ผ่าตัดก้อนเนื้อเต้านม

ผ่าตัดก้อนเนื้อเต้านม (Lumpectomy) คือการนำก้อนหรือบริเวณผิดปกติออก พร้อมเนื้อเยื่อปกติรอบก้อนบางส่วน โดยเก็บเนื้อเต้านมส่วนใหญ่ไว้ การผ่าตัดอาจทำเพื่อวินิจฉัยก้อนที่ยังไม่ทราบชนิด หรือใช้รักษามะเร็งเต้านมบางระยะ และผู้ป่วยมะเร็งจำนวนมากยังต้องรับรังสีรักษาหรือการรักษาอื่นต่อหลังผ่าตัด

ผ่าตัดก้อนเนื้อเต้านม คืออะไร

การผ่าตัดนี้เป็นการเปิดแผลที่เต้านมเพื่อนำก้อนหรือเนื้อเยื่อผิดปกติออก โดยพยายามเก็บเนื้อเต้านมที่ไม่จำเป็นต้องตัดออกไว้ให้มากที่สุด ถ้าเป็นการรักษามะเร็ง ศัลยแพทย์มักตัดเนื้อเยื่อปกติที่อยู่รอบก้อนออกเป็นขอบบางส่วนด้วย ขอบนี้เรียกว่า “ขอบชิ้นเนื้อ” หรือ margin และมีความสำคัญต่อการประเมินว่านำเซลล์มะเร็งออกเพียงพอหรือไม่ (Mayo Clinic)

คำว่า “ผ่าตัดก้อนเนื้อเต้านม” อาจใช้เรียกหัตถการที่มีจุดประสงค์ต่างกัน ได้แก่

• ผ่าตัดเพื่อตรวจวินิจฉัย นำก้อนหรือบริเวณผิดปกติออกทั้งชิ้น แล้วส่งให้พยาธิแพทย์ตรวจว่าเป็นก้อนไม่ร้ายแรง มะเร็ง หรือความผิดปกติชนิดใด
• ผ่าตัดเพื่อรักษามะเร็งแบบสงวนเต้านม นำมะเร็งและเนื้อเยื่อรอบก้อนออก แต่ไม่ตัดเต้านมทั้งหมด
• ผ่าตัดร่วมกับการจัดรูปทรงเต้านม หลังตัดเนื้อออก ศัลยแพทย์จัดเนื้อเต้านมส่วนที่เหลือเพื่อลดรอยบุ๋มหรือความผิดรูป วิธีนี้อาจเรียกว่าการผ่าตัดมะเร็งร่วมกับการตกแต่งเต้านม
• ผ่าตัดซ้ำที่ขอบชิ้นเนื้อ ทำเมื่อผลพยาธิวิทยาพบเซลล์มะเร็งที่ขอบหรืออยู่ใกล้ขอบมากเกินเกณฑ์ที่ทีมรักษาใช้ จึงต้องนำเนื้อเยื่อเพิ่มออก

หากก้อนคลำได้ยาก แพทย์รังสีวินิจฉัยอาจใช้แมมโมแกรมหรืออัลตราซาวด์ช่วยระบุตำแหน่ง และวางลวดหรืออุปกรณ์ขนาดเล็กไว้ใกล้ก้อนเพื่อให้ศัลยแพทย์หาเป้าหมายได้ถูกต้องในห้องผ่าตัด วิธีระบุตำแหน่งที่ใช้ขึ้นกับลักษณะก้อนและอุปกรณ์ของสถานพยาบาล

ในผู้ป่วยมะเร็งบางราย ศัลยแพทย์อาจตัด “ต่อมน้ำเหลืองเซนทิเนล” ซึ่งเป็นต่อมน้ำเหลืองกลุ่มแรกที่รับน้ำเหลืองจากเต้านมออกไปตรวจด้วย มักมีแผลอีกตำแหน่งบริเวณรักแร้ แต่ไม่ได้จำเป็นสำหรับก้อนทุกชนิด การตัดสินใจขึ้นกับผลชิ้นเนื้อ ชนิดและระยะของมะเร็ง ตลอดจนแผนการรักษาหลังผ่าตัด

การเก็บเต้านมส่วนใหญ่ไว้ไม่ได้หมายความว่าการรักษาสิ้นสุดเมื่อแผลหาย ผู้ป่วยมะเร็งจำนวนมากต้องรับรังสีรักษาหลังผ่าตัดเพื่อลดโอกาสที่มะเร็งจะกลับมาในเต้านมข้างเดิม และบางรายอาจต้องใช้ยาต้านฮอร์โมน เคมีบำบัด ยามุ่งเป้า หรือการรักษาอื่นตามผลพยาธิวิทยา

ใครควรทำ / ใครไม่ควรทำ

ผู้ที่อาจเหมาะกับการผ่าตัด

แพทย์อาจพิจารณาผ่าตัดเมื่อมีเหตุผลชัดเจนว่าการนำก้อนออกจะช่วยวินิจฉัย บรรเทาอาการ หรือเป็นส่วนหนึ่งของการรักษา เช่น

