ผ่าตัดมะเร็งตับอ่อน

ผ่าตัดมะเร็งตับอ่อน (Pancreatic-cancer surgery) คือการนำก้อนมะเร็งพร้อมเนื้อเยื่อหรืออวัยวะข้างเคียงบางส่วนออก โดยวิธีผ่าตัดขึ้นกับว่าก้อนอยู่บริเวณหัว ลำตัว หรือหางของตับอ่อน การผ่าตัดเป็นการรักษาหลักเมื่อทีมแพทย์ประเมินว่านำก้อนออกได้และร่างกายแข็งแรงพอ แต่ไม่ใช่ผู้ป่วยทุกคนที่เหมาะกับการผ่าตัด

ผ่าตัดมะเร็งตับอ่อน คืออะไร

การผ่าตัดรักษามะเร็งตับอ่อนคือการนำส่วนของตับอ่อนที่มีก้อนออก พร้อมตัดเนื้อเยื่อหรืออวัยวะใกล้เคียงตามความจำเป็น ศัลยแพทย์มักนำต่อมน้ำเหลืองบริเวณใกล้เคียงออกไปตรวจด้วย เพื่อประเมินการกระจายของโรคและช่วยวางแผนการรักษาหลังผ่าตัด

ตับอ่อนอยู่ลึกด้านหลังช่องท้อง มีหน้าที่สร้างน้ำย่อยอาหารและฮอร์โมนที่ควบคุมระดับน้ำตาล การตัดตับอ่อนจึงอาจส่งผลต่อทั้งการย่อยอาหารและการควบคุมน้ำตาล ผลกระทบมากน้อยต่างกันตามปริมาณตับอ่อนที่เหลืออยู่ สภาพตับอ่อนเดิม และสุขภาพของผู้ป่วย

เป้าหมายของการผ่าตัดต้องตกลงกันให้ชัดเจนก่อนรักษา โดยทั่วไปแบ่งได้เป็น 2 ลักษณะ

• ผ่าตัดเพื่อนำมะเร็งออกทั้งหมดเท่าที่ประเมินได้

ใช้เมื่อการตรวจบ่งชี้ว่ามะเร็งยังอยู่ในขอบเขตที่ตัดออกได้ ผู้ป่วยอาจยังต้องรับเคมีบำบัดก่อนหรือหลังผ่าตัดตามระยะโรค ผลตรวจชิ้นเนื้อ และแผนของทีมมะเร็ง อย่างไรก็ตาม การตัดก้อนได้ทั้งหมดตามที่ตรวจพบไม่รับประกันการหายขาด มะเร็งอาจกลับเป็นซ้ำได้ จึงมักต้องพิจารณาเคมีบำบัดและติดตามโรคต่อเนื่องตามผลพยาธิวิทยาและสภาพร่างกาย

• ทำหัตถการเพื่อบรรเทาอาการ

หากมะเร็งแพร่กระจายหรือไม่สามารถตัดออกได้ การผ่าตัดใหญ่เพื่อนำก้อนออกมักไม่ใช่คำตอบ แพทย์อาจใช้การใส่ท่อค้ำยันหรือทำทางเบี่ยงเพื่อแก้ท่อน้ำดีหรือลำไส้อุดตัน วิธีเหล่านี้ช่วยลดอาการ แต่ไม่ได้กำจัดมะเร็ง (Cedars-Sinai)

ชนิดของการผ่าตัดที่พบบ่อยมีดังนี้

การผ่าตัดแบบวิปเปิลเป็นการผ่าตัดที่ซับซ้อน หลังตัดอวัยวะส่วนที่เกี่ยวข้องแล้ว ศัลยแพทย์ต้องต่อทางเดินอาหารขึ้นใหม่ โดยเชื่อมตับอ่อนและท่อน้ำดีส่วนที่เหลือเข้ากับลำไส้ เพื่อให้น้ำย่อย น้ำดี และอาหารยังผ่านได้ (Cleveland Clinic)

การผ่าตัดอาจทำผ่านแผลเปิด หรือใช้วิธีแผลเล็กผ่านกล้องตามความเหมาะสม วิธีแผลเล็กไม่ได้เหมาะกับทุกคน และอาจต้องเปลี่ยนเป็นการผ่าตัดเปิดระหว่างทำหากพบว่าก้อนซับซ้อน มีพังผืด เลือดออก หรือจำเป็นต้องเข้าถึงหลอดเลือดสำคัญ

ใครควรทำ / ใครไม่ควรทำ

ผู้ที่อาจเหมาะกับการผ่าตัดคือผู้ที่ทีมรักษาประเมินว่ามะเร็งสามารถตัดออกได้ และสุขภาพแข็งแรงพอรับการผ่าตัดใหญ่ การประเมินไม่ได้ดูเพียงว่ามีก้อนหรือไม่ แต่พิจารณาร่วมกันหลายด้าน ได้แก่

• ก้อนอยู่ส่วนใดของตับอ่อน
• ก้อนสัมผัสหรือลุกลามเข้าหลอดเลือดสำคัญหรือไม่
• มีการกระจายไปตับ เยื่อบุช่องท้อง ปอด หรืออวัยวะอื่นหรือไม่
• ผลชิ้นเนื้อและชนิดของมะเร็ง
• ภาวะโภชนาการ น้ำหนักตัว และความสามารถในการทำกิจวัตร
• การทำงานของหัวใจ ปอด ไต และตับ
• โรคประจำตัว เช่น เบาหวาน โรคหัวใจ หรือโรคหลอดเลือด
• การตอบสนองต่อเคมีบำบัดในผู้ที่ได้รับยาก่อนผ่าตัด

