ผ่าตัดเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่

ผ่าตัดเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ (Endometriosis surgery) คือการส่องกล้องหรือเปิดหน้าท้องเพื่อค้นหาและตัด ทำลาย หรือนำรอยโรคที่อยู่นอกมดลูกออก มักพิจารณาเมื่อปวดมาก ยาเอาอาการไม่อยู่ มีถุงน้ำหรือรอยโรคที่ต้องจัดการ หรือมีปัญหามีบุตรยากบางกรณี แต่ไม่ใช่ทุกคนที่เป็นโรคนี้ต้องผ่าตัด

ผ่าตัดเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ คืออะไร

เยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่เป็นภาวะที่เนื้อเยื่อคล้ายเยื่อบุด้านในมดลูกไปอยู่ภายนอกมดลูก เช่น เยื่อบุช่องท้อง รังไข่ ท่อนำไข่ หรือบริเวณหลังมดลูก บางคนมีรอยโรคลึกใกล้ลำไส้ กระเพาะปัสสาวะ หรือท่อไต รอยโรคเหล่านี้สัมพันธ์กับการอักเสบ พังผืด ถุงน้ำที่รังไข่ และอาการปวด แต่ความรุนแรงของอาการไม่จำเป็นต้องตรงกับปริมาณรอยโรคเสมอไป

การผ่าตัดมีเป้าหมายต่างกันในแต่ละคน ได้แก่

• ยืนยันการวินิจฉัยด้วยการเห็นรอยโรคโดยตรงและส่งชิ้นเนื้อตรวจ
• ตัดหรือทำลายรอยโรคที่สงสัย
• แยกพังผืดและช่วยให้อวัยวะในอุ้งเชิงกรานกลับมาเคลื่อนไหวได้ดีขึ้น
• จัดการถุงน้ำเยื่อบุโพรงมดลูกที่รังไข่
• ลดอาการปวดที่สัมพันธ์กับรอยโรค
• ช่วยวางแผนรักษาภาวะมีบุตรยากในผู้ป่วยบางราย
• จัดการรอยโรคลึกที่กระทบลำไส้ กระเพาะปัสสาวะ หรือท่อไต

วิธีที่ใช้บ่อยคือการผ่าตัดผ่านกล้องทางหน้าท้อง ศัลยแพทย์สอดกล้องขนาดเล็กผ่านแผลบริเวณสะดือหรือหน้าท้อง แล้วใช้เครื่องมือผ่านแผลเล็กเพิ่มเติมเพื่อสำรวจและนำรอยโรคออก ปัจจุบันการเปิดหน้าท้องใช้ไม่บ่อยเท่าการส่องกล้อง แต่อาจจำเป็นเมื่อโรคซับซ้อนมาก มีพังผืดมาก หรือไม่สามารถทำผ่านกล้องได้อย่างเหมาะสม (Cleveland Clinic)

การตัดมดลูกไม่ใช่ส่วนที่ต้องทำเป็นปกติในการผ่าตัดโรคนี้ แพทย์อาจพิจารณาเฉพาะบางกรณี เช่น มีโรคของมดลูกร่วมด้วย อาการยังรุนแรงหลังการรักษาอื่น และผู้ป่วยไม่ต้องการตั้งครรภ์ในอนาคต แม้ตัดมดลูกแล้ว รอยโรคที่อยู่นอกมดลูกยังต้องได้รับการประเมิน และอาการอาจไม่หายทั้งหมดได้

ก่อนยินยอมผ่าตัด คุณควรทราบว่าแผนเป็นเพียงการสำรวจและเก็บชิ้นเนื้อ หรือจะตัดรอยโรคในครั้งเดียว รวมถึงขอบเขตการผ่าตัดที่ยอมรับได้หากพบโรคมากกว่าที่ประเมินไว้ การคุยเรื่องนี้ล่วงหน้าช่วยลดโอกาสที่คุณจะตื่นขึ้นมาแล้วพบว่าการผ่าตัดแตกต่างจากที่เข้าใจ

ใครควรทำ / ใครไม่ควรทำ

ผู้ที่แพทย์อาจพิจารณาให้ผ่าตัด

การผ่าตัดอาจเหมาะเมื่อประโยชน์ที่คาดหวังมากกว่าความเสี่ยง โดยมักพิจารณาในสถานการณ์ต่อไปนี้

• ปวดประจำเดือน ปวดอุ้งเชิงกราน หรือปวดขณะมีเพศสัมพันธ์มากจนกระทบชีวิตประจำวัน และการใช้ยาหรือการรักษาแบบไม่ผ่าตัดช่วยได้ไม่เพียงพอ
• ไม่สามารถใช้ฮอร์โมนบางชนิดได้ หรือมีผลข้างเคียงจนใช้ต่อไม่ได้
• มีถุงน้ำหรือก้อนในอุ้งเชิงกรานที่ต้องแยกจากโรคอื่น หรือต้องส่งชิ้นเนื้อตรวจ
• มีรอยโรคที่สงสัยว่ากระทบลำไส้ กระเพาะปัสสาวะ ท่อไต หรืออวัยวะอื่น
• มีภาวะมีบุตรยากและแพทย์ประเมินว่าการผ่าตัดอาจช่วยการวินิจฉัยหรือแผนรักษา
• มีอาการฉุกเฉินหรือภาวะแทรกซ้อนจากถุงน้ำ ซึ่งต้องประเมินเป็นรายกรณี
• การตรวจและอาการยังไม่ให้คำตอบชัดเจน แต่จำเป็นต้องดูภายในช่องท้องหรือเก็บชิ้นเนื้อ