• ตรวจพบมะเร็งเต้านมระยะเริ่มต้นซึ่งอยู่เฉพาะบริเวณ และก้อนมีขนาดเหมาะสมเมื่อเทียบกับขนาดเต้านม
• พบมะเร็งท่อน้ำนมระยะไม่ลุกลาม ซึ่งเซลล์ผิดปกติยังอยู่ภายในท่อน้ำนม
• ผลตรวจด้วยเข็มยังให้คำตอบไม่ชัด หรือผลชิ้นเนื้อไม่สอดคล้องกับภาพจากแมมโมแกรมหรืออัลตราซาวด์
• ก้อนที่ดูไม่ร้ายแรงมีขนาดโตขึ้น ทำให้เจ็บ รบกวนชีวิตประจำวัน หรือทำให้รูปร่างเต้านมเปลี่ยน
• ก้อนหรือบริเวณผิดปกติมีลักษณะที่แพทย์เห็นว่าควรนำออกทั้งหมดเพื่อตรวจ
• ผู้ป่วยสามารถรับการรักษาหลังผ่าตัดตามแผน โดยเฉพาะรังสีรักษาเมื่อผ่าตัดมะเร็งแบบสงวนเต้านม (Cleveland Clinic)

ความเหมาะสมไม่ได้ดูจากขนาดก้อนเพียงอย่างเดียว ศัลยแพทย์จะพิจารณาจำนวนและตำแหน่งของรอยโรค ขนาดเต้านม ผลตรวจชิ้นเนื้อ โรคประจำตัว การเคยฉายรังสีมาก่อน ความเป็นไปได้ที่จะได้ขอบชิ้นเนื้อที่เหมาะสม และความต้องการของผู้ป่วยร่วมกัน

ผู้ที่อาจไม่เหมาะ หรือควรพิจารณาวิธีอื่น

การผ่าตัดเฉพาะก้อนอาจไม่ใช่ทางเลือกที่เหมาะเมื่อมะเร็งมีขนาดใหญ่เมื่อเทียบกับเต้านม อยู่หลายบริเวณจนไม่สามารถตัดออกโดยเก็บรูปทรงเต้านมได้ ลุกลามถึงผิวหนังหรือผนังทรวงอก หรือเป็นมะเร็งเต้านมชนิดอักเสบ

หากผู้ป่วยไม่สามารถรับรังสีรักษาหลังผ่าตัดได้ แพทย์อาจแนะนำวิธีอื่น เพราะการผ่าตัดแบบสงวนเต้านมเพื่อรักษามะเร็งมักต้องใช้ร่วมกับรังสีรักษา ข้อจำกัดอาจเกี่ยวกับการเคยฉายรังสีเต้านมข้างเดียวกัน โรคบางชนิดที่ทำให้เกิดผลข้างเคียงจากรังสีสูง หรือการตั้งครรภ์และช่วงเวลาที่ต้องเริ่มรักษา ทั้งนี้ต้องประเมินเป็นรายบุคคล

สำหรับก้อนไม่ร้ายแรง หากก้อนไม่โต ไม่ทำให้เกิดอาการ และผลภาพถ่ายกับชิ้นเนื้อสอดคล้องกัน การติดตามอาจเหมาะกว่าการผ่าตัด ก้อนชนิดไฟโบรอะดีโนมาหลายก้อนไม่จำเป็นต้องนำออก เพียงเพราะคลำพบก้อนจึงยังสรุปไม่ได้ว่าคุณต้องผ่าตัด

ถ้ามีโรคประจำตัวที่ยังควบคุมไม่ได้ การติดเชื้อ หรือความเสี่ยงจากยาระงับความรู้สึกสูง ทีมรักษาอาจเลื่อนการผ่าตัดเพื่อปรับสภาพร่างกายก่อน ไม่ได้แปลว่าจะผ่าตัดไม่ได้เสมอไป แต่ต้องชั่งประโยชน์และความเสี่ยงให้เหมาะกับสถานการณ์

เตรียมตัวก่อนผ่าตัด

ก่อนตกลงผ่าตัด ควรทราบว่าก้อนคืออะไรจากข้อมูลที่มี จุดประสงค์ของการผ่าตัดคือการวินิจฉัยหรือรักษา ต้องตัดต่อมน้ำเหลืองด้วยหรือไม่ และมีโอกาสต้องรับรังสีรักษาหรือการรักษาอื่นต่อเพียงใด ถ้าเป็นมะเร็ง ควรถามด้วยว่าการผ่าตัดแบบสงวนเต้านมและการตัดเต้านมทั้งหมดมีข้อดีข้อจำกัดต่างกันอย่างไรในกรณีของคุณ

การตรวจและวางแผน

แพทย์จะทบทวนผลแมมโมแกรม อัลตราซาวด์ ภาพตรวจอื่น และผลชิ้นเนื้อ หากก้อนคลำไม่ได้ อาจนัดระบุตำแหน่งก้อนด้วยภาพถ่ายก่อนเข้าห้องผ่าตัด ระยะเวลานัดหมายและเทคนิคที่ใช้แตกต่างกันตามสถานพยาบาล (Mayo Clinic)

แจ้งทีมรักษาหากตั้งครรภ์หรืออาจตั้งครรภ์ มีประวัติแพ้ยา แพ้วัสดุปิดแผล แพ้สารทึบรังสี เคยมีปัญหาจากการดมยาสลบ เลือดออกง่าย มีเครื่องมือแพทย์ฝังในร่างกาย หรือมีโรคหัวใจ ปอด ไต ตับ เบาหวาน และภาวะหยุดหายใจขณะหลับ

อาหารและน้ำ

ทีมผ่าตัดจะบอกเวลาที่ต้องงดอาหารและเครื่องดื่มตามชนิดของยาระงับความรู้สึกและเวลาผ่าตัด ปฏิบัติตามคำสั่งของโรงพยาบาลโดยตรง เพราะข้อกำหนดอาจต่างกัน และการไม่งดตามกำหนดอาจทำให้ต้องเลื่อนผ่าตัด

