ผ่าตัดเนื้องอกมดลูก

ผ่าตัดเนื้องอกมดลูก (Fibroid removal (myomectomy)) คือการนำก้อนเนื้องอกกล้ามเนื้อมดลูกออก แต่เก็บตัวมดลูกไว้ มักพิจารณาเมื่อก้อนทำให้ประจำเดือนออกมาก ปวดหรือแน่นท้อง กดเบียดอวัยวะ หรือเกี่ยวข้องกับภาวะมีบุตรยาก โดยไม่ใช่ทุกคนที่มีก้อนจะต้องผ่าตัด

ผ่าตัดเนื้องอกมดลูก คืออะไร

เนื้องอกกล้ามเนื้อมดลูกเป็นก้อนที่เกิดจากเซลล์กล้ามเนื้อและเนื้อเยื่อเกี่ยวพันของมดลูก ส่วนใหญ่เป็นก้อนชนิดไม่ร้าย ก้อนอาจมีเพียงก้อนเดียวหรือหลายก้อน และอาจอยู่ในผนังมดลูก ยื่นเข้าโพรงมดลูก หรือโตออกด้านนอกมดลูก (Cleveland Clinic)

การผ่าตัดแบบเก็บมดลูกไว้มีเป้าหมายเพื่อนำก้อนที่ก่อปัญหาออก แล้วเย็บซ่อมเนื้อมดลูกตามความจำเป็น วิธีนี้ต่างจากการตัดมดลูก ซึ่งนำมดลูกออกทั้งหมดและทำให้ไม่สามารถตั้งครรภ์ได้อีก หลังนำเฉพาะก้อนออก ผู้ป่วยยังมีประจำเดือนและอาจตั้งครรภ์ได้ แต่ความสามารถในการตั้งครรภ์ขึ้นอยู่กับอายุ คุณภาพไข่ ตำแหน่งก้อน ความเสียหายของโพรงมดลูก พังผืด และปัจจัยของคู่สมรสด้วย

อาการที่อาจสัมพันธ์กับก้อน ได้แก่

• ประจำเดือนออกมากหรือนาน จนอาจเกิดภาวะโลหิตจาง
• เลือดออกผิดปกติระหว่างรอบเดือน
• ปวดหรือรู้สึกหนักบริเวณท้องน้อย
• ท้องโตหรือคลำได้ก้อน
• ปัสสาวะบ่อย ปัสสาวะไม่สุด หรือท้องผูกจากการกดเบียด
• ปวดขณะมีเพศสัมพันธ์
• มีบุตรยาก แท้งซ้ำ หรือมีปัญหาบางอย่างระหว่างตั้งครรภ์

อาการเหล่านี้ไม่ได้ยืนยันว่ามาจากเนื้องอกเสมอไป แพทย์อาจต้องตรวจภายใน ทำอัลตราซาวด์ ตรวจเลือดดูภาวะซีด หรือใช้การตรวจเพิ่มเติมเพื่อดูตำแหน่งและลักษณะก้อน หากลักษณะก้อนไม่ปกติ แพทย์จะประเมินความเป็นไปได้ของโรคอื่นก่อนเลือกวิธีนำก้อนออก

วิธีผ่าตัดหลักต่างกันอย่างไร

วิธีแผลเล็กไม่ได้เหมาะกับทุกคน และการเปิดหน้าท้องไม่ได้แปลว่าการรักษาด้อยกว่า หากก้อนใหญ่หรือมีหลายก้อน การเปิดแผลอาจช่วยให้แพทย์คลำหา นำก้อนออก และเย็บซ่อมมดลูกได้เหมาะสมกว่า

ใครควรทำ / ใครไม่ควรทำ

ผู้ที่แพทย์อาจพิจารณาให้ผ่าตัด

การผ่าตัดมักได้รับการพิจารณาเมื่อก้อนก่ออาการหรือกระทบชีวิตประจำวัน เช่น ประจำเดือนออกมากจนซีด ปวดท้องน้อยมาก มีอาการกดเบียดกระเพาะปัสสาวะหรือลำไส้ หรือท้องโตจากก้อน อาจพิจารณาเช่นกันเมื่อการรักษาด้วยยาไม่ได้ผล มีข้อห้ามใช้ยา หรืออาการกลับมาและผู้ป่วยต้องการทางเลือกที่จัดการก้อนโดยตรง (Cleveland Clinic)

สำหรับผู้วางแผนมีบุตร แพทย์อาจเสนอการนำก้อนออกเมื่อข้อมูลการตรวจบ่งชี้ว่าตำแหน่งหรือขนาดก้อนอาจรบกวนโพรงมดลูก การฝังตัว หรือการตั้งครรภ์ อย่างไรก็ตาม ไม่ใช่ก้อนทุกชนิดที่ทำให้มีบุตรยาก การผ่าตัดโดยไม่มีข้อบ่งชี้ชัดอาจสร้างพังผืดหรือแผลที่มดลูกโดยไม่ช่วยเพิ่มโอกาสตั้งครรภ์

การเลือกผ่าตัดแบบเก็บมดลูกมักเหมาะกับผู้ที่ยังต้องการตั้งครรภ์ หรือมีเหตุผลส่วนตัวที่ต้องการเก็บมดลูกไว้ แต่ผู้ป่วยควรเข้าใจว่าก้อนอื่นที่เล็กเกินกว่าจะเห็นอาจโตขึ้นภายหลัง และอาจเกิดก้อนใหม่ได้