แหล่งอ้างอิงระบุว่าอาการปวดเรื้อรังหรือรุนแรง ยาที่ควบคุมอาการไม่ได้ และปัญหาการตั้งครรภ์เป็นเหตุที่อาจนำไปสู่การพิจารณาผ่าตัด อย่างไรก็ตาม การตัดสินใจต้องดูสุขภาพโดยรวม ตำแหน่งโรค และเป้าหมายการรักษาของแต่ละคน (WebMD)

ผู้ที่อาจยังไม่จำเป็นต้องผ่าตัด

คุณอาจยังไม่ต้องผ่าตัดหากอาการไม่มาก ควบคุมได้ด้วยยา ไม่มีลักษณะที่น่าสงสัยจากการตรวจ และยังไม่มีเหตุจำเป็นต้องเก็บชิ้นเนื้อ ในหลายกรณี แพทย์สามารถเริ่มรักษาจากอาการและผลตรวจโดยไม่ต้องใช้การผ่าตัดเพื่อยืนยันก่อนเสมอไป

ผู้ที่มีความเสี่ยงจากการดมยาสลบหรือการผ่าตัดสูงอาจต้องรักษาปัญหาสุขภาพให้คงที่ก่อน เช่น โรคหัวใจหรือปอดที่ยังควบคุมไม่ได้ การติดเชื้อเฉียบพลัน ภาวะซีดมาก หรือความผิดปกติของการแข็งตัวของเลือด กรณีนี้ไม่ได้แปลว่าจะผ่าตัดไม่ได้ แต่ทีมรักษาต้องลดความเสี่ยงและเลือกเวลาที่เหมาะสม

หากเป้าหมายหลักคือการตั้งครรภ์ การผ่าตัดก็ไม่ใช่คำตอบเดียว การผ่าตัดถุงน้ำที่รังไข่อาจกระทบเนื้อรังไข่ที่ปกติและจำนวนไข่ที่เหลืออยู่ได้ จึงควรประเมินอายุ ปริมาณสำรองของรังไข่ ลักษณะน้ำเชื้อ ระยะเวลาที่พยายามมีบุตร และทางเลือกด้านเวชศาสตร์การเจริญพันธุ์ก่อนตัดสินใจ

ผู้ที่ยังต้องการมีบุตรควรบอกแพทย์อย่างชัดเจนก่อนลงนามยินยอม โดยเฉพาะหากมีการพูดถึงการตัดมดลูกหรือรังไข่ เพราะการตัดมดลูกทำให้ไม่สามารถตั้งครรภ์เองได้ และการตัดรังไข่ทั้งสองข้างทำให้เข้าสู่วัยหมดประจำเดือนจากการผ่าตัด

เตรียมตัวก่อนผ่าตัด

ทำความเข้าใจขอบเขตการผ่าตัด

ก่อนวันผ่าตัด ขอให้แพทย์อธิบายจากภาพอัลตราซาวนด์หรือการตรวจอื่นว่าคาดว่ารอยโรคอยู่ที่ใด แผนจะเป็นการตัดรอยโรค ทำลายรอยโรค แกะพังผืด หรือผ่าตัดถุงน้ำ และมีโอกาสต้องเปลี่ยนจากการส่องกล้องเป็นการเปิดหน้าท้องหรือไม่

หากสงสัยว่ารอยโรคเกี่ยวข้องกับลำไส้ กระเพาะปัสสาวะ หรือท่อไต ควรถามว่าจะมีแพทย์สาขาอื่นร่วมผ่าตัดหรือเตรียมพร้อมหรือไม่ การผ่าตัดอาจมีตั้งแต่ตัดรอยโรคเฉพาะผิวอวัยวะไปจนถึงซ่อมหรือตัดบางส่วน ซึ่งมีผลต่อระยะพักฟื้นและความเสี่ยงต่างกัน

คุณควรถามด้วยว่า หากพบสิ่งที่ไม่ได้คาดไว้ แพทย์จะหยุดเพื่อหารือภายหลัง หรือได้รับอนุญาตให้ทำหัตถการเพิ่มเติมในครั้งเดียว ขอบเขตนี้ควรระบุในใบยินยอมอย่างเข้าใจตรงกัน

การตรวจและข้อมูลที่ควรแจ้ง

ทีมรักษาอาจนัดตรวจเลือด ประเมินการตั้งครรภ์ ตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจ หรือถ่ายภาพเพิ่มเติมตามอายุ โรคประจำตัว และขนาดการผ่าตัด ควรแจ้งข้อมูลต่อไปนี้ให้ครบถ้วน

• โรคประจำตัว การแพ้ยา และประวัติแพ้ยาสลบ
• การผ่าตัดช่องท้องหรืออุ้งเชิงกรานที่ผ่านมา
• ประวัติลิ่มเลือดอุดตัน เลือดออกง่าย หรือได้รับเลือดยาก
• ยาทุกชนิดที่ใช้ รวมถึงยาซื้อเอง สมุนไพร วิตามิน และอาหารเสริม
• โอกาสตั้งครรภ์หรือกำลังวางแผนมีบุตร
• อาการเกี่ยวกับลำไส้หรือทางเดินปัสสาวะ โดยเฉพาะอาการที่สัมพันธ์กับรอบเดือน

การงดอาหารและยา

ทีมวิสัญญีจะกำหนดเวลาให้งดอาหารและเครื่องดื่มตามชนิดการดมยาสลบและเวลาผ่าตัด โรงพยาบาลแต่ละแห่งอาจให้คำแนะนำต่างกัน จึงควรยึดเอกสารที่ได้รับ ไม่ควรเดาเวลาเอง หากเผลอกินหรือดื่มหลังเวลาที่กำหนด ให้แจ้งทีมรักษาตามจริง เพราะอาจเกี่ยวข้องกับความปลอดภัยระหว่างดมยาสลบ