ยาและอาหารเสริม

นำรายชื่อยาทั้งหมดให้ศัลยแพทย์และวิสัญญีแพทย์ดู รวมถึงยาตามใบสั่งแพทย์ ยาที่ซื้อใช้เอง วิตามิน สมุนไพร และอาหารเสริม ยาบางกลุ่มอาจต้องหยุดหรือปรับก่อนผ่าตัด เช่น ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาต้านเกล็ดเลือด ยาเบาหวานบางชนิด และอาหารเสริมที่เพิ่มความเสี่ยงเลือดออก

อย่าหยุดยาเอง โดยเฉพาะยาที่ใช้ป้องกันลิ่มเลือด เพราะการหยุดผิดช่วงอาจเพิ่มความเสี่ยงเลือดออก ลิ่มเลือดอุดตัน หลอดเลือดสมอง หรือโรคหัวใจกำเริบ ศัลยแพทย์หรือวิสัญญีแพทย์จะกำหนดว่าควรปรับยาใดและเมื่อใดตามโรคประจำตัวของคุณ

สิ่งที่ควรเตรียม

• บัตรประจำตัว เอกสารสิทธิการรักษา และเอกสารอนุมัติจากประกันถ้ามี
• ผลตรวจ ภาพถ่ายทางการแพทย์ หรือแผ่นบันทึกภาพ หากรักษาคนละสถานพยาบาล
• รายชื่อยาและประวัติแพ้ยา
• เสื้อที่ติดกระดุมหรือรูดซิปด้านหน้า เพื่อไม่ต้องยกแขนสูงตอนเปลี่ยนเสื้อ
• เสื้อชั้นในพยุงเต้านม หากทีมผ่าตัดแนะนำ
• ผู้ดูแลที่พากลับบ้าน เพราะหลังยาระงับความรู้สึกคุณไม่ควรขับรถเอง

หากสูบบุหรี่หรือใช้ผลิตภัณฑ์นิโคติน ควรแจ้งทีมรักษา นิโคตินทำให้แผลหายช้าลงและเพิ่มความเสี่ยงติดเชื้อ โดยเฉพาะเมื่อวางแผนจัดรูปทรงหรือซ่อมแซมเต้านม แพทย์จะให้คำแนะนำตามชนิดของการผ่าตัด

ขั้นตอนการผ่าตัด

รายละเอียดอาจต่างกัน แต่โดยทั่วไปมีลำดับดังนี้

• ยืนยันตำแหน่งและข้างที่จะผ่าตัด

ทีมรักษาจะตรวจชื่อ ประวัติ ผลภาพถ่าย จุดประสงค์ และข้างของเต้านมซ้ำ อาจทำเครื่องหมายบนผิวหนังเพื่อความถูกต้อง

• ระบุตำแหน่งก้อนถ้าคลำไม่พบ

แพทย์รังสีวินิจฉัยใช้แมมโมแกรม อัลตราซาวด์ หรือภาพตรวจชนิดอื่นหาตำแหน่ง แล้ววางลวดหรืออุปกรณ์ระบุตำแหน่งไว้ใกล้รอยโรค ศัลยแพทย์ใช้ตำแหน่งนี้เป็นแนวทางขณะผ่าตัด (Cleveland Clinic)

• ให้ยาระงับความรู้สึก

ผู้ป่วยส่วนใหญ่ได้รับยาสลบและไม่รู้สึกตัวระหว่างผ่าตัด บางกรณีอาจใช้ยาชาเฉพาะที่ร่วมกับยากล่อมประสาท ขึ้นกับขนาดและตำแหน่งก้อน สุขภาพของผู้ป่วย และแผนของทีมผ่าตัด

• เปิดแผลและนำก้อนออก

ศัลยแพทย์เลือกแนวแผลโดยคำนึงถึงตำแหน่งก้อน ความสามารถในการนำเนื้อออกอย่างเพียงพอ และรูปร่างเต้านม จากนั้นนำก้อนพร้อมเนื้อเยื่อรอบข้างตามที่วางแผนออก

• ตรวจต่อมน้ำเหลืองเมื่อมีข้อบ่งชี้

หากต้องตรวจต่อมน้ำเหลืองเซนทิเนล ทีมรักษาอาจใช้สารติดตามหรือสารสีช่วยค้นหาต่อมน้ำเหลืองกลุ่มแรก แล้วนำออกผ่านแผลที่รักแร้หรือแผลเดิมในบางตำแหน่ง ไม่ใช่ผู้ป่วยทุกคนต้องทำขั้นตอนนี้

• ส่งชิ้นเนื้อให้พยาธิแพทย์

เนื้อเยื่อที่ตัดออกจะถูกส่งตรวจเพื่อยืนยันชนิด ขนาด และลักษณะของก้อน หากเป็นมะเร็ง จะตรวจขอบชิ้นเนื้อและข้อมูลอื่นที่ช่วยวางแผนรักษาต่อ ผลฉบับสมบูรณ์มักไม่ได้ออกทันทีในห้องผ่าตัด

• จัดเนื้อเต้านมและห้ามเลือด

ศัลยแพทย์ตรวจเลือดออกและอาจจัดเนื้อเต้านมส่วนที่เหลือเพื่อลดช่องว่างหรือรอยบุ๋ม หากต้องนำเนื้อออกมาก อาจใช้เทคนิคจัดรูปทรงที่ซับซ้อนขึ้น

• วางคลิปหรือสายระบายเมื่อจำเป็น

อาจวางคลิปโลหะขนาดเล็กในบริเวณที่นำก้อนออกเพื่อช่วยระบุตำแหน่งสำหรับรังสีรักษา คลิปนี้อยู่ภายในร่างกายและโดยทั่วไปไม่รู้สึกจากภายนอก บางรายอาจมีสายระบายของเหลว แต่ไม่จำเป็นในทุกคน

