ผ่าก้อนเต้านม

ผ่าก้อนเต้านม (Breast-lump removal) คือการนำก้อนผิดปกติออก โดยอาจตัดเนื้อเยื่อปกติรอบก้อนบางส่วนร่วมด้วย เพื่อส่งตรวจ วินิจฉัย หรือรักษาโรคของเต้านม. ไม่ใช่ทุกก้อนต้องผ่าตัด แพทย์จะพิจารณาจากผลตรวจภาพ ลักษณะและการเปลี่ยนแปลงของก้อน ผลตรวจชิ้นเนื้อ อาการ และความต้องการของคุณ

ผ่าก้อนเต้านม คืออะไร

การผ่าตัดก้อนเนื้อเต้านมเป็นคำกว้างๆ สำหรับการนำก้อนหรือบริเวณผิดปกติออกจากเต้านม จุดประสงค์และปริมาณเนื้อเยื่อที่ตัดออกแตกต่างกันตามผลตรวจก่อนผ่าตัด

หากยังไม่ทราบแน่ชัดว่าก้อนคืออะไร การผ่าอาจเป็น การตัดชิ้นเนื้อออกทั้งก้อน แพทย์นำก้อนพร้อมเนื้อเยื่อรอบๆ บางส่วนส่งให้พยาธิแพทย์ตรวจด้วยกล้องจุลทรรศน์ วิธีนี้อาจใช้กับก้อนที่ผลตรวจด้วยเข็มยังไม่ชัดเจน ก้อนโตขึ้น หรือก้อนที่ควรนำออกทั้งก้อนเพื่อวินิจฉัย

หากทราบว่าเป็นมะเร็ง การผ่ามักเป็นการนำมะเร็งและขอบเนื้อเยื่อปกติรอบก้อนออก โดยเก็บเนื้อเต้านมส่วนที่เหลือไว้ จึงเรียกว่า การผ่าตัดแบบสงวนเต้านม เนื้อเยื่อที่ตัดออกจะถูกตรวจว่ามีเซลล์มะเร็งอยู่ที่ขอบหรือไม่ หากไม่พบเซลล์มะเร็งที่ขอบ เรียกว่า “ขอบชิ้นเนื้อปลอดเซลล์มะเร็ง” แต่หากยังพบเซลล์ที่ขอบ อาจต้องตัดเนื้อเยื่อเพิ่ม (Cleveland Clinic)

ในกรณีมะเร็ง แพทย์อาจผ่าตัดต่อมน้ำเหลืองเซนติเนลร่วมด้วย ต่อมน้ำเหลืองเซนติเนลคือกลุ่มต่อมน้ำเหลืองแรกๆ ที่รับน้ำเหลืองจากบริเวณมะเร็ง การตรวจต่อมน้ำเหลืองช่วยประเมินว่ามีเซลล์มะเร็งแพร่ไปหรือไม่ โดยอาจมีแผลเล็กอีกแห่งบริเวณรักแร้

คำว่า “ก้อนเต้านม” ไม่ได้แปลว่าเป็นมะเร็งเสมอไป ก้อนอาจเป็นถุงน้ำ เนื้องอกชนิดไม่ร้าย การเปลี่ยนแปลงตามฮอร์โมน การอักเสบ หรือมะเร็ง การตรวจร่างกายเพียงอย่างเดียวมักบอกไม่ได้แน่ชัด จึงอาจต้องใช้อัลตราซาวด์ แมมโมแกรม และการตรวจชิ้นเนื้อประกอบกัน

ใครควรทำ / ใครไม่ควรทำ

ใครอาจเหมาะกับการผ่าตัด

แพทย์อาจเสนอการผ่าตัดเมื่อมีเหตุผลข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้

• ก้อนโตขึ้นหรือมีลักษณะเปลี่ยนแปลงระหว่างติดตาม
• ก้อนทำให้ปวด กดเบียด รบกวนชีวิตประจำวัน หรือทำให้รูปร่างเต้านมเปลี่ยน
• ผลตรวจภาพและผลตรวจชิ้นเนื้อไม่สอดคล้องกัน
• ผลเจาะชิ้นเนื้อยังไม่สามารถสรุปได้ และต้องตรวจเนื้อเยื่อทั้งก้อน
• เป็นก้อนชนิดไม่ร้าย แต่มีขนาดหรือลักษณะที่แพทย์เห็นว่าควรนำออก
• พบมะเร็งระยะที่สามารถตัดก้อนออกพร้อมขอบเนื้อเยื่อ และยังเหลือเนื้อเต้านมเพียงพอ
• ผู้ป่วยเข้าใจทางเลือก ประโยชน์ ความเสี่ยง และเลือกผ่าหลังพูดคุยกับทีมรักษา

สำหรับมะเร็ง การผ่าตัดแบบสงวนเต้านมมักเหมาะเมื่อโรคอยู่ในบริเวณจำกัด ก้อนมีขนาดเหมาะสมเมื่อเทียบกับขนาดเต้านม และสามารถรับรังสีรักษาหลังผ่าได้หากมีข้อบ่งชี้ (Mayo Clinic)