ผู้ที่อาจยังไม่ต้องผ่าตัด

อาจยังไม่จำเป็นต้องผ่าตัดเมื่อก้อนมีขนาดเล็ก ไม่ก่ออาการ ไม่ทำให้ซีด และไม่มีลักษณะที่แพทย์กังวล ในกรณีนี้การติดตามอาการ ตรวจร่างกาย และทำภาพถ่ายตามความเหมาะสมอาจเพียงพอ

ผู้ที่ใกล้หมดประจำเดือนและมีอาการไม่มากอาจเลือกประคับประคอง เพราะก้อนบางก้อนมีแนวโน้มเล็กลงหลังระดับฮอร์โมนลดลง แต่หากก้อนโตเร็ว มีเลือดออกหลังหมดประจำเดือน หรือมีลักษณะผิดปกติ ต้องประเมินเพิ่มเติม ไม่ควรรอดูอาการเอง

กรณีที่อาจไม่เหมาะกับการเอาเฉพาะก้อนออก

แพทย์อาจไม่แนะนำวิธีนี้หากสงสัยมะเร็งของมดลูก ก้อนไม่สามารถแยกออกโดยเก็บมดลูกอย่างปลอดภัย หรือการเอาเฉพาะก้อนมีโอกาสไม่ตอบโจทย์อาการและความต้องการของผู้ป่วย ผู้ที่ไม่ต้องการตั้งครรภ์อีกและมีโรคที่มดลูกร่วมด้วยอาจพิจารณาการตัดมดลูก แต่เป็นการตัดสินใจที่มีผลถาวร

โดยทั่วไปไม่ทำการผ่าตัดเนื้องอกมดลูกแบบวางแผนระหว่างตั้งครรภ์ เนื่องจากเสี่ยงเลือดออกรุนแรงและอาจกระทบต่อการตั้งครรภ์ หากมีโอกาสตั้งครรภ์ต้องแจ้งทีมรักษาและตรวจยืนยันตามแนวทางของโรงพยาบาล หากตั้งครรภ์มักต้องเลื่อนหัตถการ ข้อยกเว้นพบได้น้อยและต้องให้สูตินรีแพทย์ประเมินเฉพาะราย

โรคหัวใจ โรคปอด ภาวะเลือดแข็งตัวผิดปกติ การติดเชื้อ หรือภาวะซีดรุนแรงอาจทำให้ต้องรักษาให้คงที่ก่อน ไม่ได้หมายความว่าจะผ่าตัดไม่ได้เสมอไป วิสัญญีแพทย์และสูตินรีแพทย์จะประเมินความเสี่ยงรายบุคคล

เตรียมตัวก่อนผ่าตัด

ก่อนกำหนดวิธีผ่าตัด แพทย์ต้องทราบขนาด จำนวน และตำแหน่งของก้อน รวมถึงว่าก้อนเบียดหรือยื่นเข้าโพรงมดลูกเพียงใด การตรวจมักประกอบด้วยอัลตราซาวด์ และอาจมีการตรวจเพิ่มเติมเมื่อภาพยังไม่ชัดหรือวางแผนผ่าตัดซับซ้อน

หากประจำเดือนออกมาก ควรตรวจความสมบูรณ์ของเม็ดเลือดเพื่อดูภาวะซีด ภาวะซีดเพิ่มผลกระทบจากการเสียเลือดระหว่างผ่าตัด แพทย์อาจรักษาภาวะซีดก่อนด้วยวิธีที่เหมาะกับสาเหตุและสุขภาพของคุณ ในบางรายอาจใช้การรักษาด้วยฮอร์โมนเพื่อลดเลือดออกหรือทำให้ก้อนเล็กลงก่อนผ่าตัด แต่ไม่เหมาะกับทุกคนและอาจมีผลข้างเคียง (Mayo Clinic)

แจ้งทีมรักษาเกี่ยวกับข้อมูลต่อไปนี้ให้ครบ:

• ยาตามใบสั่งแพทย์ ยาที่ซื้อใช้เอง วิตามิน สมุนไพร และอาหารเสริมทั้งหมด
• ยาต้านการแข็งตัวของเลือดหรือยาต้านเกล็ดเลือด
• ยารักษาเบาหวาน ความดันโลหิตสูง หรือโรคหัวใจ
• ประวัติแพ้ยา แพ้อาหาร แพ้วัสดุ หรือเคยมีปัญหาจากยาระงับความรู้สึก
• โรคประจำตัว ประวัติลิ่มเลือด และการผ่าตัดช่องท้องหรืออุ้งเชิงกรานครั้งก่อน
• โอกาสตั้งครรภ์หรือผลตรวจการตั้งครรภ์
• ความต้องการมีบุตรและช่วงเวลาที่วางแผนตั้งครรภ์