• ปิดแผลและเฝ้าดูอาการ

แผลมักปิดด้วยไหมละลาย แถบปิดแผล หรือกาวปิดผิวหนัง จากนั้นผู้ป่วยจะถูกย้ายไปห้องพักฟื้นเพื่อติดตามการหายใจ ความดันโลหิต อาการปวด คลื่นไส้ และเลือดออก

หลังผ่าตัด ชิ้นเนื้อที่ดูด้วยตาเปล่าเหมือนนำออกหมดแล้วยังต้องรอการตรวจด้วยกล้องจุลทรรศน์ หากพบเซลล์มะเร็งที่ขอบชิ้นเนื้อ อาจต้องผ่าตัดนำเนื้อเพิ่มออก หรือเปลี่ยนแผนการรักษาตามข้อมูลทั้งหมด

ใช้เวลานานแค่ไหน

ระยะเวลาผ่าตัดแตกต่างกันตามตำแหน่งและจำนวนก้อน การระบุตำแหน่งก่อนผ่าตัด การตรวจต่อมน้ำเหลือง และการจัดรูปทรงเต้านม ควรถามทีมผ่าตัดถึงเวลาที่คาดไว้สำหรับกรณีของคุณ

เวลาที่อยู่ในโรงพยาบาลจะนานกว่าตัวการผ่าตัด เพราะรวมการลงทะเบียน เตรียมตัว ระบุตำแหน่งก้อน ให้ยาระงับความรู้สึก และพักฟื้นหลังผ่าตัด จึงควรเผื่อเวลาเกือบทั้งวันแม้แพทย์วางแผนให้กลับบ้านวันเดียว

ผู้ป่วยส่วนใหญ่ได้รับยาสลบ บางรายใช้ยาชาเฉพาะที่ร่วมกับยากล่อมประสาท ทีมวิสัญญีจะเลือกวิธีจากขอบเขตการผ่าตัด โรคประจำตัว ประวัติแพ้ยา และความปลอดภัยของผู้ป่วย (American Cancer Society)

หลายรายกลับบ้านได้ในวันผ่าตัด แต่บางรายต้องพักค้างคืน โดยเฉพาะเมื่อผ่าตัดกว้าง ตัดต่อมน้ำเหลืองหลายต่อม ทำการจัดรูปทรงเต้านมร่วม มีอาการคลื่นไส้หรือปวดมาก หรือยังฟื้นจากยาระงับความรู้สึกไม่เต็มที่ รูปแบบการรับไว้รักษายังขึ้นกับแนวทางของแต่ละโรงพยาบาลด้วย

พักฟื้นนานแค่ไหน

การพักฟื้นขึ้นกับปริมาณเนื้อที่ตัดออก จำนวนแผล การตัดต่อมน้ำเหลือง การจัดรูปทรงเต้านม สุขภาพโดยรวม และลักษณะงาน ผู้ที่ผ่าตัดก้อนขนาดเล็กอาจฟื้นเร็วกว่าผู้ที่ต้องจัดเนื้อเต้านมหรือตัดต่อมน้ำเหลืองหลายต่อม (American Cancer Society)

ช่วงแรกอาจปวด บวม ช้ำ และอ่อนเพลีย ให้ค่อย ๆ เพิ่มกิจกรรมตามคำแนะนำของศัลยแพทย์ กลับไปทำงานหรือยกของเมื่อแผลและการเคลื่อนไหวปลอดภัย โดยผู้ที่ผ่าตัดต่อมน้ำเหลืองหรือจัดรูปทรงเต้านมมักต้องพักนานกว่า

อาการที่พบได้ระหว่างพักฟื้น

อาการปวดตึง บวม ช้ำ และเหนื่อยในช่วงแรกพบได้ บางคนรู้สึกชาหรือไวต่อการสัมผัสบริเวณเต้านมและรักแร้ เมื่อเส้นประสาทฟื้นตัวอาจมีอาการคัน จี๊ด แสบร้อน หรือคล้ายไฟช็อตเป็นครั้งคราว หากอาการรุนแรงขึ้น ไม่ลดลง หรือรบกวนการใช้ชีวิต ควรแจ้งทีมรักษา

การเปลี่ยนแปลงของรูปร่างขึ้นกับตำแหน่งและปริมาณเนื้อที่นำออก อาจมีรอยแผล รอยบุ๋ม ความไม่สมมาตร หรือความรู้สึกบริเวณหัวนมและผิวหนังเปลี่ยนไป แม้ศัลยแพทย์จะจัดเนื้อเพื่อลดความผิดรูปแล้วก็ตาม

การกลับไปทำกิจกรรม

เริ่มเดินเบาๆ ได้เมื่อรู้สึกมั่นคง เพื่อช่วยให้ร่างกายฟื้นตัว แต่การยกของหนัก ออกแรงดันหรือดึง และออกกำลังกายส่วนบนควรรอการอนุญาตจากศัลยแพทย์ โดยเฉพาะเมื่อมีแผลรักแร้หรือทำการจัดรูปทรงเต้านมร่วม

การกลับไปขับรถไม่ได้ดูจากจำนวนวันเพียงอย่างเดียว คุณควรหยุดใช้ยาแก้ปวดที่ทำให้ง่วง สามารถคาดเข็มขัด หมุนพวงมาลัย และเบรกฉุกเฉินได้โดยไม่เจ็บหรือเคลื่อนไหวติดขัด ระยะนี้อาจตั้งแต่ไม่กี่วันถึงหลายสัปดาห์ตามขอบเขตการผ่าตัด