ใครอาจยังไม่จำเป็นต้องผ่า

ก้อนที่ตรวจแล้วมีแนวโน้มเป็นชนิดไม่ร้าย ไม่มีอาการ และไม่โตขึ้น อาจติดตามด้วยการตรวจร่างกายและภาพถ่ายรังสีตามกำหนดแทนการผ่า ตัวอย่างเช่น ก้อนไฟโบรอะดีโนมาบางก้อนไม่จำเป็นต้องนำออก

การหลีกเลี่ยงการผ่าที่ไม่จำเป็นช่วยลดความเสี่ยงจากยาระงับความรู้สึก แผลเป็น การติดเชื้อ และการเปลี่ยนแปลงรูปร่างเต้านม แต่ต้องติดตามตามแผน ไม่ควรหยุดติดตามเองเพราะก้อนไม่เจ็บ

เมื่อการผ่าเฉพาะก้อนอาจไม่ใช่ทางเลือกที่เหมาะ

หากเป็นมะเร็ง แพทย์อาจไม่แนะนำการผ่าเฉพาะก้อนเมื่อ

• บริเวณมะเร็งใหญ่เมื่อเทียบกับขนาดเต้านม
• พบมะเร็งหลายตำแหน่งที่ไม่สามารถตัดออกโดยคงรูปร่างและเนื้อเต้านมได้เหมาะสม
• มะเร็งลุกลามถึงผิวหนังหรือผนังทรวงอก
• เป็นมะเร็งเต้านมชนิดอักเสบ
• ไม่สามารถรับรังสีรักษาหลังผ่าได้ ทั้งที่จำเป็นต่อแผนรักษา
• เคยได้รับรังสีบริเวณเต้านมข้างเดิมจนไม่เหมาะกับการฉายซ้ำ
• มีภาวะสุขภาพที่ทำให้ความเสี่ยงจากการผ่าตัดสูงกว่าประโยชน์

ในสถานการณ์เหล่านี้ แพทย์อาจพิจารณารักษาด้วยยาก่อนผ่า ผ่าตัดเต้านมออกมากกว่าเดิม หรือใช้แผนรักษาอื่น การตัดสินใจขึ้นกับชนิดและระยะโรค สุขภาพโดยรวม และความต้องการของคุณ

เตรียมตัวก่อนผ่าตัด

ก่อนวันผ่า คุณควรทราบให้ชัดว่าการผ่ามีเป้าหมายเพื่อวินิจฉัยหรือรักษา จะตัดเฉพาะก้อนหรือผ่าต่อมน้ำเหลืองร่วมด้วย และมีโอกาสต้องรับการรักษาเพิ่มเติมหรือไม่ หากเป็นก้อนที่สงสัยมะเร็ง ให้ถามด้วยว่าผลชิ้นเนื้อจะมีผลต่อการผ่าตัดครั้งนี้อย่างไร

การตรวจและข้อมูลที่ต้องเตรียม

ทีมรักษาอาจทบทวนผลอัลตราซาวด์ แมมโมแกรม ผลตรวจชิ้นเนื้อ และผลตรวจเลือด ภาพเก่ามีประโยชน์ต่อการเปรียบเทียบ หากผลตรวจมาจากหลายสถานพยาบาล ควรนำทั้งรายงานและภาพตามที่โรงพยาบาลแจ้ง

แจ้งทีมผ่าตัดเกี่ยวกับข้อมูลต่อไปนี้

• โรคประจำตัว เช่น เบาหวาน โรคหัวใจ โรคปอด หรือความผิดปกติของการแข็งตัวของเลือด
• ยาตามใบสั่งแพทย์ ยาที่ซื้อใช้เอง วิตามิน สมุนไพร และอาหารเสริมทั้งหมด
• ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาต้านเกล็ดเลือด ยารักษาเบาหวาน และยาที่มีผลต่อความอยากอาหารหรือการเคลื่อนไหวของกระเพาะอาหาร
• ประวัติแพ้ยา แพ้อาหาร แพ้วัสดุทางการแพทย์ หรือแพ้ยาง
• ประวัติมีปัญหาจากการดมยาสลบหรือยาระงับความรู้สึก
• การตั้งครรภ์หรือความเป็นไปได้ที่จะตั้งครรภ์
• การสูบบุหรี่หรือใช้ผลิตภัณฑ์นิโคติน เพราะอาจรบกวนการหายของแผล

ยาบางชนิดอาจต้องหยุดหรือปรับก่อนผ่า โดยเฉพาะยาที่ทำให้เลือดแข็งตัวยาก ยาเบาหวาน และอาหารเสริมบางชนิด แต่ห้ามหยุดยาเอง ศัลยแพทย์หรือวิสัญญีแพทย์จะกำหนดเวลาให้เป็นรายบุคคลตามชนิดยา เหตุผลที่ใช้ยา และความเสี่ยงเลือดออกหรือหลอดเลือดอุดตัน (MedlinePlus)

การงดอาหารและน้ำ

หากต้องดมยาสลบหรือให้ยาระงับความรู้สึก โรงพยาบาลจะกำหนดเวลางดอาหารและเครื่องดื่มให้ชัดเจน เวลาที่เหมาะสมขึ้นกับชนิดการระงับความรู้สึก เวลาเข้าผ่าตัด และสุขภาพของคุณ ให้ทำตามคำสั่งล่าสุดจากโรงพยาบาล ไม่ควรใช้คำแนะนำของผู้ป่วยคนอื่นแทน