ยาละลายลิ่มเลือด ยาต้านเกล็ดเลือด ยาเบาหวาน และอาหารเสริมบางชนิดอาจต้องหยุดหรือปรับก่อนผ่าตัด แต่ห้ามหยุดเอง ศัลยแพทย์หรือวิสัญญีแพทย์จะกำหนดเวลาตามชนิดยา เหตุผลที่ใช้ และความเสี่ยงของคุณ แหล่งอ้างอิงแนะนำให้สอบถามทีมรักษาโดยเฉพาะเรื่องยาที่เพิ่มความเสี่ยงเลือดออก (Cleveland Clinic)

เตรียมกลับบ้านและของที่ควรนำมา

เตรียมบัตรประจำตัว เอกสารสิทธิรักษา รายการยาปัจจุบัน ผลตรวจที่โรงพยาบาลขอ และเสื้อผ้าหลวมที่ไม่กดแผล ควรมีผู้ใหญ่พากลับและอยู่ช่วยในช่วงแรก โดยเฉพาะเมื่อกลับบ้านวันเดียวกับการผ่าตัด คุณไม่ควรขับรถเองหลังได้รับยาสลบ

ที่บ้านควรจัดของใช้ให้อยู่ในระดับหยิบง่าย เตรียมอาหารที่รับประทานสะดวก และวางแผนคนช่วยดูแลเด็ก งานบ้าน หรือสัตว์เลี้ยง หลีกเลี่ยงการซื้อยารับประทานเองล่วงหน้าโดยไม่ทราบว่าสามารถใช้ร่วมกับยาหลังผ่าตัดได้หรือไม่

ขั้นตอนการผ่าตัด

รายละเอียดจริงต่างกันตามตำแหน่งรอยโรค แต่การผ่าตัดผ่านกล้องมักดำเนินตามลำดับดังนี้

• ตรวจยืนยันและดมยาสลบ

ทีมรักษาตรวจชื่อ หัตถการ ความยินยอม และข้อมูลสำคัญอีกครั้ง วิสัญญีแพทย์ให้ยาดมสลบและติดตามการหายใจ ความดัน ชีพจร และออกซิเจนตลอดการผ่าตัด

• จัดท่าและเตรียมบริเวณผ่าตัด

ทีมผ่าตัดทำความสะอาดหน้าท้องและจัดท่าให้เห็นอวัยวะในอุ้งเชิงกรานได้เหมาะสม อาจใส่สายสวนปัสสาวะตามขนาดและระยะเวลาของการผ่าตัด

• เปิดแผลขนาดเล็กและใส่กล้อง

ศัลยแพทย์เปิดแผลบริเวณสะดือหรือส่วนอื่นของหน้าท้อง แล้วเติมก๊าซเพื่อสร้างพื้นที่ให้มองเห็นอวัยวะชัดขึ้น จากนั้นใส่กล้องและอาจเปิดแผลเล็กเพิ่มเติมสำหรับเครื่องมือ (Cleveland Clinic)

• สำรวจช่องท้องและอุ้งเชิงกราน

แพทย์ตรวจมดลูก รังไข่ ท่อนำไข่ เยื่อบุช่องท้อง และบริเวณใกล้เคียง พร้อมบันทึกตำแหน่งรอยโรค พังผืด และอวัยวะที่เกี่ยวข้อง สิ่งที่เห็นจริงอาจมากหรือน้อยกว่าผลตรวจภาพก่อนผ่าตัด

• ตัดหรือทำลายรอยโรค

รอยโรคอาจถูกตัดออกหรือทำลายด้วยเครื่องมือผ่าตัด วิธีที่เลือกขึ้นกับความลึก ตำแหน่ง และความปลอดภัย หากมีพังผืด แพทย์อาจค่อยๆ แยกอวัยวะออกจากกัน

• จัดการถุงน้ำที่รังไข่ถ้ามี

แพทย์อาจเลาะผนังถุงน้ำออกหรือเลือกเทคนิคอื่นตามขนาด ลักษณะถุงน้ำ และความต้องการรักษาเนื้อรังไข่ การผ่าตัดบริเวณนี้ต้องชั่งน้ำหนักระหว่างการนำรอยโรคออกกับการรักษาเนื้อรังไข่ปกติ

• จัดการรอยโรคลึกหรืออวัยวะข้างเคียง

หากโรคลึกถึงลำไส้ กระเพาะปัสสาวะ หรือท่อไต อาจต้องใช้เทคนิคเพิ่มเติมและทีมสาขาอื่น ขอบเขตควรสอดคล้องกับสิ่งที่ได้หารือและยินยอมก่อนผ่าตัด เว้นแต่เป็นสถานการณ์ฉุกเฉินที่ต้องแก้ไขเพื่อความปลอดภัย

• ห้ามเลือดและปิดแผล

เมื่อทำตามแผนแล้ว แพทย์ตรวจเลือดออก นำเครื่องมือและก๊าซออก และปิดแผลด้วยไหมหรือวัสดุปิดแผล จากนั้นย้ายไปห้องพักฟื้น

หากต้องเปิดหน้าท้อง แพทย์จะใช้แผลใหญ่กว่าเพื่อเข้าถึงอวัยวะโดยตรง วิธีนี้เจ็บแผลและใช้เวลาฟื้นนานกว่าการส่องกล้อง แต่บางสถานการณ์ให้การเข้าถึงที่เหมาะสมหรือปลอดภัยกว่า

ใช้เวลานานแค่ไหน

ระยะเวลาผ่าตัดแตกต่างกันมาก ตั้งแต่การผ่าตัดที่ไม่ซับซ้อนไปจนถึงการผ่าตัดหลายอวัยวะ ศัลยแพทย์จะประเมินเวลาคร่าว ๆ จากภาพตรวจและแผนผ่าตัด แต่เวลาจริงอาจเปลี่ยนตามสิ่งที่พบ เวลาที่ใช้ในโรงพยาบาลจะนานกว่านี้ เพราะรวมการเตรียมตัว ดมยาสลบ และเฝ้าดูอาการหลังผ่าตัด

