ผ่าตัดมะเร็งเต้านม

ผ่าตัดมะเร็งเต้านม (Breast-cancer surgery) คือการนำก้อนมะเร็งออกโดยอาจตัดเฉพาะก้อนพร้อมเนื้อเยื่อรอบๆ หรือตัดเนื้อเต้านมทั้งหมด และอาจตรวจหรือตัดต่อมน้ำเหลืองรักแร้ร่วมด้วย การเลือกวิธีขึ้นกับชนิดและระยะของมะเร็ง ตำแหน่งและขนาดก้อน ขนาดเต้านม สุขภาพโดยรวม รวมถึงความต้องการของคุณ ไม่ได้หมายความว่าทุกคนต้องตัดเต้านมทั้งข้าง

ผ่าตัดมะเร็งเต้านม คืออะไร

การผ่าตัดรักษามะเร็งเต้านมมีเป้าหมายหลักเพื่อนำมะเร็งออกจากเต้านม และประเมินว่ามะเร็งกระจายไปยังต่อมน้ำเหลืองใกล้เคียงหรือไม่ วิธีที่เหมาะสมไม่เหมือนกันในทุกคน ศัลยแพทย์จะพิจารณาภาพถ่ายทางรังสี ผลตรวจชิ้นเนื้อ ระยะโรค สุขภาพ และการรักษาอื่นที่คาดว่าจะต้องใช้ร่วมกัน

การผ่าตัดที่พบบ่อยแบ่งเป็นกลุ่มต่อไปนี้

การผ่าตัดสงวนเต้านม หรือการตัดก้อนออก จะนำมะเร็งพร้อมขอบเนื้อเยื่อรอบก้อนออก โดยพยายามเก็บเต้านมส่วนที่เหลือไว้ ปริมาณเนื้อเยื่อที่ต้องนำออกขึ้นกับขนาดและตำแหน่งก้อน ขนาดเต้านม และว่ามีมะเร็งกี่ตำแหน่ง บางครั้งศัลยแพทย์จัดรูปเนื้อเต้านมระหว่างผ่าตัดเพื่อลดการเสียรูป แต่ยังคงมีโอกาสที่ขนาด รูปร่าง หรือความสมมาตรจะเปลี่ยนไป (American Cancer Society)

การตัดเต้านมออกทั้งหมดมีหลายแบบ บางแบบนำหัวนม ลานนม และผิวหนังออกด้วย ขณะที่บางแบบอาจเก็บผิวหนังหรือหัวนมไว้เพื่อเตรียมสร้างเต้านมใหม่ การเก็บหัวนมไม่ได้เหมาะกับทุกคน เพราะต้องดูตำแหน่งก้อน ระยะห่างจากหัวนม การเกี่ยวข้องของผิวหนัง และความปลอดภัยด้านมะเร็งเป็นหลัก

ระหว่างการผ่าตัด ศัลยแพทย์อาจตรวจต่อมน้ำเหลืองเซนติเนล ซึ่งเป็นต่อมน้ำเหลืองกลุ่มแรกที่รับน้ำเหลืองจากบริเวณมะเร็ง หากผลตรวจบ่งชี้ว่ามีเซลล์มะเร็ง แผนจัดการต่อมน้ำเหลืองและการรักษาหลังผ่าตัดจะพิจารณาตามปริมาณโรคและปัจจัยอื่น ไม่ได้หมายความว่าทุกคนต้องตัดต่อมน้ำเหลืองรักแร้ทั้งหมด

เนื้อเยื่อที่นำออกจะถูกส่งตรวจทางพยาธิวิทยา แพทย์จะดูชนิดมะเร็ง ลักษณะทางชีววิทยา ต่อมน้ำเหลือง และ “ขอบชิ้นเนื้อ” ว่ามีเซลล์มะเร็งชิดขอบหรือไม่ หากขอบชิ้นเนื้อยังไม่เหมาะสม อาจต้องผ่าตัดเพิ่มเพื่อเอาเนื้อเยื่อออกอีกบางส่วน หรือพิจารณาวิธีอื่นตามสถานการณ์

ใครควรทำ / ใครไม่ควรทำ

การผ่าตัดเป็นส่วนหนึ่งของการรักษามะเร็งเต้านมหลายระยะ โดยเฉพาะมะเร็งที่ยังอยู่ในเต้านมหรือบริเวณใกล้เคียง แต่คำว่า “ตรวจพบมะเร็ง” ไม่ได้แปลว่าต้องเข้าห้องผ่าตัดทันทีเสมอไป ลำดับการรักษาขึ้นกับชนิดและระยะของโรค