ดูแลแผลตามคำสั่งของทีมผ่าตัดโดยตรง เพราะชนิดวัสดุปิดแผลและการมีสายระบายทำให้คำแนะนำเรื่องอาบน้ำต่างกัน อย่าแกะกาว แถบปิดแผล หรือดึงไหมเอง หากมีสายระบาย ทีมรักษาจะสอนวิธีดูแลและกำหนดวันนำออก

ผลพยาธิวิทยาจะเป็นตัวกำหนดขั้นตอนถัดไป หากเป็นมะเร็ง การพักฟื้นจากแผลเป็นเพียงช่วงหนึ่งของการรักษา คุณอาจมีนัดวางแผนรังสีรักษาหรือการรักษาด้วยยาหลังผลตรวจครบถ้วน

ความเสี่ยงและภาวะแทรกซ้อน

การผ่าตัดทุกชนิดมีความเสี่ยง แม้คนส่วนใหญ่จะฟื้นได้โดยไม่มีปัญหารุนแรง ความเสี่ยงเฉพาะบุคคลขึ้นกับขนาดการผ่าตัด โรคประจำตัว การสูบบุหรี่ ยาที่ใช้ และการตัดต่อมน้ำเหลือง

ภาวะแทรกซ้อนระยะแรก

• เลือดออกหรือก้อนเลือดใต้แผล ทำให้เต้านมบวม ตึง ช้ำมาก หรือปวดเพิ่ม บางกรณีต้องเปิดแผลเพื่อหยุดเลือด
• แผลติดเชื้อ อาจมีแดง ร้อน บวม ปวดมากขึ้น มีหนอง หรือมีไข้
• น้ำเหลืองคั่ง หรือ seroma เป็นถุงน้ำที่เกิดในช่องว่างหลังนำเนื้อออก อาจยุบเองหรือต้องใช้เข็มระบาย (Mayo Clinic)
• แผลแยกหรือแผลหายช้า พบได้มากขึ้นในผู้ที่สูบบุหรี่ มีเบาหวาน หรือผ่าตัดจัดรูปทรงกว้าง
• ผลข้างเคียงจากยาระงับความรู้สึก เช่น คลื่นไส้ อาเจียน แพ้ยา หรือปัญหาการหายใจ ความเสี่ยงขึ้นกับสุขภาพและชนิดยาที่ใช้
• ลิ่มเลือดอุดตันในหลอดเลือดดำหรือปอด พบไม่บ่อยแต่ร้ายแรง ความเสี่ยงสูงขึ้นในผู้ที่เคลื่อนไหวน้อย มีมะเร็ง เคยมีลิ่มเลือด หรือมีปัจจัยเสี่ยงอื่น หากน่องบวมปวดข้างเดียว หอบกะทันหัน เจ็บหน้าอก หรือเป็นลม ให้ไปห้องฉุกเฉินทันที

ผลกระทบระยะยาว

• รอยแผล รอยบุ๋ม หรือรูปร่างและขนาดเต้านมเปลี่ยน
• อาการชา ปวดแสบ หรือปวดเส้นประสาทที่อยู่นานกว่าการหายของแผล
• แขนหรือหัวไหล่ตึง โดยเฉพาะเมื่อมีแผลรักแร้
• เต้านมหรือแขนบวมจากระบบน้ำเหลือง หากมีการตัดต่อมน้ำเหลือง ความเสี่ยงขึ้นกับจำนวนต่อมที่นำออกและการรักษาอื่นร่วม
• ผลพยาธิวิทยาพบเซลล์มะเร็งที่ขอบชิ้นเนื้อ ทำให้ต้องผ่าตัดเพิ่ม

การพบขอบชิ้นเนื้อเป็นบวกไม่จำเป็นต้องหมายความว่าการผ่าตัดครั้งแรกทำผิดพลาด เซลล์มะเร็งขนาดเล็กมองไม่เห็นด้วยตาเปล่า จึงต้องอาศัยการตรวจทางพยาธิวิทยา ศัลยแพทย์จะใช้ผลนี้ร่วมกับชนิดมะเร็ง ตำแหน่ง และแผนรังสีรักษาเพื่อตัดสินใจขั้นถัดไป

นอกจากนี้ การเก็บเต้านมไว้ไม่ได้ตัดโอกาสที่มะเร็งจะกลับมา จึงต้องรับการรักษาเสริมและติดตามตามแผน การผ่าตัดไม่มีผลลัพธ์ที่รับประกันได้ และเป้าหมายของการรักษาจะต่างกันตามชนิดและระยะของโรค

สัญญาณที่ต้องกลับไปพบแพทย์ทันที

ติดต่อทีมผ่าตัดหรือไปโรงพยาบาลทันทีเมื่อมีอาการต่อไปนี้

• หายใจลำบาก เจ็บหน้าอก หน้ามืด เป็นลม หรือสับสน
• เลือดออกจากแผลไม่หยุด ผ้าปิดแผลชุ่มเลือด หรือเต้านมบวมตึงขึ้นอย่างรวดเร็ว
• มีไข้ร่วมกับแผลแดง ร้อน บวม ปวดเพิ่ม หรือมีหนองและกลิ่นผิดปกติ
• ปวดมากขึ้นอย่างชัดเจน หรือปวดไม่ดีขึ้นหลังใช้ยาตามแผนที่ได้รับ
• แขนหรือมือข้างผ่าตัดบวมมาก ซีด เย็น ชา หรือขยับลำบากผิดปกติ
• แผลแยก ผิวหนังรอบแผลคล้ำหรือดำ
• อาเจียนต่อเนื่อง ดื่มน้ำไม่ได้ หรือปัสสาวะน้อยผิดปกติ
• สายระบายหลุด หยุดไหลกะทันหันพร้อมมีอาการบวม หรือของเหลวเปลี่ยนเป็นเลือดสดมากขึ้น
• ปวดหรือบวมที่น่องข้างหนึ่งร่วมกับหอบเหนื่อย ซึ่งอาจสัมพันธ์กับลิ่มเลือด