โดยทั่วไปใช้การดมยาสลบ คุณจึงหลับตลอดหัตถการและมีวิสัญญีแพทย์ดูแล การผ่าตัดเล็กผ่านกล้องอาจกลับบ้านในวันเดียวเมื่อรู้สึกตัวดี รับประทานน้ำได้ ปวดและคลื่นไส้ควบคุมได้ ปัสสาวะได้ และไม่มีสัญญาณแทรกซ้อน (Cleveland Clinic)

บางคนต้องพักโรงพยาบาลอย่างน้อยหนึ่งคืนหรือหลายคืน โดยเฉพาะเมื่อผ่าตัดซับซ้อน เปิดหน้าท้อง มีการผ่าตัดลำไส้หรือระบบทางเดินปัสสาวะ หรือยังควบคุมอาการหลังดมยาสลบไม่ได้ แนวทางรับไว้รักษาในประเทศไทยอาจต่างกันตามโรงพยาบาลและสุขภาพของผู้ป่วย ศัลยแพทย์จะแจ้งแผนคร่าวๆ ก่อนผ่าตัดและยืนยันจากสิ่งที่พบจริง

พักฟื้นนานแค่ไหน

ระยะฟื้นตัวขึ้นกับว่าส่องกล้องหรือเปิดหน้าท้อง ขอบเขตการตัดรอยโรค อวัยวะที่ผ่าตัด สุขภาพเดิม และลักษณะงานของคุณ การส่องกล้องมักฟื้นเร็วกว่าการเปิดหน้าท้อง แต่แผลด้านนอกที่เล็กไม่ได้แปลว่าการผ่าตัดภายในเล็กเสมอไป

• การส่องกล้องที่ไม่ซับซ้อน มักเริ่มเดินและทำกิจกรรมเบาตามอาการได้ก่อน แต่ควรเพิ่มกิจกรรมตามคำแนะนำในใบจำหน่ายและการประเมินของทีมผ่าตัด
• การผ่าตัดหลายอวัยวะ เช่น มีการผ่าตัดลำไส้ กระเพาะปัสสาวะ หรือท่อไตร่วม อาจต้องเฝ้าระวังและฟื้นตัวนานขึ้น โดยคำแนะนำเรื่องอาหาร การขับถ่าย การใช้ยา และกิจกรรมจะขึ้นกับหัตถการที่ทำจริง
• การเปิดหน้าท้อง มักเจ็บแผลและฟื้นช้ากว่าการส่องกล้อง การกลับไปทำกิจกรรม ยกของ ออกกำลังกาย หรือทำงานต้องรอการประเมินแผลและสุขภาพโดยทีมผ่าตัด

ใบจำหน่ายและการประเมินของทีมผ่าตัดเป็นหลัก เพราะสิ่งที่ทำจริงระหว่างผ่าตัดและภาวะแทรกซ้อนของแต่ละคนอาจทำให้คำแนะนำแตกต่างกัน

อาการที่พบได้ในช่วงแรก

อาการปวดท้อง ตึงแผล ท้องอืด อ่อนเพลีย และเลือดออกทางช่องคลอดเล็กน้อยอาจพบได้ ปวดบริเวณหัวไหล่อาจเกิดจากก๊าซที่ใช้ขยายช่องท้อง และมักค่อยๆ ดีขึ้น การเดินระยะสั้นตามกำลังช่วยให้ร่างกายขยับและลดการนอนนิ่งนานเกินไป แต่ไม่ควรฝืนเมื่อเวียนศีรษะหรือปวดมากขึ้น

รับประทานยาตามแผนที่ทีมผ่าตัดให้ ไม่เพิ่มยาแก้ปวดหรือสมุนไพรเอง หากท้องผูก คลื่นไส้ หรือปัสสาวะลำบาก ให้ติดต่อทีมรักษา เพราะอาจเกี่ยวข้องกับยาสลบ ยาแก้ปวด หรือการผ่าตัดใกล้อวัยวะนั้น

กลับไปทำงานและออกกำลังกาย

การกลับไปทำงานต้องประเมินตามขอบเขตการผ่าตัด อาการปวด ความอ่อนเพลีย การใช้ยา และลักษณะงาน ควรขอระยะลาจากศัลยแพทย์ผู้ทราบรายละเอียดการผ่าตัด และไม่ควรฝืนกลับไปทำงานหากยังมีอาการผิดปกติ

เริ่มจากการเดินและเพิ่มกิจกรรมทีละน้อย หลีกเลี่ยงการยกของหนัก ออกกำลังกายหนัก ว่ายน้ำ แช่น้ำ หรือขับรถจนกว่าจะควบคุมการเคลื่อนไหวได้ดี ไม่ง่วงจากยา และแพทย์อนุญาต

เพศสัมพันธ์และประจำเดือน

ควรงดเพศสัมพันธ์จนกว่าเลือดออกและอาการปวดจะดีขึ้น แผลที่เกี่ยวข้องหายเหมาะสม และศัลยแพทย์อนุญาต โดยระยะเวลาขึ้นกับว่ามีแผลในช่องคลอด การตัดมดลูก หรือการผ่าตัดอวัยวะอื่นร่วมด้วยหรือไม่

ประจำเดือนรอบแรกอาจมาไม่ตรงเดิมหรือปวดต่างจากปกติได้ หากเลือดออกมากผิดปกติ ปวดรุนแรงขึ้น หรือสงสัยตั้งครรภ์ ควรติดต่อแพทย์ ผู้ที่ต้องการตั้งครรภ์ควรถามว่าจะเริ่มพยายามได้เมื่อใด และต้องพบแพทย์ด้านการเจริญพันธุ์ต่อหรือไม่