แพทย์มักใช้เอกซเรย์คอมพิวเตอร์หรือคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้าเพื่อดูตำแหน่งก้อน หลอดเลือด และการกระจาย บางรายอาจต้องส่องกล้องอัลตราซาวนด์ เก็บชิ้นเนื้อ หรือตรวจช่องท้องผ่านกล้องก่อน เพื่อค้นหาการกระจายขนาดเล็กที่ภาพถ่ายยังไม่แสดงชัด (Cleveland Clinic; Cedars-Sinai)

ผู้ป่วยบางรายมีมะเร็งที่อยู่ใกล้หลอดเลือดจนยังตัดออกได้ยาก ทีมรักษาอาจเสนอเคมีบำบัด หรือเคมีบำบัดร่วมกับรังสีรักษาก่อน แล้วตรวจภาพซ้ำเพื่อพิจารณาการผ่าตัด การได้รับยาก่อนผ่าตัดจึงไม่ได้แปลว่าไม่มีโอกาสผ่าตัดเสมอไป แต่ขึ้นกับพฤติกรรมของโรคและผลประเมินรอบใหม่

การผ่าตัดมักไม่ใช่ทางเลือกหลักในสถานการณ์ต่อไปนี้

• มะเร็งกระจายไปอวัยวะอื่นแล้ว
• ก้อนลุกลามจนไม่สามารถตัดออกพร้อมเหลือขอบเขตที่เหมาะสมได้
• สุขภาพโดยรวมไม่แข็งแรงพอสำหรับการผ่าตัดและการพักฟื้น
• โรคหัวใจ ปอด หรือโรคประจำตัวอื่นยังควบคุมไม่ได้
• ภาวะขาดสารอาหารรุนแรงยังไม่ได้รับการแก้ไข
• ประโยชน์ที่คาดว่าจะได้รับไม่คุ้มกับความเสี่ยงของการผ่าตัดใหญ่

บางครั้งภาพตรวจก่อนผ่าตัดดูเหมือนนำก้อนออกได้ แต่เมื่อเปิดช่องท้องแล้วพบการกระจายหรือการลุกลามมากกว่าที่เห็น ศัลยแพทย์อาจหยุดการตัดก้อน และทำเพียงหัตถการบรรเทาการอุดตันหากจำเป็น เรื่องนี้ควรถูกอธิบายไว้ในกระบวนการยินยอมก่อนผ่าตัด

ผู้สูงอายุไม่ได้ถูกตัดสิทธิ์จากการผ่าตัดเพราะอายุเพียงอย่างเดียว สิ่งสำคัญกว่าคือความแข็งแรง การทำงานของอวัยวะ โรคร่วม ภาวะโภชนาการ และความสามารถในการฟื้นตัว การประเมินโดยทีมหลายสาขาช่วยชั่งน้ำหนักประโยชน์และความเสี่ยงเป็นรายคน

เตรียมตัวก่อนผ่าตัด

การเตรียมตัวเริ่มจากยืนยันระยะโรคและเป้าหมายการรักษา คุณควรรู้ว่าการผ่าตัดที่เสนอชื่ออะไร จะตัดอวัยวะส่วนใด มีโอกาสเปลี่ยนแผนระหว่างผ่าตัดหรือไม่ และคาดว่าจะต้องรับการรักษาอื่นต่ออย่างไร

การตรวจและประเมินก่อนผ่าตัด

การตรวจอาจประกอบด้วยภาพถ่ายช่องท้อง การตรวจเลือด การทำงานของตับและไต ระดับน้ำตาล ภาวะการแข็งตัวของเลือด คลื่นไฟฟ้าหัวใจ หรือการตรวจปอด ทั้งนี้ขึ้นกับอายุ โรคประจำตัว และชนิดการผ่าตัด

หากมีตัวเหลืองจากท่อน้ำดีอุดตัน แพทย์จะประเมินว่าต้องระบายน้ำดีหรือใส่ท่อค้ำยันก่อนหรือไม่ ไม่ใช่ทุกคนที่ต้องทำ หากน้ำหนักลดมาก กินอาหารได้น้อย หรือร่างกายอ่อนแรง อาจต้องวางแผนโภชนาการก่อนผ่าตัด (Cleveland Clinic)

อาหารและการงดน้ำงดอาหาร

โรงพยาบาลจะกำหนดเวลาหยุดอาหารและเครื่องดื่มตามเวลาผ่าตัดและแนวทางของวิสัญญีแพทย์ ทำตามคำสั่งที่ได้รับโดยตรง เพราะชนิดของของเหลวและโรคประจำตัวอาจทำให้คำแนะนำต่างกัน หากเผลอกินหรือดื่มหลังเวลาที่กำหนด ให้แจ้งทีมรักษา ไม่ควรปิดบังเพราะมีผลต่อความเสี่ยงระหว่างดมยาสลบ

ก่อนถึงวันงดอาหาร ควรกินอาหารที่มีโปรตีนและพลังงานเพียงพอตามที่นักกำหนดอาหารหรือทีมรักษาแนะนำ ผู้ที่กินไม่ได้ อาเจียน หรือมีน้ำหนักลดต่อเนื่องควรแจ้งแพทย์ ไม่ควรรอจนถึงวันผ่าตัด

ยาที่ใช้อยู่

แจ้งรายชื่อยาทุกชนิด รวมถึง

• ยาต้านการแข็งตัวของเลือดและยาต้านเกล็ดเลือด
• ยาเบาหวานและอินซูลิน
• ยาลดความดันและยารักษาโรคหัวใจ
• ยาสเตียรอยด์
• สมุนไพร วิตามิน และอาหารเสริม
• ยาที่ซื้อกินเอง