ยาบางชนิดต้องหยุดหรือปรับก่อนผ่าตัด โดยเฉพาะยาที่มีผลต่อการแข็งตัวของเลือด ยาเบาหวาน และอาหารเสริมบางชนิด อย่าหยุดยาเอง เพราะการหยุดผิดเวลาอาจทำให้เลือดออก ลิ่มเลือด น้ำตาลผิดปกติ หรือโรคประจำตัวกำเริบ ศัลยแพทย์หรือวิสัญญีแพทย์จะกำหนดเวลาตามยา โรคประจำตัว และชนิดการผ่าตัด

โรงพยาบาลจะบอกเวลางดอาหารและเครื่องดื่มตามชนิดของยาระงับความรู้สึกและเวลาผ่าตัด ควรทำตามคำสั่งล่าสุดของโรงพยาบาล ไม่ใช้คำแนะนำจากการผ่าตัดครั้งเก่าหรือของผู้อื่น

สิ่งที่ควรเตรียม ได้แก่

• บัตรประจำตัว เอกสารสิทธิรักษา และหนังสือส่งตัวถ้าสิทธิกำหนด
• รายการยาและผลตรวจเดิมที่เกี่ยวข้อง
• เสื้อผ้าหลวมและของใช้จำเป็น หากมีโอกาสนอนโรงพยาบาล
• ผ้าอนามัยสำหรับเลือดออกเล็กน้อยทางช่องคลอด
• ผู้พากลับบ้าน โดยเฉพาะเมื่อได้รับยาระงับความรู้สึก
• แผนดูแลบุตร งานบ้าน และการเดินทางในช่วงพักฟื้น

ก่อนลงนามยินยอม ควรถามให้ชัดว่าจะใช้วิธีใด มีโอกาสเปลี่ยนเป็นการเปิดหน้าท้องหรือไม่ จะนำชิ้นเนื้อออกจากร่างกายอย่างไร และหากเลือดออกควบคุมไม่ได้ ทีมผ่าตัดมีแผนอย่างไร ควรหารือด้วยว่าการเย็บมดลูกครั้งนี้อาจมีผลต่อการตั้งครรภ์และวิธีคลอดในอนาคตหรือไม่

ขั้นตอนการผ่าตัด

ขั้นตอนจริงแตกต่างตามวิธี แต่โดยทั่วไปเป็นลำดับดังนี้

• ตรวจยืนยันและเตรียมก่อนเข้าห้องผ่าตัด

ทีมรักษาตรวจชื่อ หัตถการ ผลตรวจ และตำแหน่งก้อนอีกครั้ง จากนั้นเปิดเส้นเลือดสำหรับให้สารน้ำและยา อาจใส่สายสวนปัสสาวะตามวิธีผ่าตัดและระยะเวลา

• ให้ยาระงับความรู้สึก

การผ่าตัดผ่านหน้าท้องมักใช้ยาระงับความรู้สึกแบบหลับทั้งตัว ส่วนการส่องกล้องผ่านโพรงมดลูกอาจใช้แบบหลับทั้งตัวหรือการดูแลให้ยาระงับความรู้สึกชนิดอื่น ขึ้นกับขอบเขตงาน สุขภาพ และแนวทางของสถานพยาบาล (Mayo Clinic)

• เข้าถึงก้อน

หากส่องกล้องผ่านโพรงมดลูก แพทย์ใส่กล้องผ่านช่องคลอดและปากมดลูก พร้อมใส่ของเหลวเพื่อขยายโพรงมดลูกให้เห็นก้อน

หากผ่าตัดผ่านกล้องหน้าท้อง แพทย์ทำแผลเล็กเพื่อใส่กล้องและเครื่องมือ

หากผ่าตัดเปิดหน้าท้อง แพทย์เปิดแผลแนวนอนบริเวณท้องน้อยหรือแนวตั้งเมื่อจำเป็นต้องมีพื้นที่มากขึ้น

• แยกและนำก้อนออก

แพทย์เปิดชั้นเนื้อมดลูกเมื่อก้อนอยู่ในผนัง แล้วค่อยๆ แยกก้อนออกจากเนื้อปกติ ก้อนในโพรงมดลูกอาจถูกตัดเป็นชิ้นผ่านกล้อง หากต้องทำให้ก้อนเป็นชิ้นเล็กเพื่อนำออกทางแผลเล็ก แพทย์ควรอธิบายวิธีและความเสี่ยงเฉพาะก่อนผ่าตัด เพราะในกรณีที่ก้อนซึ่งคิดว่าไม่ร้ายกลับเป็นมะเร็ง การทำให้เนื้อเยื่อแตกเป็นชิ้นอาจทำให้เซลล์กระจายได้

• ห้ามเลือดและซ่อมมดลูก

หลังเอาก้อนออก แพทย์ห้ามเลือดและเย็บซ่อมชั้นมดลูก การเย็บต้องคำนึงถึงความแข็งแรงของผนังมดลูก โดยเฉพาะผู้ที่ต้องการตั้งครรภ์

• ส่งชิ้นเนื้อตรวจและปิดแผล

ก้อนที่นำออกมักส่งตรวจทางพยาธิวิทยาเพื่อยืนยันชนิดของเนื้อเยื่อ จากนั้นปิดแผลตามวิธีที่ใช้

• เฝ้าดูอาการหลังผ่าตัด

คุณจะอยู่ในห้องพักฟื้นเพื่อเฝ้าระวังการหายใจ ความดัน ชีพจร เลือดออก และอาการปวด เมื่อรู้สึกตัวดี ทีมรักษาจะประเมินการดื่มน้ำ การลุกเดิน ปัสสาวะ และความพร้อมกลับบ้านหรือเข้าหอผู้ป่วย