ความเสี่ยงและภาวะแทรกซ้อน

การผ่าตัดทุกชนิดมีความเสี่ยง แม้ภาวะแทรกซ้อนรุนแรงไม่ได้เกิดกับทุกคน ความเสี่ยงของคุณขึ้นกับตำแหน่งรอยโรค จำนวนครั้งที่เคยผ่าตัด พังผืด โรคประจำตัว และขอบเขตการผ่าตัด

ความเสี่ยงทั่วไป

• เลือดออกระหว่างหรือหลังผ่าตัด และอาจต้องให้เลือดหรือผ่าตัดเพิ่มเติม
• แผลหรืออวัยวะภายในติดเชื้อ
• ปฏิกิริยาต่อยาสลบ คลื่นไส้ อาเจียน หรือปัญหาการหายใจ
• ลิ่มเลือดที่ขาหรือเคลื่อนไปปอด
• แผลหายช้า แผลแยก หรือเกิดไส้เลื่อนบริเวณแผล
• ปัสสาวะลำบากชั่วคราว ท้องผูก หรือลำไส้ทำงานช้าหลังผ่าตัด

ความเสี่ยงเฉพาะบริเวณอุ้งเชิงกราน

อวัยวะในอุ้งเชิงกรานอยู่ชิดกัน โดยเฉพาะเมื่อมีพังผืดหรือรอยโรคลึก จึงอาจเกิดการบาดเจ็บต่อ

• ลำไส้ ซึ่งอาจต้องเย็บซ่อมหรือตัดบางส่วน หากต้องซ่อมหรือตัดลำไส้ มีความเสี่ยงรอยเย็บหรือรอยต่อลำไส้รั่ว การติดเชื้อในช่องท้อง เยื่อบุช่องท้องอักเสบ ลำไส้อุดตัน ต้องผ่าตัดซ้ำ และบางกรณีอาจต้องเปิดหน้าท้องหรือทำทวารเทียมชั่วคราวหรือถาวร ควรหารือความเป็นไปได้นี้และการมีศัลยแพทย์ลำไส้ร่วมทีมก่อนผ่าตัด
• กระเพาะปัสสาวะหรือท่อไต
• มดลูก รังไข่ หรือท่อนำไข่
• หลอดเลือดหรือเส้นประสาท
• อวัยวะใกล้เคียงอื่นตามตำแหน่งของโรค

อาจเกิดรูเชื่อมผิดปกติระหว่างอวัยวะ พังผืดใหม่ ปวดท้องเรื้อรัง หรือลำไส้อุดตันจากแผลเป็นได้ แม้ไม่ใช่ภาวะที่เกิดขึ้นกับทุกคน (WebMD)

ผลต่อภาวะเจริญพันธุ์

การผ่าตัดอาจช่วยแก้พังผืดหรือนำรอยโรคที่รบกวนโครงสร้างออก แต่ก็อาจกระทบเนื้อรังไข่ ท่อนำไข่ หรือเกิดพังผืดภายหลัง โดยเฉพาะผู้ที่ต้องผ่าตัดรังไข่ซ้ำ คุณควรถามแพทย์ว่ามีวิธีประเมินหรือรักษาความสามารถในการมีบุตรก่อนผ่าตัดหรือไม่

หากมีโอกาสต้องตัดรังไข่ มดลูก หรือส่วนของอวัยวะสืบพันธุ์ ควรทราบเหตุผลและทางเลือกก่อนให้ความยินยอม การตัดมดลูกทำให้ไม่สามารถตั้งครรภ์เองได้ ส่วนการตัดรังไข่ทั้งสองข้างทำให้ฮอร์โมนลดลงอย่างฉับพลันและเข้าสู่วัยหมดประจำเดือนจากการผ่าตัด

อาการอาจไม่หายหรือกลับมาได้

การผ่าตัดไม่รับประกันว่าอาการปวดจะหาย เพราะอาการปวดอุ้งเชิงกรานอาจมีหลายสาเหตุร่วมกัน เช่น กล้ามเนื้ออุ้งเชิงกราน ระบบลำไส้ กระเพาะปัสสาวะ หรือระบบประสาท รอยโรคอาจเหลืออยู่ในบริเวณที่ตัดออกไม่ปลอดภัย หรือเกิดอาการซ้ำในอนาคตได้

หลังผ่าตัด แพทย์อาจเสนอการรักษาด้วยฮอร์โมนเพื่อลดการกระตุ้นของโรคในผู้ที่ยังไม่ต้องการตั้งครรภ์ หรือส่งต่อกายภาพบำบัดอุ้งเชิงกรานและคลินิกความปวดตามสาเหตุ การต้องรักษาต่อไม่ได้แปลว่าการผ่าตัดล้มเหลว แต่สะท้อนว่าโรคนี้มักต้องดูแลหลายด้าน

สัญญาณที่ต้องกลับไปพบแพทย์ทันที

ไปห้องฉุกเฉินหรือติดต่อโรงพยาบาลทันทีเมื่อมีอาการต่อไปนี้

• หายใจลำบาก เจ็บหน้าอก ไอเป็นเลือด หน้ามืด หรือหมดสติ
• ขาข้างหนึ่งบวม แดง ร้อน หรือเจ็บผิดปกติ
• ปวดท้องรุนแรงขึ้นเรื่อยๆ ท้องแข็ง หรือยาแก้ปวดตามแผนเอาไม่อยู่
• เลือดออกทางช่องคลอดมาก มีลิ่มเลือดจำนวนมาก หรือรู้สึกอ่อนเพลียหน้ามืดร่วมด้วย
• ไข้ หนาวสั่น หรือรู้สึกทรุดลง
• แผลแดง บวม ร้อน แยก มีหนอง มีกลิ่น หรือเลือดออกไม่หยุด
• อาเจียนซ้ำ ดื่มน้ำไม่ได้ หรือท้องบวมมากขึ้น
• ปัสสาวะไม่ออก ปัสสาวะแสบมาก มีเลือดปน หรือปริมาณปัสสาวะลดลงชัดเจน
• ไม่ผายลมหรือไม่ถ่ายร่วมกับปวดท้องและอาเจียน
• มีอุจจาระเป็นเลือด หรือมีของเหลวผิดปกติออกจากช่องคลอด
• สับสน ง่วงผิดปกติ หรือปลุกยาก