ยาบางชนิดต้องหยุดหรือปรับก่อนผ่าตัด แต่ห้ามกำหนดเวลาเอง ศัลยแพทย์หรือวิสัญญีแพทย์จะระบุว่าตัวใดต้องหยุด เมื่อใด และต้องใช้ยาอื่นทดแทนหรือไม่ การหยุดยาป้องกันลิ่มเลือดเองอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อหลอดเลือดอุดตัน ขณะที่กินต่อโดยไม่มีแผนอาจเพิ่มความเสี่ยงเลือดออก

ผู้เป็นเบาหวานควรขอแผนเฉพาะสำหรับช่วงงดอาหาร วันผ่าตัด และช่วงหลังผ่าตัด เพราะการกินอาหารและระดับน้ำตาลอาจเปลี่ยนไปมาก อย่าปรับยาหรืออินซูลินเอง

การเตรียมร่างกายและบ้าน

หากสูบบุหรี่ ควรแจ้งทีมรักษาและขอความช่วยเหลือในการหยุด การฝึกเดิน หายใจลึก และเพิ่มกิจกรรมตามกำลังอาจช่วยเตรียมร่างกาย แต่ไม่ควรออกกำลังหนักจนเหนื่อยเกินไปหรือทำให้น้ำหนักลดเพิ่ม

ควรจัดคนช่วยดูแลหลังกลับบ้าน โดยเฉพาะเรื่องอาหาร การเดินทางไปติดตามผล และงานบ้าน ช่วงแรกคุณอาจเหนื่อยง่าย กินได้ครั้งละน้อย และยังไม่ควรยกของหนัก

สิ่งที่ควรนำไปโรงพยาบาล

• บัตรประจำตัวและเอกสารสิทธิการรักษา
• รายชื่อยาและประวัติแพ้ยา
• ผลตรวจหรือแผ่นภาพที่โรงพยาบาลขอ
• รายชื่อผู้ติดต่อฉุกเฉิน
• เสื้อผ้าหลวมและรองเท้ากันลื่น
• อุปกรณ์ที่ใช้ประจำ เช่น แว่นตาหรือเครื่องช่วยฟัง
• เอกสารเจตนาหรือหนังสือมอบอำนาจ หากมีและต้องการใช้

ขั้นตอนการผ่าตัด

รายละเอียดแตกต่างกันตามตำแหน่งก้อน แต่ลำดับโดยทั่วไปเป็นดังนี้

1. ยืนยันตัวตนและแผนผ่าตัด

ก่อนเข้าห้องผ่าตัด ทีมจะตรวจชื่อ หัตถการ ตำแหน่งโรค ประวัติแพ้ยา และเอกสารยินยอม คุณยังสามารถถามว่ามีแผนตัดอวัยวะใดบ้าง และหากพบว่าตัดก้อนไม่ได้ ศัลยแพทย์มีแผนสำรองอย่างไร

2. ดมยาสลบและติดอุปกรณ์เฝ้าระวัง

การผ่าตัดตับอ่อนใช้การดมยาสลบ คุณจะหลับตลอดการผ่าตัด ทีมวิสัญญีจะติดตามความดัน ชีพจร ออกซิเจน และสัญญาณสำคัญอื่น อาจมีสายให้สารน้ำ สายสวนปัสสาวะ และวิธีควบคุมความปวดเพิ่มเติมตามความเหมาะสม (Mayo Clinic)

3. เปิดช่องท้องและตรวจการกระจาย

ศัลยแพทย์อาจผ่าตัดผ่านแผลเปิด หรือใช้เครื่องมือผ่านแผลขนาดเล็ก ในช่วงต้นจะตรวจตับ เยื่อบุช่องท้อง และบริเวณรอบตับอ่อน หากพบการกระจายที่ไม่เห็นจากภาพตรวจก่อนหน้า อาจเก็บชิ้นเนื้อส่งตรวจและปรับแผน

4. แยกก้อนออกจากอวัยวะและหลอดเลือด

ตับอ่อนอยู่ใกล้หลอดเลือดสำคัญ ท่อน้ำดี กระเพาะอาหาร และลำไส้เล็ก ศัลยแพทย์ต้องแยกเนื้อเยื่ออย่างระมัดระวัง รวมทั้งควบคุมหลอดเลือดและประเมินว่าก้อนนำออกได้หรือไม่

5. ตัดอวัยวะตามชนิดการผ่าตัด

หากก้อนอยู่ที่หัวตับอ่อน ศัลยแพทย์มักตัดหัวตับอ่อน ลำไส้เล็กส่วนต้น ถุงน้ำดี และท่อน้ำดีบางส่วน อาจตัดส่วนปลายของกระเพาะอาหารหรือเก็บไว้ ขึ้นกับตำแหน่งก้อนและเทคนิคที่เลือก

หากก้อนอยู่ที่ลำตัวหรือหางตับอ่อน ศัลยแพทย์จะตัดตับอ่อนส่วนปลาย และอาจตัดม้ามเพราะหลอดเลือดอยู่ใกล้กัน หากต้องตัดม้าม ทีมรักษาจะวางแผนป้องกันการติดเชื้อที่เกี่ยวข้องกับการไม่มีม้าม

หากต้องตัดตับอ่อนทั้งหมด ผู้ป่วยจะไม่สามารถสร้างอินซูลินและน้ำย่อยจากตับอ่อนได้ตามปกติ จึงต้องมีแผนควบคุมเบาหวานและทดแทนเอนไซม์ช่วยย่อยอาหารระยะยาว (Cedars-Sinai)