ระหว่างผ่าตัดอาจพบว่าก้อนมีจำนวน ตำแหน่ง หรือการยึดติดต่างจากภาพตรวจก่อนผ่าตัด จึงอาจต้องปรับแผน บางรายอาจเปลี่ยนจากแผลเล็กเป็นแผลเปิดเพื่อควบคุมเลือดออกหรือซ่อมมดลูกให้เหมาะสม ในเหตุฉุกเฉินที่เลือดออกรุนแรงและหยุดไม่ได้ อาจจำเป็นต้องตัดมดลูก แม้เหตุการณ์นี้พบไม่บ่อยแต่ควรพูดคุยไว้ล่วงหน้า

ใช้เวลานานแค่ไหน

ไม่มีเวลามาตรฐานเดียวสำหรับทุกคน ระยะผ่าตัดขึ้นกับจำนวน ขนาด และตำแหน่งของก้อน วิธีเข้าถึงก้อน ประวัติผ่าตัดเดิม พังผืด และการเสียเลือด ก้อนเดียวที่ยื่นเข้าโพรงมดลูกอาจใช้เวลาน้อยกว่าการนำก้อนหลายก้อนออกจากผนังมดลูกและเย็บซ่อมหลายตำแหน่ง

ควรถามโรงพยาบาลแยกเป็นสองช่วง คือเวลาในห้องผ่าตัดกับเวลาทั้งหมดที่อยู่ในหน่วยผ่าตัด เพราะยังมีช่วงเตรียมให้ยาระงับความรู้สึกและพักฟื้นหลังผ่าตัดเพิ่มเติม

การกลับบ้านหรือพักค้างขึ้นอยู่กับวิธีผ่าตัดและอาการหลังทำ การส่องกล้องผ่านโพรงมดลูกและการผ่าตัดแผลเล็กบางกรณีอาจกลับบ้านวันเดียวกัน ส่วนผู้ที่ผ่าตัดเปิดหน้าท้องหรือมีอาการที่ต้องเฝ้าระวังอาจนอนโรงพยาบาล โดยแหล่งอ้างอิงระบุว่าบางรายกลับวันเดียวกัน ขณะที่บางรายพักประมาณ 1-3 วัน แต่แนวทางของโรงพยาบาลในไทยและสภาพผู้ป่วยอาจต่างกัน (Mayo Clinic)

ก่อนกลับบ้าน ทีมรักษาจะดูว่าคุณรู้สึกตัวดี อาการปวดและคลื่นไส้ควบคุมได้ ไม่มีเลือดออกผิดปกติ ลุกเดินได้ตามสมควร และมีผู้ดูแลที่บ้านหรือไม่

พักฟื้นนานแค่ไหน

การพักฟื้นขึ้นกับขนาดแผล จำนวนก้อน การเย็บซ่อมมดลูก ภาวะซีด และสุขภาพเดิม วิธีผ่านโพรงมดลูกมักฟื้นเร็วที่สุด วิธีผ่านแผลเล็กมักเร็วกว่าการเปิดหน้าท้อง ส่วนการเปิดหน้าท้องเป็นการผ่าตัดใหญ่และอาจต้องใช้เวลาหลายสัปดาห์ แหล่งอ้างอิงระบุว่าบางรายหลังผ่าตัดเปิดหน้าท้องอาจใช้เวลาถึงประมาณ 6 สัปดาห์จึงรู้สึกฟื้นเต็มที่ (Cleveland Clinic)

หลังผ่าตัดอาจมีเลือดออกกะปริดกะปรอยตั้งแต่ไม่กี่วันไปจนหลายสัปดาห์ โดยขึ้นกับวิธีที่ใช้ เลือดควรมีแนวโน้มลดลง ไม่ใช่มากขึ้นเรื่อยๆ หากเลือดออกมาก มีลิ่มเลือดจำนวนมาก หน้ามืด หรือใจสั่น ควรกลับไปประเมินทันที

การกลับไปทำงานไม่ได้ดูจากจำนวนวันอย่างเดียว งานนั่งโต๊ะและทำงานจากบ้านอาจกลับได้ก่อนงานที่ต้องยืนทั้งวัน ยกของ ขับรถระยะไกล หรือใช้แรงหน้าท้อง ศัลยแพทย์จะกำหนดตามแผล ระดับฮีโมโกลบิน และภาวะแทรกซ้อนของคุณ

หลีกเลี่ยงการขับรถตราบใดที่ยังง่วงจากยา เคลื่อนไหวไม่คล่อง หรือใช้ยาที่ทำให้ตอบสนองช้าลง คุณควรเบรกฉุกเฉินและหันตัวได้โดยไม่เจ็บจนควบคุมรถไม่ได้

เรื่องเพศสัมพันธ์ ผ้าอนามัยแบบสอด การสวนล้างช่องคลอด และการว่ายน้ำควรรอจนทีมผ่าตัดอนุญาต เพราะระยะเหมาะสมต่างกันตามการเปิดโพรงมดลูก เลือดออก และการหายของแผล ไม่ควรกำหนดเองจากประสบการณ์ของผู้อื่น