ผู้ที่มักได้รับการพิจารณาผ่าตัด

• ผู้ที่เป็นมะเร็งท่อน้ำนมระยะไม่ลุกลาม ซึ่งเซลล์ผิดปกติยังอยู่ภายในท่อน้ำนม
• ผู้ที่เป็นมะเร็งเต้านมระยะต้น ซึ่งโรคยังจำกัดอยู่ในเต้านมหรืออาจเกี่ยวข้องกับต่อมน้ำเหลืองใกล้เคียง
• ผู้ที่เป็นมะเร็งเฉพาะที่ระยะลุกลาม หลังได้รับยารักษาเพื่อลดขนาดหรือควบคุมโรคก่อนผ่าตัด
• ผู้ที่มะเร็งกลับมาเฉพาะที่และยังสามารถนำออกได้
• ผู้ที่มีความเสี่ยงทางพันธุกรรมสูงมากบางกลุ่ม ซึ่งอาจพิจารณาตัดเต้านมเพื่อลดความเสี่ยงหลังรับคำปรึกษาอย่างละเอียด ทั้งนี้ไม่ใช่ทางเลือกมาตรฐานสำหรับคนทั่วไป (Mayo Clinic)

ผู้ที่มีมะเร็งเต้านมอักเสบหรือมะเร็งเฉพาะที่ระยะลุกลามมักไม่ได้เริ่มด้วยการผ่าตัด แพทย์อาจให้ยาก่อนเพื่อควบคุมหรือทำให้ก้อนเล็กลง แล้วจึงประเมินการผ่าตัดอีกครั้ง

ใครอาจเลือกผ่าตัดสงวนเต้านมได้

วิธีนี้อาจเหมาะเมื่อสามารถตัดบริเวณมะเร็งออกพร้อมขอบเนื้อเยื่อโดยยังเหลือรูปทรงเต้านมที่ยอมรับได้ และผู้ป่วยสามารถรับการฉายรังสีตามแผนได้ ตำแหน่งและจำนวนก้อน การเคยฉายรังสีบริเวณเต้านม การตั้งครรภ์ และโรคของเนื้อเยื่อเกี่ยวพันบางชนิดอาจมีผลต่อความเหมาะสม

การตัดเต้านมออกทั้งหมดอาจเหมาะกว่าเมื่อมะเร็งกระจายหลายบริเวณในเต้านม ก้อนมีขนาดใหญ่เมื่อเทียบกับเต้านม ไม่สามารถฉายรังสีได้ หรือเคยผ่าตัดสงวนเต้านมแล้วแต่ยังพบมะเร็งที่ขอบชิ้นเนื้อซ้ำ การตัดสินใจต้องใช้ข้อมูลเฉพาะราย ไม่ควรตัดสินจากขนาดก้อนเพียงอย่างเดียว

เมื่อการผ่าตัดอาจไม่ใช่คำตอบหลัก

หากมะเร็งกระจายไปอวัยวะอื่นแล้ว การรักษาด้วยยามักเป็นแกนหลัก การผ่าตัดเต้านมอาจไม่ได้ช่วยควบคุมโรคทั่วร่างกาย แต่อาจพิจารณาในบางกรณีเพื่อบรรเทาแผล เลือดออก ปวด หรือติดเชื้อ

การผ่าตัดอาจต้องเลื่อนหากมีการติดเชื้อที่ยังควบคุมไม่ได้ โรคหัวใจหรือปอดยังไม่คงที่ ภาวะเลือดออกง่าย หรือสุขภาพยังไม่พร้อมต่อการดมยาสลบ ทีมรักษาจะประเมินว่าปรับภาวะเหล่านี้ก่อนได้หรือไม่ ไม่ใช่การปฏิเสธการรักษาโดยอัตโนมัติ

เตรียมตัวก่อนผ่าตัด

ก่อนวันผ่าตัด คุณควรทราบให้ชัดว่าจะตัดเฉพาะก้อนหรือตัดเต้านมทั้งหมด ต้องตรวจต่อมน้ำเหลืองแบบใด และวางแผนสร้างเต้านมใหม่พร้อมกันหรือไม่ หากยังไม่เข้าใจเหตุผลของวิธีที่เสนอ คุณสามารถขอให้ศัลยแพทย์อธิบายทางเลือกและผลกระทบของแต่ละทางก่อนลงนามยินยอม

การตรวจและวางแผน

ทีมรักษาอาจทบทวนภาพแมมโมแกรม อัลตราซาวนด์ หรือภาพตรวจอื่น รวมถึงผลชิ้นเนื้อและผลเลือด บางคนต้องตรวจหัวใจหรือปอดเพิ่มตามอายุ โรคประจำตัว และชนิดยาระงับความรู้สึก หากก้อนคลำไม่ได้ อาจต้องทำเครื่องหมายตำแหน่งก่อนผ่าตัดเพื่อช่วยให้ศัลยแพทย์นำบริเวณผิดปกติออกได้ตรงจุด

หากจะตรวจต่อมน้ำเหลืองเซนติเนล ทีมรักษาอาจใช้สารติดตามหรือสีย้อมเพื่อค้นหาต่อมน้ำเหลืองด่านแรก วิธีและเวลาที่ให้สารแตกต่างกันตามระบบของสถานพยาบาล คุณจะได้รับคำอธิบายเฉพาะก่อนทำ

