ผ่าตัดจอประสาทตาลอก

ผ่าตัดจอประสาทตาลอก (Retinal-detachment repair) ในเนื้อหานี้กล่าวถึงการรักษาจอประสาทตาลอกชนิดมีรอยฉีก (rhegmatogenous retinal detachment) เป็นหลัก โดยทำให้จอประสาทตากลับแนบกับผนังลูกตา พร้อมปิดรอยฉีกหรือรูที่ทำให้น้ำไหลเข้าไปใต้จอประสาทตา เพื่อรักษาการมองเห็นที่ยังเหลืออยู่ การเลือกวิธีและความเร่งด่วนขึ้นกับตำแหน่ง ขนาด ระยะเวลาที่ลอก และจุดรับภาพชัดได้รับผลกระทบแล้วหรือไม่

ผ่าตัดจอประสาทตาลอก คืออะไร

จอประสาทตาเป็นชั้นเนื้อเยื่อบางที่อยู่ด้านในส่วนหลังของลูกตา ทำหน้าที่รับแสงและส่งสัญญาณไปยังสมอง เมื่อจอประสาทตาฉีกหรือมีรู น้ำจากวุ้นตาอาจไหลผ่านรอยดังกล่าวและสะสมอยู่ข้างใต้ ทำให้จอประสาทตาแยกออกจากผนังลูกตา ภาวะนี้เรียกว่าจอประสาทตาลอกชนิดมีรอยฉีก (rhegmatogenous retinal detachment) ซึ่งเป็นชนิดที่เนื้อหาหลักของบทความนี้กล่าวถึง

จอประสาทตาลอกยังมีชนิดจากพังผืดดึงรั้ง และชนิดที่มีของเหลวรั่วสะสมใต้จอประสาทตาโดยไม่มีรอยฉีก การรักษาอาจเป็นการควบคุมโรคต้นเหตุ การฉีดยา เลเซอร์ การติดตามอาการ หรือการผ่าตัด ขึ้นกับชนิด สาเหตุ และความรุนแรง จักษุแพทย์จึงต้องตรวจแยกชนิดก่อนเลือกการรักษา

อาการที่พบบ่อย ได้แก่ เห็นจุดหรือเส้นลอยเพิ่มขึ้นทันที เห็นแสงวาบ มีเงาดำคล้ายม่านบัง หรือสูญเสียลานสายตาบางส่วน อาการเหล่านี้ไม่ควรรอดูเอง แม้ไม่มีอาการปวด เพราะจอประสาทตาลอกมักไม่ทำให้ปวดตา หากเพิ่งเกิดอาการควรไปตรวจโดยจักษุแพทย์ทันที

การตรวจมักเริ่มจากการขยายม่านตาเพื่อดูจอประสาทตาโดยละเอียด หากมีเลือดหรือความขุ่นบังจนมองจอประสาทตาไม่ชัด แพทย์อาจใช้อัลตราซาวนด์ตาช่วยประเมิน ตาอีกข้างมักได้รับการตรวจด้วย แม้จะยังไม่มีอาการ (Healthline)

เป้าหมายของการผ่าตัดจอประสาทตาลอกชนิดมีรอยฉีกมี 3 ส่วน ได้แก่

• ปิดรูหรือรอยฉีกของจอประสาทตา
• ลดแรงดึงที่ทำให้จอประสาทตาฉีกหรือลอก
• ทำให้จอประสาทตากลับไปแนบกับผนังลูกตา

แพทย์อาจใช้เลเซอร์หรือความเย็นทำให้เกิดแผลเป็นรอบรอยฉีก แผลเป็นนี้ช่วยยึดจอประสาทตากับเนื้อเยื่อด้านล่าง ส่วนการฉีดก๊าซ การรัดลูกตา หรือการใส่น้ำมันซิลิโคนมีหน้าที่ช่วยพยุงจอประสาทตาให้อยู่ในตำแหน่งระหว่างที่แผลยึดตัว

การทำให้จอประสาทตากลับมาติดไม่ได้หมายความว่าการมองเห็นจะกลับมาเหมือนเดิมเสมอ ผลด้านการมองเห็นขึ้นกับหลายปัจจัย เช่น จุดรับภาพชัดลอกหรือยัง ลอกมานานเท่าใด มีพังผืดหรือไม่ เคยบาดเจ็บหรือผ่าตัดตามาก่อนหรือไม่ และมีโรคตาอื่นร่วมด้วย การผ่าตัดบางครั้งมีเป้าหมายหลักเพื่อหยุดการสูญเสียการมองเห็นเพิ่มเติม มากกว่าทำให้สายตากลับเป็นปกติ

ใครควรทำ / ใครไม่ควรทำ

ผู้ที่มักต้องรับการรักษาเร่งด่วน

ผู้ที่ตรวจพบว่าจอประสาทตาลอกชนิดมีรอยฉีกมักต้องได้รับการซ่อมจอประสาทตา การกำหนดวันรักษาขึ้นกับลักษณะการลอกและความเสี่ยงต่อบริเวณจุดรับภาพชัด บางกรณีต้องดำเนินการอย่างเร่งด่วนมาก ขณะที่บางกรณีแพทย์อาจจัดการภายในช่วงเวลาที่เหมาะสมหลังประเมินรายละเอียดแล้ว (Healthline)

ผู้ที่ควรได้รับการประเมินทันที ได้แก่ ผู้ที่มีอาการต่อไปนี้

หากมีเพียงรอยฉีกหรือรูเล็กและจอประสาทตายังไม่ลอก การผ่าตัดใหญ่ไม่จำเป็นเสมอไป แพทย์อาจใช้เลเซอร์หรือจี้เย็นรอบรอยฉีก เพื่อป้องกันไม่ให้น้ำไหลเข้าไปใต้จอประสาทตา การรักษาเช่นนี้มักกลับบ้านได้หลังทำ แต่ยังต้องจำกัดกิจกรรมและติดตามอาการตามนัด