หากเผลอกินหรือดื่มหลังเวลาที่กำหนด ให้แจ้งทีมรักษาตามจริง การผ่าตัดอาจต้องเลื่อนเพื่อป้องกันการสำลักระหว่างให้ยาระงับความรู้สึก

ของที่ควรนำไปและการเดินทางกลับ

ควรนำเอกสารประจำตัว เอกสารสิทธิการรักษา รายการยาปัจจุบัน ผลตรวจที่โรงพยาบาลขอ และเสื้อที่สวมง่าย เช่น เสื้อที่ติดกระดุมด้านหน้า โรงพยาบาลอาจแนะนำเสื้อชั้นในที่กระชับพอดีและไม่กดแผล ทั้งนี้ขึ้นกับตำแหน่งแผลและคำสั่งของศัลยแพทย์

จัดให้มีผู้ใหญ่พากลับบ้านและอยู่ช่วยในช่วงแรก เพราะหลังได้รับยาระงับความรู้สึก คุณอาจง่วง เวียนศีรษะ และยังไม่ควรขับรถเอง

ขั้นตอนการผ่าตัด

ขั้นตอนจริงต่างกันตามตำแหน่งของก้อน เป้าหมายการผ่า และการผ่าต่อมน้ำเหลืองร่วมด้วย โดยทั่วไปมีลำดับดังนี้

1. ยืนยันตำแหน่งและแผนผ่าตัด

ทีมรักษาจะตรวจชื่อ ข้างของเต้านม ตำแหน่งก้อน ประวัติแพ้ยา และเอกสารยินยอมอีกครั้ง ศัลยแพทย์อาจทำเครื่องหมายบนผิวหนัง

หากคลำก้อนไม่ได้ แต่เห็นจากอัลตราซาวด์หรือแมมโมแกรม แพทย์รังสีอาจต้องระบุตำแหน่งก่อนผ่า โดยใช้ภาพนำทางและวางอุปกรณ์ชี้ตำแหน่ง เพื่อให้ศัลยแพทย์หาบริเวณผิดปกติได้แม่นยำขึ้น วิธีที่ใช้ขึ้นกับทรัพยากรและแนวทางของโรงพยาบาล (MedlinePlus)

2. ให้ยาระงับความรู้สึก

การผ่าส่วนใหญ่อาจใช้การดมยาสลบ ทำให้หลับและไม่รู้สึกตัวระหว่างผ่า บางกรณีอาจใช้ยาชาเฉพาะที่ร่วมกับยาคลายกังวลหรือยาทำให้ง่วง การเลือกวิธีขึ้นกับขนาดและตำแหน่งก้อน ขอบเขตการผ่า สุขภาพของคุณ และแนวทางของทีมรักษา

3. เปิดแผลและนำก้อนออก

ศัลยแพทย์เลือกแนวแผลโดยคำนึงถึงตำแหน่งก้อน การเข้าถึง และรูปร่างเต้านม จากนั้นนำก้อนออก หากผ่าเพื่อรักษามะเร็ง จะตัดขอบเนื้อเยื่อปกติรอบก้อนบางส่วนร่วมด้วย

ชิ้นเนื้อจะถูกระบุตำแหน่งและส่งตรวจทางพยาธิวิทยา บางกรณีมีการถ่ายภาพชิ้นเนื้อเพื่อตรวจว่าบริเวณที่ทำเครื่องหมายไว้ถูกนำออกแล้ว การตรวจอย่างละเอียดมักต้องใช้เวลาหลังผ่าตัด จึงอาจยังไม่ทราบผลขอบชิ้นเนื้อในวันเดียวกัน

4. ตรวจต่อมน้ำเหลือง หากมีข้อบ่งชี้

หากเป็นมะเร็งบางชนิด แพทย์อาจตรวจต่อมน้ำเหลืองเซนติเนล สารช่วยระบุต่อมน้ำเหลืองอาจถูกฉีดก่อนหรือระหว่างผ่า ศัลยแพทย์นำต่อมน้ำเหลืองที่รับสารออกส่งตรวจ อาจเกิดแผลอีกตำแหน่งบริเวณรักแร้

การผ่าก้อนชนิดไม่ร้ายหรือการตัดก้อนเพื่อวินิจฉัยโดยทั่วไปไม่จำเป็นต้องตรวจต่อมน้ำเหลือง เว้นแต่มีเหตุผลเฉพาะจากผลตรวจก่อนผ่า

5. จัดรูปทรง ห้ามเลือด และปิดแผล

หลังนำเนื้อเยื่อออก ศัลยแพทย์จะห้ามเลือดและอาจจัดเนื้อเต้านมส่วนที่เหลือเพื่อลดรอยบุ๋ม หากต้องนำเนื้อออกมาก อาจใช้เทคนิคจัดรูปทรงเต้านมร่วมด้วย

บางรายอาจใส่คลิปโลหะขนาดเล็กในตำแหน่งที่นำก้อนออก เพื่อช่วยระบุตำแหน่งในการตรวจครั้งต่อไปหรือวางแผนรังสีรักษา คลิปนี้อยู่ภายในและไม่ใช่อุปกรณ์ที่ผู้ป่วยต้องดูแลเอง