หากสนใจการสร้างเต้านมใหม่ ควรหารือก่อนผ่าตัด เพราะชนิดของการตัดเต้านมและตำแหน่งแผลมีผลต่อทางเลือก คุณสามารถเลือกสร้างทันที สร้างภายหลัง หรือไม่สร้างก็ได้ การตัดสินใจไม่จำเป็นต้องเหมือนคนอื่น และควรพิจารณาร่วมกับแผนฉายรังสีหรือการรักษาหลังผ่าตัดด้วย

อาหารและยา

โรงพยาบาลจะแจ้งเวลางดอาหารและเครื่องดื่มตามเวลาผ่าตัดและชนิดการระงับความรู้สึก ให้ทำตามคำสั่งนั้นโดยตรง หากเผลอรับประทานหรือดื่มหลังเวลาที่กำหนด ควรแจ้งทีมผ่าตัด ไม่ควรปกปิด เพราะอาจเพิ่มความเสี่ยงขณะดมยาสลบ

แจ้งยาทุกชนิดที่ใช้อยู่ รวมถึง

• ยาต้านการแข็งตัวของเลือดและยาต้านเกล็ดเลือด
• ยารักษาเบาหวาน รวมถึงยาฉีด
• ยารักษาความดัน โรคหัวใจ หรือโรคประจำตัวอื่น
• ฮอร์โมน สมุนไพร วิตามิน และผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร
• ประวัติแพ้ยา แพ้ยาง หรือแพ้สารที่ใช้ตรวจ

ยาบางชนิดต้องหยุดหรือปรับก่อนผ่าตัด แต่ไม่ควรหยุดเอง ศัลยแพทย์หรือวิสัญญีแพทย์จะกำหนดเวลาโดยดูเหตุผลที่ใช้ยา ความเสี่ยงเลือดออก และความเสี่ยงลิ่มเลือดของคุณ

สิ่งที่ควรเตรียม

• บัตรประจำตัว เอกสารสิทธิรักษา และผลตรวจที่โรงพยาบาลขอ
• รายชื่อยาและขนาดยาที่ใช้อยู่ เพื่อให้ทีมรักษาตรวจสอบ
• เสื้อที่ติดกระดุมหรือซิปด้านหน้า เพราะสวมง่ายและไม่ต้องยกแขนสูง
• ผู้ดูแลหรือผู้พากลับบ้าน โดยเฉพาะเมื่อได้รับยาสลบหรือยาระงับปวด
• แผนช่วยเหลือเรื่องอาหาร งานบ้าน และการเดินทางในช่วงแรก
• คำถามเกี่ยวกับแผล สายระบาย การขยับแขน การอาบน้ำ และวันติดตามผล

งดสูบบุหรี่ตามคำแนะนำของทีมรักษา เพราะการสูบบุหรี่รบกวนการหายของแผลและเพิ่มปัญหาทางปอด โดยเฉพาะเมื่อมีการสร้างเต้านมใหม่ หากมีไข้ ไอมาก แผลผิวหนังติดเชื้อ หรืออาการเจ็บป่วยใหม่ก่อนวันผ่าตัด ให้แจ้งโรงพยาบาลเพื่อประเมินว่าควรดำเนินการตามแผนหรือเลื่อนออกไป

ขั้นตอนการผ่าตัด

รายละเอียดแตกต่างตามชนิดการผ่าตัด แต่ลำดับทั่วไปมีดังนี้

• ตรวจยืนยันตัวและแผนผ่าตัด

ทีมรักษาจะยืนยันข้างที่จะผ่าตัด วิธีผ่าตัด การจัดการต่อมน้ำเหลือง และแผนสร้างเต้านมใหม่ หากมีข้อสงสัยควรถามก่อนเข้าห้องผ่าตัด

• ให้ยาระงับความรู้สึก

การผ่าตัดส่วนใหญ่ทำภายใต้การดมยาสลบ คุณจะไม่รู้สึกตัวระหว่างทำ การตัดก้อนบางกรณีอาจใช้ยาระงับประสาทร่วมกับยาชาเฉพาะที่ แต่ขึ้นกับความซับซ้อนและแนวทางของทีมรักษา (Breastcancer.org)

• ทำเครื่องหมายหรือตรวจหาตำแหน่งก้อน

หากก้อนคลำไม่ได้ ศัลยแพทย์จะอาศัยอุปกรณ์หรือเครื่องหมายที่วางไว้ก่อนผ่าตัดเพื่อระบุตำแหน่งเนื้อเยื่อผิดปกติ

• นำมะเร็งออกจากเต้านม

ในการผ่าตัดสงวนเต้านม ศัลยแพทย์นำก้อนพร้อมเนื้อเยื่อรอบๆ ออก ส่วนการตัดเต้านมจะนำเนื้อเต้านมออกตามขอบเขตของวิธีที่ตกลงกัน ตำแหน่งและความยาวแผลขึ้นกับตำแหน่งมะเร็ง รูปร่างเต้านม และแผนสร้างเต้านมใหม่ (Mayo Clinic)

