ผ่าตัดไซนัสผ่านกล้อง

ผ่าตัดไซนัสผ่านกล้อง (Functional endoscopic sinus surgery (FESS)) คือการสอดกล้องและเครื่องมือผ่านรูจมูก เพื่อเปิดทางระบายไซนัสและนำเนื้อเยื่อ กระดูก หรือริดสีดวงจมูกที่อุดกั้นออก โดยทั่วไปไม่มีแผลผ่าตัดที่ผิวหนังภายนอก มักพิจารณาเมื่อไซนัสอักเสบเรื้อรังหรือริดสีดวงจมูกยังรบกวนชีวิตแม้รักษาด้วยยาอย่างเหมาะสมแล้ว ไม่ใช่ทุกคนที่มีอาการคัดจมูกหรือปวดใบหน้าจะต้องผ่าตัด

ผ่าตัดไซนัสผ่านกล้อง คืออะไร

ไซนัสคือโพรงอากาศในกระดูกบริเวณหน้าผาก ระหว่างตา แก้ม และส่วนลึกด้านหลังจมูก แต่ละโพรงมีช่องเปิดขนาดเล็กเชื่อมกับโพรงจมูก เยื่อบุไซนัสสร้างเมือกซึ่งตามปกติจะไหลออกผ่านช่องเหล่านี้

เมื่อเยื่อบุบวม มีริดสีดวงจมูก หรือโครงสร้างภายในกีดขวาง ช่องระบายอาจตีบ เมือกจึงคั่งอยู่ภายใน ผู้ป่วยอาจคัดจมูก มีน้ำมูกหรือเสมหะไหลลงคอ การรับกลิ่นลดลง แน่นหรือปวดใบหน้า และมีการติดเชื้อซ้ำ อย่างไรก็ตาม อาการเหล่านี้อาจเกิดจากโรคอื่นได้เช่นกัน จึงต้องตรวจให้ชัดก่อนพิจารณาผ่าตัด

การผ่าตัดใช้กล้องเอนโดสโคป ซึ่งเป็นท่อขนาดเล็กที่มีกล้องและแสง สอดผ่านรูจมูกเพื่อให้ศัลยแพทย์เห็นด้านใน จากนั้นใช้เครื่องมือขนาดเล็กเปิดช่องระบายไซนัส และนำสิ่งอุดกั้นออกตามความจำเป็น การผ่าตัดผ่านทางธรรมชาติของจมูกทำให้โดยทั่วไปไม่มีรอยกรีดด้านนอก (Cleveland Clinic)

คำว่า “ฟื้นฟูการทำงาน” หมายถึงการพยายามรักษาเยื่อบุและโครงสร้างที่ยังทำงานได้ พร้อมเปิดทางระบายให้ไซนัสกลับมาถ่ายเทได้ดีขึ้น ไม่ใช่การเลาะเยื่อบุทั้งหมด และไม่ใช่การรับประกันว่าอาการจะหมดไปทุกอย่าง

เป้าหมายที่พบได้บ่อย ได้แก่

• ลดการอุดตันของช่องระบายไซนัส
• ช่วยให้เมือกและสารคัดหลั่งไหลออกได้
• นำริดสีดวงจมูกหรือเนื้อเยื่ออักเสบที่กีดขวางออก
• ทำให้ยาพ่นหรือน้ำเกลือเข้าถึงโพรงไซนัสได้ดีขึ้น
• ลดความถี่หรือความรุนแรงของอาการในผู้ที่รักษาด้วยยาแล้วยังควบคุมไม่ได้

การผ่าตัดรักษาปัญหาเชิงโครงสร้างและช่วยควบคุมการอักเสบ แต่ไม่ได้กำจัดสาเหตุพื้นฐานทั้งหมด ตัวอย่างเช่น ผู้ที่มีภูมิแพ้ หอบหืด หรือแนวโน้มเกิดริดสีดวงจมูก อาจยังต้องใช้ยาควบคุมโรคต่อ และริดสีดวงจมูกอาจกลับมาได้