กรณีที่ต้องประเมินเป็นรายบุคคล

ภาวะต่อไปนี้ไม่ได้แปลว่าผ่าตัดไม่ได้ แต่มีผลต่อการเลือกวิธี การระงับความรู้สึก และโอกาสฟื้นตัว

• มีพังผืดดึงรั้งจอประสาทตามาก
• มีเลือดออกหรือความขุ่นจนมองจอประสาทตาไม่ชัด
• เคยผ่าตัดตา หรือเคยจอประสาทตาลอกซ้ำ
• มีต้อหิน ต้อกระจก หรือการอักเสบภายในตา
• มีโรคเบาหวานหรือโรคหลอดเลือดที่กระทบจอประสาทตา
• มีการบาดเจ็บของลูกตาร่วมด้วย
• ไม่สามารถจัดท่าศีรษะตามที่จำเป็นได้
• มีโรคหัวใจ โรคปอด หรือปัญหาสุขภาพที่เพิ่มความเสี่ยงจากการดมยาสลบ
• จำเป็นต้องเดินทางด้วยเครื่องบินหรือขึ้นที่สูงในช่วงหลังผ่าตัด

การฉีดก๊าซไม่เหมาะกับทุกคน เพราะตำแหน่งของรอยฉีกต้องเป็นตำแหน่งที่ฟองก๊าซสามารถดันได้ และผู้ป่วยต้องจัดศีรษะตามคำสั่งได้อย่างเคร่งครัด หากทำไม่ได้ แพทย์อาจพิจารณาวิธีอื่นหรือใช้การผ่าตัดร่วมกัน

ในผู้ที่จอประสาทตาลอกมานานมาก มีแผลเป็นมาก หรือการมองเห็นเสียหายรุนแรง แพทย์จะอธิบายว่าการผ่าตัดยังช่วยด้านใดได้บ้าง บางกรณีเป้าหมายคือรักษารูปร่างและความมั่นคงของลูกตา หรือป้องกันการเสื่อมต่อ ไม่ใช่ทำให้กลับมามองเห็นชัดดังเดิม

เตรียมตัวก่อนผ่าตัด

เนื่องจากจอประสาทตาลอกอาจต้องรักษาเร่งด่วน ช่วงเตรียมตัวอาจสั้นกว่าการผ่าตัดแบบนัดหมาย สิ่งสำคัญคือแจ้งข้อมูลให้ทีมรักษาครบ และปฏิบัติตามคำสั่งของโรงพยาบาลที่ดูแลคุณ

การตรวจและข้อมูลที่แพทย์ต้องใช้

ก่อนผ่าตัด จักษุแพทย์จะตรวจตำแหน่งและขอบเขตที่ลอก จำนวนรอยฉีก สภาพจุดรับภาพชัด และดูว่ามีพังผืดหรือเลือดออกหรือไม่ ผลตรวจเหล่านี้ใช้เลือกวิธีผ่าตัด หากตรวจด้านในตาไม่ชัด อาจต้องใช้อัลตราซาวนด์ (Healthline)

ควรแจ้งแพทย์เรื่องต่อไปนี้

• โรคประจำตัวทั้งหมด โดยเฉพาะเบาหวาน ความดันโลหิตสูง โรคหัวใจ โรคปอด และโรคไต
• ประวัติแพ้ยา แพ้อาหาร หรือแพ้วัสดุทางการแพทย์
• ประวัติผ่าตัดตา การฉีดยาเข้าตา อุบัติเหตุที่ตา หรือติดเชื้อในตา
• ยาที่ใช้ทั้งหมด รวมถึงยาซื้อเอง วิตามิน สมุนไพร และอาหารเสริม
• ปัญหาในการนอนคว่ำ นั่งก้มหน้า หรือคงท่าศีรษะเป็นเวลานาน
• แผนเดินทางโดยเครื่องบิน การขึ้นภูเขา หรือการดำน้ำในช่วงหลังผ่าตัด
• การตั้งครรภ์หรือความเป็นไปได้ที่จะตั้งครรภ์

การงดอาหารและน้ำ

หากต้องใช้ยาระงับความรู้สึกหรือดมยาสลบ โรงพยาบาลจะกำหนดเวลางดอาหารและน้ำตามชนิดของการระงับความรู้สึกและสุขภาพของคุณ อย่ากำหนดเวลาเอง หากเป็นกรณีฉุกเฉินและเพิ่งรับประทานอาหาร ให้บอกทีมผ่าตัดตรงตามจริง เพื่อให้วิสัญญีแพทย์วางแผนลดความเสี่ยงจากการสำลัก

การจัดการยา

ยาบางชนิดอาจต้องหยุดหรือปรับก่อนผ่าตัด เช่น ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาต้านเกล็ดเลือด ยารักษาเบาหวาน และอาหารเสริมบางชนิด แต่ไม่ควรหยุดเอง เพราะการหยุดยาบางชนิดอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อหลอดเลือดอุดตันหรือทำให้โรคประจำตัวควบคุมไม่ได้ ศัลยแพทย์และวิสัญญีแพทย์จะบอกว่าควรปรับยาใดและเมื่อใด

หากมียาหยอดตาประจำ ให้ถามว่ายังใช้ต่อในวันผ่าตัดหรือไม่ นำรายการยาและยาที่ใช้อยู่จริงไปโรงพยาบาล เพื่อช่วยลดความคลาดเคลื่อนเรื่องชื่อยา

