ผ่าตัดสร้างเต้านมใหม่

ผ่าตัดสร้างเต้านมใหม่ (Breast reconstruction) คือการสร้างรูปทรงเต้านมหลังตัดเต้านมออกทั้งหมดหรือบางส่วน โดยใช้เต้านมเทียม เนื้อเยื่อของตัวเอง หรือทั้งสองอย่างร่วมกัน การผ่าตัดนี้ไม่จำเป็นสำหรับทุกคน และคุณสามารถเลือกทำพร้อมการรักษามะเร็ง ทำภายหลัง หรือไม่สร้างเต้านมใหม่ก็ได้

ผ่าตัดสร้างเต้านมใหม่ คืออะไร

การผ่าตัดเสริมสร้างเต้านมใหม่เป็นกระบวนการสร้างเนินเต้านมหลังการผ่าตัดเอาเนื้อเต้านมออก เช่น การตัดเต้านมทั้งหมด หรือหลังการผ่าตัดสงวนเต้านมที่ทำให้รูปทรงเปลี่ยนไปมาก ศัลยแพทย์อาจสร้างเต้านมข้างเดียว ทั้งสองข้าง หรือปรับเต้านมอีกข้างเพื่อให้รูปร่างใกล้เคียงกันมากขึ้น

คำว่า “สร้างใหม่” ไม่ได้หมายความว่าเต้านมจะกลับมาเหมือนก่อนผ่าตัดทุกด้าน เต้านมที่สร้างขึ้นอาจมีรูปร่าง ความนุ่ม การเคลื่อนไหว รอยแผล และความรู้สึกแตกต่างจากเต้านมเดิม การสัมผัสบริเวณผิวหนังหรือหัวนมมักเปลี่ยนไป เพราะเส้นประสาทบางส่วนถูกตัดระหว่างการผ่าตัดเต้านม Mayo Clinic

การสร้างเต้านมใหม่มีวิธีสำคัญดังนี้

การสร้างด้วยเนื้อเยื่อตัวเองเรียกว่า “แผ่นเนื้อเยื่อ” หรือ flap ศัลยแพทย์อาจคงหลอดเลือดเดิมของเนื้อเยื่อไว้แล้วเลื่อนมายังหน้าอก หรือแยกเนื้อเยื่อออกทั้งหมดก่อนต่อหลอดเลือดขนาดเล็กเข้ากับหลอดเลือดที่หน้าอก วิธีหลังต้องอาศัยทีมที่มีทักษะด้านจุลศัลยกรรม

เนื้อเยื่ออาจมาจากหลายตำแหน่ง ได้แก่

• หน้าท้อง: ใช้ผิวหนังและไขมัน โดยบางวิธีเก็บกล้ามเนื้อหน้าท้องไว้ แต่บางวิธีนำกล้ามเนื้อบางส่วนไปด้วย
• แผ่นหลัง: ใช้กล้ามเนื้อและเนื้อเยื่อจากหลังเลื่อนมาด้านหน้า มักใช้ร่วมกับเต้านมเทียมเมื่อปริมาตรเนื้อเยื่อไม่พอ
• ต้นขา: ใช้ผิวหนังและไขมันจากต้นขาด้านในหรือด้านหลัง บางเทคนิคอาจมีกล้ามเนื้อรวมอยู่ด้วย
• ก้น: เป็นอีกแหล่งเนื้อเยื่อเมื่อหน้าท้องหรือต้นขาไม่เหมาะ

ไม่มีวิธีใดดีที่สุดสำหรับทุกคน การเลือกขึ้นกับรูปร่าง ปริมาณเนื้อเยื่อเดิม รอยแผลเก่า โรคประจำตัว การสูบบุหรี่ แผนฉายรังสี และความสำคัญที่คุณให้กับระยะผ่าตัด รอยแผล และการดูแลในระยะยาว

ใครควรทำ / ใครไม่ควรทำ

ผู้ที่อาจพิจารณาการสร้างเต้านมใหม่ ได้แก่ ผู้ที่ต้องตัดเต้านมเพื่อรักษามะเร็ง ผู้ที่ตัดเต้านมเพื่อลดความเสี่ยงในกรณีที่มีความเสี่ยงสูง และผู้ที่มีรูปทรงเต้านมเปลี่ยนไปมากหลังผ่าตัดสงวนเต้านม การตัดสินใจควรเกิดจากความต้องการของคุณ ไม่ใช่ความคาดหวังของคนอื่น

การสร้างเต้านมใหม่อาจทำได้ในช่วงเวลาต่างกัน

• ทำทันที: เริ่มสร้างเต้านมในการผ่าตัดครั้งเดียวกับการตัดเต้านม ช่วยลดช่วงเวลาที่หน้าอกไม่มีรูปทรง แต่อาจไม่เหมาะเมื่อยังไม่ชัดเจนว่าจะต้องฉายรังสีหรือไม่
• ทำภายหลัง: เริ่มสร้างเมื่อแผลหายหรือจบการรักษามะเร็งบางส่วนแล้ว เหมาะกับผู้ที่ต้องการให้การรักษามะเร็งเป็นลำดับแรก หรือยังไม่พร้อมตัดสินใจ
• ทำเป็นระยะ: เริ่มบางส่วนในวันตัดเต้านม แล้วดำเนินการต่อหลังทราบผลพยาธิวิทยาหรือหลังการรักษาอื่น