ใครควรทำ / ใครไม่ควรทำ

ผู้ที่แพทย์อาจพิจารณาให้ผ่าตัด

การตัดสินใจไม่ได้ดูจากอาการอย่างเดียว แพทย์หู คอ จมูกจะประกอบข้อมูลจากประวัติ การส่องกล้องในจมูก ผลเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ และผลการรักษาที่ผ่านมา

กลุ่มที่อาจได้ประโยชน์ ได้แก่

• ผู้มีไซนัสอักเสบเรื้อรังและยังมีอาการมาก แม้ได้รับการรักษาด้วยยาและการดูแลจมูกอย่างเหมาะสม
• ผู้มีริดสีดวงจมูกที่ทำให้คัดจมูกมาก รับกลิ่นลดลง หรือขวางทางระบายไซนัส
• ผู้มีไซนัสอักเสบกำเริบซ้ำ ซึ่งแพทย์ยืนยันว่ามีโรคหรือสิ่งอุดกั้นภายในไซนัส
• ผู้มีเชื้อราหรือก้อนภายในไซนัสบางชนิดที่จำเป็นต้องนำออก
• ผู้มีภาวะแทรกซ้อนจากการติดเชื้อไซนัส หรือมีความเสี่ยงที่การอักเสบจะลุกลามไปบริเวณใกล้เคียง
• ผู้มีก้อน เซลล์ผิดปกติ หรือรอยโรคที่ต้องเก็บชิ้นเนื้อหรือรักษาผ่านโพรงจมูก
• ผู้มีปัญหาเฉพาะอื่น เช่น น้ำหล่อสมองและไขสันหลังรั่ว ซึ่งต้องใช้เทคนิคผ่านกล้องร่วมกับการซ่อมแซมตามแผนเฉพาะราย (Cleveland Clinic)

ผู้ที่อาจยังไม่ควรผ่าตัด

การผ่าตัดมักไม่ใช่คำตอบแรกสำหรับอาการคัดจมูก น้ำมูก หรือปวดศีรษะที่ยังไม่ได้หาสาเหตุ โดยเฉพาะเมื่อยังไม่ได้ลองรักษาแบบไม่ผ่าตัดอย่างเหมาะสม

แพทย์อาจแนะนำให้เลื่อนหรือทบทวนการผ่าตัด หาก

• อาการเกิดจากภูมิแพ้หรือจมูกอักเสบเป็นหลัก และยังควบคุมด้วยยาได้
• ปวดศีรษะหรือปวดใบหน้าแต่การตรวจไม่สนับสนุนว่าเกิดจากไซนัส
• มีหวัดหรือการติดเชื้อทางเดินหายใจเฉียบพลันในช่วงใกล้ผ่าตัด
• โรคประจำตัวยังควบคุมไม่ได้ เช่น ความดันโลหิตสูง เบาหวาน โรคหัวใจ หรือโรคปอดบางชนิด
• มีปัญหาการแข็งตัวของเลือด หรือใช้ยาที่เพิ่มความเสี่ยงเลือดออกโดยยังไม่ได้วางแผนปรับยา
• ไม่สามารถปฏิบัติตามการดูแลหลังผ่าตัดหรือนัดติดตามได้ เพราะการล้างจมูกและการตรวจทำความสะอาดโพรงจมูกมีส่วนสำคัญต่อการฟื้นตัว
• ภาพตรวจพบโรคที่ควรรักษาด้วยวิธีอื่น หรือจำเป็นต้องผ่าตัดชนิดที่กว้างกว่านี้

การมีอายุสูงหรือโรคประจำตัวไม่ได้แปลว่าผ่าตัดไม่ได้เสมอไป วิสัญญีแพทย์และศัลยแพทย์จะประเมินความเสี่ยงจากสุขภาพโดยรวม เทียบกับผลเสียของการปล่อยโรคไว้

เตรียมตัวก่อนผ่าตัด

ยืนยันขอบเขตและเป้าหมายการผ่าตัด

ก่อนวันผ่าตัด คุณควรทราบว่าแพทย์วางแผนเปิดไซนัสด้านใดและบริเวณใด รวมถึงจะนำริดสีดวงจมูกออก แก้ผนังกั้นจมูก หรือทำหัตถการอื่นร่วมด้วยหรือไม่ ขอบเขตเหล่านี้มีผลต่อเวลา ความไม่สบายหลังผ่าตัด และระยะพักฟื้น