สิ่งที่ควรเตรียมไปโรงพยาบาล

• บัตรประจำตัวและเอกสารสิทธิการรักษา
• รายการยา โรคประจำตัว และประวัติแพ้ยา
• ผลตรวจหรือเอกสารส่งต่อที่เกี่ยวข้อง
• แว่นตาหรืออุปกรณ์ช่วยมองเห็นที่ใช้อยู่
• เสื้อผ้าที่สวมง่าย ไม่ต้องดึงผ่านศีรษะแรง
• ผู้ดูแลหรือผู้ที่จะพากลับบ้าน

หลังขยายม่านตาหรือผ่าตัด คุณจะมองไม่ชัดและไม่ควรขับรถกลับเอง จึงควรวางแผนการเดินทางล่วงหน้า หากแพทย์คาดว่าจะใส่ก๊าซและต้องจัดท่า ควรเตรียมพื้นที่พักและอุปกรณ์รองรับศีรษะตามคำแนะนำของทีมรักษา

ขั้นตอนการผ่าตัด

วิธีผ่าตัดไม่ได้เหมือนกันทุกคน แพทย์อาจเลือกวิธีเดียวหรือใช้หลายวิธีร่วมกันตามตำแหน่งรอยฉีก ปริมาณจอประสาทตาที่ลอก แรงดึงจากวุ้นตา การมีพังผืด และสภาพเลนส์ตา (Healthline)

ขั้นตอนร่วมที่มักเกิดขึ้น

• ยืนยันตาข้างที่จะรักษา

ทีมรักษาตรวจชื่อ ผลตรวจ และทำเครื่องหมายข้างที่จะผ่าตัด คุณจะได้รับการตรวจความพร้อมและวัดสัญญาณชีพ

• ระงับความรู้สึก

อาจใช้ยาชาเฉพาะบริเวณร่วมกับยาช่วยผ่อนคลาย หรือใช้การดมยาสลบ ขึ้นกับวิธีผ่าตัด ความซับซ้อน ความร่วมมือของผู้ป่วย และแนวทางของโรงพยาบาล

• ค้นหาและปิดรอยฉีก

ศัลยแพทย์ตรวจหาตำแหน่งรอยฉีก แล้วใช้เลเซอร์หรือความเย็นสร้างแผลเป็นรอบรอยนั้น แผลเป็นจะค่อยๆ ช่วยยึดจอประสาทตา

• ทำให้จอประสาทตากลับแนบ

ขั้นตอนนี้อาจใช้ฟองก๊าซ แถบรัดลูกตา การนำวุ้นตาออก หรือวิธีร่วมกัน บางกรณีต้องระบายน้ำที่อยู่ใต้จอประสาทตา

• ปิดแผลและป้องกันตา

แผลขนาดเล็กบางชนิดอาจปิดได้เอง ขณะที่บางกรณีต้องเย็บ หลังเสร็จอาจปิดตาหรือใส่ที่ครอบป้องกัน

การฉีดก๊าซเข้าลูกตา

แพทย์ฉีดฟองอากาศหรือก๊าซเข้าไปในช่องวุ้นตา เมื่อจัดศีรษะในตำแหน่งที่เหมาะสม ฟองก๊าซจะลอยไปกดบริเวณรอยฉีก ทำให้จอประสาทตาแนบกับผนังลูกตา จากนั้นร่างกายจะค่อยๆ ดูดซึมของเหลวใต้จอประสาทตา และฟองก๊าซจะเล็กลงตามเวลา

วิธีนี้มักใช้ร่วมกับเลเซอร์หรือความเย็น ไม่เหมาะกับรอยฉีกทุกตำแหน่ง ข้อสำคัญคือคุณต้องจัดศีรษะตามมุมที่แพทย์กำหนดอย่างเคร่งครัด การนอนคว่ำไม่ใช่ท่าที่ถูกต้องสำหรับทุกคน ตำแหน่งที่ต้องใช้ขึ้นกับตำแหน่งรอยฉีก จึงต้องทำตามแผนเฉพาะของคุณ

การรัดลูกตา

ศัลยแพทย์วางแถบวัสดุอ่อนรอบด้านนอกของตาขาว เพื่อกดผนังลูกตาเข้าหาจอประสาทตาและลดแรงดึงจากวุ้นตา อาจใช้ร่วมกับการจี้เย็น เลเซอร์ หรือการระบายน้ำใต้จอประสาทตา วัสดุที่รัดมักคงอยู่ในตำแหน่งระยะยาว เว้นแต่เกิดเหตุที่จำเป็นต้องนำออก

หลังผ่าตัด รูปร่างหรือค่าสายตาอาจเปลี่ยน โดยเฉพาะสายตาสั้นที่เพิ่มขึ้น บางคนจึงต้องเปลี่ยนแว่นหลังตาหายดีแล้ว

การตัดวุ้นตา

ศัลยแพทย์เปิดแผลเล็กที่ผนังลูกตา แล้วนำวุ้นตาและเนื้อเยื่อที่ดึงจอประสาทตาออก จากนั้นทำให้จอประสาทตากลับแนบ ปิดรอยฉีกด้วยเลเซอร์หรือความเย็น และใส่สารช่วยพยุง เช่น อากาศ ก๊าซ หรือน้ำมันซิลิโคน

ก๊าซจะค่อยๆ ถูกดูดซึมเอง แต่น้ำมันซิลิโคนอาจต้องผ่าตัดนำออกภายหลังในบางคน การตัดวุ้นตาอาจทำร่วมกับการรัดลูกตา โดยเฉพาะกรณีซับซ้อน มีหลายรอยฉีก มีพังผืด หรือเคยลอกซ้ำ

หลังออกจากห้องผ่าตัด

ทีมรักษาจะตรวจอาการทั่วไป ความดันตา และสภาพตาตามความเหมาะสม คุณอาจมีที่ปิดตาหรือที่ครอบตา และจะได้รับคำแนะนำเรื่องท่าศีรษะ กิจกรรมที่ห้าม และวันติดตาม