ผู้ที่อาจต้องเลื่อนการผ่าตัดหรือประเมินเพิ่มเติม ได้แก่ ผู้ที่มีการติดเชื้อ แผลยังไม่หาย โรคประจำตัวยังควบคุมไม่ได้ หรือมีภาวะที่เพิ่มความเสี่ยงจากการดมยาสลบและการสมานแผล การสูบบุหรี่ทำให้เลือดไปเลี้ยงผิวหนังและแผ่นเนื้อเยื่อลดลง จึงเพิ่มโอกาสเกิดแผลหายช้าและเนื้อเยื่อเสียหาย ศัลยแพทย์จะประเมินว่าควรงดหรือเลื่อนการผ่าตัดอย่างไรตามความเสี่ยงของแต่ละคน

การฉายรังสีมีผลต่อคุณภาพผิวหนัง การหดรั้งของแผล และภาวะแทรกซ้อนของเต้านมเทียม ผู้ที่เคยฉายรังสีหรือมีแนวโน้มต้องฉายรังสีจึงต้องวางแผนร่วมกันระหว่างศัลยแพทย์เต้านม ศัลยแพทย์ตกแต่ง และแพทย์มะเร็ง การฉายรังสีไม่ได้แปลว่าสร้างเต้านมใหม่ไม่ได้ แต่เวลาและวิธีที่เหมาะสมอาจต่างออกไป

การผ่าตัดนี้ไม่ใช่ส่วนที่จำเป็นต่อการกำจัดมะเร็ง และไม่ช่วยรักษามะเร็งโดยตัวมันเอง คุณสามารถเลือกไม่สร้างเต้านมใหม่ ใช้เต้านมเทียมภายนอก หรือเลือกปิดแผลให้หน้าอกแบนเรียบได้ การไม่ผ่าตัดสร้างใหม่เป็นทางเลือกที่สมเหตุสมผล ไม่ใช่การรักษาที่ไม่ครบถ้วน

ก่อนตัดสินใจ ควรเข้าใจประเด็นเหล่านี้ให้ชัดเจน

• อาจต้องผ่าตัดมากกว่าหนึ่งครั้งเพื่อสร้างรูปทรง ปรับความสมมาตร หรือสร้างหัวนมและลานนม
• เต้านมที่สร้างใหม่อาจไม่มีความรู้สึกเหมือนเดิม
• วิธีใช้เนื้อเยื่อตัวเองจะมีแผลและความเสี่ยงที่ตำแหน่งผู้ให้เนื้อเยื่อด้วย
• เต้านมเทียมไม่ใช่อุปกรณ์ที่รับประกันว่าจะอยู่ได้ตลอดชีวิต และอาจต้องติดตามหรือผ่าตัดอีกในอนาคต
• แผนการสร้างใหม่ต้องไม่ขัดขวางหรือทำให้การรักษามะเร็งที่จำเป็นล่าช้า

เตรียมตัวก่อนผ่าตัด

การเตรียมตัวเริ่มจากการวางแผนร่วมกันระหว่างทีมรักษามะเร็งและทีมศัลยกรรมตกแต่ง หากเป็นไปได้ ควรพบศัลยแพทย์ตกแต่งก่อนวันตัดเต้านม เพราะวิธีสร้างใหม่อาจมีผลต่อตำแหน่งแผล ปริมาณผิวหนังที่เก็บไว้ และความเป็นไปได้ในการเก็บหัวนม

ศัลยแพทย์จะตรวจหน้าอก หน้าท้อง หลัง ต้นขา หรือบริเวณอื่นที่อาจใช้เป็นแหล่งเนื้อเยื่อ พร้อมทบทวนรอยผ่าตัดเดิม ประวัติลิ่มเลือด การตั้งครรภ์ โรคหัวใจ โรคปอด เบาหวาน และปัญหาการสมานแผล บางคนอาจต้องตรวจหลอดเลือดเพิ่มเติมก่อนใช้แผ่นเนื้อเยื่อ แต่ไม่จำเป็นสำหรับทุกคน

สิ่งที่ควรแจ้งทีมรักษา ได้แก่

• ยาทุกชนิดที่ใช้อยู่ รวมถึงยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาต้านเกล็ดเลือด ยาเบาหวาน ฮอร์โมน สมุนไพร และอาหารเสริม
• ประวัติแพ้ยา แพ้วัสดุปิดแผล หรือปฏิกิริยาจากยาสลบ
• ประวัติลิ่มเลือดที่ขาหรือปอด เลือดออกผิดปกติ หรือคนในครอบครัวมีภาวะเหล่านี้
• การสูบบุหรี่ บุหรี่ไฟฟ้า หรือผลิตภัณฑ์นิโคติน
• การฉายรังสี เคมีบำบัด หรือยารักษามะเร็งที่กำลังได้รับ
• การตั้งครรภ์หรือความเป็นไปได้ที่จะตั้งครรภ์

ยาบางชนิดอาจต้องหยุดหรือปรับก่อนผ่าตัด โดยเฉพาะยาที่มีผลต่อการแข็งตัวของเลือด ยาเบาหวาน และอาหารเสริมบางชนิด อย่าหยุดยาเอง ศัลยแพทย์หรือวิสัญญีแพทย์จะกำหนดเวลาตามชนิดยา เหตุผลที่ต้องใช้ยา และความเสี่ยงของคุณ