แผลมักปิดด้วยไหมเย็บ วัสดุปิดแผล หรือกาวทางการแพทย์ บางคนอาจมีสายระบายของเหลว หากพื้นที่ผ่าตัดกว้างหรือมีการผ่าต่อมน้ำเหลือง แต่การผ่าเฉพาะก้อนขนาดเล็กอาจไม่ต้องใส่สายระบาย

6. เฝ้าดูอาการหลังผ่า

หลังผ่า คุณจะพักในห้องฟื้นจนตื่นดี หายใจและสัญญาณชีพคงที่ ทีมรักษาจะประเมินอาการปวด คลื่นไส้ เลือดออก และแผลก่อนอนุญาตให้กลับบ้านหรือรับไว้ดูอาการ

ใช้เวลานานแค่ไหน

ตัวการผ่าก้อนเต้านมโดยทั่วไปใช้ประมาณ 1-2 ชั่วโมง ตามข้อมูลจากแหล่งอ้างอิงต่างประเทศ แต่ระยะเวลาจริงขึ้นกับตำแหน่งและขนาดก้อน การระบุตำแหน่งก่อนผ่า การตรวจต่อมน้ำเหลือง การจัดรูปทรงเต้านม และขั้นตอนอื่นที่ทำร่วมกัน (American Cancer Society)

เวลาที่อยู่โรงพยาบาลทั้งหมดจะนานกว่าตัวการผ่า เพราะรวมการลงทะเบียน การเตรียมตัว การให้ยาระงับความรู้สึก และการพักฟื้นหลังผ่า การผ่าไม่ซับซ้อนมักสามารถกลับบ้านในวันเดียว แต่บางคนต้องนอนโรงพยาบาล โดยเฉพาะเมื่อผ่ากว้าง มีโรคประจำตัว มีอาการหลังยาสลบ หรือทีมรักษาต้องการเฝ้าดูเลือดออกและอาการอื่น

การผ่าส่วนใหญ่อาจใช้การดมยาสลบ บางกรณีใช้ยาชาเฉพาะที่ร่วมกับยาทำให้ง่วง วิสัญญีแพทย์จะเลือกวิธีหลังประเมินสุขภาพ ขอบเขตการผ่า และความเหมาะสมของคุณ

พักฟื้นนานแค่ไหน

ระยะพักฟื้นต่างกันมากระหว่างการผ่าเฉพาะก้อนขนาดเล็กกับการผ่าก้อนมะเร็งร่วมกับต่อมน้ำเหลืองหรือการจัดรูปทรงเต้านม ช่วงเวลาต่อไปนี้เป็นกรอบจากแหล่งข้อมูลต่างประเทศ การดูแลจริงในไทยให้ยึดคำแนะนำของศัลยแพทย์ผู้ผ่า

แหล่งอ้างอิงระบุว่าหลายคนกลับทำกิจกรรมทั่วไปได้ภายในประมาณหนึ่งสัปดาห์ และควรหลีกเลี่ยงกิจกรรมหนักประมาณ 1-2 สัปดาห์ แต่บางคนต้องพักงาน 2-3 สัปดาห์หรือนานกว่า โดยเฉพาะเมื่องานใช้แรงหรือการผ่าตัดกว้าง (American Cancer Society)

อาการที่มักพบในช่วงแรก

อาการปวดตึง บวม ช้ำ ชาบริเวณแผล หรือรู้สึกเหมือนจี๊ดๆ อาจเกิดขึ้นได้ การผ่าบริเวณรักแร้อาจทำให้ยกแขนไม่สะดวกมากขึ้น ความรู้สึกคัน เสียว หรือไวต่อการสัมผัสอาจเกิดระหว่างเส้นประสาทฟื้นตัว

ใช้ยาแก้ปวดตามคำสั่งที่ได้รับ ไม่ควรเพิ่มยา เปลี่ยนยา หรือใช้สมุนไพรเสริมเอง หากปวดมากขึ้นแทนที่จะค่อยๆ ลดลง ควรแจ้งทีมรักษา

การกลับไปทำงานและขับรถ

งานโต๊ะหรืองานเบาอาจกลับไปทำได้ภายในไม่กี่วันถึงประมาณ 1 สัปดาห์ หากไม่มีภาวะแทรกซ้อน งานที่ยกของ ใช้แขนมาก หรือเสี่ยงกระแทกหน้าอกมักต้องรอนานกว่า (American Cancer Society)

คุณควรกลับมาขับรถเมื่อไม่ง่วงจากยา ไม่ได้ใช้ยาแก้ปวดที่รบกวนการตื่นตัว สามารถหมุนพวงมาลัยและเบรกฉุกเฉินได้โดยไม่เจ็บ และศัลยแพทย์อนุญาต ช่วงเวลานี้อาจตั้งแต่ไม่กี่วันถึงหลายสัปดาห์ตามขอบเขตการผ่า

การดูแลแผลและสายระบาย

วิธีอาบน้ำ เปลี่ยนผ้าปิดแผล และใช้เสื้อชั้นในขึ้นกับวัสดุปิดแผลและคำสั่งของโรงพยาบาล อย่าลอกกาวหรือวัสดุปิดแผลก่อนกำหนด หากมีสายระบาย ทีมรักษาจะสอนวิธีดูแลและบอกเวลานัดเอาออก ระยะเวลาที่ต้องใส่ขึ้นกับปริมาณของเหลว ไม่ควรดึงหรือถอดเอง