หากยังมีฟองก๊าซในตา ห้ามใช้ก๊าซไนตรัสออกไซด์ (nitrous oxide; N₂O) ในการดมยาสลบหรือระงับความรู้สึก เพราะอาจทำให้ฟองก๊าซขยาย ความดันตาสูงอย่างรุนแรง และสูญเสียการมองเห็นได้ ต้องแจ้งวิสัญญีแพทย์ ทันตแพทย์ และบุคลากรทางการแพทย์ทุกครั้ง รวมถึงกรณีฉุกเฉิน

ใช้เวลานานแค่ไหน

ระยะเวลาผ่าตัดแตกต่างกันมากตามวิธีที่ใช้ จำนวนรอยฉีก การมีพังผืด เลือดออก การบาดเจ็บ และต้องผ่าตัดร่วมกับปัญหาอื่นหรือไม่ แหล่งข้อมูลที่ใช้ประกอบหน้านี้ไม่ได้ให้ช่วงเวลาผ่าตัดที่ใช้ได้กับผู้ป่วยทุกคน จึงควรถามศัลยแพทย์จากแผนของคุณโดยตรง

หัตถการปิดรอยฉีกด้วยเลเซอร์หรือความเย็นก่อนที่จอประสาทตาจะลอก มักทำเป็นผู้ป่วยนอกและกลับบ้านได้หลังสังเกตอาการ การกลับบ้านวันเดียวกันหรือการรับไว้ในโรงพยาบาลแตกต่างกันตามชนิดการผ่าตัด การระงับความรู้สึก สุขภาพผู้ป่วย และแนวทางของแต่ละโรงพยาบาลในประเทศไทย ให้สอบถามสถานพยาบาลที่รักษาโดยตรง

คุณจะยังขับรถไม่ได้ทันทีหลังผ่าตัด ควรมีผู้ดูแลพากลับและช่วยในช่วงแรก โดยเฉพาะหากต้องจัดท่าศีรษะหรือการมองเห็นอีกข้างไม่ดี

พักฟื้นนานแค่ไหน

ระยะพักฟื้นแตกต่างกันมากตามวิธีผ่าตัด สภาพจอประสาทตา สารที่ใส่ในตา ภาวะแทรกซ้อน และกิจกรรมที่ต้องการกลับไปทำ จักษุแพทย์จะประเมินเป็นรายบุคคล โดยการมองเห็นอาจใช้เวลาหลายเดือนกว่าจะคงที่

ช่วงวันแรกๆ

ตาอาจระคาย เคือง บวม แดง น้ำตาไหล หรือมองมัว อาการไม่สบายควรค่อยๆ ดีขึ้น ไม่ใช่รุนแรงขึ้น คุณอาจเห็นฟองหรือเส้นระดับในภาพหากมีการใส่ก๊าซ ลักษณะภาพจะเปลี่ยนเมื่อฟองเล็กลง

อย่าขยี้หรือกดตา ใช้ที่ครอบตาและยาตามคำสั่งของทีมรักษา หากแพทย์กำหนดท่าศีรษะ ให้ถามให้ชัดว่าต้องวางหน้าไปทางใด ทำระหว่างนอนหรือไม่ และอนุญาตให้พักเปลี่ยนท่าได้อย่างไร แหล่งข้อมูลระบุว่าบางคนต้องจัดท่าเป็นเวลาหลายวันถึงหนึ่งสัปดาห์หรือมากกว่า แต่ระยะเวลาขึ้นกับชนิดก๊าซและตำแหน่งรอยฉีก (aao.org)

ช่วง 1-2 สัปดาห์แรก

ช่วงนี้มักต้องพักและลดกิจกรรม หลีกเลี่ยงการออกกำลังกาย การยกของหนัก การก้มเบ่ง และกิจกรรมที่ทำให้ตากระแทก แหล่งข้อมูลหนึ่งระบุว่าอาการบวม มัว หรือไม่สบายอาจยังพบได้ในช่วง 2 สัปดาห์แรก และผู้ป่วยจำนวนหนึ่งยังไม่พร้อมขับรถหรือกลับไปทำงาน (aao.org)

การอ่าน ดูโทรศัพท์ หรือดูโทรทัศน์มักไม่ได้ทำให้จอประสาทตาหลุดเพราะการใช้สายตาโดยตรง แต่คุณอาจล้าและมองไม่ชัด หากท่าศีรษะที่แพทย์สั่งขัดกับการใช้หน้าจอ ต้องให้ความสำคัญกับท่าที่กำหนดก่อน

การกลับไปทำงาน

ระยะหยุดงานขึ้นกับวิธีผ่าตัด การมองเห็น การจัดท่าศีรษะ และลักษณะงาน ต้องให้จักษุแพทย์ประเมินก่อนกลับไปขับรถ ใช้เครื่องจักร ทำงานบนที่สูง ยกของหนัก หรือทำงานที่เสี่ยงกระแทกตา

อย่ากลับไปขับรถเพียงเพราะรู้สึกว่าตาดีขึ้น ต้องให้แพทย์ประเมินการมองเห็น ลานสายตา และความปลอดภัยก่อน โดยเฉพาะเมื่ออีกข้างมองเห็นไม่ดีหรือยังมีฟองก๊าซบังภาพ

การกลับมาเห็นชัด

การมองเห็นอาจเปลี่ยนแปลงทีละน้อยและใช้เวลาหลายเดือนกว่าจะคงที่ แต่หากการมองเห็นลดลงใหม่หรือฉับพลัน ไม่ควรรอดูตามกรอบเวลา ให้ติดต่อโรงพยาบาลทันที