อาการปวดมากขึ้น แผลเปลี่ยนสี บวม มีของเหลวไหล ปัสสาวะลำบาก หรือการขับถ่ายเปลี่ยนผิดปกติเป็นเหตุที่ควรได้รับการประเมินโดยเร็ว (Healthline) หากไม่แน่ใจว่าอาการรุนแรงหรือไม่ ให้ติดต่อทีมผ่าตัดโดยไม่รอวันนัด

ทางเลือกอื่น

การผ่าตัดไม่ใช่คำตอบแรกหรือคำตอบเดียวสำหรับทุกคน ทางเลือกขึ้นกับอาการ ความต้องการตั้งครรภ์ ตำแหน่งรอยโรค และผลข้างเคียงที่ยอมรับได้

การเฝ้าติดตาม

ผู้ที่อาการน้อย ไม่มีลักษณะที่น่าสงสัย และยังไม่ต้องการรักษาเฉพาะ อาจเลือกติดตามอาการและตรวจตามนัดได้ ควรกลับไปประเมินก่อนนัดหากปวดมากขึ้น ท้องโตเร็ว มีอาการลำไส้หรือทางเดินปัสสาวะใหม่ หรือวางแผนตั้งครรภ์

ยาแก้ปวด

ยาแก้ปวดอาจช่วยควบคุมอาการระหว่างมีประจำเดือนหรืออาการปวดเป็นครั้งคราว แต่ไม่ได้กำจัดรอยโรค ยาบางชนิดไม่เหมาะกับผู้ที่มีโรคไต โรคกระเพาะ ความเสี่ยงเลือดออก หรือใช้ยาบางกลุ่มอยู่ จึงควรให้แพทย์เลือกชนิดที่เหมาะสม

การรักษาด้วยฮอร์โมน

ฮอร์โมนคุมกำเนิดหรือยาที่กดการทำงานของฮอร์โมนบางรูปแบบอาจช่วยลดอาการปวดและการมีประจำเดือน เหมาะกับผู้ที่ยังไม่ต้องการตั้งครรภ์ในช่วงนั้น ผลข้างเคียงและข้อห้ามต่างกันตามชนิดยา และอาการอาจกลับเมื่อหยุดยา

ฮอร์โมนไม่ได้นำถุงน้ำหรือพังผืดออก และไม่ใช่ทางเลือกแทนการประเมินเมื่อมีก้อนที่น่าสงสัย อวัยวะอุดตัน หรือภาวะฉุกเฉิน

การดูแลอาการปวดหลายด้าน

อาการปวดเรื้อรังอาจเกี่ยวข้องกับกล้ามเนื้ออุ้งเชิงกราน ระบบประสาท การนอน และภาวะอารมณ์ การทำกายภาพบำบัดอุ้งเชิงกราน การจัดการการนอน และการดูแลความปวดแบบสหสาขาอาจช่วยได้ โดยเฉพาะเมื่อความปวดยังคงอยู่แม้รักษารอยโรคแล้ว

การรักษาภาวะมีบุตรยาก

สำหรับผู้ที่ต้องการตั้งครรภ์ ทางเลือกอาจเป็นการพยายามตามธรรมชาติภายใต้กรอบเวลาที่แพทย์กำหนด การกระตุ้นไข่ การฉีดเชื้อ หรือการปฏิสนธินอกร่างกาย ขึ้นกับอายุ ผลประเมินรังไข่ ท่อนำไข่ และน้ำเชื้อ

บางคนควรรักษาภาวะมีบุตรยากก่อนแทนการผ่าตัด โดยเฉพาะเมื่อกังวลว่าการผ่าตัดรังไข่อาจลดปริมาณไข่ที่เหลืออยู่ การตัดสินใจควรร่วมกันระหว่างสูตินรีแพทย์ผู้ผ่าตัดและแพทย์ด้านเวชศาสตร์การเจริญพันธุ์

วิธีผ่าตัดอื่น

หากต้องผ่าตัด ทางเลือกอาจรวมถึงการตัดรอยโรค การทำลายรอยโรค การผ่าตัดถุงน้ำ การแกะพังผืด หรือการผ่าตัดอวัยวะที่เกี่ยวข้อง การเปิดหน้าท้องอาจใช้เมื่อโรคซับซ้อนหรือไม่เหมาะกับการส่องกล้อง ส่วนการตัดมดลูกมักสงวนไว้สำหรับผู้ป่วยบางรายที่ไม่ต้องการตั้งครรภ์และการรักษาอื่นไม่ได้ผลเพียงพอ (WebMD)

สิทธิการรักษา

สิทธิครอบคลุมหรือไม่ขึ้นกับข้อบ่งชี้ทางการแพทย์ โรงพยาบาลตามสิทธิ ระบบส่งต่อ และรายการที่กองทุนหรือกรมธรรม์กำหนด ควรตรวจสอบก่อนนัดผ่าตัด โดยเฉพาะเมื่ออาจต้องใช้ทีมหลายสาขาหรืออุปกรณ์เฉพาะ

ประกันสังคม

เริ่มตรวจสอบกับโรงพยาบาลตามสิทธิของคุณ หากโรงพยาบาลประเมินว่ามีข้อบ่งชี้ในการผ่าตัด แพทย์จะวางแผนรักษาหรือส่งต่อไปยังสถานพยาบาลที่มีศักยภาพตามระบบ