• ตรวจหรือตัดต่อมน้ำเหลือง

หากต้องตรวจต่อมน้ำเหลืองเซนติเนล ศัลยแพทย์จะใช้สารติดตามช่วยหาต่อมด่านแรกและนำออกส่งตรวจ หากต้องตัดต่อมน้ำเหลืองรักแร้ ขอบเขตจะมากกว่าและมีผลต่อความเสี่ยงแขนบวม การชา และการเคลื่อนไหวไหล่

• สร้างเต้านมใหม่ หากอยู่ในแผน

การสร้างใหม่อาจใช้วัสดุเสริมหรือเนื้อเยื่อจากส่วนอื่นของร่างกาย ขั้นตอนนี้ทำให้การผ่าตัดและพักฟื้นซับซ้อนขึ้น และบางวิธีต้องผ่าตัดเป็นหลายระยะ

• ห้ามเลือด ใส่สายระบาย และปิดแผล

บางคนมีสายระบายเพื่อให้เลือดหรือน้ำเหลืองออกจากบริเวณผ่าตัด ไม่ใช่ทุกคนต้องใส่ ศัลยแพทย์จะปิดแผลด้วยไหมเย็บหรือวัสดุปิดแผลตามความเหมาะสม

• พักในห้องฟื้นหลังผ่าตัด

ทีมรักษาจะติดตามการหายใจ ชีพจร ความดัน อาการปวด คลื่นไส้ และเลือดออก เมื่ออาการคงที่จึงกลับหอผู้ป่วยหรือกลับบ้านตามแผน

ชิ้นเนื้อจากเต้านมและต่อมน้ำเหลืองจะถูกส่งตรวจ ผลที่ได้อาจเปลี่ยนแผนรักษาหลังผ่าตัด เช่น ต้องฉายรังสี ให้ยา หรือผ่าตัดเพิ่ม การผ่าตัดเสร็จจึงไม่ได้หมายความว่าแผนรักษาทั้งหมดสิ้นสุดในวันนั้น

ใช้เวลานานแค่ไหน

การผ่าตัดสงวนเต้านมที่ไม่ซับซ้อนมักใช้เวลาสั้นกว่าการตัดเต้านมร่วมกับตรวจต่อมน้ำเหลืองหรือสร้างเต้านมใหม่ แหล่งอ้างอิงระบุว่าการตัดก้อนจำนวนมากใช้เวลาไม่เกินประมาณสองชั่วโมง แต่เวลาอาจยาวขึ้นเมื่อมีการจัดรูปเต้านมหรือนำต่อมน้ำเหลืองออก (Breastcancer.org)

ไม่ควรใช้เวลาของการตัดก้อนเป็นตัวแทนของการผ่าตัดทุกแบบ การตัดเต้านมพร้อมสร้างใหม่ด้วยเนื้อเยื่อของตนเองอาจกินเวลานานกว่ามาก เพราะมีขั้นตอนที่เต้านมและตำแหน่งที่นำเนื้อเยื่อมาใช้ ระยะเวลาจริงจึงขึ้นกับวิธีผ่าตัด จำนวนข้าง การจัดการต่อมน้ำเหลือง และการสร้างเต้านมใหม่ ศัลยแพทย์จะประเมินช่วงเวลาที่เหมาะกับแผนของคุณ

หลายคนที่ตัดก้อนสามารถกลับบ้านได้ภายในวันเดียวเมื่ออาการคงที่ ส่วนการตัดเต้านมหรือสร้างเต้านมใหม่อาจกลับในวันเดียวหรือพักรักษาตัว ขึ้นกับขอบเขตผ่าตัด การควบคุมอาการปวด ภาวะแทรกซ้อน โรคประจำตัว และระบบของสถานพยาบาล แนวทางจากต่างประเทศไม่ควรถูกใช้เป็นกำหนดวันนอนโรงพยาบาลในประเทศไทยโดยตรง

พักฟื้นนานแค่ไหน

การพักฟื้นต่างกันชัดเจนระหว่างการตัดก้อน การตัดเต้านม และการสร้างเต้านมใหม่ ช่วงแรกมักมีอาการตึง เจ็บ ชา หรือรู้สึกแปลบบริเวณเต้านมและรักแร้ อาการชาอาจอยู่นาน เพราะเส้นประสาทขนาดเล็กถูกตัดหรือยืดระหว่างผ่าตัด

หลังการตัดก้อน หลายคนกลับทำกิจกรรมเบาที่ไม่ต้องยกของหนักได้ภายในช่วงไม่กี่วัน แต่ผู้ที่ผ่าตัดกว้าง จัดรูปเต้านม หรือตัดต่อมน้ำเหลืองหลายต่อมอาจต้องใช้เวลาหลายสัปดาห์หรือมากกว่า (Breastcancer.org)