ผลการมองเห็นไม่ควรประเมินจากวันแรกหลังผ่าตัด เพราะยาหยอด การอักเสบ ฟองก๊าซ ซิลิโคน และการเปลี่ยนค่าสายตาล้วนทำให้ภาพมัวได้ หากจุดรับภาพชัดลอกก่อนผ่าตัด ภาพตรงกลางอาจยังบิดเบี้ยวหรือไม่คมแม้จอประสาทตากลับมาติดแล้ว

การเดินทางและขึ้นที่สูง

หากมีฟองก๊าซในตา ห้ามโดยสารเครื่องบิน ขึ้นที่สูง หรือดำน้ำ จนกว่าจักษุแพทย์จะยืนยันว่าก๊าซหมด การลดลงของความกดอากาศทำให้ฟองก๊าซขยายและเพิ่มความดันในตาอย่างอันตรายได้ ข้อจำกัดนี้อาจกินเวลาหลายสัปดาห์ถึงหลายเดือนตามชนิดและปริมาณก๊าซ

การมองไม่เห็นฟองด้วยตัวเองไม่ได้ยืนยันว่าก๊าซหมดแล้ว หากไม่แน่ใจให้ถือว่ายังเดินทางไม่ได้จนกว่าจะได้รับการตรวจยืนยัน

ความเสี่ยงและภาวะแทรกซ้อน

การผ่าตัดมีเป้าหมายรักษาการมองเห็น แต่ไม่สามารถรับประกันว่าจอประสาทตาจะติดจากการผ่าตัดครั้งเดียว หรือการมองเห็นจะกลับมาระดับเดิม ภาวะแทรกซ้อนขึ้นกับชนิดการผ่าตัด ความซับซ้อนของจอประสาทตาที่ลอก และโรคตาที่มีอยู่เดิม (Mayo Clinic) ภาวะแทรกซ้อนร้ายแรงที่พบไม่บ่อยอาจทำให้สูญเสียการมองเห็นถาวร และในกรณีรุนแรงมากอาจสูญเสียลูกตาได้ นอกจากนี้ยังมีความเสี่ยงจากยาชา ยากล่อมประสาท หรือการดมยาสลบ ซึ่งต้องประเมินตามสุขภาพของแต่ละคน

จอประสาทตาลอกซ้ำหรือติดไม่สมบูรณ์

รอยฉีกใหม่อาจเกิดขึ้น จอประสาทตาอาจไม่แนบทุกส่วน หรือเกิดพังผืดดึงให้ลอกซ้ำ บางคนจึงต้องผ่าตัดเพิ่มเติม โดยเฉพาะกรณีมีพังผืดมาก บาดเจ็บรุนแรง หรือจอประสาทตาลอกมานาน

การมองเห็นไม่ฟื้นเต็มที่

แม้การผ่าตัดทำให้จอประสาทตากลับมาติด เซลล์รับแสงอาจได้รับความเสียหายไปแล้ว การมองเห็นจึงอาจยังมัว ภาพบิด สีเปลี่ยน หรือมีลานสายตาขาด ปัจจัยสำคัญคือระยะเวลาที่ลอกและจุดรับภาพชัดได้รับผลกระทบหรือไม่

ความดันตาสูงหรือต่ำผิดปกติ

ฟองก๊าซ การอักเสบ เลือดออก หรือการไหลเวียนน้ำในตาที่เปลี่ยนไปอาจทำให้ความดันตาสูง ในบางกรณีแผลรั่วหรือการสร้างน้ำในตาลดลงอาจทำให้ความดันต่ำ แพทย์จะติดตามด้วยการตรวจความดันตาและประเมินเส้นประสาทตา

เลือดออกและการติดเชื้อ

อาจมีเลือดออกในตาระหว่างหรือหลังผ่าตัด การติดเชื้อภายในลูกตาพบไม่บ่อยแต่รุนแรง อาการเตือนคือปวดตามากขึ้น ตาแดงมาก มีขี้ตาผิดปกติ หรือการมองเห็นลดลงอย่างรวดเร็ว ภาวะดังกล่าวต้องได้รับการตรวจทันที

ต้อกระจก

การตัดวุ้นตาและการเปลี่ยนแปลงภายในลูกตาอาจทำให้ต้อกระจกเกิดหรือดำเนินเร็วขึ้น โดยเฉพาะในผู้ที่ยังมีเลนส์ตาธรรมชาติ บางคนอาจต้องผ่าตัดต้อกระจกภายหลัง

พังผืดหรือบวมบริเวณจุดรับภาพชัด

หลังผ่าตัดอาจเกิดพังผืดบนจอประสาทตา หรือเกิดการบวมที่จุดรับภาพชัด ทำให้ภาพมัวหรือบิดเบี้ยว แพทย์อาจใช้การตรวจภาพตัดขวางจอประสาทตาเพื่อติดตาม

ค่าสายตาเปลี่ยน

การรัดลูกตาอาจทำให้สายตาสั้นเพิ่มหรือค่าสายตาเปลี่ยน การใส่ซิลิโคนก็อาจทำให้การหักเหแสงเปลี่ยนชั่วคราว โดยทั่วไปควรรอให้ตาคงที่ก่อนตัดแว่นใหม่ เว้นแต่แพทย์เห็นว่าควรแก้ไขเร็วกว่านั้น

การมองเห็นภาพซ้อนหรือกล้ามเนื้อตาทำงานไม่สมดุล

การบวม แผลเป็น หรือแถบรัดรอบลูกตาอาจรบกวนการเคลื่อนไหวของตาและทำให้เห็นภาพซ้อน อาการบางส่วนอาจดีขึ้นเมื่อบวมลดลง แต่หากคงอยู่อาจต้องตรวจเพิ่มเติม