ควรถามว่า

• ต้องมีใบส่งตัวหรือไม่
• การตรวจภาพและการประเมินก่อนผ่าตัดทำที่ใด
• หากต้องมีแพทย์ด้านลำไส้หรือทางเดินปัสสาวะร่วมผ่าตัด ระบบส่งต่อครอบคลุมอย่างไร
• การรักษาภาวะมีบุตรยากเป็นส่วนเดียวกับการผ่าตัดโรคหรือเป็นคนละสิทธิ

บัตรทอง

ติดต่อหน่วยบริการประจำเพื่อรับการประเมินและส่งต่อตามลำดับ หากอาการรุนแรงหรือมีภาวะฉุกเฉิน ให้ไปสถานพยาบาลที่รับผู้ป่วยฉุกเฉินโดยไม่รอขั้นตอนนัดปกติ

ก่อนผ่าตัดควรยืนยันสถานพยาบาลปลายทาง เอกสารส่งต่อ ระยะเวลาที่ใบส่งตัวใช้ได้ และการติดตามหลังผ่าตัด หากต้องตรวจหรือรักษาต่อหลายสาขา ให้ถามว่าแต่ละส่วนต้องใช้ใบส่งตัวแยกกันหรือไม่

ประกันสุขภาพส่วนบุคคลหรือสวัสดิการบริษัท

ความคุ้มครองขึ้นกับเงื่อนไขกรมธรรม์ ระยะรอคอย โรคที่เป็นมาก่อน ข้อยกเว้น และความจำเป็นทางการแพทย์ บริษัทประกันอาจขอรายงานแพทย์ ผลตรวจ และแผนการผ่าตัดก่อนอนุมัติ

ควรถามให้ชัดว่า

• ต้องขออนุมัติล่วงหน้าหรือไม่
• ครอบคลุมการส่องกล้อง การเปิดหน้าท้อง และการตรวจชิ้นเนื้อหรือไม่
• หากพบโรคลึกและต้องขยายขอบเขตผ่าตัด ต้องแจ้งอนุมัติเพิ่มอย่างไร
• คุ้มครองแพทย์ร่วมผ่าตัด วิสัญญีแพทย์ และการพักโรงพยาบาลหรือไม่
• การรักษาภาวะมีบุตรยากและการเก็บรักษาไข่อยู่ในความคุ้มครองหรือเป็นข้อยกเว้น

เก็บสำเนาเอกสารอนุมัติ รายงานแพทย์ และรายการที่ได้รับการยืนยันไว้ หากข้อมูลจากโรงพยาบาลกับผู้ให้สิทธิไม่ตรงกัน ควรขอคำตอบเป็นลายลักษณ์อักษรก่อนวันผ่าตัด

จ่ายเอง ส่วนร่วมจ่าย หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน

หากต้องจ่ายค่ารักษาเองทั้งหมด หรือจ่ายบางส่วน เช่น ส่วนร่วมจ่าย (Co-payment) ตามเงื่อนไขกรมธรรม์ หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน ควรขอใบประเมินค่าใช้จ่ายจากโรงพยาบาลก่อนตัดสินใจ และถามให้ชัดว่ารวมค่าแพทย์ ค่าห้อง ค่าอุปกรณ์ และการตรวจติดตามหลังผ่าตัดหรือไม่ ทางเลือกหนึ่งสำหรับการชำระคือการผ่อน เช่น บริการผ่อน 0% ผ่านบัตรเครดิตนานสูงสุด 10 เดือนของ HDcare

คำถามที่พบบ่อย

ผ่าตัดเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่จำเป็นทุกคนไหม

ไม่จำเป็นทุกคน ผู้ที่อาการน้อยหรือควบคุมได้ด้วยยามักติดตามหรือรักษาโดยไม่ผ่าตัดได้ ส่วนการผ่าตัดมักพิจารณาเมื่ออาการรุนแรง ยาไม่ได้ผล มีก้อนหรือรอยโรคที่ต้องตรวจ หรือมีปัจจัยด้านการมีบุตรที่เหมาะกับการผ่าตัด

ผ่าตัดผ่านกล้องกับเปิดหน้าท้องต่างกันอย่างไร

การส่องกล้องใช้แผลเล็กและมักฟื้นเร็วกว่าการเปิดหน้าท้อง ส่วนการเปิดหน้าท้องใช้แผลใหญ่กว่า แต่อาจจำเป็นเมื่อรอยโรคซับซ้อน มีพังผืดมาก หรือไม่สามารถทำผ่านกล้องได้อย่างปลอดภัย (Cleveland Clinic)

ต้องตัดมดลูกหรือไม่

ส่วนใหญ่ไม่จำเป็นต้องตัดมดลูกเป็นส่วนหนึ่งของการผ่าตัดทุกครั้ง การตัดมดลูกพิจารณาเฉพาะบางรายหลังการรักษาอื่นไม่ช่วยเพียงพอ มีโรคของมดลูกร่วม และไม่ต้องการตั้งครรภ์ในอนาคต ทั้งยังไม่รับประกันว่าอาการจากรอยโรคนอกมดลูกจะหมดไป

ผ่าตัดแล้วมีลูกได้ไหม

หลายคนยังตั้งครรภ์ได้ แต่ผลต่อการมีบุตรต่างกันตามตำแหน่งโรคและชนิดการผ่าตัด การแกะพังผืดอาจช่วยโครงสร้างในอุ้งเชิงกราน ขณะที่การผ่าตัดรังไข่อาจกระทบเนื้อรังไข่ จึงควรประเมินแผนมีบุตรก่อนผ่าตัด