หากต้องการตั้งครรภ์ อย่าเริ่มพยายามทันทีจนกว่าแพทย์จะประเมินว่าแผลมดลูกแข็งแรงพอ ช่วงรอขึ้นกับความลึกและตำแหน่งที่ผ่ามดลูก รวมถึงวิธีเย็บซ่อม การตั้งครรภ์ในอนาคตอาจต้องติดตามเรื่องแผลมดลูก และบางรายอาจได้รับคำแนะนำเรื่องวิธีคลอดเฉพาะบุคคล

ความเสี่ยงและภาวะแทรกซ้อน

การผ่าตัดทุกวิธีมีความเสี่ยง แต่ชนิดและระดับความเสี่ยงไม่เท่ากัน การรู้ล่วงหน้าช่วยให้คุณเปรียบเทียบกับผลกระทบจากก้อนและทางเลือกอื่นได้

เลือดออกและภาวะซีด

มดลูกมีหลอดเลือดมาก และก้อนบางชนิดมีเลือดมาเลี้ยงมาก จึงอาจเสียเลือดระหว่างผ่าตัด ผู้ที่ซีดอยู่แล้วอาจรับผลกระทบมากกว่า ทีมผ่าตัดอาจใช้วิธีลดเลือดออกตามความเหมาะสม แต่บางรายยังอาจต้องรับเลือด (Mayo Clinic)

ในกรณีเลือดออกรุนแรงและควบคุมไม่ได้ อาจต้องเปลี่ยนวิธีผ่าตัดหรือจำเป็นต้องตัดมดลูกเพื่อรักษาชีวิต เหตุการณ์นี้ไม่ได้เกิดกับคนส่วนใหญ่ แต่มีความสำคัญต่อผู้ที่ต้องการมีบุตร จึงควรถามศัลยแพทย์ว่าแผนฉุกเฉินคืออะไร

การติดเชื้อ

อาจเกิดการติดเชื้อที่แผล ในมดลูก ทางเดินปัสสาวะ หรือช่องท้อง สัญญาณ ได้แก่ ไข้ ปวดมากขึ้น แผลแดงบวม มีหนอง หรือตกขาวมีกลิ่น การรักษาขึ้นกับตำแหน่งและความรุนแรง

บาดเจ็บต่ออวัยวะข้างเคียง

กระเพาะปัสสาวะ ท่อไต ลำไส้ และหลอดเลือดอยู่ใกล้มดลูก ความเสี่ยงอาจสูงขึ้นเมื่อก้อนใหญ่มาก มีพังผืด หรือเคยผ่าตัดมาก่อน หากเกิดการบาดเจ็บอาจต้องซ่อมแซมในครั้งเดียวหรือรักษาเพิ่มเติม

ความเสี่ยงเฉพาะของการส่องกล้องผ่านโพรงมดลูก

การส่องกล้องผ่านโพรงมดลูกอาจทำให้ผนังมดลูกทะลุ เลือดออก หรือบาดเจ็บต่ออวัยวะข้างเคียง นอกจากนี้อาจเกิดการดูดซึมน้ำยาขยายโพรงมดลูกมากเกินไปจนเกลือแร่ผิดปกติหรือน้ำเกิน ซึ่งอาจทำให้น้ำท่วมปอดหรือเกิดอาการทางระบบประสาท และอาจต้องหยุดหัตถการ เฝ้าระวัง หรือรักษาเร่งด่วน

พังผืด

การผ่าตัดในช่องท้องหรือที่ผิวมดลูกอาจทำให้เกิดแถบพังผืด พังผืดบางชนิดทำให้ปวด อวัยวะติดกัน หรือกระทบการตั้งครรภ์ การผ่าตัดในโพรงมดลูกอาจทำให้เกิดพังผืดในโพรงมดลูกได้เช่นกัน

ลิ่มเลือดและภาวะแทรกซ้อนจากการนอนนิ่ง

การผ่าตัดใหญ่และการเคลื่อนไหวน้อยเพิ่มความเสี่ยงลิ่มเลือดที่ขา ซึ่งอาจเคลื่อนไปปอด ทีมรักษาอาจใช้การลุกเดินเร็ว อุปกรณ์บีบรัดขา หรือยาป้องกันตามความเสี่ยงของแต่ละคน

ความเสี่ยงจากยาระงับความรู้สึก

อาจเกิดคลื่นไส้ อาเจียน เจ็บคอ แพ้ยา ปัญหาการหายใจ หรือภาวะแทรกซ้อนของหัวใจและปอด วิสัญญีแพทย์จะประเมินจากโรคประจำตัว น้ำหนัก การสูบบุหรี่ ประวัติแพ้ยา และประสบการณ์จากการผ่าตัดครั้งก่อน

ผลต่อการตั้งครรภ์ในอนาคต

แผลที่มดลูกอาจเพิ่มความซับซ้อนระหว่างตั้งครรภ์หรือคลอด ในกรณีพบได้น้อยมาก ผนังมดลูกอาจแยกหรือฉีกระหว่างการตั้งครรภ์หรือการเจ็บครรภ์ แพทย์จึงอาจแนะนำให้ผ่าคลอดในผู้ป่วยบางราย โดยพิจารณาจากตำแหน่งและความลึกของแผล ไม่ใช่ทุกคนที่เคยผ่าก้อนต้องผ่าคลอดเหมือนกัน