ความเสี่ยงจากการจัดท่า

การคว่ำหน้าหรือคงท่าเป็นเวลานานอาจทำให้ปวดคอ ปวดหลัง ชาปลายมือ หรือเกิดแผลกดทับ ผู้สูงอายุและผู้ที่มีโรคข้อ โรคปอด หรือข้อจำกัดการเคลื่อนไหวควรแจ้งแพทย์ก่อน เพื่อเลือกวิธีผ่าตัดและวางแผนการจัดท่าที่ทำได้จริง

สัญญาณที่ต้องกลับไปพบแพทย์ทันที

หลังผ่าตัด อาการระคายเล็กน้อยและตามัวอาจเกิดได้ แต่ควรกลับไปพบแพทย์ทันทีหรือไปห้องฉุกเฉินเมื่อมีอาการต่อไปนี้

• ปวดตามากขึ้น หรือปวดรุนแรงกว่าวันก่อน
• การมองเห็นลดลงฉับพลันหลังจากเคยคงที่หรือดีขึ้น
• มีม่านดำ เงาดำ หรือส่วนของลานสายตาหายไปใหม่
• เห็นแสงวาบหรือจุดลอยเพิ่มขึ้นมากทันที
• ตาแดงหรือบวมมากขึ้นอย่างต่อเนื่อง
• มีขี้ตาเป็นหนองหรือสารคัดหลั่งผิดปกติ
• คลื่นไส้ อาเจียน ปวดศีรษะ หรือปวดตาร่วมกัน ซึ่งอาจสัมพันธ์กับความดันตาสูง
• มีเลือดออกมากหรือบาดเจ็บกระแทกตา
• มีไข้ร่วมกับอาการตาแย่ลง
• ไม่สามารถจัดท่าศีรษะตามที่กำหนดได้
• เผลอเดินทางขึ้นที่สูงหรือขึ้นเครื่องบินขณะที่อาจยังมีก๊าซในตา
• ต้องเข้ารับการดมยาสลบหรือหัตถการอื่นขณะที่ยังมีก๊าซในตา

อย่ารอถึงวันนัดหากการมองเห็นลดลงใหม่ เพราะการลอกซ้ำ ความดันตาสูง เลือดออก หรือการติดเชื้อจำเป็นต้องได้รับการประเมินเร็ว

ทางเลือกอื่น

เมื่อจอประสาทตาลอกชนิดมีรอยฉีกแล้ว การสังเกตอาการอย่างเดียวมักไม่ใช่ทางเลือกที่เหมาะสม เพราะจอประสาทตาไม่กลับไปติดอย่างมั่นคงได้เองในกรณีส่วนใหญ่ และการลอกอาจขยายไปกระทบจุดรับภาพชัด (Healthline) ส่วนจอประสาทตาลอกชนิดจากพังผืดดึงรั้งหรือชนิดมีน้ำรั่วโดยไม่มีรอยฉีก อาจใช้การควบคุมโรคต้นเหตุ การฉีดยา เลเซอร์ การติดตาม หรือการผ่าตัดตามชนิดและความรุนแรง

อย่างไรก็ตาม ไม่ใช่ทุกคนที่มีรอยฉีกต้องเข้ารับการผ่าตัดภายในลูกตา ทางเลือกขึ้นกับระยะของโรค

เลเซอร์และการจี้เย็นเป็นการรักษารอยฉีกก่อนลอก หรือใช้เป็นส่วนหนึ่งของการซ่อมจอประสาทตา ไม่ใช่วิธีทดแทนการผ่าตัดทุกกรณี หากน้ำเข้าไปใต้จอประสาทตาเป็นบริเวณกว้างแล้ว อาจต้องใช้วิธีที่ทำให้จอประสาทตากลับมาแนบด้วย

หากการมองเห็นไม่ฟื้นเต็มที่ การฟื้นฟูสายตาอาจช่วยให้ใช้การมองเห็นที่เหลือได้ดีขึ้น เช่น ปรับแสงในบ้าน ใช้อุปกรณ์ขยาย ปรับหน้าจอ และลดสิ่งกีดขวางเพื่อป้องกันการหกล้ม การฟื้นฟูไม่ได้ทำให้จอประสาทตากลับเป็นปกติ แต่ช่วยเพิ่มความปลอดภัยและความสามารถในการใช้ชีวิต

สิทธิการรักษา

การผ่าตัดจอประสาทตาลอกอาจอยู่ในสิทธิการรักษาเมื่อแพทย์วินิจฉัยว่ามีข้อบ่งชี้ แต่เงื่อนไขขึ้นกับสิทธิ โรงพยาบาลตามสิทธิ ระบบส่งต่อ และรายการอุปกรณ์หรือวิธีรักษาที่จำเป็น ควรติดต่อหน่วยสิทธิของโรงพยาบาลโดยเร็ว เพราะภาวะนี้อาจรอขั้นตอนเอกสารนานไม่ได้

บัตรทอง

โดยทั่วไปควรเริ่มที่หน่วยบริการตามสิทธิ หากเป็นเหตุฉุกเฉินหรือมีอาการสูญเสียการมองเห็นเฉียบพลัน ให้ไปสถานพยาบาลที่พร้อมประเมินก่อน โรงพยาบาลจะพิจารณาความเร่งด่วนและขั้นตอนส่งต่อไปยังจักษุแพทย์ด้านจอประสาทตา

ควรถามว่า

• ต้องใช้หนังสือส่งตัวหรือไม่
• โรงพยาบาลตามสิทธิมีทีมและอุปกรณ์พร้อมรักษาหรือไม่
• หากต้องส่งต่อ ใครเป็นผู้ประสานและต้องนำเอกสารใดไป
• อุปกรณ์หรือขั้นตอนหลังผ่าตัดอยู่ในสิทธิหรือมีเงื่อนไขใด