6. ต่อระบบทางเดินอาหารกลับเข้าด้วยกัน

ในการผ่าตัดแบบวิปเปิล ศัลยแพทย์จะต่อส่วนตับอ่อนที่เหลือเข้ากับลำไส้ ต่อท่อน้ำดีเข้ากับลำไส้ และต่อกระเพาะอาหารหรือลำไส้ส่วนที่เหลือเพื่อให้อาหารผ่านได้ จุดต่อเหล่านี้ต้องได้รับการเฝ้าระวังการรั่วหลังผ่าตัด

7. ตรวจเลือดออก วางสายระบาย และปิดแผล

ศัลยแพทย์ตรวจความเรียบร้อยก่อนปิดแผล บางรายมีสายระบายของเหลวออกจากช่องท้อง เพื่อช่วยติดตามว่ามีเลือด น้ำดี หรือน้ำย่อยตับอ่อนรั่วหรือไม่ การมีหรือไม่มีสายระบายขึ้นกับการประเมินระหว่างผ่าตัด

หลังผ่าตัด คุณจะถูกย้ายไปห้องพักฟื้น หอผู้ป่วยศัลยกรรม หรือหอผู้ป่วยวิกฤตตามสภาพร่างกายและความซับซ้อนของการผ่าตัด การเข้าหอผู้ป่วยวิกฤตไม่ได้หมายความว่าเกิดภาวะแทรกซ้อนเสมอไป บางแห่งใช้เพื่อเฝ้าระวังอย่างใกล้ชิดในช่วงแรก

ใช้เวลานานแค่ไหน

การผ่าตัดแบบวิปเปิลอาจใช้เวลาประมาณ 4-12 ชั่วโมง ตามข้อมูลจากแหล่งอ้างอิงต่างประเทศ โดยขึ้นกับวิธีผ่าตัด ตำแหน่งก้อน ความเกี่ยวข้องกับหลอดเลือด พังผืด และสิ่งที่พบระหว่างผ่าตัด (Mayo Clinic) ระยะเวลาจริงในโรงพยาบาลไทยอาจต่างออกไป และทีมผ่าตัดจะให้ค่าประมาณที่เหมาะกับแผนของคุณ

การตัดตับอ่อนส่วนปลายอาจใช้เวลาน้อยกว่าการผ่าตัดแบบวิปเปิลในบางราย แต่ไม่ควรใช้เวลาที่สั้นกว่าเป็นตัวตัดสินว่าวิธีใดดีกว่า เพราะชนิดการผ่าตัดถูกกำหนดจากตำแหน่งโรค ไม่ใช่ความสะดวกหรือระยะเวลาเพียงอย่างเดียว

ทุกวิธีใช้การดมยาสลบ การเตรียมก่อนผ่าตัดและการเฝ้าระวังหลังผ่าตัดทำให้เวลาที่ครอบครัวรอนานกว่าระยะผ่าตัดจริงได้ หากใช้เวลานานกว่าที่คาด ไม่ได้แปลว่าเกิดอันตรายเสมอไป ทีมอาจกำลังแยกก้อน ควบคุมเลือดออก หรือตรวจจุดต่ออย่างละเอียด

การผ่าตัดนี้ไม่ใช่หัตถการที่กลับบ้านในวันเดียว โดยทั่วไปต้องนอนโรงพยาบาลเพื่อเฝ้าระวังการทำงานของทางเดินอาหาร การรั่ว เลือดออก การติดเชื้อ ระดับน้ำตาล และความสามารถในการกิน ระยะนอนโรงพยาบาลขึ้นกับชนิดผ่าตัด ภาวะแทรกซ้อน และแนวทางของแต่ละโรงพยาบาล แหล่งอ้างอิงต่างประเทศระบุว่าหลังการผ่าตัดแบบวิปเปิลมักต้องอยู่โรงพยาบาลอย่างน้อยประมาณหนึ่งสัปดาห์ แต่ไม่ควรนำช่วงดังกล่าวมาใช้เป็นกำหนดตายตัวสำหรับผู้ป่วยในประเทศไทย

พักฟื้นนานแค่ไหน

การพักฟื้นวัดจากหลายเรื่อง ไม่ใช่เฉพาะวันที่แผลแห้ง ระบบย่อยอาหาร ความอยากอาหาร น้ำหนัก ระดับน้ำตาล กำลังกล้ามเนื้อ และการรักษามะเร็งระยะต่อไปล้วนมีผล

แหล่งอ้างอิงต่างประเทศระบุว่าหลายคนกลับทำกิจกรรมตามปกติได้ประมาณ 4-6 สัปดาห์ หลังการผ่าตัดแบบวิปเปิล แต่ระยะจริงขึ้นกับสุขภาพก่อนผ่าตัด ความซับซ้อนของการผ่าตัด ภาวะแทรกซ้อน และลักษณะงาน (Mayo Clinic) งานที่ต้องยกของ ขับรถนาน หรือใช้แรงมากมักต้องรอนานกว่างานนั่งโต๊ะ ศัลยแพทย์ควรเป็นผู้กำหนดว่าเมื่อใดจึงกลับไปทำงาน ขับรถ หรือยกของได้

ช่วงแรกผู้ป่วยมักอิ่มเร็ว จึงอาจกินมื้อเล็กแต่บ่อย เน้นอาหารที่ให้โปรตีนและพลังงานตามคำแนะนำ หากมีอุจจาระมัน ลอยน้ำ กลิ่นแรง ท้องอืด หรือผอมลงต่อเนื่อง อาจมีน้ำย่อยจากตับอ่อนไม่เพียงพอ ทีมรักษาจะประเมินว่าต้องใช้เอนไซม์ช่วยย่อยอาหารหรือไม่ ไม่ควรเริ่มหรือปรับขนาดเอง