โรงพยาบาลจะแจ้งเวลางดอาหารและเครื่องดื่มก่อนดมยาสลบ ให้ทำตามเวลาที่ได้รับโดยตรง เพราะเวลางดอาจต่างกันตามเวลาผ่าตัดและนโยบายของสถานพยาบาล หากเผลอกินหรือดื่มหลังเวลาที่กำหนด ให้แจ้งทีมผ่าตัด ไม่ควรปกปิดข้อมูล

ของที่ควรนำไปโรงพยาบาล ได้แก่

• บัตรประจำตัว เอกสารสิทธิ และเอกสารอนุมัติจากบริษัทประกัน หากมี
• รายชื่อยา ขนาดยาที่ใช้อยู่ และประวัติการแพ้
• ผลตรวจหรือเอกสารจากสถานพยาบาลอื่นตามที่ทีมรักษาขอ
• เสื้อหลวมที่ติดกระดุมหรือรูดซิปด้านหน้า เพื่อไม่ต้องยกแขนสูง
• อุปกรณ์ประจำตัว เช่น แว่นตา หรือเครื่องช่วยฟัง พร้อมกล่องเก็บ
• ชื่อและเบอร์ติดต่อของผู้ที่จะพากลับบ้านและช่วยดูแลช่วงแรก

ควรจัดพื้นที่พักฟื้นไว้ล่วงหน้า วางของใช้ให้อยู่ในระดับที่หยิบได้โดยไม่ต้องเอื้อมสูง เตรียมหมอนรองตัว และวางแผนให้มีคนช่วยเรื่องอาหาร งานบ้าน การเดินทาง และการดูแลเด็ก การผ่าตัดที่ใช้เนื้อเยื่อจากหน้าท้องหรือหลังอาจทำให้การลุก นั่ง และยกของลำบากกว่าวิธีใช้เต้านมเทียม

ขั้นตอนการผ่าตัด

รายละเอียดต่างกันมากตามชนิดการสร้างใหม่ แต่ลำดับโดยทั่วไปมีดังนี้

1. ยืนยันแผนและทำเครื่องหมาย

ก่อนเข้าห้องผ่าตัด ศัลยแพทย์ตรวจยืนยันข้างที่จะผ่าตัด อธิบายแผนอีกครั้ง และทำเครื่องหมายขณะคุณยืนหรือนั่ง เพื่อประเมินตำแหน่งรอยพับและความสมมาตร หากเป็นการทำพร้อมตัดเต้านม ทีมศัลยแพทย์ทั้งสองส่วนจะวางตำแหน่งแผลร่วมกัน

2. ให้ยาระงับความรู้สึก

การสร้างเต้านมใหม่ส่วนใหญ่ทำภายใต้การดมยาสลบ วิสัญญีแพทย์จะติดตามการหายใจ ชีพจร ความดัน และอุณหภูมิตลอดการผ่าตัด วิธีระงับปวดเฉพาะบริเวณอาจใช้เสริมเพื่อลดอาการปวดหลังผ่าตัด

3. ตัดเต้านมหรือเตรียมพื้นที่หน้าอก

หากทำทันที ศัลยแพทย์เต้านมจะนำเนื้อเต้านมออกตามแผนรักษา บางกรณีเก็บผิวหนัง หัวนม หรือลานนมได้ แต่ขึ้นกับตำแหน่งโรค เลือดที่ไปเลี้ยงผิวหนัง และความปลอดภัยด้านมะเร็ง หากทำภายหลัง ศัลยแพทย์ตกแต่งจะเปิดแผลเดิมและเตรียมพื้นที่สำหรับการสร้างรูปทรง

4. สร้างเนินเต้านม

กรณีใช้เต้านมเทียม: ศัลยแพทย์สร้างช่องเหนือหรือใต้กล้ามเนื้อหน้าอก แล้วใส่เต้านมเทียมหรืออุปกรณ์ขยายเนื้อเยื่อ หากใช้เครื่องขยายเนื้อเยื่อ จะค่อย ๆ เพิ่มปริมาตรในการนัดติดตามเป็นช่วง ๆ ก่อนเปลี่ยนเป็นเต้านมเทียมถาวรในภายหลัง กระบวนการขยายอาจใช้เวลาหลายสัปดาห์ถึงหลายเดือน ขึ้นกับสภาพผิวหนังและแผนรักษา Mayo Clinic

กรณีใช้เนื้อเยื่อตัวเอง: ศัลยแพทย์นำผิวหนัง ไขมัน หลอดเลือด และบางวิธีรวมกล้ามเนื้อจากบริเวณที่เลือก หากเป็นแผ่นเนื้อเยื่อที่ยังติดกับหลอดเลือดเดิม จะเลื่อนเนื้อเยื่อมายังหน้าอก หากตัดแยกออก ศัลยแพทย์จะต่อหลอดเลือดของแผ่นเนื้อเยื่อกับหลอดเลือดหน้าอก แล้วจัดรูปทรงเป็นเนินเต้านม

กรณีใช้ร่วมกัน: ศัลยแพทย์ใช้แผ่นเนื้อเยื่อคลุมหรือเสริมบริเวณหน้าอก และใช้เต้านมเทียมเพิ่มปริมาตร การเติมไขมันอาจทำพร้อมกันหรือทำในขั้นตอนภายหลังเพื่อปรับส่วนเว้าหรือความไม่เรียบ

5. ใส่สายระบายและปิดแผล

ศัลยแพทย์อาจใส่สายระบายของเหลวใต้แผลที่หน้าอกและบริเวณผู้ให้เนื้อเยื่อ สายนี้ช่วยลดการคั่งของเลือดหรือน้ำเหลือง ทีมรักษาจะสอนวิธีบันทึกปริมาณและดูแลสายก่อนกลับบ้าน ไม่ควรดึงหรือถอดเอง