การกลับไปทำงานอาจอยู่ในช่วงไม่กี่วันถึงหลายสัปดาห์สำหรับการตัดก้อน ขึ้นกับขอบเขตผ่าตัด สุขภาพ และลักษณะงาน งานโต๊ะมักกลับได้เร็วกว่างานที่ต้องยกของ ดัน ดึง หรือยกแขนซ้ำๆ การตัดเต้านมและการสร้างเต้านมใหม่มักต้องพักนานกว่า แต่แหล่งข้อมูลที่ให้มาไม่ได้กำหนดช่วงเดียวที่ใช้ได้กับทุกวิธี จึงควรขอกำหนดเฉพาะจากศัลยแพทย์

คุณควรหลีกเลี่ยงการขับรถตราบใดที่ยังใช้ยาระงับปวดที่ทำให้ง่วง หมุนพวงมาลัยหรือเบรกฉุกเฉินได้ไม่เต็มที่ หรือยังมีสายระบาย บางคนกลับมาขับได้ในเวลาไม่กี่วัน แต่บางคนต้องรอหลายสัปดาห์ตามขอบเขตผ่าตัดและการใช้แขน (Breastcancer.org)

หากมีสายระบาย ทีมรักษาจะสอนวิธีดูแล วัด และจดปริมาณของเหลว เวลาถอดขึ้นกับปริมาณน้ำและชนิดการผ่าตัด ไม่ควรดึงหรือถอดเอง คำแนะนำเรื่องอาบน้ำและเปลี่ยนผ้าปิดแผลก็แตกต่างตามวัสดุปิดแผลและการมีสายระบาย ให้ยึดคำสั่งจากทีมผ่าตัดเป็นหลัก

การขยับข้อศอก ไหล่ และแขนอย่างเหมาะสมช่วยลดข้อไหล่ติด แต่ไม่ควรฝืนท่าที่ดึงแผลหรือทำให้ปวดมาก หากไหล่ขยับได้น้อยลงเรื่อยๆ แขนบวม หรือใช้งานลำบาก ควรแจ้งทีมรักษาเพื่อประเมินกายภาพบำบัดและภาวะน้ำเหลืองคั่ง

ความเสี่ยงและภาวะแทรกซ้อน

การผ่าตัดทุกชนิดมีความเสี่ยง แต่ไม่ได้เกิดกับทุกคน ความเสี่ยงของคุณขึ้นกับขอบเขตการผ่าตัด การตัดต่อมน้ำเหลือง การสร้างเต้านมใหม่ โรคประจำตัว การสูบบุหรี่ และการรักษาอื่นร่วมด้วย

ภาวะแทรกซ้อนระยะแรก

• เลือดออกหรือเลือดคั่งใต้แผล
• แผลติดเชื้อ มีหนอง แดง ร้อน หรือปวดมากขึ้น
• น้ำเหลืองคั่งเป็นก้อนใต้แผล ซึ่งอาจต้องติดตามหรือระบายออก
• แผลแยก ผิวหนังหรือหัวนมมีเลือดมาเลี้ยงไม่เพียงพอ โดยเฉพาะการผ่าตัดที่เก็บผิวหนังหรือหัวนม
• ปวด คลื่นไส้ อาเจียน สับสน หรือปัญหาจากยาระงับความรู้สึก
• ลิ่มเลือดที่ขาหรือปอด ซึ่งพบได้หลังการผ่าตัดใหญ่และการเคลื่อนไหวน้อย
• ปัญหาของวัสดุหรือเนื้อเยื่อที่ใช้สร้างเต้านมใหม่ ซึ่งอาจต้องรักษาหรือผ่าตัดเพิ่มเติม

ผลกระทบที่อาจอยู่นาน

• ชา เสียวแปลบ หรือความรู้สึกเปลี่ยนที่หน้าอก หัวนม ต้นแขน หรือรักแร้
• แขนหรือเต้านมบวมจากภาวะน้ำเหลืองคั่ง โดยความเสี่ยงเพิ่มเมื่อมีการตัดต่อมน้ำเหลืองมากขึ้น
• ไหล่ตึง ขยับแขนได้ลดลง หรือกล้ามเนื้ออ่อนแรง
• รูปร่างและความสมมาตรของเต้านมเปลี่ยน
• แผลเป็นนูน แข็ง หรือรั้ง
• ปวดเรื้อรังบริเวณหน้าอกหรือรักแร้
• ความรู้สึกต่อร่างกาย ความสัมพันธ์ หรือสุขภาวะทางเพศเปลี่ยนไป

แหล่งอ้างอิงระบุว่าการตัดต่อมน้ำเหลืองสัมพันธ์กับแขนบวม และการผ่าตัดอาจทำให้ความรู้สึกบริเวณหัวนมหรือหน้าอกเปลี่ยนไป (Cleveland Clinic)

อีกประเด็นที่ควรทราบคืออาจต้องผ่าตัดเพิ่ม หากผลพยาธิวิทยาพบว่าขอบชิ้นเนื้อยังมีมะเร็ง หรือพบข้อมูลใหม่ที่ทำให้การผ่าตัดเดิมไม่เพียงพอ เรื่องนี้ไม่จำเป็นต้องหมายความว่าการผ่าตัดครั้งแรกผิดพลาด เพราะบางข้อมูลทราบได้ก็ต่อเมื่อตรวจชิ้นเนื้อทั้งหมดแล้ว