ระดับน้ำตาลอาจสูงขึ้นหลังตัดตับอ่อนบางส่วน และผู้ที่ตัดตับอ่อนทั้งหมดจะต้องมีแผนทดแทนอินซูลินระยะยาว (Cedars-Sinai) อาการกระหายน้ำมาก ปัสสาวะบ่อย สับสน เหงื่อออก ใจสั่น หรืออ่อนแรงผิดปกติควรได้รับการตรวจระดับน้ำตาล

ผลชิ้นเนื้อมักใช้กำหนดระยะโรค ประเมินขอบเขตที่ตัดออก และวางแผนรักษาต่อ ระยะเวลารอผลขึ้นกับกระบวนการของโรงพยาบาล การฟื้นตัวที่ดีไม่ได้หมายความว่าไม่ต้องติดตามมะเร็ง และการต้องรับเคมีบำบัดต่อไม่ได้หมายความว่าการผ่าตัดล้มเหลว ทั้งสองอย่างเป็นส่วนต่างๆ ของแผนรักษาเดียวกันได้

ความเสี่ยงและภาวะแทรกซ้อน

การผ่าตัดตับอ่อนเป็นการผ่าตัดใหญ่ ความเสี่ยงของแต่ละคนต่างกันตามชนิดผ่าตัด ตำแหน่งก้อน อายุ ภาวะโภชนาการ โรคร่วม และความซับซ้อนที่พบระหว่างผ่าตัด งานทบทวนทางวิชาการรายงานว่าภาวะแทรกซ้อนหลังผ่าตัดตับอ่อนยังพบได้มาก แต่ตัวเลขจากงานเก่าและศูนย์ต่างประเทศไม่ควรนำมาใช้ทำนายความเสี่ยงรายบุคคลหรือแทนข้อมูลของโรงพยาบาลที่รักษาคุณ (PMC)

การผ่าตัดตับอ่อนมีความเสี่ยงต่อการเสียชีวิตระหว่างการรักษาหรือหลังผ่าตัด แม้พบไม่บ่อยในศูนย์ที่มีประสบการณ์ ความเสี่ยงแตกต่างตามชนิดการผ่าตัด สุขภาพผู้ป่วย ภาวะแทรกซ้อน และประสบการณ์ของทีม ควรถามโรงพยาบาลถึงผลการรักษาของหัตถการที่เสนอโดยตรง

ภาวะแทรกซ้อนสำคัญ ได้แก่

น้ำย่อยตับอ่อนรั่ว

รอยต่อระหว่างตับอ่อนกับลำไส้อาจมีน้ำย่อยรั่วออกมา บางรายเฝ้าระวังผ่านสายระบายได้ แต่บางรายต้องงดอาหารชั่วคราว ให้การรักษาเพิ่มเติม ระบายของเหลว หรือผ่าตัดซ้ำตามความรุนแรง

น้ำดีหรือทางเดินอาหารรั่ว

จุดต่อท่อน้ำดี กระเพาะอาหาร หรือลำไส้อาจรั่ว ทำให้มีไข้ ปวดท้อง หรือเกิดการติดเชื้อในช่องท้อง การรักษาขึ้นกับตำแหน่งและขนาดของการรั่ว

กระเพาะอาหารทำงานช้า

อาหารอาจออกจากกระเพาะช้าหลังผ่าตัด ทำให้คลื่นไส้ อาเจียน อิ่มเร็ว และกินไม่ได้ ภาวะนี้อาจดีขึ้นเมื่อระบบทางเดินอาหารฟื้นตัว แต่บางคนต้องได้รับสารอาหารหรือใช้อุปกรณ์ช่วยชั่วคราว (Mayo Clinic)

เลือดออก

เลือดออกอาจเกิดระหว่างหรือหลังผ่าตัด หากรุนแรงอาจต้องให้เลือด ทำหัตถการทางหลอดเลือด หรือผ่าตัดซ้ำ อาเจียนเป็นเลือด ถ่ายดำ หน้ามืด ใจสั่น หรือมีเลือดสดออกทางสายระบายต้องแจ้งทีมรักษาทันที

การติดเชื้อ

อาจเกิดที่แผล ในช่องท้อง ปอด ทางเดินปัสสาวะ หรือกระแสเลือด ความเสี่ยงอาจสูงขึ้นในผู้ที่ท่อน้ำดีอุดตัน มีเบาหวาน ขาดสารอาหาร หรือพักรักษาตัวนาน

ลิ่มเลือดอุดตัน

การผ่าตัดใหญ่และการนอนนานเพิ่มความเสี่ยงลิ่มเลือดที่ขา ซึ่งอาจหลุดไปอุดตันปอด ทีมรักษาอาจใช้การลุกเดิน อุปกรณ์รัดขา หรือยาป้องกันตามความเหมาะสม

เบาหวานหรือระดับน้ำตาลผิดปกติ

การตัดตับอ่อนทำให้ปริมาณเซลล์ที่สร้างอินซูลินลดลง บางคนเกิดเบาหวานใหม่ หรือเบาหวานเดิมควบคุมยากขึ้น หากตัดตับอ่อนทั้งหมดจะต้องทดแทนอินซูลิน (Cedars-Sinai)

การย่อยอาหารไม่เพียงพอ

เมื่อน้ำย่อยตับอ่อนลดลง อาจเกิดท้องอืด ถ่ายบ่อย อุจจาระมัน และน้ำหนักลด การปรับอาหารและการใช้เอนไซม์ตามแพทย์สั่งอาจช่วยได้

ภาวะแทรกซ้อนของหัวใจ ปอด ไต และการดมยาสลบ

ผู้ที่มีโรคประจำตัวอาจเกิดปอดอักเสบ หัวใจเต้นผิดจังหวะ ไตทำงานลดลง หรือปัญหาจากการดมยาสลบ การประเมินก่อนผ่าตัดมีไว้เพื่อลดความเสี่ยงเหล่านี้ แต่ไม่สามารถตัดความเสี่ยงออกทั้งหมด