ความเสี่ยงและภาวะแทรกซ้อน

การผ่าก้อนเต้านมเป็นการผ่าตัดที่พบได้บ่อย แต่ยังมีความเสี่ยง ไม่มีวิธีใดรับประกันว่าจะไม่มีภาวะแทรกซ้อน ความเสี่ยงเฉพาะบุคคลขึ้นกับขอบเขตการผ่า โรคประจำตัว การสูบบุหรี่ การใช้ยาที่มีผลต่อเลือด และการผ่าต่อมน้ำเหลืองร่วมด้วย

ความเสี่ยงในระยะแรก

• เลือดออกหรือก้อนเลือดคั่ง อาจทำให้เต้านมบวมตึง ช้ำมาก หรือปวดเพิ่ม บางกรณีต้องระบายเลือดหรือผ่าตัดห้ามเลือด
• แผลติดเชื้อ อาจมีแดง ร้อน บวม ปวดมากขึ้น มีหนอง หรือมีไข้
• ของเหลวคั่งใต้แผล เรียกว่าซีโรมา อาจยุบเองหรือจำเป็นต้องดูดออกหากก้อนใหญ่หรือทำให้ไม่สบาย
• แผลแยกหรือแผลหายช้า พบได้มากขึ้นในผู้สูบบุหรี่ ผู้ป่วยเบาหวาน หรือผู้ที่ผ่าตัดกว้าง
• ผลข้างเคียงจากยาระงับความรู้สึก เช่น คลื่นไส้ อาเจียน เวียนศีรษะ หรือปัญหาการหายใจ ซึ่งทีมวิสัญญีจะประเมินและเฝ้าระวัง

การเปลี่ยนแปลงในระยะต่อมา

• แผลเป็น รอยบุ๋ม หรือรูปร่างและขนาดเต้านมสองข้างต่างกัน
• ชาหรือความรู้สึกเปลี่ยนบริเวณแผล หัวนม หรือรักแร้
• ปวดแสบ ปวดจี๊ด หรือไวต่อการสัมผัสจากเส้นประสาท
• เต้านมหรือแขนบวมจากระบบน้ำเหลือง โดยความเสี่ยงเกี่ยวข้องกับขอบเขตการผ่าต่อมน้ำเหลืองและการรักษาอื่นร่วมด้วย
• ไหล่ติดหรือขยับแขนลำบาก โดยเฉพาะหลังผ่าบริเวณรักแร้

แหล่งอ้างอิงระบุว่าการปวด บวม ช้ำ ของเหลวคั่ง แผลเป็น รูปร่างเต้านมเปลี่ยน และอาการปวดจากเส้นประสาทเป็นภาวะที่อาจพบได้ (Mayo Clinic)

ผลขอบชิ้นเนื้อไม่เป็นไปตามที่คาด

ภาวะสำคัญอีกอย่างคือพบเซลล์มะเร็งที่ขอบชิ้นเนื้อ ผลนี้ไม่ได้หมายความว่าการผ่าผิดพลาด แต่หมายถึงอาจยังมีเซลล์ผิดปกติอยู่ใกล้บริเวณที่ผ่า แพทย์อาจเสนอการผ่าเพิ่มเพื่อนำเนื้อเยื่อออกมากขึ้น หรือพิจารณาแผนอื่นตามผลพยาธิวิทยา

หากผ่าเพื่อวินิจฉัย ผลตรวจอาจพบมะเร็งแม้การประเมินก่อนผ่าจะยังไม่ยืนยัน คุณจึงควรถามก่อนผ่าว่า หากผลเป็นมะเร็ง ขั้นตอนถัดไปคืออะไร และต้องตรวจเพิ่มเติมหรือไม่

สัญญาณที่ต้องกลับไปพบแพทย์ทันที

ติดต่อโรงพยาบาลหรือไปพบแพทย์ทันทีเมื่อมีอาการต่อไปนี้

• หายใจลำบาก เจ็บหน้าอก หน้ามืดมาก หรือหมดสติ
• เต้านมบวมตึงขึ้นอย่างรวดเร็ว ช้ำลาม หรือมีเลือดซึมจนผ้าปิดแผลชุ่ม
• ปวดรุนแรงขึ้น หรือปวดไม่ดีขึ้นหลังใช้ยาตามแผน
• แผลแดง ร้อน บวมมากขึ้น มีหนอง มีกลิ่น หรือแผลแยก
• มีไข้หรือหนาวสั่นร่วมกับอาการผิดปกติของแผล
• แขนหรือมือบวมมาก สีผิวเปลี่ยน ชา หรือขยับลำบากอย่างเฉียบพลัน
• อาเจียนซ้ำ ดื่มน้ำไม่ได้ หรือซึมผิดปกติหลังได้รับยาระงับความรู้สึก
• สายระบายหลุด หยุดทำงานกะทันหัน หรือของเหลวเปลี่ยนเป็นเลือดสดจำนวนมาก

โรงพยาบาลแต่ละแห่งอาจกำหนดเกณฑ์ไข้และช่องทางติดต่อแตกต่างกัน ให้ใช้เอกสารหลังผ่าที่ได้รับเป็นหลัก หากอาการรุนแรงไม่ควรรอถึงวันนัด