สัญญาณที่ต้องกลับไปพบแพทย์ทันที

ติดต่อทีมผ่าตัดหรือไปโรงพยาบาลทันทีเมื่อมีอาการต่อไปนี้

หากอาการไม่รุนแรงแต่แย่ลงต่อเนื่อง เช่น แผลปวดมากขึ้นแทนที่จะค่อยๆ ดีขึ้น ไหล่ขยับได้น้อยลง หรือเริ่มมีแขนหนักตึง ควรติดต่อทีมรักษาก่อนถึงวันนัด

ทางเลือกอื่น

ทางเลือกไม่ได้มีเพียง “ผ่าตัดหรือไม่ผ่าตัด” แต่รวมถึงชนิดและลำดับของการรักษา สำหรับมะเร็งระยะต้นบางราย คุณอาจเลือกระหว่างการสงวนเต้านมร่วมกับฉายรังสี กับการตัดเต้านมออกทั้งหมด หากทั้งสองวิธีเหมาะสมในด้านมะเร็ง ศัลยแพทย์ควรอธิบายผลต่อการรักษาต่อ รูปร่าง การพักฟื้น และโอกาสต้องผ่าตัดเพิ่ม

การรักษาด้วยยาก่อนผ่าตัด

เคมีบำบัด ยามุ่งเป้า หรือยาต้านฮอร์โมนอาจให้ก่อนผ่าตัดในมะเร็งบางชนิด เพื่อควบคุมโรคหรือทำให้ก้อนเล็กลง วิธีนี้อาจเพิ่มโอกาสผ่าตัดสงวนเต้านมในบางคน และช่วยให้ทีมรักษาประเมินการตอบสนองของมะเร็งต่อยา แต่ไม่เหมาะกับทุกชนิด

การรักษาหลักด้วยยา

เมื่อโรคกระจายไปอวัยวะอื่น การรักษาด้วยยามักสำคัญกว่าการผ่าตัดเฉพาะเต้านม เพราะยาสามารถออกฤทธิ์ทั่วร่างกาย การผ่าตัดอาจใช้เพื่อควบคุมอาการเฉพาะที่ เช่น แผล เลือดออก หรือการติดเชื้อ มากกว่ามุ่งกำจัดโรคทั้งหมด

การฉายรังสี

การฉายรังสีไม่ใช่สิ่งทดแทนการผ่าตัดโดยตรงในทุกกรณี แต่เป็นส่วนสำคัญหลังการผ่าตัดสงวนเต้านม และอาจใช้หลังตัดเต้านมในผู้ที่มีความเสี่ยงบางอย่าง หากคุณไม่สามารถหรือไม่ต้องการฉายรังสี เรื่องนี้มีผลต่อการเลือกชนิดผ่าตัดและควรหารือก่อนตัดสินใจ

ทางเลือกด้านรูปร่างหลังตัดเต้านม

คุณอาจเลือกสร้างเต้านมใหม่ทันที สร้างภายหลัง ใช้เต้านมเทียมภายนอก หรือไม่สร้างใหม่ก็ได้ การไม่สร้างเต้านมใหม่ไม่ใช่การรักษาที่ไม่ครบ และการสร้างใหม่ก็ไม่ได้เหมาะกับทุกคน ควรพิจารณาร่วมกับสุขภาพ แผนฉายรังสี จำนวนการผ่าตัดที่ยอมรับได้ และความต้องการส่วนตัว

สิทธิการรักษา

การใช้สิทธิขึ้นกับสถานพยาบาลต้นสังกัด ขั้นตอนการส่งต่อ ข้อบ่งชี้ และรายการรักษาที่ได้รับอนุมัติ ควรตรวจสอบก่อนเริ่มกระบวนการ แต่หากแพทย์เห็นว่าเร่งด่วน ไม่ควรเลื่อนการประเมินอาการเพื่อรอจัดการเอกสารเพียงอย่างเดียว

ประกันสังคม

เริ่มจากสถานพยาบาลตามสิทธิหรือช่องทางที่ระบบกำหนด สอบถามว่าแผนผ่าตัด การตรวจต่อมน้ำเหลือง ยาหลังผ่าตัด การฉายรังสี และการส่งต่อไปยังสถานพยาบาลที่มีทีมเฉพาะทางอยู่ในกระบวนการใด การสร้างเต้านมใหม่อาจมีเงื่อนไขต่างจากการผ่าตัดเพื่อรักษามะเร็ง จึงควรถามแยกให้ชัด

บัตรทอง

ติดต่อหน่วยบริการประจำเพื่อเข้าสู่ระบบตรวจและส่งต่อ เอกสารสำคัญมักรวมบัตรประชาชน ใบส่งตัว ผลชิ้นเนื้อ และภาพตรวจเดิม ควรถามว่าต้องขอใบส่งต่อใหม่หรือไม่ หากต้องรักษาต่อหลายหน่วยงาน เช่น ศัลยกรรม รังสีรักษา และมะเร็งวิทยา