ก่อนลงนามยินยอม ควรถามศัลยแพทย์ว่าในกรณีของคุณ ภาวะแทรกซ้อนใดน่ากังวลที่สุด หากเกิดขึ้นจะรักษาอย่างไร และโรงพยาบาลมีทีมรังสีร่วมรักษา หอผู้ป่วยวิกฤต และทีมดูแลโภชนาการหรือไม่ แหล่งอ้างอิงระบุว่าประสบการณ์ของทีมและสถานพยาบาลมีความสัมพันธ์กับผลการรักษาของการผ่าตัดที่ซับซ้อนนี้

สัญญาณที่ต้องกลับไปพบแพทย์ทันที

หลังกลับบ้าน ให้ใช้ช่องทางติดต่อที่โรงพยาบาลกำหนด หากอาการรุนแรงหรือเกิดเร็วควรไปห้องฉุกเฉิน ไม่ควรรอวันนัด

ไม่ควรรักษาไข้ ปวดท้อง หรืออาเจียนหลังผ่าตัดด้วยยาที่ซื้อเองเพียงอย่างเดียว เพราะอาการเหล่านี้อาจเป็นสัญญาณของการรั่ว การติดเชื้อ หรือการอุดตัน

ทางเลือกอื่น

การผ่าตัดไม่ใช่คำตอบสำหรับมะเร็งตับอ่อนทุกระยะ ทางเลือกขึ้นกับว่ามะเร็งตัดออกได้หรือไม่ มีการกระจายหรือไม่ อาการที่ต้องแก้เร่งด่วน และสุขภาพของผู้ป่วย

เคมีบำบัด

อาจใช้ก่อนผ่าตัดเพื่อควบคุมโรคและประเมินพฤติกรรมของก้อน หรือใช้หลังผ่าตัดเพื่อลดความเสี่ยงจากเซลล์มะเร็งที่อาจหลงเหลือ ในผู้ที่ผ่าตัดไม่ได้ เคมีบำบัดอาจเป็นการรักษาหลักเพื่อควบคุมโรคและอาการ แผนยาขึ้นกับผลชิ้นเนื้อ สุขภาพ และการรักษาที่เคยได้รับ

รังสีรักษา

บางรายอาจได้รับรังสีรักษาร่วมกับเคมีบำบัด โดยเฉพาะเมื่อก้อนอยู่ใกล้โครงสร้างสำคัญหรือเพื่อควบคุมอาการ ประโยชน์และลำดับการรักษาควรพิจารณาโดยทีมมะเร็งหลายสาขา

ใส่ท่อค้ำยัน

หากก้อนอุดท่อน้ำดีจนตัวเหลือง แพทย์อาจใส่ท่อค้ำยันผ่านการส่องกล้องหรือทางผิวหนังเพื่อช่วยให้น้ำดีไหล หากทางออกของกระเพาะหรือลำไส้อุดตัน อาจพิจารณาท่อค้ำยันเพื่อให้อาหารผ่าน วิธีนี้มักฟื้นตัวเร็วกว่าการผ่าตัดใหญ่ แต่มีข้อจำกัดและอาจต้องทำซ้ำ (Cedars-Sinai)

ผ่าตัดทำทางเบี่ยง

หากใส่ท่อค้ำยันไม่ได้หรือคาดว่าจะอุดตันซ้ำ ศัลยแพทย์อาจสร้างทางใหม่ให้น้ำดีหรืออาหารผ่าน การผ่าตัดนี้มุ่งลดอาการ ไม่ใช่นำมะเร็งออกทั้งหมด

การรักษาประคับประคอง

การดูแลประคับประคองช่วยจัดการอาการปวด คลื่นไส้ เบื่ออาหาร นอนไม่หลับ ความกังวล และภาระของครอบครัว สามารถเริ่มพร้อมกับการรักษามะเร็งได้ ไม่จำเป็นต้องรอจนหยุดเคมีบำบัดหรือเข้าสู่ระยะท้าย

หากคุณยังไม่แน่ใจว่าจะผ่าตัดหรือไม่ การขอความเห็นที่สองพร้อมนำภาพตรวจ ผลชิ้นเนื้อ และประวัติการรักษาไปให้ครบเป็นทางเลือกที่เหมาะสม โดยเฉพาะเมื่อแผนเกี่ยวข้องกับหลอดเลือดสำคัญ ต้องตัดตับอ่อนทั้งหมด หรือทีมรักษาให้ความเห็นต่างกัน

สิทธิการรักษา

สิทธิครอบคลุมขึ้นกับการวินิจฉัย โรงพยาบาลตามสิทธิ ระบบส่งต่อ และรายการรักษาที่ได้รับอนุมัติ ควรตรวจสอบก่อนนัดผ่าตัด เพราะการรักษามะเร็งตับอ่อนมักมีหลายช่วง ได้แก่ การตรวจระยะโรค การผ่าตัด เคมีบำบัด การตรวจชิ้นเนื้อ และการติดตามผล

บัตรทอง

เริ่มติดต่อหน่วยบริการประจำตามสิทธิหรือช่องทางที่กำหนด หากโรงพยาบาลต้นสังกัดไม่มีศักยภาพผ่าตัดตับอ่อน อาจต้องมีใบส่งต่อไปยังโรงพยาบาลที่มีทีมเฉพาะทาง ถามให้ชัดว่าสิทธิครอบคลุมการตรวจภาพ ชิ้นเนื้อ การผ่าตัด การดูแลภาวะแทรกซ้อน และการรักษาหลังผ่าตัดที่ใดบ้าง