แผลจะถูกเย็บปิดและปิดด้วยวัสดุตามแผน บางรายต้องสวมเสื้อพยุงเฉพาะ แต่ควรใช้ชนิดที่ทีมผ่าตัดแนะนำ เพราะแรงกดที่มากเกินไปอาจมีผลต่อเลือดที่ไปเลี้ยงผิวหนังหรือแผ่นเนื้อเยื่อ

6. เฝ้าระวังหลังผ่าตัด

หลังออกจากห้องผ่าตัด ทีมรักษาจะติดตามการหายใจ ความดัน อาการปวด เลือดออก และสีหรืออุณหภูมิของเนื้อเยื่อ หากเป็นการย้ายเนื้อเยื่อตัวเอง จะตรวจเลือดที่ไปเลี้ยงแผ่นเนื้อเยื่ออย่างใกล้ชิด โดยเฉพาะช่วงแรก เพราะการอุดตันของหลอดเลือดอาจต้องแก้ไขโดยเร็ว

การสร้างหัวนม ลานนม การเติมไขมัน หรือการปรับเต้านมอีกข้างมักเป็นขั้นตอนแยกภายหลังเมื่อแผลหลักหายดี ไม่ใช่ทุกคนต้องการหรือเหมาะกับทุกขั้นตอน

ใช้เวลานานแค่ไหน

ระยะผ่าตัดไม่มีช่วงเดียวที่ใช้ได้กับทุกวิธี การใส่เต้านมเทียมมักใช้เวลาน้อยกว่าการย้ายเนื้อเยื่อตัวเอง ส่วนการต่อหลอดเลือดขนาดเล็กเป็นการผ่าตัดที่ซับซ้อนและใช้เวลานานกว่า หากตัดเต้านมทั้งสองข้าง ทำหัตถการต่อมน้ำเหลือง หรือทำการปรับเต้านมอีกข้างพร้อมกัน เวลาก็จะเพิ่มขึ้น

การผ่าตัดส่วนใหญ่ใช้การดมยาสลบ การกลับบ้านในวันเดียวหรือพักโรงพยาบาลขึ้นกับขนาดการผ่าตัด สุขภาพ การควบคุมอาการปวด และแนวทางของสถานพยาบาล การสร้างด้วยแผ่นเนื้อเยื่อมักต้องเฝ้าดูในโรงพยาบาลมากกว่าวิธีใช้เต้านมเทียม เพราะต้องติดตามเลือดที่ไปเลี้ยงเนื้อเยื่อและการฟื้นตัวของบริเวณผู้ให้เนื้อเยื่อ

หากใช้เครื่องขยายเนื้อเยื่อ กระบวนการไม่ได้จบในการผ่าตัดครั้งแรก คุณจะมีนัดเพิ่มปริมาตรทีละช่วง และอาจผ่าตัดอีกครั้งเพื่อเปลี่ยนเป็นเต้านมเทียมถาวร การสร้างรูปทรงขั้นสุดท้ายจึงอาจใช้เวลาหลายเดือน และอาจนานขึ้นเมื่อต้องรอเคมีบำบัด ฉายรังสี หรือให้แผลฟื้นตัวก่อน

ก่อนผ่าตัดควรถามให้ชัดว่าแผนของคุณเป็นการผ่าตัดครั้งเดียวหรือหลายระยะ ต้องพักโรงพยาบาลหรือไม่ และขั้นตอนใดอาจเปลี่ยนตามสิ่งที่พบระหว่างผ่าตัด

พักฟื้นนานแค่ไหน

ช่วงพักฟื้นขึ้นกับวิธีสร้างเต้านม จำนวนข้างที่ผ่าตัด การตัดต่อมน้ำเหลือง สุขภาพก่อนผ่าตัด และว่ามีแผลที่หน้าท้อง หลัง หรือต้นขาร่วมด้วยหรือไม่ การใช้เต้านมเทียมมักฟื้นตัวเร็วกว่าแผ่นเนื้อเยื่อ แต่ผู้ป่วยแต่ละคนอาจต่างกันมาก

การผ่าตัดด้วยเนื้อเยื่อตัวเองอาจทำให้ยืดตัวตรงหรือเปลี่ยนท่าลำบากในช่วงแรก โดยเฉพาะเมื่อใช้เนื้อเยื่อจากหน้าท้อง การนำกล้ามเนื้อบางส่วนไปใช้ยังอาจมีผลต่อแรงของผนังหน้าท้องหรือบริเวณผู้ให้เนื้อเยื่อ American Cancer Society

การกลับไปทำงานควรดูจากลักษณะงาน ไม่ใช่ดูจากแผลภายนอกเพียงอย่างเดียว งานที่ต้องยกของ ดัน ดึง ใช้แขนเหนือศีรษะ หรือยืนนานมักต้องรอมากกว่างานเบา ศัลยแพทย์จะกำหนดข้อจำกัดหลังดูว่าแผลหายดีเพียงใด และมีการผ่าตัดต่อมน้ำเหลืองหรือบริเวณผู้ให้เนื้อเยื่อร่วมด้วยหรือไม่