ประกันสุขภาพเอกชน

ตรวจข้อยกเว้น ระยะรอคอย วงเงินสำหรับการรักษามะเร็ง เงื่อนไขการอนุมัติก่อนนอนโรงพยาบาล และความคุ้มครองการสร้างเต้านมใหม่ ขอให้โรงพยาบาลแยกรายการที่เป็นการรักษามะเร็งออกจากรายการทางเลือก และตรวจว่าการรักษาต่อเนื่องหลังผ่าตัดต้องอนุมัติใหม่หรือไม่

คำถามที่ควรถามหน่วยสิทธิหรือบริษัทประกัน ได้แก่ โรงพยาบาลใดใช้สิทธิได้ ต้องมีใบส่งตัวหรือการอนุมัติก่อนหรือไม่ การตรวจต่อมน้ำเหลืองและพยาธิวิทยาครอบคลุมหรือไม่ และหากผลชิ้นเนื้อทำให้ต้องผ่าตัดเพิ่มต้องดำเนินการอย่างไร

จ่ายเอง ส่วนร่วมจ่าย หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน

หากต้องจ่ายค่ารักษาเองทั้งหมด หรือจ่ายบางส่วน เช่น ส่วนร่วมจ่าย (Co-payment) ตามเงื่อนไขกรมธรรม์ หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน ควรขอใบประเมินค่าใช้จ่ายจากโรงพยาบาลก่อนตัดสินใจ และถามให้ชัดว่ารวมค่าแพทย์ ค่าห้อง ค่าอุปกรณ์ และการตรวจติดตามหลังผ่าตัดหรือไม่ ทางเลือกหนึ่งสำหรับการชำระคือการผ่อน เช่น บริการผ่อน 0% ผ่านบัตรเครดิตนานสูงสุด 10 เดือนของ HDcare

คำถามที่พบบ่อย

ผ่าตัดมะเร็งเต้านมต้องตัดเต้านมทั้งข้างไหม

ไม่จำเป็นทุกคน เพราะมะเร็งระยะต้นจำนวนหนึ่งสามารถผ่าตัดเฉพาะก้อนพร้อมขอบเนื้อเยื่อและเก็บเต้านมส่วนใหญ่ไว้ได้ ความเหมาะสมขึ้นกับขนาด ตำแหน่ง จำนวนบริเวณมะเร็ง ขนาดเต้านม การฉายรังสี และผลตรวจเฉพาะราย

ผ่าตัดสงวนเต้านมกับตัดเต้านมทั้งหมด เลือกอย่างไร

ให้เลือกจากความปลอดภัยด้านมะเร็ง ความจำเป็นต้องฉายรังสี โอกาสต้องผ่าตัดเพิ่ม ผลต่อรูปร่าง และความต้องการของคุณ หากทั้งสองวิธีใช้ได้ ศัลยแพทย์ควรอธิบายข้อดีและข้อจำกัดโดยไม่กดดันให้เลือกวิธีที่ใหญ่กว่าเสมอ

ต้องตัดต่อมน้ำเหลืองรักแร้ทุกคนหรือไม่

ไม่ต้องตัดต่อมน้ำเหลืองรักแร้จำนวนมากทุกคน เพราะบางคนตรวจเฉพาะต่อมน้ำเหลืองเซนติเนลได้ การเลือกขึ้นกับระยะโรค ผลภาพตรวจ ผลตรวจต่อมน้ำเหลือง และการรักษาที่วางแผนไว้

ผ่าตัดแล้วต้องให้เคมีบำบัดหรือไม่

ไม่ใช่ทุกคนต้องให้เคมีบำบัด เพราะการตัดสินใจขึ้นกับชนิดและระยะของมะเร็ง ต่อมน้ำเหลือง ตัวรับฮอร์โมน ลักษณะทางชีววิทยา และสุขภาพ ผลพยาธิวิทยาหลังผ่าตัดช่วยกำหนดว่าควรใช้เคมีบำบัด ยาต้านฮอร์โมน ยามุ่งเป้า หรือวิธีอื่นหรือไม่

ผ่าตัดแล้วต้องฉายรังสีไหม

หลังผ่าตัดสงวนเต้านมมักมีการฉายรังสี ส่วนหลังตัดเต้านมทั้งหมดจะพิจารณาตามขนาดและขอบเขตโรค ต่อมน้ำเหลือง ขอบชิ้นเนื้อ และปัจจัยอื่น คุณควรทราบแผนคร่าวๆ ก่อนเลือกชนิดผ่าตัด

สร้างเต้านมใหม่พร้อมผ่าตัดมะเร็งได้ไหม

ทำพร้อมกันได้ในบางคน แต่ไม่เหมาะกับทุกแผนรักษา ปัจจัยสำคัญคือสุขภาพ การสูบบุหรี่ สภาพผิวหนัง ชนิดการตัดเต้านม และความเป็นไปได้ที่จะต้องฉายรังสี คุณเลือกทำภายหลังหรือไม่ทำเลยก็ได้