ประกันสังคม

ติดต่อโรงพยาบาลตามสิทธิเป็นจุดเริ่มต้น หากต้องส่งต่อไปสถานพยาบาลอื่น ควรตรวจเอกสารอนุมัติและเส้นทางส่งต่อก่อนรับบริการ ถามด้วยว่าการตรวจหรือการรักษาใดต้องได้รับอนุมัติล่วงหน้า

สิทธิข้าราชการ

ตรวจสอบกับโรงพยาบาลและหน่วยงานต้นสังกัดว่าการเบิกจ่าย การส่งต่อ และการรักษานอกเครือข่ายต้องใช้เอกสารใด โดยเฉพาะหากวางแผนรักษาหลายโรงพยาบาล

ประกันสุขภาพเอกชน

ขอให้โรงพยาบาลส่งแผนการรักษาเพื่อขออนุมัติก่อนผ่าตัด ตรวจข้อยกเว้นเรื่องโรคที่เป็นมาก่อน ระยะรอคอย การรักษามะเร็ง อุปกรณ์ การนอนหอผู้ป่วยวิกฤต และการรักษาต่อเนื่อง อย่าพิจารณาเฉพาะการอนุมัติค่าผ่าตัด เพราะอาจมีการรักษาก่อนและหลังผ่าตัดอีกหลายรายการ

คำถามที่ควรถามฝ่ายสิทธิหรือบริษัทประกัน ได้แก่

• ต้องใช้ใบส่งต่อหรืออนุมัติล่วงหน้าหรือไม่
• โรงพยาบาลและแพทย์ที่รักษาอยู่ในเครือข่ายหรือไม่
• การตรวจระยะโรคและตรวจชิ้นเนื้ออยู่ในสิทธิหรือไม่
• ภาวะแทรกซ้อนหลังผ่าตัดอยู่ภายใต้เงื่อนไขใด
• เคมีบำบัดหรือรังสีรักษาหลังผ่าตัดต้องขออนุมัติใหม่หรือไม่
• ต้องเตรียมเอกสารผลตรวจและใบรับรองแพทย์อะไรบ้าง

จ่ายเอง ส่วนร่วมจ่าย หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน

หากต้องจ่ายค่ารักษาเองทั้งหมด หรือจ่ายบางส่วน เช่น ส่วนร่วมจ่าย (Co-payment) ตามเงื่อนไขกรมธรรม์ หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน ควรขอใบประเมินค่าใช้จ่ายจากโรงพยาบาลก่อนตัดสินใจ และถามให้ชัดว่ารวมค่าแพทย์ ค่าห้อง ค่าอุปกรณ์ และการตรวจติดตามหลังผ่าตัดหรือไม่ ทางเลือกหนึ่งสำหรับการชำระคือการผ่อน เช่น บริการผ่อน 0% ผ่านบัตรเครดิตนานสูงสุด 10 เดือนของ HDcare

คำถามที่พบบ่อย

ผ่าตัดมะเร็งตับอ่อนแล้วต้องตัดอวัยวะอะไรบ้าง

ขึ้นกับตำแหน่งก้อน โดยก้อนที่หัวตับอ่อนมักต้องตัดหัวตับอ่อน ลำไส้เล็กส่วนต้น ถุงน้ำดี และท่อน้ำดีบางส่วน ส่วนก้อนที่ลำตัวหรือหางอาจต้องตัดตับอ่อนส่วนปลายและม้าม ศัลยแพทย์ควรอธิบายแผนเฉพาะของคุณก่อนลงนามยินยอม

มะเร็งตับอ่อนทุกคนผ่าตัดได้หรือไม่

ไม่ใช่ทุกคนที่ผ่าตัดได้ เพราะต้องประเมินการกระจาย ความเกี่ยวข้องกับหลอดเลือด ตำแหน่งก้อน และความแข็งแรงของร่างกาย หากโรคกระจายแล้ว การรักษาด้วยยาและการบรรเทาอาการมักเหมาะกว่าการผ่าตัดใหญ่

จำเป็นต้องให้เคมีบำบัดก่อนผ่าตัดหรือไม่

บางคนต้องให้เคมีบำบัดก่อน แต่ไม่ใช่ทุกคน ทีมรักษาอาจเลือกวิธีนี้เมื่อก้อนอยู่ใกล้หลอดเลือด ต้องการควบคุมโรคก่อน หรือประเมินว่ามะเร็งตอบสนองต่อการรักษาอย่างไร

ผ่าตัดแบบวิปเปิลคืออะไร

เป็นการตัดหัวตับอ่อนพร้อมลำไส้เล็กส่วนต้น ถุงน้ำดี และท่อน้ำดีบางส่วน แล้วต่อระบบทางเดินอาหารกลับเข้าด้วยกัน อาจตัดส่วนหนึ่งของกระเพาะอาหารด้วยตามตำแหน่งโรคและเทคนิคที่ใช้

ผ่าตัดผ่านกล้องดีกว่าผ่าตัดเปิดหรือไม่

ไม่มีวิธีใดดีกว่าสำหรับทุกคน การผ่าตัดแผลเล็กอาจช่วยให้ฟื้นตัวเร็วขึ้นเมื่อไม่มีภาวะแทรกซ้อน แต่ต้องเหมาะกับตำแหน่งก้อน ความซับซ้อน และประสบการณ์ของทีม บางกรณีการผ่าตัดเปิดช่วยให้เข้าถึงอวัยวะและหลอดเลือดได้เหมาะกว่า

