทางพยาธิวิทยา การระงับความรู้สึก การติดตามผล และการรักษาเพิ่มเติมหากพบความผิดปกติ ดำเนินการผ่านสิทธิอย่างไร

ประกันสุขภาพเอกชน

ความคุ้มครองขึ้นอยู่กับกรมธรรม์ เหตุผลที่ทำหัตถการ ระยะเวลารอคอย ข้อยกเว้นเกี่ยวกับการตั้งครรภ์ และเงื่อนไขผู้ป่วยนอกหรือผู้ป่วยใน ควรส่งเอกสารให้บริษัทประกันตรวจสอบล่วงหน้าเมื่อทำได้

เอกสารที่มักมีประโยชน์ ได้แก่ ใบรับรองแพทย์ ผลอัลตราซาวนด์ แผนการรักษา และข้อมูลว่าทำเพื่อวินิจฉัยหรือรักษา ถามด้วยว่าต้องขออนุมัติก่อนหรือไม่ และผลชิ้นเนื้อหรือการส่องกล้องอยู่ในความคุ้มครองเดียวกันหรือแยกกัน

จ่ายเอง ส่วนร่วมจ่าย หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน

หากต้องจ่ายค่ารักษาเองทั้งหมด หรือจ่ายบางส่วน เช่น ส่วนร่วมจ่าย (Co-payment) ตามเงื่อนไขกรมธรรม์ หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน ควรขอใบประเมินค่าใช้จ่ายจากโรงพยาบาลก่อนตัดสินใจ และถามให้ชัดว่ารวมค่าแพทย์ ค่าห้อง ค่าอุปกรณ์ และการตรวจติดตามหลังผ่าตัดหรือไม่ ทางเลือกหนึ่งสำหรับการชำระคือการผ่อน เช่น บริการผ่อน 0% ผ่านบัตรเครดิตนานสูงสุด 10 เดือนของ HDcare

คำถามที่พบบ่อย

ขูดมดลูกเจ็บไหม

ระหว่างทำมักมียาระงับความรู้สึกช่วยลดความเจ็บ แต่หลังทำอาจปวดเกร็งคล้ายปวดประจำเดือนได้หลายวัน (Cleveland Clinic) ความรู้สึกระหว่างทำขึ้นอยู่กับว่าใช้ยาชาเฉพาะที่ ยาที่ทำให้ง่วง หรือยาสลบ หากคุณกังวลเรื่องความเจ็บ ให้ถามก่อนว่าจะใช้วิธีใดและยังอาจรู้สึกอะไรได้บ้าง

ขูดมดลูกต้องดมยาสลบหรือไม่

ไม่จำเป็นต้องดมยาสลบทุกคน เพราะอาจใช้ยาชาเฉพาะที่ การระงับความรู้สึกเฉพาะส่วน หรือยาที่ทำให้ง่วงได้ วิธีที่เหมาะสมขึ้นอยู่กับเหตุผลที่ทำ ระยะเวลาของหัตถการ สุขภาพ และแผนของทีมรักษา

ขูดมดลูกแล้วกลับบ้านได้เลยไหม

หลายกรณีกลับบ้านได้ในวันเดียวหลังพักฟื้นและอาการคงที่ แต่ต้องเผื่อเวลาสังเกตเลือดออกและผลจากยาระงับความรู้สึกหลายชั่วโมง หากเสียเลือดมาก มีการติดเชื้อ โรคประจำตัวสำคัญ หรือเกิดภาวะแทรกซ้อน อาจต้องนอนโรงพยาบาล

หลังขูดมดลูกมีเลือดออกกี่วัน

อาจมีเลือดออกเล็กน้อยหรือกะปริดกะปรอยช่วงหนึ่งหลังทำ โดยควรค่อยๆ ลดลง ระยะเวลาแตกต่างกันในแต่ละคน หากเลือดเพิ่มขึ้น ไหลเร็ว มีลิ่มเลือดมาก ปวดมาก มีไข้ หรือหน้ามืด ให้ติดต่อโรงพยาบาลทันที

ขูดมดลูกแล้วประจำเดือนจะมาเมื่อไร

ประจำเดือนรอบถัดไปอาจมาเร็วหรือช้ากว่าปกติ เพราะเยื่อบุโพรงมดลูกต้องสร้างขึ้นใหม่ เวลาที่กลับมาแตกต่างตามรอบเดือนเดิม การตั้งครรภ์ล่าสุด และสาเหตุของหัตถการ หากประจำเดือนไม่กลับมาตามช่วงที่แพทย์คาด หรือมีอาการปวดร่วมด้วย ควรตรวจติดตาม