ผ่าตัดแล้วกลับบ้านวันเดียวได้ไหม

การตัดก้อนที่ไม่ซับซ้อนจำนวนมากกลับบ้านได้ในวันเดียวเมื่ออาการคงที่ แต่การตัดเต้านม การตัดต่อมน้ำเหลืองมาก หรือการสร้างเต้านมใหม่อาจต้องพักรักษาตัว ระยะพักขึ้นกับวิธีผ่าตัด สุขภาพ และแนวทางของสถานพยาบาล

หลังผ่าตัดกลับไปทำงานเมื่อไร

หลังตัดก้อนบางคนกลับทำงานเบาได้ในช่วงไม่กี่วันถึงหลายสัปดาห์ ส่วนการตัดเต้านมหรือสร้างเต้านมใหม่มักใช้เวลานานกว่า งานที่ต้องยก ดึง ดัน หรือยกแขนซ้ำๆ ต้องรอจนแผลและการเคลื่อนไหวแขนพร้อม ศัลยแพทย์จะกำหนดตามงานของคุณ

หลังผ่าตัดขับรถได้เมื่อไร

ขับได้เมื่อหยุดยาที่ทำให้ง่วง หมุนพวงมาลัยและควบคุมรถได้โดยไม่เจ็บ และสามารถตอบสนองต่อเหตุฉุกเฉินได้เต็มที่ หากมีสายระบายหรือแขนยังเคลื่อนไหวจำกัดควรรอก่อน และให้ทีมผ่าตัดประเมินเมื่อไม่แน่ใจ

แขนบวมหลังผ่าตัดเป็นเรื่องปกติไหม

อาการบวมเล็กน้อยช่วงแรกอาจเกิดได้ แต่แขนบวมมากขึ้นเรื่อยๆ หนัก ตึง แดง ร้อน หรือปวดควรได้รับการประเมิน ภาวะน้ำเหลืองคั่งอาจเกิดหลังจัดการต่อมน้ำเหลือง และควรเริ่มดูแลตั้งแต่ระยะแรก

ถ้าขอบชิ้นเนื้อยังพบมะเร็งต้องทำอย่างไร

อาจต้องผ่าตัดเพิ่มเพื่อนำเนื้อเยื่อออกอีก หรือเปลี่ยนแผนเป็นการตัดเต้านม ขึ้นกับตำแหน่งและปริมาณที่พบ ผลด้านรูปร่าง และความเป็นไปได้ที่จะได้ขอบชิ้นเนื้อที่เหมาะสม

ตัดเต้านมทั้งหมดแล้วมะเร็งจะไม่กลับมาใช่ไหม

ยังรับประกันไม่ได้ เพราะการตัดเต้านมลดเนื้อเยื่อเต้านมลงมากแต่ไม่สามารถทำให้ความเสี่ยงเป็นศูนย์ และมะเร็งอาจเกี่ยวข้องกับต่อมน้ำเหลืองหรืออวัยวะอื่นได้ การติดตามและการรักษาเสริมยังมีความสำคัญตามระยะโรค

ระหว่างรอผ่าตัดควรทำอะไร

เตรียมเอกสาร ผลตรวจ รายชื่อยา ผู้ดูแล และคำถามเกี่ยวกับชนิดผ่าตัด พร้อมแจ้งทีมรักษาหากก้อนหรือผิวหนังเปลี่ยนเร็ว มีไข้ แผลแตก เลือดออก หรืออาการใหม่ ไม่ควรหยุดยาประจำเองหรือเริ่มอาหารเสริมเพื่อหวังรักษามะเร็งโดยไม่แจ้งแพทย์

ขอความเห็นจากแพทย์อีกคนก่อนได้ไหม

ขอได้หากสถานการณ์ไม่ฉุกเฉิน โดยเฉพาะเมื่อมีหลายทางเลือก เช่น สงวนเต้านมหรือตัดทั้งหมด สร้างเต้านมทันทีหรือภายหลัง การขอความเห็นเพิ่มเติมควรใช้ผลชิ้นเนื้อและภาพตรวจชุดเดียวกัน และไม่ควรทำให้การรักษาที่จำเป็นล่าช้าโดยไม่มีเหตุผล.

ข้อมูลอ้างอิง

• Cleveland Clinic: Breast Cancer Surgery: Types — เกี่ยวกับ Breast cancer surgery — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
• American Cancer Society: Recovery from Lumpectomy: What to Expect - Breast Cancer.org — เกี่ยวกับ Breast cancer surgery — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
• American Cancer Society: Breast-conserving Surgery (Lumpectomy) — เกี่ยวกับ Breast cancer surgery — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
• Mayo Clinic: Breast cancer surgery — เกี่ยวกับ Breast-cancer surgery — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำวินิจฉัยหรือคำแนะนำจากแพทย์ได้

หากมีอาการผิดปกติหลังผ่าตัด ควรติดต่อแพทย์หรือโรงพยาบาลทันที