ก้อนเกิดใหม่หรืออาการไม่หายทั้งหมด

การผ่าตัดนำก้อนที่พบออก แต่ไม่หยุดการเกิดก้อนใหม่ ก้อนเล็กที่มองไม่เห็นอาจโตขึ้นภายหลัง อาการบางอย่างอาจมาจากเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ โรคของกล้ามเนื้อมดลูก หรือสาเหตุอื่น จึงอาจไม่หายทั้งหมดแม้นำก้อนออกแล้ว

ผลตรวจชิ้นเนื้อผิดจากที่คาด

ก้อนส่วนใหญ่ไม่ใช่มะเร็ง แต่ในกรณีพบได้น้อย ก้อนที่ดูคล้ายเนื้องอกทั่วไปอาจเป็นมะเร็ง หากมีการตัดก้อนเป็นชิ้นเล็กเพื่อเอาออก อาจมีความเสี่ยงต่อการกระจายของเนื้อเยื่อผิดปกติ จึงต้องประเมินอายุ อาการ ภาพตรวจ และวิธีนำชิ้นเนื้อออกก่อนผ่าตัด

สัญญาณที่ต้องกลับไปพบแพทย์ทันที

ติดต่อทีมผ่าตัดหรือไปห้องฉุกเฉินเมื่อมีอาการต่อไปนี้:

• เลือดออกทางช่องคลอดมากขึ้นอย่างรวดเร็ว มีลิ่มเลือดจำนวนมาก หรือมีอาการหน้ามืดร่วมด้วย
• ปวดท้องหรือปวดแผลรุนแรงขึ้น แม้ใช้ยาตามแผนแล้ว
• ไข้ หนาวสั่น หรือรู้สึกทรุดลง
• แผลแดงร้อน บวม แยก มีหนอง หรือมีกลิ่นผิดปกติ
• ตกขาวมีกลิ่นแรงหรือมีอาการปวดอุ้งเชิงกรานมากขึ้น
• หายใจลำบาก เจ็บหน้าอก ไอเป็นเลือด หรือหมดสติ
• ขาข้างหนึ่งบวม แดง ร้อน หรือปวดน่อง
• อาเจียนต่อเนื่อง ดื่มน้ำไม่ได้ หรือท้องบวมมากขึ้น
• ปัสสาวะไม่ออก ปัสสาวะน้อยผิดปกติ หรือปวดแสบมาก
• ใจสั่น ซีดมาก อ่อนแรงผิดปกติ หรือเป็นลม

หากหายใจไม่ออก เจ็บหน้าอก หมดสติ หรือเลือดออกมากจนหน้ามืด ให้ไปฉุกเฉินทันที ไม่ควรรอถึงวันนัด

ทางเลือกอื่น

การผ่าตัดไม่ใช่คำตอบสำหรับทุกคน ทางเลือกขึ้นกับความรุนแรงของอาการ อายุ ตำแหน่งก้อน ภาวะซีด แผนมีบุตร และความต้องการเก็บมดลูก

เฝ้าติดตาม

เหมาะกับก้อนที่ไม่ก่ออาการหรือมีอาการน้อย แพทย์อาจติดตามอาการ ประจำเดือน ระดับเม็ดเลือด และขนาดก้อนเป็นระยะ หากอาการเปลี่ยนหรือก้อนมีลักษณะน่ากังวลจึงประเมินใหม่

ยาควบคุมอาการ

ยาบางชนิดช่วยลดเลือดประจำเดือนหรืออาการปวด การรักษาด้วยฮอร์โมนบางแบบอาจช่วยลดเลือดออกและทำให้ก้อนเล็กลงชั่วคราว แต่ผลอาจไม่ถาวรและมีข้อห้ามหรือผลข้างเคียง ไม่ควรซื้อฮอร์โมนหรือยาห้ามเลือดใช้เอง (Cleveland Clinic)

อุดหลอดเลือดแดงที่เลี้ยงมดลูก

แพทย์ใส่สายสวนเพื่อปล่อยวัสดุอุดหลอดเลือดที่เลี้ยงก้อน ทำให้ก้อนขาดเลือดและเล็กลง วิธีนี้ไม่ต้องเปิดแผลผ่าตัดแบบเดิม แต่มีอาการปวดหลังทำและมีความเสี่ยงเฉพาะ ผู้ที่ต้องการตั้งครรภ์ควรหารือผลต่อภาวะเจริญพันธุ์อย่างละเอียด

ทำลายก้อนด้วยพลังงาน

บางกรณีอาจใช้ความร้อนหรือพลังงานชนิดอื่นทำลายเนื้อก้อน ความเหมาะสมขึ้นกับตำแหน่ง ขนาด เทคโนโลยีที่มี และแผนมีบุตร หลักฐานและประสบการณ์อาจต่างกันในแต่ละวิธี

ตัดมดลูก

เป็นการนำมดลูกออกพร้อมก้อน จึงไม่มีการเกิดก้อนใหม่ในมดลูก แต่ไม่สามารถตั้งครรภ์ได้อีก เป็นทางเลือกสำหรับผู้ที่ไม่ต้องการมีบุตรแล้ว มีอาการมาก หรือมีโรคของมดลูกที่การเอาเฉพาะก้อนไม่ตอบโจทย์