ผ่าตัดแล้วโรคกลับมาได้ไหม

โรคหรืออาการสามารถกลับมาได้ เพราะอาจมีรอยโรคขนาดเล็กที่มองไม่เห็น บางตำแหน่งตัดออกไม่ปลอดภัย หรือมีปัจจัยอื่นร่วมทำให้ปวด แพทย์อาจแนะนำฮอร์โมนหรือการติดตามต่อหลังผ่าตัดตามเป้าหมายการตั้งครรภ์

ผ่าตัดใช้เวลานานเท่าไร

ระยะเวลาผ่าตัดแตกต่างกันมาก ตั้งแต่การผ่าตัดที่ไม่ซับซ้อนไปจนถึงการผ่าตัดหลายอวัยวะ ศัลยแพทย์จะประเมินเวลาคร่าว ๆ จากภาพตรวจและแผนผ่าตัด แต่เวลาจริงอาจเปลี่ยนตามสิ่งที่พบ

ต้องนอนโรงพยาบาลกี่คืน

การส่องกล้องที่ไม่ซับซ้อนอาจกลับบ้านวันเดียวกัน แต่บางคนต้องพักอย่างน้อยหนึ่งคืนหรือหลายคืน ระยะพักขึ้นกับขอบเขตผ่าตัด การฟื้นจากยาสลบ และแนวทางของโรงพยาบาล หากเปิดหน้าท้องหรือผ่าตัดอวัยวะอื่นร่วม มักต้องพักนานกว่า

กลับไปทำงานได้เมื่อไร

การกลับไปทำงานต้องประเมินตามขอบเขตการผ่าตัด อาการปวด ความอ่อนเพลีย การใช้ยา และลักษณะงาน ควรขอระยะลาจากศัลยแพทย์ผู้ทราบรายละเอียดการผ่าตัด และไม่ควรฝืนกลับไปทำงานหากยังมีอาการผิดปกติ

หลังผ่าตัดจะเจ็บมากไหม

มักมีอาการเจ็บแผล ปวดท้อง ท้องอืด และอ่อนเพลียในช่วงแรก แต่ระดับความปวดต่างกันตามขอบเขตผ่าตัด บางคนปวดไหล่จากก๊าซที่ใช้ส่องกล้อง หากปวดรุนแรงขึ้นเรื่อยๆ หรือยาแก้ปวดตามแผนเอาไม่อยู่ ควรติดต่อโรงพยาบาลทันที

เมื่อไรจึงกลับมามีเพศสัมพันธ์ได้

ควรงดเพศสัมพันธ์จนกว่าเลือดออกและอาการปวดจะดีขึ้น แผลที่เกี่ยวข้องหายเหมาะสม และศัลยแพทย์อนุญาต โดยระยะเวลาขึ้นกับว่ามีแผลในช่องคลอด การตัดมดลูก หรือการผ่าตัดอวัยวะอื่นร่วมด้วยหรือไม่

ต้องใช้ฮอร์โมนต่อหลังผ่าตัดไหม

บางคนต้องใช้ แต่ไม่ใช่ทุกคน แพทย์อาจเสนอฮอร์โมนเพื่อลดอาการหรือควบคุมโรคในผู้ที่ยังไม่ต้องการตั้งครรภ์ ส่วนผู้ที่วางแผนมีบุตรอาจได้รับแนวทางต่างออกไปตามอายุและผลประเมินภาวะเจริญพันธุ์

ถ้ามีถุงน้ำที่รังไข่ ต้องผ่าตัดเสมอไหม

ไม่ต้องผ่าตัดทุกถุงน้ำ แพทย์จะดูขนาด ลักษณะจากภาพตรวจ อาการ การเปลี่ยนแปลงเมื่อเวลาผ่านไป ความเสี่ยงต่อรังไข่ และแผนมีบุตร การผ่าตัดซ้ำที่รังไข่ต้องพิจารณาอย่างระมัดระวังเพราะอาจกระทบเนื้อรังไข่ปกติ

ควรถามแพทย์อะไรบ้างก่อนลงนามผ่าตัด

ควรถามเป้าหมาย ขอบเขต ทางเลือก และผลต่อภาวะเจริญพันธุ์ให้ชัดเจนก่อนลงนาม รวมถึงถามว่าจะทำอย่างไรหากพบโรคลึกกว่าที่คาด มีโอกาสเปลี่ยนเป็นเปิดหน้าท้องหรือตัดอวัยวะหรือไม่ ใครจะร่วมผ่าตัด และต้องพักฟื้นประมาณเท่าใดตามลักษณะงานของคุณ

ผลตรวจปกติแต่ยังปวด สามารถเป็นโรคนี้ได้ไหม

ยังเป็นไปได้ เพราะรอยโรคบางชนิดอาจไม่เห็นชัดจากการตรวจภาพทั่วไป อย่างไรก็ตาม อาการปวดอุ้งเชิงกรานมีได้จากหลายสาเหตุ แพทย์จึงต้องประเมินมดลูก รังไข่ ลำไส้ ทางเดินปัสสาวะ และกล้ามเนื้ออุ้งเชิงกรานร่วมกันก่อนสรุปว่าการผ่าตัดเหมาะหรือไม่

ข้อมูลอ้างอิง

• Cleveland Clinic: Endometriosis Surgery: Procedures, Recovery & Results — เกี่ยวกับ Endometriosis surgery — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
• Healthline: Endometriosis Surgery Recovery: How to Prep, What to Expect — เกี่ยวกับ Endometriosis surgery — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
• WebMD: Endometriosis Surgery - Laparoscopy & Hysterectomy — เกี่ยวกับ Endometriosis surgery — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำวินิจฉัยหรือคำแนะนำจากแพทย์ได้

หากมีอาการผิดปกติหลังผ่าตัด ควรติดต่อแพทย์หรือโรงพยาบาลทันที