ประกันสังคม

ควรติดต่อโรงพยาบาลที่เลือกไว้ตามสิทธิและแจ้งว่าเป็นอาการทางตาเร่งด่วน หากโรงพยาบาลไม่มีบริการเฉพาะทาง อาจต้องเข้าสู่กระบวนการส่งต่อ เงื่อนไขอาจต่างกันระหว่างกรณีฉุกเฉินกับกรณีที่นัดผ่าตัดได้

เตรียมบัตรประจำตัว ข้อมูลโรงพยาบาลตามสิทธิ ผลตรวจ และเอกสารส่งต่อ หากไปตรวจนอกเครือข่ายแล้ว ให้ถามทั้งโรงพยาบาลต้นทางและปลายทางว่าต้องดำเนินการอย่างไร โดยไม่ควรเลื่อนการประเมินอาการฉุกเฉินเพื่อรอเอกสาร

ประกันสุขภาพเอกชน

ความคุ้มครองขึ้นกับกรมธรรม์ สาเหตุของจอประสาทตาลอก ระยะเวลารอคอย โรคเดิม วงเงิน และการอนุมัติก่อนรักษา ควรให้โรงพยาบาลส่งข้อมูลการวินิจฉัยและแผนผ่าตัดเพื่อขอพิจารณาโดยเร็ว

คำถามสำคัญ ได้แก่

• ต้องขออนุมัติก่อนผ่าตัดหรือไม่
• คุ้มครองการรักษาแบบกลับบ้านวันเดียวหรือการนอนโรงพยาบาลอย่างไร
• คุ้มครองอุปกรณ์ที่ใส่ในตา การตรวจติดตาม และการผ่าตัดเพิ่มเติมหรือไม่
• หากเป็นเหตุฉุกเฉิน ต้องแจ้งบริษัทภายในขั้นตอนใด
• ต้องใช้รายงานแพทย์ ผลตรวจ หรือเอกสารใดบ้าง

อย่าตัดสินใจเลื่อนการรักษาที่แพทย์เห็นว่าเร่งด่วนเพียงเพื่อรอการยืนยันสิทธิ ให้แจ้งทีมรักษาว่ากำลังประสานสิทธิ เพื่อช่วยวางแผนทั้งด้านการรักษาและเอกสารควบคู่กัน

จ่ายเอง ส่วนร่วมจ่าย หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน

หากต้องจ่ายค่ารักษาเองทั้งหมด หรือจ่ายบางส่วน เช่น ส่วนร่วมจ่าย (Co-payment) ตามเงื่อนไขกรมธรรม์ หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน ควรขอใบประเมินค่าใช้จ่ายจากโรงพยาบาลก่อนตัดสินใจ และถามให้ชัดว่ารวมค่าแพทย์ ค่าห้อง ค่าอุปกรณ์ และการตรวจติดตามหลังผ่าตัดหรือไม่ ทางเลือกหนึ่งสำหรับการชำระคือการผ่อน เช่น บริการผ่อน 0% ผ่านบัตรเครดิตนานสูงสุด 10 เดือนของ HDcare

คำถามที่พบบ่อย

ผ่าตัดจอประสาทตาลอกต้องรีบแค่ไหน

จอประสาทตาลอกชนิดมีรอยฉีกควรได้รับการประเมินโดยจักษุแพทย์ทันที และหลายกรณีต้องรักษาภายในช่วงเวลาสั้นๆ หลังวินิจฉัย ความเร่งด่วนขึ้นกับว่าจุดรับภาพชัดยังติดอยู่หรือหลุดแล้ว ตำแหน่งรอยฉีก และการลอกกำลังขยายหรือไม่ (Mayo Clinic) จอประสาทตาลอกชนิดอื่นต้องตรวจแยกชนิดและประเมินสาเหตุก่อนเลือกวิธีและความเร่งด่วนในการรักษา

ผ่าตัดแล้วสายตาจะกลับมาเหมือนเดิมไหม

ไม่สามารถรับประกันว่าสายตาจะกลับมาเหมือนเดิม แม้จอประสาทตากลับมาติดแล้ว ผลขึ้นกับตำแหน่งและระยะเวลาที่ลอก โดยเฉพาะว่าจุดรับภาพชัดได้รับผลกระทบหรือไม่ รวมถึงพังผืดและโรคตาร่วม

การผ่าตัดเจ็บไหม

ระหว่างผ่าตัดจะมีการระงับความรู้สึก จึงไม่ควรมีอาการปวดรุนแรง แต่อาจรู้สึกกด ตึง หรือเห็นแสงได้หากใช้ยาชาเฉพาะบริเวณ หลังผ่าตัดอาจระคายหรือปวดเล็กน้อย หากปวดมากขึ้นหรือปวดรุนแรงต้องติดต่อโรงพยาบาลทันที

ต้องนอนคว่ำทุกคนหรือไม่

ไม่ใช่ทุกคนต้องนอนคว่ำ ท่าที่ต้องใช้ขึ้นกับตำแหน่งรอยฉีกและชนิดของสารที่ใส่ในตา บางคนต้องก้มหน้า บางคนต้องตะแคงหรือหันศีรษะอีกแบบ จึงควรทำตามภาพหรือคำสั่งเฉพาะที่ทีมผ่าตัดให้

ต้องจัดท่าศีรษะนานเท่าไร

อาจต้องจัดท่าตั้งแต่หลายวันถึงหนึ่งสัปดาห์หรือมากกว่า หากมีฟองก๊าซ แต่ระยะเวลาจริงขึ้นกับชนิดก๊าซ ตำแหน่งรอยฉีก และการตอบสนองหลังผ่าตัด แพทย์จะเป็นผู้กำหนดและปรับระยะเวลาตามผลตรวจ