ขูดมดลูกแล้วมีลูกได้ไหม

คนจำนวนมากยังตั้งครรภ์ได้หลังฟื้นตัว แต่ความสามารถในการมีบุตรขึ้นอยู่กับสาเหตุเดิมและภาวะแทรกซ้อน ไม่ใช่หัตถการเพียงอย่างเดียว พังผืดในโพรงมดลูกเป็นภาวะแทรกซ้อนที่พบไม่บ่อย แต่อาจกระทบประจำเดือนและการตั้งครรภ์ได้

หลังขูดมดลูกควรรอนานแค่ไหนจึงมีเพศสัมพันธ์ได้

ควรรอจนเลือดออกลดลงและแพทย์อนุญาต เพราะการสอดสิ่งใดเข้าไปในช่องคลอดเร็วเกินไปอาจเพิ่มความเสี่ยงติดเชื้อ ระยะเวลาที่เหมาะสมต่างกันตามเหตุผลที่ทำและการฟื้นตัว จึงควรถามทีมรักษาก่อนกลับบ้าน

หลังขูดมดลูกทำงานได้เมื่อไร

บางคนกลับไปทำกิจวัตรหรืองานเบาๆ ได้ไม่นานหลังทำ ขณะที่บางคนต้องพักนานกว่า โดยขึ้นอยู่กับอาการ การเสียเลือด ชนิดยาระงับความรู้สึก ภาวะแทรกซ้อน และลักษณะงาน ให้ยึดคำแนะนำของทีมรักษาและอย่าฝืนทำงานหากยังเวียนศีรษะ อ่อนเพลีย หรือปวดมาก หลีกเลี่ยงการขับรถและงานกับเครื่องจักรหากยังง่วงจากยา

จำเป็นต้องส่งชิ้นเนื้อตรวจหรือไม่

ชิ้นเนื้อมักถูกส่งตรวจเมื่อทำเพื่อหาสาเหตุของเลือดออกหรือจำเป็นต้องยืนยันชนิดของเนื้อเยื่อ การส่งตรวจขึ้นอยู่กับข้อบ่งชี้และดุลยพินิจของแพทย์ คุณควรถามว่าจะมีผลเมื่อใด และต้องกลับไปฟังผลที่ไหน

ถ้ากลัวการขูดมดลูก สามารถเลือกใช้ยาได้ไหม

การใช้ยาเป็นทางเลือกได้ในบางกรณี โดยเฉพาะการแท้งที่อาการคงที่และไม่มีเลือดออกมากหรือติดเชื้อ แต่ไม่เหมาะกับทุกคน หากมีเลือดออกมาก ระบบไหลเวียนไม่คงที่ สงสัยติดเชื้อ หรือต้องเก็บชิ้นเนื้อเพื่อวินิจฉัย แพทย์อาจแนะนำหัตถการมากกว่า

การขูดมดลูกทำให้มดลูกบางหรือไม่

หัตถการไม่ได้ทำให้มดลูกบางในทุกคน แต่มีความเสี่ยงต่อการบาดเจ็บหรือเกิดพังผืดภายในโพรงมดลูกได้แม้พบไม่บ่อย หากหลังทำประจำเดือนน้อยลงมาก ขาดประจำเดือน หรือมีปัญหาการตั้งครรภ์ ควรแจ้งสูตินรีแพทย์

ต้องไปตามนัดหรือไม่ถ้าเลือดหยุดแล้ว

ควรไปตามนัดแม้เลือดหยุด เพราะแพทย์อาจต้องประเมินการฟื้นตัว ทบทวนผลชิ้นเนื้อ หรือยืนยันว่าไม่มีเนื้อเยื่อค้าง การไม่มีอาการไม่ได้แทนผลตรวจ โดยเฉพาะเมื่อทำเพื่อหาสาเหตุของเลือดออกผิดปกติ

อาการใดหลังขูดมดลูกที่ถือว่าฉุกเฉิน

เลือดออกมาก หน้ามืด เป็นลม ปวดรุนแรงขึ้น มีไข้ หายใจลำบาก หรือตกขาวมีกลิ่นผิดปกติ เป็นอาการที่ควรติดต่อโรงพยาบาลทันที หากไม่แน่ใจว่าปริมาณเลือดมากเพียงใด ให้ดูร่วมกับความเร็วในการเปียกผ้าอนามัยและอาการอ่อนแรง ไม่ควรรอจนถึงวันนัด

ข้อมูลอ้างอิง

• Cleveland Clinic: Dilation and Curettage (D&C): Treatment, Risks & Recovery — เกี่ยวกับ Dilation and curettage (D&C) — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
• healthdirect.gov.au: Dilatation and curettage | healthdirect — เกี่ยวกับ Dilation and curettage (D&C) — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
• Mayo Clinic: Dilation and curettage (D&C) — เกี่ยวกับ Dilation and curettage (D&C) — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำวินิจฉัยหรือคำแนะนำจากแพทย์ได้

หากมีอาการผิดปกติหลังผ่าตัด ควรติดต่อแพทย์หรือโรงพยาบาลทันที