ถ้าไม่แน่ใจว่าอาการเป็นส่วนหนึ่งของการฟื้นตัวหรือไม่ ให้ติดต่อช่องทางที่ทีมผ่าตัดกำหนด โดยบอกวันผ่าตัด อาการ เวลาเริ่มอาการ และการเปลี่ยนแปลงของแผลอย่างชัดเจน

ทางเลือกอื่น

ทางเลือกขึ้นกับว่าก้อนเป็นชนิดไม่ร้ายแรง ความผิดปกติที่ยังวินิจฉัยไม่ได้ หรือมะเร็ง ไม่มีวิธีเดียวที่เหมาะกับทุกคน

การติดตามโดยไม่ผ่าตัด

ก้อนที่ยืนยันว่าไม่ร้ายแรง ภาพตรวจและชิ้นเนื้อสอดคล้องกัน ไม่มีอาการ และไม่โต อาจติดตามด้วยการตรวจร่างกาย อัลตราซาวด์ หรือแมมโมแกรมตามระยะที่แพทย์กำหนด ก้อนไฟโบรอะดีโนมาหลายก้อนไม่ต้องผ่าตัด (Mayo Clinic)

ข้อดีคือหลีกเลี่ยงแผลเป็นและความเสี่ยงจากการผ่าตัด ข้อจำกัดคือต้องมาติดตาม และอาจต้องตรวจซ้ำหากก้อนเปลี่ยนแปลง

การเจาะชิ้นเนื้อด้วยเข็ม

หากยังไม่ทราบชนิดของก้อน แพทย์อาจเจาะชิ้นเนื้อด้วยเข็มก่อน วิธีนี้นำเนื้อบางส่วนไปตรวจโดยไม่ต้องเปิดแผลใหญ่ และช่วยวางแผนการรักษา หากผลไม่ชัด ไม่สอดคล้องกับภาพตรวจ หรือก้อนมีเหตุผลที่ควรนำออกทั้งหมด จึงค่อยพิจารณาผ่าตัด

การนำก้อนออกด้วยเทคนิคผ่านเข็ม

ก้อนไม่ร้ายแรงบางชนิดอาจนำออกผ่านแผลขนาดเล็กโดยใช้เครื่องมือร่วมกับภาพอัลตราซาวด์ ความเหมาะสมขึ้นกับขนาด ตำแหน่ง ชนิดของก้อน และความพร้อมของสถานพยาบาล วิธีนี้ไม่ใช้แทนการผ่าตัดมะเร็งทุกกรณี

การให้ยาก่อนผ่าตัด

มะเร็งบางชนิดอาจได้รับยาเพื่อลดขนาดก้อนก่อน แล้วจึงประเมินว่าสามารถผ่าตัดแบบสงวนเต้านมได้หรือไม่ การเลือกยาและลำดับการรักษาขึ้นกับชนิดทางชีววิทยา ระยะโรค และสุขภาพของผู้ป่วย

การตัดเต้านมทั้งหมด

การตัดเต้านมทั้งหมดอาจเหมาะกว่าเมื่อมะเร็งกว้าง อยู่หลายตำแหน่ง มีขนาดใหญ่เมื่อเทียบกับเต้านม ไม่สามารถรับรังสีรักษา หรือผู้ป่วยเลือกวิธีนี้หลังเข้าใจข้อดีข้อจำกัด

การตัดเต้านมทั้งหมดเป็นการผ่าตัดที่กว้างกว่าและไม่ได้หมายความว่าจะไม่ต้องรับการรักษาอื่น ผู้ป่วยบางรายยังต้องฉายรังสีหรือรับยาตามระยะและลักษณะของมะเร็ง ทางเลือกเรื่องการสร้างเต้านมใหม่ควรหารือแยกต่างหากหากมีข้อบ่งชี้และผู้ป่วยต้องการ

สิทธิการรักษา

ความคุ้มครองขึ้นกับการวินิจฉัย ข้อบ่งชี้ทางการแพทย์ สถานพยาบาลตามสิทธิ ระบบส่งต่อ และเงื่อนไขของแต่ละกองทุน ควรตรวจสอบก่อนกำหนดวันผ่าตัด โดยเฉพาะเมื่อการตรวจ ภาพถ่าย การผ่าตัด และการรักษาหลังผ่าตัดเกิดคนละสถานพยาบาล

สิทธิหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ

ผู้มีสิทธิบัตรทองควรเริ่มที่หน่วยบริการประจำหรือหน่วยบริการตามระบบ หากจำเป็นต้องพบศัลยแพทย์เต้านมหรือรับการรักษาในโรงพยาบาลที่มีศักยภาพสูงกว่า อาจต้องมีเอกสารส่งต่อ ถามหน่วยบริการว่าเอกสารครอบคลุมการตรวจชิ้นเนื้อ การผ่าตัด การตรวจพยาธิวิทยา และการรักษาต่อหรือไม่

สิทธิประกันสังคม

ติดต่อโรงพยาบาลที่ลงทะเบียนไว้เพื่อตรวจและเข้าสู่ระบบรักษา หากต้องส่งต่อไปสถานพยาบาลอื่น ควรสอบถามขั้นตอนและเอกสารก่อนรับบริการ การผ่าตัดก้อนที่มีข้อบ่งชี้ทางการแพทย์กับการผ่าตัดเพื่อเหตุผลด้านรูปลักษณ์อาจได้รับการพิจารณาต่างกัน