หลังผ่าตัดขึ้นเครื่องบินได้เมื่อไร

ขึ้นเครื่องบินได้เมื่อจักษุแพทย์ยืนยันว่าฟองก๊าซในตาหมดแล้วเท่านั้น ระยะเวลาอาจเป็นหลายสัปดาห์ถึงหลายเดือนตามชนิดก๊าซ ห้ามประเมินจากความรู้สึกหรือขนาดฟองที่เห็นเอง

ถ้าใส่น้ำมันซิลิโคนต้องเอาออกหรือไม่

บางคนต้องผ่าตัดนำออกภายหลัง แต่บางสถานการณ์อาจคงไว้ได้นานกว่า การตัดสินใจขึ้นกับความมั่นคงของจอประสาทตา ความดันตา ความใสของกระจกตา และความเสี่ยงที่จะลอกซ้ำ

หลังผ่าตัดใช้โทรศัพท์หรืออ่านหนังสือได้ไหม

โดยทั่วไปการใช้สายตาไม่ได้ทำให้จอประสาทตาหลุดโดยตรง แต่ภาพอาจมัวและตาล้าง่าย ควรใช้ช่วงสั้นๆ และต้องไม่รบกวนท่าศีรษะที่แพทย์กำหนด หากปวดตาหรือมองแย่ลงให้หยุดและติดต่อทีมรักษา

กลับไปทำงานได้เมื่อไร

ระยะหยุดงานขึ้นกับวิธีผ่าตัด การมองเห็น การจัดท่าศีรษะ และลักษณะงาน ต้องให้จักษุแพทย์ประเมินก่อนกลับไปขับรถ ใช้เครื่องจักร ทำงานบนที่สูง ยกของหนัก หรือทำงานที่เสี่ยงกระแทกตา

ออกกำลังกายได้เมื่อไร

ช่วงแรกควรหลีกเลี่ยงการวิ่ง กระโดด ยกของหนัก เบ่ง และกีฬาที่เสี่ยงกระแทกตา การกลับไปออกกำลังกายควรเพิ่มทีละขั้นหลังแพทย์ตรวจว่าจอประสาทตาคงที่แล้ว ระยะเวลาแตกต่างตามวิธีผ่าตัดและผลติดตาม

ฟองดำหรือเส้นระดับที่เห็นหลังผ่าตัดคืออะไร

หากใส่ก๊าซ คุณอาจเห็นขอบฟองเป็นเส้นหรือเงาที่ขยับตามการเคลื่อนไหวของศีรษะ และฟองควรค่อยๆ เล็กลง หากเงาเพิ่มขึ้นแทนที่จะลดลง มีม่านดำใหม่ หรือการมองเห็นลดลง ให้กลับไปตรวจทันที

จอประสาทตาลอกซ้ำได้หรือไม่

ลอกซ้ำได้จากรอยฉีกใหม่ พังผืดดึงรั้ง หรือบริเวณเดิมยังไม่แนบมั่นคง จึงต้องไปตามนัดและกลับไปตรวจก่อนนัดหากเห็นแสงวาบ จุดลอยเพิ่มขึ้น หรือมีม่านดำใหม่

ตาอีกข้างมีโอกาสลอกด้วยหรือไม่

ตาอีกข้างอาจมีปัจจัยเสี่ยงร่วมกัน เช่น สายตาสั้นมาก ความเสื่อมของจอประสาทตารอบนอก หรือประวัติครอบครัว แพทย์จึงมักตรวจตาทั้งสองข้าง แม้อีกข้างไม่มีอาการ

เลเซอร์อย่างเดียวแทนการผ่าตัดได้ไหม

สำหรับจอประสาทตาลอกชนิดมีรอยฉีก เลเซอร์อาจเพียงพอเมื่อมีรอยฉีกหรือรูแต่จอประสาทตายังไม่ลอก หากลอกแล้วเป็นบริเวณชัดเจน มักต้องมีวิธีช่วยให้จอประสาทตากลับไปแนบ เช่น ก๊าซ การรัดลูกตา หรือการตัดวุ้นตา ส่วนจอประสาทตาลอกชนิดอื่นอาจใช้การรักษาโรคต้นเหตุ การฉีดยา เลเซอร์ การติดตาม หรือการผ่าตัดตามผลตรวจของจักษุแพทย์

ถ้ากลัวการผ่าตัด สามารถรอดูอาการก่อนได้ไหม

เมื่อยืนยันว่าจอประสาทตาลอกชนิดมีรอยฉีกแล้ว การรอดูอาการมักเพิ่มความเสี่ยงที่การลอกจะขยายและการมองเห็นเสียมากขึ้น บอกแพทย์ได้ตรงๆ ว่าคุณกังวลเรื่องใด เพื่อให้แพทย์อธิบายวิธีระงับความรู้สึก ทางเลือกที่เหมาะสม และผลของการเลื่อนรักษาก่อนที่คุณจะตัดสินใจ หากเป็นจอประสาทตาลอกชนิดอื่น จักษุแพทย์จะพิจารณาว่าควรรักษาโรคต้นเหตุ ฉีดยา ทำเลเซอร์ ติดตาม หรือผ่าตัด

ข้อมูลอ้างอิง

• Healthline: Detached Retina Recovery Process, Timeline, and Outlook — เกี่ยวกับ Retinal detachment repair — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
• aao.org: Managing Complications of Retinal Detachment Repair Surgery — เกี่ยวกับ Retinal detachment repair — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
• Mayo Clinic: Retinal detachment - Diagnosis and treatment — เกี่ยวกับ Retinal-detachment repair — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำวินิจฉัยหรือคำแนะนำจากแพทย์ได้

หากมีอาการผิดปกติหลังผ่าตัด ควรติดต่อแพทย์หรือโรงพยาบาลทันที