ทางเลือกอื่น

การผ่าตัดไม่ใช่คำตอบสำหรับก้อนเต้านมทุกก้อน ทางเลือกขึ้นกับว่าก้อนเป็นชนิดไม่ร้าย กำลังรอวินิจฉัย หรือเป็นมะเร็งที่ยืนยันแล้ว

ติดตามโดยไม่ผ่าตัด

ก้อนที่มีลักษณะไม่ร้าย ผลตรวจภาพสอดคล้องกับผลชิ้นเนื้อ ไม่โต และไม่ทำให้เกิดอาการ อาจติดตามด้วยการตรวจและภาพถ่ายรังสีตามกำหนดได้ ก้อนไฟโบรอะดีโนมาหลายก้อนไม่จำเป็นต้องผ่า (Mayo Clinic)

ข้อดีคือหลีกเลี่ยงแผลเป็นและความเสี่ยงจากการผ่าตัด ข้อจำกัดคือคุณต้องมาติดตามตามนัด และอาจต้องตรวจซ้ำหากก้อนเปลี่ยนแปลง

เจาะชิ้นเนื้อด้วยเข็ม

หากยังไม่ได้วินิจฉัย การใช้เข็มเก็บชิ้นเนื้ออาจให้ข้อมูลเพียงพอโดยไม่ต้องผ่าเปิด วิธีที่เหมาะขึ้นกับว่าก้อนคลำได้หรือไม่ ลักษณะจากอัลตราซาวด์หรือแมมโมแกรม และคำถามที่แพทย์ต้องการตอบ

การเจาะชิ้นเนื้อไม่ได้นำก้อนออกทั้งหมดเสมอไป หากผลไม่ชัด ไม่สอดคล้องกับภาพ หรือก้อนยังมีลักษณะน่ากังวล แพทย์อาจยังแนะนำให้ผ่าออกเพื่อตรวจทั้งก้อน

การนำก้อนออกด้วยวิธีแผลเล็ก

ก้อนชนิดไม่ร้ายบางชนิดอาจนำออกผ่านอุปกรณ์ที่ใช้เข็มขนาดใหญ่และภาพนำทาง แผลอาจเล็กกว่าการผ่าเปิด แต่ไม่ได้เหมาะกับทุกก้อน ความพร้อมของวิธีนี้และเกณฑ์คัดเลือกแตกต่างกันในแต่ละโรงพยาบาล

การผ่าตัดเต้านมออก

สำหรับมะเร็งบางกรณี การผ่าตัดเต้านมออกอาจเหมาะกว่าการผ่าเฉพาะก้อน เช่น มะเร็งกินพื้นที่กว้าง มีหลายตำแหน่ง หรือไม่สามารถรับรังสีรักษาที่จำเป็นได้

การผ่าตัดที่กว้างกว่าไม่ได้หมายความว่าเหมาะกว่าสำหรับทุกคน การเลือกต้องพิจารณาขนาดและตำแหน่งโรค ชนิดมะเร็ง ผลตรวจทางพันธุกรรมในผู้ที่มีข้อบ่งชี้ ความเป็นไปได้ของรังสีรักษา รูปร่างเต้านม และความต้องการของผู้ป่วย

การรักษาด้วยยาหรือรังสีก่อนผ่า

มะเร็งบางชนิดอาจได้รับยาก่อนเพื่อทำให้ก้อนเล็กลงหรือควบคุมโรคก่อนผ่า ส่วนรังสีรักษามักเป็นส่วนหนึ่งของแผนหลังการผ่าตัดแบบสงวนเต้านม ไม่ใช่สิ่งทดแทนการผ่าตัดในทุกกรณี ทีมมะเร็งเต้านมจะวางลำดับการรักษาตามชนิดและระยะโรค

สิทธิการรักษา

ความครอบคลุมของการตรวจและผ่าตัดขึ้นกับข้อบ่งชี้ทางการแพทย์ สถานพยาบาลตามสิทธิ ระบบส่งต่อ และเงื่อนไขของแต่ละกองทุน ควรตรวจสอบสิทธิก่อนนัดผ่า โดยเฉพาะหากต้องส่งต่อไปโรงพยาบาลที่มีศัลยแพทย์เต้านมหรือทีมรักษามะเร็ง

บัตรทอง

โดยทั่วไป การตรวจและรักษาที่มีข้อบ่งชี้อาจอยู่ภายใต้สิทธิเมื่อเริ่มจากหน่วยบริการประจำหรือได้รับใบส่งต่อตามระบบ กรณีสงสัยหรือยืนยันมะเร็ง อาจมีเส้นทางส่งต่อไปยังสถานพยาบาลที่พร้อมรักษา

ควรถามหน่วยบริการว่า

• ต้องมีใบส่งต่อหรือไม่
• ผลตรวจจากสถานพยาบาลอื่นใช้ประกอบได้หรือจำเป็นต้องตรวจซ้ำ
• การตรวจชิ้นเนื้อ พยาธิวิทยา ต่อมน้ำเหลือง และการรักษาหลังผ่าอยู่ในแผนเดียวกันหรือไม่
• หากต้องเปลี่ยนสถานพยาบาล ต้องดำเนินการอย่างไร