สิทธิสวัสดิการรักษาพยาบาลข้าราชการ

ตรวจสอบกับสถานพยาบาลว่าต้องมีใบส่งตัวหรือการอนุมัติล่วงหน้าหรือไม่ รวมถึงสิทธิของการตรวจพิเศษ วัสดุที่ใช้ และการรักษาต่อเนื่อง ระบบเบิกจ่ายอาจต่างกันตามประเภทหน่วยบริการและสถานะของผู้มีสิทธิ

ประกันสุขภาพเอกชน

ขอให้โรงพยาบาลส่งข้อมูลเพื่อขออนุมัติก่อนผ่าตัด และถามบริษัทประกันให้ชัดว่าเงื่อนไขครอบคลุมอะไรบ้าง เช่น

• การผ่าตัดแบบกลับบ้านวันเดียวหรือการนอนโรงพยาบาล
• การระบุตำแหน่งก้อนก่อนผ่าตัด
• การตรวจต่อมน้ำเหลืองและพยาธิวิทยา
• การผ่าตัดจัดรูปทรงเต้านมที่ทำร่วมกับการรักษามะเร็ง
• การผ่าตัดซ้ำหากขอบชิ้นเนื้อยังพบเซลล์มะเร็ง
• รังสีรักษาและการรักษาด้วยยาหลังผ่าตัด
• โรคที่เป็นมาก่อนเริ่มกรมธรรม์และระยะเวลารอคอย

ควรเก็บใบส่งตัว ผลชิ้นเนื้อ รายงานภาพถ่าย แผนการรักษา และเอกสารอนุมัติไว้ครบ หากยังไม่ทราบว่าก้อนเป็นมะเร็งหรือไม่ ให้ถามว่าการผ่าตัดเพื่อวินิจฉัยใช้เงื่อนไขความคุ้มครองใด

จ่ายเอง ส่วนร่วมจ่าย หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน

หากต้องจ่ายค่ารักษาเองทั้งหมด หรือจ่ายบางส่วน เช่น ส่วนร่วมจ่าย (Co-payment) ตามเงื่อนไขกรมธรรม์ หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน ควรขอใบประเมินค่าใช้จ่ายจากโรงพยาบาลก่อนตัดสินใจ และถามให้ชัดว่ารวมค่าแพทย์ ค่าห้อง ค่าอุปกรณ์ และการตรวจติดตามหลังผ่าตัดหรือไม่ ทางเลือกหนึ่งสำหรับการชำระคือการผ่อน เช่น บริการผ่อน 0% ผ่านบัตรเครดิตนานสูงสุด 10 เดือนของ HDcare

คำถามที่พบบ่อย

ก้อนเนื้อเต้านมทุกก้อนต้องผ่าตัดหรือไม่

ไม่ต้องผ่าตัดทุกก้อน ก้อนที่ยืนยันว่าไม่ร้ายแรง ไม่โต ไม่ทำให้เกิดอาการ และผลชิ้นเนื้อสอดคล้องกับภาพตรวจอาจติดตามได้ ส่วนก้อนที่ผลไม่ชัด โตเร็ว ทำให้มีอาการ หรือสงสัยมะเร็งอาจมีเหตุผลให้ผ่าตัด (Mayo Clinic)

การผ่าตัดนี้เท่ากับตัดเต้านมหรือไม่

ไม่เท่ากัน เพราะการผ่าตัดเฉพาะก้อนนำก้อนและเนื้อเยื่อรอบข้างบางส่วนออก โดยเก็บเต้านมส่วนใหญ่ไว้ ส่วนการตัดเต้านมทั้งหมดนำเนื้อเต้านมออกเป็นบริเวณกว้างกว่า

ผ่าตัดแล้วจะรู้ทันทีหรือไม่ว่าเป็นมะเร็ง

โดยทั่วไปยังต้องรอผลพยาธิวิทยาฉบับสมบูรณ์ แม้แพทย์อาจมีข้อมูลเบื้องต้นจากภาพตรวจหรือชิ้นเนื้อเดิม แต่การตรวจเนื้อที่นำออกจะยืนยันชนิดของก้อนและประเมินขอบชิ้นเนื้อ

ผ่าตัดแล้วต้องฉายรังสีหรือไม่

ถ้าเป็นการรักษามะเร็งแบบสงวนเต้านม ผู้ป่วยจำนวนมากต้องรับรังสีรักษาหลังผ่าตัด แต่ไม่ใช่ทุกคนที่ใช้แผนเดียวกัน การตัดสินใจขึ้นกับชนิดและระยะของมะเร็ง อายุ สุขภาพ ขอบชิ้นเนื้อ และการรักษาอื่น

ต้องตัดต่อมน้ำเหลืองที่รักแร้ทุกคนหรือไม่

ไม่ต้องตัดทุกคน การตรวจต่อมน้ำเหลืองพิจารณาในมะเร็งบางชนิดตามความเสี่ยงการกระจาย ส่วนก้อนไม่ร้ายแรงหรือการผ่าตัดเพื่อวินิจฉัยมักไม่มีเหตุให้ตัดต่อมน้ำเหลือง

ถ้าขอบชิ้นเนื้อพบเซลล์มะเร็งต้องทำอย่างไร

อาจต้องผ่าตัดนำเนื้อเยื่อเพิ่มออก แต่แผนจริงขึ้นกับตำแหน่งและปริมาณเซลล์ที่พบ ชนิดมะเร็ง รูปร่างเต้านม และการรักษาอื่น ศัลยแพทย์จะอธิบายว่าควรผ่าตัดซ้ำเฉพาะบริเวณหรือเปลี่ยนวิธีผ่าตัด