สิทธิการรักษา

การใช้สิทธิขึ้นกับข้อบ่งชี้ทางการแพทย์ โรงพยาบาลตามสิทธิ ระบบส่งต่อ และวิธีผ่าตัดที่สถานพยาบาลนั้นให้บริการ ควรให้แพทย์ระบุการวินิจฉัย อาการ ภาวะซีด และเหตุผลที่ต้องรักษาไว้ในเอกสาร

ประกันสังคม

เริ่มสอบถามที่โรงพยาบาลตามสิทธิ หากโรงพยาบาลไม่มีศักยภาพทำวิธีที่จำเป็น อาจต้องเข้าสู่ระบบส่งต่อ ควรถามว่าเอกสารใดต้องใช้ ต้องตรวจซ้ำหรือไม่ และวิธีผ่าตัดที่แพทย์แนะนำอยู่ในกระบวนการตามสิทธิอย่างไร

บัตรทอง

ติดต่อหน่วยบริการประจำหรือสถานพยาบาลต้นทางเพื่อประเมินและออกใบส่งตัวตามระบบ กรณีฉุกเฉินใช้หลักเกณฑ์ต่างจากการผ่าตัดที่วางแผนล่วงหน้า ควรตรวจสอบสิทธิและเส้นทางส่งต่อก่อนนัดผ่าตัด

สวัสดิการข้าราชการหรือสิทธิหน่วยงาน

ตรวจสอบว่าสถานพยาบาลและรายการรักษาเป็นไปตามเงื่อนไขของสิทธิหรือไม่ อุปกรณ์หรือเทคนิคบางชนิดอาจมีหลักเกณฑ์เฉพาะ ควรขอให้โรงพยาบาลอธิบายสิ่งที่ต้องอนุมัติล่วงหน้า

ประกันสุขภาพเอกชน

บริษัทประกันมักพิจารณาความจำเป็นทางการแพทย์ ระยะเวลารอคอย โรคที่เป็นมาก่อน เงื่อนไขการนอนโรงพยาบาล และข้อยกเว้นของกรมธรรม์ ควรส่งผลอัลตราซาวด์ บันทึกอาการ ผลเลือด และแผนผ่าตัดเพื่อขออนุมัติก่อนเข้ารักษา พร้อมถามว่า:

• ต้องมีหนังสือรับรองหรือขออนุมัติล่วงหน้าหรือไม่
• คุ้มครองการผ่าตัดแบบกลับบ้านวันเดียวและแบบนอนโรงพยาบาลต่างกันหรือไม่
• คุ้มครองการตรวจชิ้นเนื้อ วิสัญญี และการรักษาภาวะแทรกซ้อนอย่างไร
• ต้องใช้เอกสารจากแพทย์หรือโรงพยาบาลใดบ้าง

หากใช้สิทธิไม่ได้หรือเลือกชำระเอง ให้ขอรายการที่รวมอยู่ในแผนรักษาและสิ่งที่อาจเกิดเพิ่มเมื่อเปลี่ยนวิธีผ่าตัด ต้องนอนโรงพยาบาลนานขึ้น หรือจำเป็นต้องรักษาภาวะแทรกซ้อน

จ่ายเอง ส่วนร่วมจ่าย หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน

หากต้องจ่ายค่ารักษาเองทั้งหมด หรือจ่ายบางส่วน เช่น ส่วนร่วมจ่าย (Co-payment) ตามเงื่อนไขกรมธรรม์ หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน ควรขอใบประเมินค่าใช้จ่ายจากโรงพยาบาลก่อนตัดสินใจ และถามให้ชัดว่ารวมค่าแพทย์ ค่าห้อง ค่าอุปกรณ์ และการตรวจติดตามหลังผ่าตัดหรือไม่ ทางเลือกหนึ่งสำหรับการชำระคือการผ่อน เช่น บริการผ่อน 0% ผ่านบัตรเครดิตนานสูงสุด 10 เดือนของ HDcare

คำถามที่พบบ่อย

ผ่าตัดเนื้องอกมดลูกจำเป็นทุกคนหรือไม่

ไม่จำเป็น เพราะก้อนที่ไม่ก่ออาการและไม่มีลักษณะน่ากังวลอาจติดตามได้ การผ่าตัดมักพิจารณาเมื่อมีเลือดออกมาก ซีด ปวด กดเบียดอวัยวะ กระทบการใช้ชีวิต หรือเกี่ยวข้องกับแผนมีบุตร

ผ่าตัดแล้วต้องตัดมดลูกด้วยหรือไม่

ไม่จำเป็นในแผนการเอาเฉพาะก้อนออก เพราะจุดประสงค์คือเก็บมดลูกไว้ อย่างไรก็ตาม หากเลือดออกรุนแรงควบคุมไม่ได้หรือพบโรคที่ไม่สามารถเก็บมดลูกได้ อาจต้องเปลี่ยนแผน ซึ่งควรหารือก่อนลงนามยินยอม (Mayo Clinic)