ประกันสังคม

ผู้ประกันตนควรเริ่มตรวจสอบกับโรงพยาบาลตามสิทธิ การส่งต่อไปยังโรงพยาบาลอื่นมักต้องเป็นไปตามระบบของสถานพยาบาลและข้อบ่งชี้ทางการแพทย์

ให้ถามว่าครอบคลุมการตรวจภาพ การเจาะชิ้นเนื้อ การผ่าตัด การตรวจพยาธิวิทยา และการรักษาต่อเนื่องหรือไม่ รวมถึงต้องใช้เอกสารหรือการอนุมัติใดก่อนผ่า

ประกันสุขภาพเอกชน

ความคุ้มครองแตกต่างกันตามกรมธรรม์ ระยะเวลารอคอย โรคที่เป็นมาก่อน เงื่อนไขผู้ป่วยนอกหรือผู้ป่วยใน และข้อยกเว้น หากผ่าแล้วกลับบ้านวันเดียว ควรถามให้ชัดว่ากรมธรรม์จัดเป็นการรักษาประเภทใด

ก่อนผ่า ควรให้โรงพยาบาลส่งข้อมูลเพื่อขออนุมัติล่วงหน้า และถามว่าครอบคลุมรายการต่อไปนี้หรือไม่

• ค่าตรวจวินิจฉัยและระบุตำแหน่งก้อนก่อนผ่า
• ค่าพยาธิวิทยาและการตรวจเพิ่มเติมของชิ้นเนื้อ
• การผ่าต่อมน้ำเหลืองหรือการจัดรูปทรงเต้านม หากจำเป็น
• การผ่าซ้ำเมื่อขอบชิ้นเนื้อยังพบเซลล์มะเร็ง
• รังสีรักษา ยา หรือการติดตามหลังผ่า

การอนุมัติการผ่าตัดครั้งแรกไม่ได้แปลว่าการรักษาต่อเนื่องทุกอย่างได้รับความคุ้มครอง ควรขอคำยืนยันเป็นลายลักษณ์อักษรเมื่อทำได้

จ่ายเอง ส่วนร่วมจ่าย หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน

หากต้องจ่ายค่ารักษาเองทั้งหมด หรือจ่ายบางส่วน เช่น ส่วนร่วมจ่าย (Co-payment) ตามเงื่อนไขกรมธรรม์ หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน ควรขอใบประเมินค่าใช้จ่ายจากโรงพยาบาลก่อนตัดสินใจ และถามให้ชัดว่ารวมค่าแพทย์ ค่าห้อง ค่าอุปกรณ์ และการตรวจติดตามหลังผ่าตัดหรือไม่ ทางเลือกหนึ่งสำหรับการชำระคือการผ่อน เช่น บริการผ่อน 0% ผ่านบัตรเครดิตนานสูงสุด 10 เดือนของ HDcare

คำถามที่พบบ่อย

ก้อนเต้านมทุกก้อนต้องผ่าหรือไม่

ไม่จำเป็นต้องผ่าทุกก้อน ก้อนที่ผลตรวจชี้ว่าไม่ร้าย ไม่มีอาการ และไม่เปลี่ยนแปลงอาจติดตามด้วยการตรวจและภาพถ่ายรังสีตามแผนได้ (Mayo Clinic)

ผ่าก้อนเต้านมแล้วจะรู้ทันทีหรือไม่ว่าเป็นมะเร็ง

ส่วนใหญ่มักต้องรอผลพยาธิวิทยาหลังผ่า เพราะพยาธิแพทย์ต้องตรวจชนิดของเซลล์และขอบชิ้นเนื้ออย่างละเอียด ระยะเวลารอผลขึ้นกับชนิดการตรวจและระบบของห้องปฏิบัติการ โรงพยาบาลจะนัดแจ้งผลให้คุณ

การผ่าก้อนทำให้มะเร็งกระจายหรือไม่

การผ่าตัดตามหลักทางการแพทย์ไม่ได้มีเป้าหมายหรือกลไกที่ทำให้มะเร็งกระจาย การพบโรคที่อื่นหลังผ่าอาจสะท้อนธรรมชาติและระยะของโรคที่มีอยู่แล้ว จึงต้องประเมินชนิดและระยะมะเร็งร่วมกับผลตรวจทั้งหมด

ผ่าแล้วเต้านมจะผิดรูปหรือไม่

รูปร่างอาจเปลี่ยนได้ แต่ระดับการเปลี่ยนแปลงขึ้นกับขนาดและตำแหน่งก้อน ปริมาณเนื้อที่ตัดออก ขนาดเต้านม และวิธีจัดเนื้อเยื่อหลังผ่า อาจพบแผลเป็น รอยบุ๋ม หรือขนาดสองข้างต่างกัน ก่อนผ่า คุณสามารถถามศัลยแพทย์ว่าแนวแผลอยู่ตรงไหนและคาดว่าจะนำเนื้อออกมากเพียงใด

ต้องดมยาสลบทุกคนหรือไม่

ไม่ทุกคน แต่การผ่าส่วนใหญ่มักใช้การดมยาสลบ ส่วนบางกรณีใช้ยาชาเฉพาะที่ร่วมกับยาทำให้ง่วงได้ วิธีที่เหมาะขึ้นกับขอบเขตการผ่า สุขภาพ และการประเมินของทีมวิสัญญี