อย่าเริ่มขับรถจนกว่าจะขยับแขนและลำตัวได้พอสำหรับควบคุมรถและหยุดฉุกเฉิน รวมทั้งไม่ได้ใช้ยาที่ทำให้ง่วง การเริ่มออกกำลังกาย ยกน้ำหนัก ว่ายน้ำ หรือนอนคว่ำต้องรอการอนุญาตจากทีมผ่าตัด

อาการชา ตึง หรือเสียวแปลบอาจเปลี่ยนแปลงระหว่างเส้นประสาทฟื้นตัว แต่ความรู้สึกอาจไม่กลับมาเท่าเดิมทั้งหมด รูปทรงเต้านมและแผลเป็นยังเปลี่ยนต่อหลังแผลปิด จึงไม่ควรตัดสินผลสุดท้ายเร็วเกินไป

ความเสี่ยงและภาวะแทรกซ้อน

การสร้างเต้านมใหม่มีความเสี่ยงทั่วไปของการผ่าตัด ได้แก่ เลือดออก เลือดคั่ง การติดเชื้อ แผลแยก แผลหายช้า ปฏิกิริยาต่อยาสลบ และลิ่มเลือดที่ขาหรือปอด ความเสี่ยงเพิ่มขึ้นหรือลดลงตามสุขภาพ การสูบบุหรี่ ขนาดการผ่าตัด และการรักษามะเร็งร่วมด้วย

ความเสี่ยงเฉพาะที่ควรเข้าใจ ได้แก่

ผิวหนังหรือแผ่นเนื้อเยื่อมีเลือดไปเลี้ยงไม่พอ

ผิวหนังที่เก็บไว้หลังตัดเต้านมหรือเนื้อเยื่อที่ย้ายมาอาจเสียหายบางส่วนหรือทั้งหมด หากหลอดเลือดอุดตันในแผ่นเนื้อเยื่อที่ต่อใหม่ อาจต้องกลับเข้าห้องผ่าตัดอย่างเร่งด่วนเพื่อแก้หลอดเลือด การแก้ได้เร็วช่วยเพิ่มโอกาสเก็บเนื้อเยื่อไว้ แต่ไม่สามารถรับประกันผลได้

ของเหลวคั่ง

น้ำเหลืองหรือของเหลวอาจคั่งที่หน้าอกหรือบริเวณผู้ให้เนื้อเยื่อ ทำให้บวม ตึง หรือเจ็บ บางกรณีต้องดูดออกหรือใส่สายระบายเพิ่มเติม American Cancer Society

การติดเชื้อ

การติดเชื้ออาจเกิดที่แผลหรือรอบเต้านมเทียม หากรุนแรง อาจต้องทำความสะอาดแผลหรือเอาเต้านมเทียมออกชั่วคราว แล้วพิจารณาสร้างใหม่เมื่อการติดเชื้อหายดี

พังผืดหดรัดรอบเต้านมเทียม

ร่างกายสร้างเยื่อหุ้มรอบเต้านมเทียมตามธรรมชาติ แต่บางรายเยื่อนี้หนาและหดตัว ทำให้เต้านมแข็ง เจ็บ หรือผิดรูป อาจต้องผ่าตัดแก้ไข พังผืดชนิดนี้ไม่เกิดกับแผ่นเนื้อเยื่อในลักษณะเดียวกัน

ปัญหาของเต้านมเทียม

เต้านมเทียมอาจเคลื่อน พับเป็นคลื่น รั่ว หรือแตกได้ในอนาคต และไม่ได้ออกแบบให้คงอยู่ตลอดชีวิต บางคนจึงต้องติดตามหรือผ่าตัดเปลี่ยนและนำออกภายหลัง มะเร็งต่อมน้ำเหลืองชนิด BIA-ALCL เป็นภาวะที่พบได้น้อยและเกิดในพังผืดหรือน้ำรอบเต้านมเทียม โดยสัมพันธ์กับเต้านมเทียมผิวขรุขระมากกว่าผิวเรียบ หากเต้านมบวมขึ้นใหม่ มีก้อน ปวด หรือมีน้ำคั่งรอบเต้านมเทียมหลังผ่าตัดผ่านไปแล้ว ควรพบแพทย์โดยไม่รอวันนัด ควรถามศัลยแพทย์ถึงชนิดและผิวของอุปกรณ์ พร้อมเก็บข้อมูลรุ่นอุปกรณ์ไว้เพื่อติดตามระยะยาว

ปัญหาบริเวณผู้ให้เนื้อเยื่อ

อาจเกิดแผลเป็น ชา อ่อนแรง รูปร่างไม่เรียบ หรือแผลหายช้า หากใช้เนื้อเยื่อหน้าท้อง อาจเกิดผนังหน้าท้องโป่งหรือไส้เลื่อน หากใช้กล้ามเนื้อหลังหรือกล้ามเนื้อต้นขา อาจมีผลต่อแรงหรือการเคลื่อนไหวบางอย่าง

ไขมันแข็งและรูปทรงไม่สมมาตร

ไขมันบางส่วนอาจขาดเลือดและแข็งเป็นก้อน เรียกว่าไขมันตาย ก้อนชนิดนี้อาจต้องตรวจเพื่อแยกจากความผิดปกติอื่น เต้านมสองข้างอาจมีขนาด ระดับ หรือรูปทรงไม่เท่ากัน และอาจต้องผ่าตัดปรับเพิ่มเติมหากคุณต้องการ