ผ่าตัดแล้วมีลูกได้ไหม

ยังอาจตั้งครรภ์ได้เพราะมดลูกยังอยู่ แต่ไม่มีการรับประกันว่าจะตั้งครรภ์สำเร็จ โอกาสขึ้นกับอายุ ปัจจัยของรังไข่และอสุจิ ตำแหน่งก้อน พังผืด และสภาพมดลูกหลังซ่อมแซม

หลังผ่าตัดต้องผ่าคลอดหรือไม่

ไม่ใช่ทุกคนต้องผ่าคลอด แพทย์จะดูว่าผ่าลึกเข้าไปในผนังมดลูกเพียงใด เปิดโพรงมดลูกหรือไม่ และแผลอยู่ตำแหน่งใด แล้ววางแผนคลอดให้เหมาะกับความเสี่ยงของแผลมดลูก

ก้อนจะกลับมาอีกไหม

ก้อนใหม่สามารถเกิดได้ เพราะการผ่าตัดนำก้อนที่พบออกแต่ไม่ได้ป้องกันการเกิดก้อนในอนาคต ความเสี่ยงของแต่ละคนขึ้นกับอายุ จำนวนก้อนเดิม และระยะเวลาที่เหลือก่อนหมดประจำเดือน

เลือกผ่าตัดผ่านกล้องได้ทุกคนไหม

ไม่ได้ทุกคน เพราะความเหมาะสมขึ้นกับขนาด จำนวน ตำแหน่งก้อน พังผืด ประวัติผ่าตัด และทักษะกับเครื่องมือที่มี บางกรณีการเปิดหน้าท้องช่วยให้นำก้อนออกและเย็บมดลูกได้เหมาะสมกว่า

มีประจำเดือนหลังผ่าตัดหรือไม่

ยังมีประจำเดือนเพราะมดลูกไม่ได้ถูกนำออก รอบเดือนอาจเปลี่ยนในช่วงพักฟื้น และอาการเลือดออกมากอาจดีขึ้นหากก้อนเป็นสาเหตุหลัก แต่ไม่รับประกันว่าเลือดออกจะปกติทั้งหมด

ต้องพักงานนานเท่าไร

งานเบาอาจกลับได้เร็วกว่างานใช้แรง แต่ไม่มีระยะเดียวสำหรับทุกคน การส่องกล้องผ่านโพรงมดลูกมักพักสั้นกว่าวิธีผ่านหน้าท้อง ส่วนการเปิดหน้าท้องอาจใช้เวลาหลายสัปดาห์ โดยต้องดูอาการ แผล และภาวะซีดร่วมด้วย

หลังผ่าตัดมีเลือดออกทางช่องคลอดปกติไหม

เลือดกะปริดกะปรอยเล็กน้อยอาจเกิดได้ตั้งแต่หลายวันถึงหลายสัปดาห์ ขึ้นกับวิธีผ่าตัด แต่ควรมีแนวโน้มลดลง หากเลือดมากขึ้น มีลิ่มเลือดจำนวนมาก หน้ามืด หรือใจสั่น ควรพบแพทย์ทันที

ต้องรอนานเท่าไรก่อนพยายามตั้งครรภ์

ต้องรอจนศัลยแพทย์ประเมินว่าแผลมดลูกหายและแข็งแรงพอ ระยะเวลาขึ้นกับจำนวน ตำแหน่ง และความลึกของแผล รวมถึงวิธีเย็บ จึงไม่ควรใช้กำหนดเดียวกับผู้ป่วยคนอื่น

ผลตรวจชิ้นเนื้อออกมาเป็นมะเร็งได้ไหม

เป็นไปได้แต่พบไม่บ่อย เพราะก้อนกล้ามเนื้อมดลูกส่วนใหญ่ไม่ใช่มะเร็ง ผลพยาธิวิทยาหลังผ่าตัดช่วยยืนยันชนิดของก้อน และหากพบความผิดปกติ แพทย์จะวางแผนตรวจหรือรักษาต่อ

ผ่าตัดแล้วอาการปวดหรือเลือดออกจะหายทั้งหมดไหม

อาการอาจดีขึ้นหากก้อนเป็นสาเหตุหลัก แต่รับประกันไม่ได้ เพราะเลือดออกหรือปวดอาจมีสาเหตุร่วม เช่น โรคของกล้ามเนื้อมดลูก เยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ หรือความผิดปกติของฮอร์โมน

ควรถามแพทย์อะไรในวันตัดสินใจผ่าตัด

ควรถามว่าวิธีใดเหมาะกับตำแหน่งและจำนวนก้อนของคุณ มีทางเลือกไม่ผ่าตัดหรือไม่ มีโอกาสเปลี่ยนเป็นแผลเปิดหรือตัดมดลูกเพียงใด และแผลที่มดลูกจะมีผลต่อการตั้งครรภ์หรือการคลอดในอนาคตอย่างไร.

ข้อมูลอ้างอิง

• Cleveland Clinic: Myomectomy: Purpose, Procedure, Risks, Results & Recovery — เกี่ยวกับ Fibroid removal (myomectomy) — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
• Mayo Clinic: Myomectomy — เกี่ยวกับ Fibroid removal (myomectomy) — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำวินิจฉัยหรือคำแนะนำจากแพทย์ได้

หากมีอาการผิดปกติหลังผ่าตัด ควรติดต่อแพทย์หรือโรงพยาบาลทันที