หลังผ่าตัดต้องนอนโรงพยาบาลกี่วัน

โดยทั่วไปต้องนอนโรงพยาบาลหลายวันและอาจนานกว่านั้นหากเกิดภาวะแทรกซ้อน ระยะจริงขึ้นกับชนิดผ่าตัด การกินอาหาร การเดิน การควบคุมปวด และผลตรวจหลังผ่าตัด ทีมรักษาจะประเมินจากอาการ ไม่ได้กำหนดจากจำนวนวันเพียงอย่างเดียว

หลังผ่าตัดกลับไปทำงานได้เมื่อไร

หลายคนต้องพักฟื้นหลายสัปดาห์ โดยงานใช้แรงมักต้องรอนานกว่างานเบา แหล่งอ้างอิงต่างประเทศระบุช่วงกลับทำกิจกรรมตามปกติประมาณ 4-6 สัปดาห์หลังการผ่าตัดแบบวิปเปิล แต่ศัลยแพทย์ต้องปรับคำแนะนำตามแผล กำลังร่างกาย ภาวะแทรกซ้อน และชนิดงานของคุณ

หลังผ่าตัดกินอาหารตามปกติได้หรือไม่

ส่วนใหญ่ค่อยๆ กลับมากินได้ แต่ช่วงแรกอาจอิ่มเร็วและต้องกินมื้อเล็กบ่อย หากถ่ายมัน ท้องอืด หรือน้ำหนักลด อาจต้องประเมินการขาดน้ำย่อยตับอ่อนและปรับอาหารหรือการรักษา

ผ่าตัดแล้วจะเป็นเบาหวานหรือไม่

มีโอกาสเกิดเบาหวานหรือทำให้เบาหวานเดิมควบคุมยากขึ้น เพราะเนื้อตับอ่อนที่สร้างอินซูลินลดลง ความเสี่ยงขึ้นกับปริมาณตับอ่อนที่ตัดออกและการทำงานเดิม หากตัดตับอ่อนทั้งหมดจะต้องมีแผนทดแทนอินซูลินระยะยาว

ถ้าต้องตัดม้ามต้องระวังอะไร

การไม่มีม้ามเพิ่มความเสี่ยงต่อการติดเชื้อบางชนิด ทีมรักษาจะวางแผนวัคซีนและคำแนะนำเมื่อมีไข้ตามประวัติของคุณ หากมีไข้สูง หนาวสั่น หรือซึมลงหลังกลับบ้าน ควรขอความช่วยเหลือทางการแพทย์โดยเร็ว

ถ้าผ่าตัดแล้วพบว่าตัดก้อนไม่ได้จะเกิดอะไรขึ้น

ศัลยแพทย์อาจหยุดการตัดก้อน เก็บชิ้นเนื้อ และทำหัตถการแก้อุดตันหากจำเป็น หลังจากนั้นทีมมะเร็งจะวางแผนเคมีบำบัด รังสีรักษา หรือการดูแลอาการต่อ เรื่องนี้ควรถูกพูดคุยเป็นแผนสำรองก่อนเข้าห้องผ่าตัด

จำเป็นต้องใช้เอนไซม์ช่วยย่อยอาหารหลังผ่าตัดหรือไม่

ไม่ใช่ทุกคนที่ต้องใช้ แต่ผู้ที่มีอุจจาระมัน ถ่ายบ่อย ท้องอืด หรือผอมลงอาจมีน้ำย่อยตับอ่อนไม่พอ แพทย์จะประเมินอาการ โภชนาการ และกำหนดวิธีใช้ที่เหมาะสม ไม่ควรปรับเอง

ผ่าตัดแล้วต้องรับเคมีบำบัดต่อหรือไม่

หลายรายยังต้องพิจารณาเคมีบำบัดหลังผ่าตัด โดยขึ้นกับผลชิ้นเนื้อ ระยะโรค ขอบเขตที่ตัดออก และสภาพร่างกาย การตัดสินใจมักทำหลังร่างกายฟื้นพอและทีมรักษาทบทวนผลพยาธิวิทยาแล้ว

ควรถามศัลยแพทย์อะไรบ้างก่อนตัดสินใจ

ควรถามว่าเป้าหมายการผ่าตัดคืออะไร จะตัดอวัยวะใด หากตัดก้อนไม่ได้มีแผนสำรองอย่างไร ความเสี่ยงเฉพาะของคุณคืออะไร และหลังผ่าตัดต้องรักษาต่อแบบใด ควรถามด้วยว่าทีมดูแลภาวะแทรกซ้อน โภชนาการ และระดับน้ำตาลอย่างไร

ขอความเห็นที่สองได้หรือไม่

ขอได้ โดยเฉพาะเมื่อแผนผ่าตัดซับซ้อน ก้อนเกี่ยวข้องกับหลอดเลือด หรือคุณยังไม่เข้าใจทางเลือก นำภาพตรวจ ผลชิ้นเนื้อ ผลเลือด รายชื่อยา และสรุปการรักษาไปให้ครบ เพื่อให้แพทย์อีกทีมประเมินจากข้อมูลเดียวกันได้.

ข้อมูลอ้างอิง

• Cleveland Clinic: Whipple Procedure: What It Is, Surgery Steps & Recovery — เกี่ยวกับ Pancreatic cancer surgery — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
• PubMed Central (U.S. National Library of Medicine): Complications of pancreatic surgery - PMC - NIH — เกี่ยวกับ Pancreatic cancer surgery — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
• cedars-sinai.org: Pancreatic Cancer: Surgery - Cedars-Sinai — เกี่ยวกับ Pancreatic cancer surgery — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
• Mayo Clinic: Whipple procedure — เกี่ยวกับ Pancreatic-cancer surgery — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำวินิจฉัยหรือคำแนะนำจากแพทย์ได้

หากมีอาการผิดปกติหลังผ่าตัด ควรติดต่อแพทย์หรือโรงพยาบาลทันที