ความรู้สึกและผลกระทบทางอารมณ์

อาการชา สูญเสียความรู้สึก หรือความแตกต่างระหว่างภาพที่คาดหวังกับผลจริงอาจกระทบต่อความมั่นใจ ความใกล้ชิด และสุขภาพใจ การพูดคุยเรื่องเป้าหมายและข้อจำกัดก่อนผ่าตัดช่วยให้ตัดสินใจได้ตรงกับสิ่งที่คุณให้ความสำคัญ

การสร้างเต้านมใหม่ไม่ป้องกันการกลับเป็นซ้ำของมะเร็ง และไม่แทนที่การติดตามโรค หากคลำพบก้อนใหม่หรือมีความเปลี่ยนแปลงผิดปกติ ต้องเข้ารับการตรวจแม้เต้านมนั้นสร้างขึ้นใหม่แล้ว

สัญญาณที่ต้องกลับไปพบแพทย์ทันที

ติดต่อทีมผ่าตัดทันทีหรือไปห้องฉุกเฉินเมื่อมีอาการต่อไปนี้ โดยเฉพาะหากอาการเกิดขึ้นรวดเร็วหรือรุนแรงขึ้น

• หายใจไม่อิ่ม เจ็บหน้าอก ไอเป็นเลือด หน้ามืด หรือหมดสติ
• ขาข้างหนึ่งบวม แดง ร้อน หรือปวดน่องอย่างผิดปกติ
• เต้านมบวมตึงขึ้นรวดเร็ว ขนาดเปลี่ยนทันที หรือมีเลือดซึมมาก
• แผ่นเนื้อเยื่อหรือผิวหนังเปลี่ยนเป็นสีซีด ม่วงคล้ำ ดำ เย็น หรือร้อนกว่าปกติ
• ปวดมากขึ้นอย่างชัดเจน ทั้งที่ก่อนหน้านี้อาการดีขึ้น
• แผลแดงลาม บวม ร้อน มีหนอง มีกลิ่น หรือแผลแยก
• มีไข้ หนาวสั่น หรือรู้สึกป่วยลงร่วมกับอาการที่แผล
• สายระบายหลุด หยุดไหลทันทีพร้อมอาการบวม หรือของเหลวเปลี่ยนลักษณะอย่างมาก
• แขนหรือมือบวมมาก สีเปลี่ยน ชา หรืออ่อนแรงที่เกิดขึ้นใหม่
• อาเจียนต่อเนื่อง ดื่มน้ำไม่ได้ ปัสสาวะน้อยมาก หรือสับสน

หากไม่แน่ใจว่าอาการรอได้หรือไม่ ให้ติดต่อหมายเลขที่ทีมผ่าตัดให้ไว้ อย่ารอถึงวันนัดเมื่อมีการเปลี่ยนสีของแผ่นเนื้อเยื่อ หายใจลำบาก หรือหน้าอกบวมเร็ว เพราะภาวะเหล่านี้อาจต้องประเมินทันที

ทางเลือกอื่น

การสร้างเต้านมใหม่ไม่ใช่ทางเลือกเดียวหลังตัดเต้านม และไม่จำเป็นต้องรีบตัดสินใจในวันที่ทราบผลวินิจฉัย หากแผนรักษาเปิดโอกาสให้ทำภายหลัง คุณสามารถใช้เวลาพิจารณาเป้าหมายและความเสี่ยงได้

ไม่สร้างเต้านมใหม่และปิดแผลให้เรียบ

ศัลยแพทย์สามารถวางแผนปิดแผลให้หน้าอกแบนและเรียบที่สุดเท่าที่เหมาะสม วิธีนี้หลีกเลี่ยงการผ่าตัดสร้างรูปทรงและความเสี่ยงของเต้านมเทียมหรือแผลบริเวณผู้ให้เนื้อเยื่อ คุณอาจใช้ชีวิตโดยไม่ใส่อุปกรณ์เสริม หรือเลือกใช้เป็นครั้งคราวก็ได้

เต้านมเทียมภายนอก

เป็นรูปทรงที่ใส่ในเสื้อชั้นในหรือเสื้อเฉพาะ ช่วยให้รูปทรงใต้เสื้อผ้าใกล้เคียงกันโดยไม่ต้องผ่าตัด คุณสามารถเปลี่ยนขนาดหรือหยุดใช้ได้ตามความต้องการ

เลื่อนการตัดสินใจ

คุณอาจตัดเต้านมก่อนและพิจารณาสร้างใหม่ภายหลังเมื่อจบเคมีบำบัดหรือฉายรังสี หรือเมื่อสุขภาพและความพร้อมดีขึ้น การสร้างภายหลังยังทำได้ในผู้ป่วยหลายราย แม้รายละเอียดการผ่าตัดอาจต่างจากการทำทันที

ศัลยกรรมจัดรูปทรงหลังผ่าตัดสงวนเต้านม

หากมะเร็งและขนาดเต้านมเหมาะกับการสงวนเต้านม อาจใช้การจัดเนื้อเต้านม ลดขนาด หรือยกกระชับพร้อมตัดก้อน วิธีนี้ยังต้องพิจารณาขอบเขตมะเร็งและการฉายรังสี ไม่ใช่ทางเลือกสำหรับทุกคน Cleveland Clinic

การเลือกระหว่างวิธีต่าง ๆ ควรเริ่มจากคำถามว่าอะไรสำคัญกับคุณ เช่น ต้องการหลีกเลี่ยงเต้านมเทียม ต้องการลดจำนวนแผล ยอมรับการพักฟื้นที่นานขึ้นได้หรือไม่ และรู้สึกอย่างไรกับหน้าอกแบน ไม่มีคำตอบเดียวที่ถูกสำหรับทุกคน