หลังผ่าตัดเต้านมจะเปลี่ยนรูปหรือไม่

อาจเปลี่ยนได้ โดยเฉพาะเมื่อก้อนใหญ่หรืออยู่ในตำแหน่งที่เห็นความแตกต่างง่าย การเปลี่ยนแปลงอาจเป็นรอยแผล รอยบุ๋ม ขนาดต่างจากอีกข้าง หรือความรู้สึกผิวหนังเปลี่ยน ศัลยแพทย์อาจจัดเนื้อเต้านมเพื่อลดความผิดรูป แต่ไม่สามารถรับประกันรูปร่างได้

หลังผ่าตัดเจ็บนานแค่ไหน

อาการปวดและตึงมักเด่นในช่วงหลายวันแรกแล้วค่อยๆ ลดลง แต่ผู้ที่ผ่าตัดกว้างหรือตัดต่อมน้ำเหลืองอาจไม่สบายอยู่นานหลายสัปดาห์ บางคนมีอาการชา แสบ หรือจี๊ดจากเส้นประสาทนานกว่าแผลภายนอก

กลับไปทำงานได้เมื่อไร

ระยะกลับไปทำงานแตกต่างกันตามขอบเขตการผ่าตัด อาการ การใช้แขน และลักษณะงาน ควรกลับไปทำงานเมื่อแผลและการเคลื่อนไหวปลอดภัยตามที่ศัลยแพทย์ประเมิน โดยงานที่ยกของหรือใช้แขนมากมักต้องพักนานกว่างานเบา

ขับรถหลังผ่าตัดได้เมื่อไร

ขับได้เมื่อไม่ใช้ยาที่ทำให้ง่วง สามารถคาดเข็มขัด หมุนพวงมาลัย และเบรกฉุกเฉินได้โดยไม่เจ็บหรือเคลื่อนไหวติดขัด สำหรับบางคนใช้เวลาไม่กี่วัน แต่ผู้ที่ผ่าตัดกว้างอาจต้องรอหลายสัปดาห์

ต้องนอนโรงพยาบาลหรือไม่

หลายรายกลับบ้านได้ในวันเดียว แต่บางรายต้องพักค้างคืน ขึ้นกับขอบเขตการผ่าตัด การตัดต่อมน้ำเหลือง การจัดรูปทรงเต้านม โรคประจำตัว และการฟื้นจากยาระงับความรู้สึก

ผ่าตัดแล้วก้อนจะกลับมาได้หรือไม่

ก้อนใหม่หรือมะเร็งอาจเกิดซ้ำได้ จึงยังต้องติดตามตามแผน หากเป็นมะเร็ง การรับรังสีรักษาหรือการรักษาด้วยยาตามข้อบ่งชี้เป็นส่วนสำคัญของการลดความเสี่ยง แต่ไม่มีวิธีใดรับประกันว่าจะไม่กลับมา

ถ้ากำลังตั้งครรภ์สามารถผ่าตัดได้หรือไม่

อาจผ่าตัดได้ในบางช่วงของการตั้งครรภ์ แต่แผนยาระงับความรู้สึก ภาพตรวจ และรังสีรักษาต้องปรับให้เหมาะสม ควรแจ้งทีมรักษาทันที เพราะบางรายอาจผ่าตัดก่อนและเลื่อนรังสีรักษาไปหลังคลอด ขึ้นกับอายุครรภ์และความเร่งด่วน

ควรขอความเห็นจากแพทย์อีกคนก่อนผ่าตัดหรือไม่

ขอความเห็นเพิ่มเติมได้ โดยเฉพาะเมื่อมีหลายทางเลือก ต้องเลือกระหว่างการสงวนเต้านมกับการตัดเต้านมทั้งหมด หรือยังไม่เข้าใจเหตุผลของแผนรักษา ควรนำรายงานชิ้นเนื้อและภาพตรวจไปให้ครบ เพื่อให้แพทย์อีกคนประเมินจากข้อมูลเดียวกัน

ก่อนตัดสินใจควรถามศัลยแพทย์เรื่องอะไร

ควรถามว่าจุดประสงค์ของการผ่าตัดคืออะไร ต้องนำเนื้อออกมากเพียงใด ต้องตรวจต่อมน้ำเหลืองหรือไม่ รูปร่างเต้านมอาจเปลี่ยนอย่างไร มีโอกาสผ่าตัดซ้ำจากขอบชิ้นเนื้อหรือไม่ และหากเป็นมะเร็งจะต้องรับรังสีหรือยาอะไรต่อ คำตอบเหล่านี้ช่วยให้คุณเปรียบเทียบทางเลือกได้ตรงกับกรณีของตนเอง

แหล่งอ้างอิง: Cleveland Clinic, Lumpectomy: Purpose, Procedure, Risks & Recovery. Breastcancer.org, Recovery from Lumpectomy: What to Expect. Mayo Clinic, Lumpectomy.

ข้อมูลอ้างอิง

• Cleveland Clinic: Lumpectomy: Purpose, Procedure, Risks & Recovery — เกี่ยวกับ Lumpectomy — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
• American Cancer Society: Recovery from Lumpectomy: What to Expect - Breast Cancer.org — เกี่ยวกับ Lumpectomy — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
• Mayo Clinic: Lumpectomy — เกี่ยวกับ Lumpectomy — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำวินิจฉัยหรือคำแนะนำจากแพทย์ได้

หากมีอาการผิดปกติหลังผ่าตัด ควรติดต่อแพทย์หรือโรงพยาบาลทันที