ผ่าก้อนเต้านมต้องนอนโรงพยาบาลหรือไม่

หลายกรณีกลับบ้านได้ในวันเดียว แต่บางคนต้องนอนโรงพยาบาลหากผ่าตัดกว้าง มีขั้นตอนอื่นร่วมด้วย มีโรคประจำตัว หรือฟื้นจากยาระงับความรู้สึกช้ากว่าที่คาด

หลังผ่ากลับไปทำงานได้เมื่อไร

งานเบามักกลับไปทำได้ภายในไม่กี่วันถึงประมาณ 1 สัปดาห์ ส่วนบางคนต้องพัก 2-3 สัปดาห์หรือนานกว่า โดยขึ้นกับขอบเขตการผ่า อาการปวด สุขภาพ และลักษณะงาน (American Cancer Society) งานยกของหรือใช้แขนมากควรรอจนศัลยแพทย์อนุญาต

หลังผ่าขับรถได้เมื่อไร

ขับรถได้เมื่อหยุดยาที่ทำให้ง่วง สามารถใช้แขนควบคุมรถและหยุดฉุกเฉินได้โดยไม่เจ็บ และทีมรักษาเห็นว่าปลอดภัย ระยะเวลาอาจตั้งแต่ไม่กี่วันถึงหลายสัปดาห์ตามขอบเขตการผ่า

ผ่าก้อนแล้วต้องฉายรังสีทุกคนหรือไม่

ไม่ทุกคน หากเป็นก้อนชนิดไม่ร้ายมักไม่ต้องฉายรังสี แต่การผ่าตัดแบบสงวนเต้านมเพื่อรักษามะเร็งมักมีรังสีรักษาตามหลังเพื่อลดโอกาสกลับเป็นซ้ำในเต้านมข้างเดิม แผนจริงขึ้นกับชนิดมะเร็ง อายุ ผลขอบชิ้นเนื้อ และปัจจัยเฉพาะบุคคล

หากขอบชิ้นเนื้อยังพบเซลล์มะเร็งต้องทำอย่างไร

อาจต้องผ่าตัดเพิ่มเพื่อนำเนื้อเยื่อบริเวณขอบออก หรือปรับเป็นการผ่าตัดแบบอื่นตามปริมาณและตำแหน่งของโรค ศัลยแพทย์จะพิจารณาร่วมกับผลพยาธิวิทยาทั้งหมด ไม่ใช่ดูผลขอบชิ้นเนื้อเพียงอย่างเดียว

ต้องผ่าต่อมน้ำเหลืองร่วมด้วยหรือไม่

ไม่จำเป็นสำหรับทุกคน การผ่าต่อมน้ำเหลืองมักพิจารณาในมะเร็งบางชนิดเพื่อประเมินการแพร่กระจาย ส่วนก้อนชนิดไม่ร้ายหรือการผ่าเพื่อวินิจฉัยทั่วไปมักไม่ต้องทำ

หลังผ่าคลำได้ก้อนแข็งบริเวณแผลเป็นเรื่องปกติหรือไม่

อาจเกิดจากอาการบวม เลือดหรือของเหลวคั่ง และพังผืดระหว่างแผลหาย แต่ไม่ควรวินิจฉัยเอง หากก้อนโตขึ้น แดง ร้อน ปวดมาก มีไข้ หรือไม่ค่อยๆ ดีขึ้น ควรให้ทีมผ่าตัดตรวจ

ผ่าก้อนแล้วก้อนจะกลับมาอีกหรือไม่

การกลับมาเป็นซ้ำขึ้นกับชนิดของก้อนและโรคเดิม การนำก้อนออกไม่ได้ป้องกันการเกิดก้อนใหม่ทุกชนิด และหากเป็นมะเร็งยังต้องติดตามและรับการรักษาเพิ่มเติมตามข้อบ่งชี้ ควรมาตรวจและถ่ายภาพเต้านมตามแผนแม้แผลหายดีแล้ว

ควรถามอะไรในวันที่รับผลชิ้นเนื้อ

ควรถามว่าก้อนเป็นชนิดใด เป็นชนิดไม่ร้ายหรือมะเร็ง ขอบชิ้นเนื้อเป็นอย่างไร ต้องผ่าซ้ำหรือไม่ และต้องรับรังสี ยา หรือตรวจเพิ่มเติมหรือไม่ หากเป็นมะเร็ง ให้ถามถึงชนิด ระยะ และลำดับการรักษาที่เหมาะกับคุณด้วย

ข้อมูลอ้างอิง

• Cleveland Clinic: Lumpectomy: Purpose, Procedure, Risks & Recovery — เกี่ยวกับ Breast lump removal — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
• MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine): Breast lump removal: MedlinePlus Medical Encyclopedia — เกี่ยวกับ Breast lump removal — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
• American Cancer Society: Recovery from Lumpectomy: What to Expect - Breast Cancer.org — เกี่ยวกับ Breast lump removal — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
• Mayo Clinic: Lumpectomy — เกี่ยวกับ Breast-lump removal — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำวินิจฉัยหรือคำแนะนำจากแพทย์ได้

หากมีอาการผิดปกติหลังผ่าตัด ควรติดต่อแพทย์หรือโรงพยาบาลทันที