สิทธิการรักษา

สิทธิครอบคลุมการรักษาขึ้นกับเหตุผลทางการแพทย์ สถานพยาบาลตามสิทธิ แผนการรักษา และรายการที่ได้รับอนุมัติ การสร้างเต้านมหลังรักษามะเร็งอาจได้รับการพิจารณาต่างจากการผ่าตัดเพื่อความสวยงามเพียงอย่างเดียว จึงควรให้โรงพยาบาลตรวจสอบเป็นรายกรณีก่อนกำหนดวันผ่าตัด

ประกันสังคม

เริ่มจากโรงพยาบาลตามสิทธิหรือหน่วยที่ได้รับการส่งต่อ ถามว่าการตัดเต้านมและการสร้างใหม่สามารถทำในการรักษาครั้งเดียวกันหรือไม่ วิธีใดอยู่ในขอบเขตสิทธิ และต้องมีหนังสือส่งตัวหรือการอนุมัติล่วงหน้าหรือไม่ หากต้องใช้ทีมเฉพาะทาง โรงพยาบาลจะเป็นผู้ประเมินเส้นทางส่งต่อ

บัตรทอง

ติดต่อหน่วยบริการประจำเพื่อรับการประเมินและส่งต่อไปยังโรงพยาบาลที่มีทีมศัลยกรรมเต้านมและศัลยกรรมตกแต่ง ควรถามให้ชัดว่าครอบคลุมเฉพาะการรักษามะเร็งหรือรวมขั้นตอนสร้างเต้านม การผ่าตัดแก้ไข และการติดตามอุปกรณ์ด้วยหรือไม่ เงื่อนไขอาจต่างกันตามข้อบ่งชี้และศักยภาพของหน่วยบริการ

ประกันสุขภาพเอกชน

ตรวจกรมธรรม์เรื่องการรักษามะเร็ง การสร้างอวัยวะหลังผ่าตัด ระยะรอคอย โรคที่เป็นมาก่อน และเงื่อนไขอนุมัติล่วงหน้า ขอให้บริษัทประกันยืนยันเป็นลายลักษณ์อักษรว่าครอบคลุมขั้นตอนใดบ้าง เช่น การตัดเต้านม การสร้างทันทีหรือภายหลัง อุปกรณ์ที่ใช้ การผ่าตัดหลายระยะ และภาวะแทรกซ้อน

ก่อนเข้ารับการรักษา ควรถามโรงพยาบาลว่าเอกสารใดต้องใช้ ใครเป็นผู้ยื่นอนุมัติ และหากแผนเปลี่ยนระหว่างผ่าตัดจะตรวจสอบสิทธิอย่างไร อย่าอาศัยคำตอบทั่วไปจากกรมธรรม์เพียงอย่างเดียว เพราะวิธีสร้างเต้านมแต่ละแบบอาจถูกพิจารณาไม่เหมือนกัน

จ่ายเอง ส่วนร่วมจ่าย หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน

หากต้องจ่ายค่ารักษาเองทั้งหมด หรือจ่ายบางส่วน เช่น ส่วนร่วมจ่าย (Co-payment) ตามเงื่อนไขกรมธรรม์ หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน ควรขอใบประเมินค่าใช้จ่ายจากโรงพยาบาลก่อนตัดสินใจ และถามให้ชัดว่ารวมค่าแพทย์ ค่าห้อง ค่าอุปกรณ์ และการตรวจติดตามหลังผ่าตัดหรือไม่ ทางเลือกหนึ่งสำหรับการชำระคือการผ่อน เช่น บริการผ่อน 0% ผ่านบัตรเครดิตนานสูงสุด 10 เดือนของ HDcare

คำถามที่พบบ่อย

ผ่าตัดสร้างเต้านมใหม่จำเป็นต้องทำหรือไม่

ไม่จำเป็นต้องทำสำหรับทุกคน เพราะการผ่าตัดนี้มีเป้าหมายเพื่อคืนรูปทรง ไม่ใช่ขั้นตอนที่กำจัดมะเร็ง คุณเลือกสร้างทันที ทำภายหลัง ใช้เต้านมเทียมภายนอก หรือปิดหน้าอกให้แบนได้

ควรทำพร้อมตัดเต้านมหรือทำภายหลัง

ทั้งสองช่วงเวลาเป็นทางเลือกที่ใช้ได้ โดยต้องดูแผนฉายรังสี สุขภาพ และความพร้อมของคุณ การทำทันทีช่วยคงผิวหนังบางส่วนและลดช่วงที่ไม่มีรูปทรง แต่การทำภายหลังเปิดเวลาให้รักษามะเร็งและตัดสินใจโดยไม่เร่งรีบ

เต้านมที่สร้างใหม่จะเหมือนเต้านมเดิมหรือไม่

ไม่เหมือนเดิมทุกประการ แม้ศัลยแพทย์จะสร้างรูปทรงใต้เสื้อผ้าและปรับความสมมาตรได้ แต่ความนุ่ม รอยแผล การเคลื่อนไหว และความรู้สึกอาจต่างจากเดิม

หลังผ่าตัดจะยังมีความรู้สึกที่เต้านมหรือไม่

ความรู้สึกมักลดลงหรือหายไปบางส่วน เพราะเส้นประสาทถูกตัดระหว่างการตัดเต้านม บางบริเวณอาจมีความรู้สึกกลับมาเมื่อเวลาผ่านไป แต่ไม่สามารถรับประกันว่าจะกลับมาเท่าเดิม

ใช้เต้านมเทียมหรือเนื้อเยื่อตัวเองดีกว่ากัน

ไม่มีวิธีใดดีกว่าสำหรับทุกคน เต้านมเทียมมักผ่าตัดไม่ซับซ้อนและฟื้นตัวเร็วกว่า แต่มีความเสี่ยงเฉพาะของอุปกรณ์ ส่วนเนื้อเยื่อตัวเองให้เนื้อสัมผัสจากร่างกายคุณ แต่ผ่าตัดใหญ่กว่าและมีแผลเพิ่มอีกตำแหน่ง

หากต้องฉายรังสียังสร้างเต้านมใหม่ได้หรือไม่

ยังอาจทำได้ แต่การฉายรังสีมีผลต่อผิวหนัง แผล และพังผืดรอบเต้านมเทียม ทีมรักษาจึงอาจแนะนำให้เปลี่ยนเวลา วิธี หรือแบ่งการสร้างออกเป็นหลายระยะ

ต้องผ่าตัดกี่ครั้ง

บางคนจบขั้นตอนหลักในการผ่าตัดครั้งเดียว แต่หลายคนต้องผ่าตัดมากกว่าหนึ่งครั้งเพื่อเปลี่ยนเครื่องขยายเนื้อเยื่อ ปรับรูปทรง เติมไขมัน หรือสร้างหัวนม จำนวนครั้งขึ้นกับวิธีที่เลือกและการรักษามะเร็งร่วมด้วย

จะกลับไปทำงานได้เมื่อไร

งานเบามักกลับได้ก่อนงานที่ต้องยกของหรือใช้แขนมาก กำหนดที่เหมาะสมขึ้นกับชนิดการสร้างใหม่ จำนวนแผล อาการปวด และหน้าที่งาน ศัลยแพทย์จะประเมินจากการหายของแผลในการนัดติดตาม

เต้านมเทียมอยู่ได้ตลอดชีวิตหรือไม่

ไม่ควรถือว่าจะอยู่ได้ตลอดชีวิต เพราะอาจเกิดการเคลื่อน รั่ว แตก หรือพังผืดหดรัด และอาจต้องผ่าตัดเปลี่ยนหรือนำออกในอนาคต คุณควรถามถึงแผนติดตามระยะยาวก่อนตัดสินใจ

การสร้างเต้านมใหม่ทำให้ตรวจพบมะเร็งกลับเป็นซ้ำยากขึ้นหรือไม่

คุณยังต้องติดตามมะเร็งตามแผนเดิม และควรแจ้งเมื่อคลำพบก้อนหรือเห็นความเปลี่ยนแปลงใหม่ วิธีตรวจหลังผ่าตัดจะขึ้นกับชนิดการตัดเต้านม เนื้อเยื่อที่เหลือ และชนิดการสร้างใหม่

สามารถสร้างหัวนมและลานนมใหม่ได้หรือไม่

ทำได้ในผู้ป่วยบางราย โดยอาจเป็นการเก็บหัวนมเดิม สร้างหัวนมภายหลัง หรือใช้การสักทางการแพทย์ ทางเลือกขึ้นกับความปลอดภัยด้านมะเร็ง สภาพผิวหนัง และความต้องการของคุณ

หากเคยผ่าตัดหน้าท้องยังใช้เนื้อเยื่อหน้าท้องได้หรือไม่

อาจทำได้ในบางคน แต่ขึ้นกับชนิดและตำแหน่งแผลเดิม ปริมาณเนื้อเยื่อ และหลอดเลือด ศัลยแพทย์อาจต้องตรวจเพิ่มเติมหรือแนะนำเนื้อเยื่อจากตำแหน่งอื่นแทน

การสร้างเต้านมใหม่มีผลต่อการตั้งครรภ์หรือไม่

การตั้งครรภ์หลังรักษามะเร็งต้องวางแผนกับทีมมะเร็ง ส่วนการใช้เนื้อเยื่อหน้าท้องอาจมีผลต่อความแข็งแรงและรูปร่างบริเวณนั้น จึงควรบอกศัลยแพทย์หากวางแผนตั้งครรภ์ในอนาคต

ถ้ายังตัดสินใจไม่ได้ควรทำอย่างไร

คุณสามารถขอเวลาเปรียบเทียบการสร้างทันที การสร้างภายหลัง และการไม่สร้างใหม่ได้ ให้ทีมรักษาอธิบายว่าการรอมีผลต่อทางเลือกใดบ้าง แล้วตัดสินใจจากเป้าหมายและความเสี่ยงที่คุณยอมรับได้ ไม่จำเป็นต้องเลือกเพราะแรงกดดันจากคนรอบตัว

ข้อมูลอ้างอิง

• Cleveland Clinic: Breast Reconstruction: What Is It, Types, Procedure & Recovery — เกี่ยวกับ Breast reconstruction — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
• American Cancer Society: What to Expect After Breast Reconstruction Surgery — เกี่ยวกับ Breast reconstruction — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
• Mayo Clinic: Breast reconstruction — เกี่ยวกับ Breast reconstruction — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำวินิจฉัยหรือคำแนะนำจากแพทย์ได้

หากมีอาการผิดปกติหลังผ่าตัด ควรติดต่อแพทย์หรือโรงพยาบาลทันที