แพทย์มักทบทวนผลส่องกล้องจมูกและภาพเอกซเรย์คอมพิวเตอร์เพื่อดูตำแหน่งโรค รวมถึงความสัมพันธ์กับเบ้าตาและฐานกะโหลก หากภาพตรวจเดิมไม่สอดคล้องกับอาการหรือเก่าเกินไป แพทย์อาจพิจารณาตรวจเพิ่มเติมตามความจำเป็น

แจ้งโรคประจำตัว ยา และอาการแพ้

เตรียมรายชื่อยาทั้งหมดที่ใช้อยู่ รวมถึง

• ยาต้านการแข็งตัวของเลือดและยาต้านเกล็ดเลือด
• ยาเบาหวานและอินซูลิน
• ยารักษาความดันโลหิตหรือโรคหัวใจ
• ยาแก้ปวดบางชนิดที่มีผลต่อเลือดออก
• สมุนไพร วิตามิน และผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร
• ยาพ่นจมูก ยาสูด และยารักษาภูมิแพ้

ยาบางชนิดอาจต้องหยุดหรือปรับก่อนผ่าตัด แต่ห้ามหยุดยาเอง ศัลยแพทย์หรือวิสัญญีแพทย์จะกำหนดเวลาให้ตามชนิดยา เหตุผลที่ใช้ยา และความเสี่ยงของคุณ การหยุดยาต้านการแข็งตัวของเลือดโดยไม่มีแผนอาจเพิ่มความเสี่ยงลิ่มเลือดหรือโรคหลอดเลือดสมอง ส่วนการใช้ต่อโดยไม่ประเมินอาจเพิ่มเลือดออก

แจ้งแพทย์หากเคยแพ้ยา แพ้น้ำยาฆ่าเชื้อ แพ้วัสดุทางการแพทย์ มีปฏิกิริยาผิดปกติต่อยาสลบ หรือมีประวัติเลือดออกง่ายในตัวคุณหรือครอบครัว

งดอาหารและน้ำตามเวลาที่กำหนด

หากใช้ยาระงับความรู้สึกทั่วร่างกายหรือยาสลบ คุณต้องงดอาหารและเครื่องดื่มตามคำสั่งของโรงพยาบาล เพื่อลดความเสี่ยงที่อาหารหรือน้ำในกระเพาะจะไหลเข้าสู่ปอด เวลางดขึ้นกับชนิดอาหาร เครื่องดื่ม โรคประจำตัว และเวลาผ่าตัด จึงควรยึดคำสั่งเฉพาะที่ได้รับ ไม่ใช้คำแนะนำของผู้ป่วยรายอื่น

หากเผลอกินหรือดื่มหลังเวลาที่กำหนด ให้แจ้งทีมรักษาตามจริง ไม่ควรปกปิด เพราะอาจต้องปรับเวลาหรือแผนระงับความรู้สึกเพื่อความปลอดภัย

ลดปัจจัยที่รบกวนการฟื้นตัว

การสูบบุหรี่ทำให้เยื่อบุจมูกระคายเคือง เพิ่มการอักเสบ และอาจทำให้แผลฟื้นช้าลง ควรงดหรือลดให้เร็วที่สุดตามคำแนะนำของทีมรักษา หากมีไข้ ไอมาก หอบ เจ็บคอ หรืออาการติดเชื้อก่อนวันผ่าตัด ให้แจ้งโรงพยาบาล เพราะอาจมีผลต่อการดมยาสลบและกำหนดผ่าตัด

ของที่ควรเตรียม

• บัตรประจำตัวและเอกสารสิทธิการรักษา
• ใบส่งตัวหรือหนังสืออนุมัติจากผู้รับประกัน หากจำเป็น
• รายชื่อยา โรคประจำตัว และประวัติแพ้ยา
• ผลตรวจหรือแผ่นภาพรังสีที่โรงพยาบาลขอ
• เสื้อผ้าที่สวมง่ายและไม่ต้องดึงผ่านศีรษะ
• ผู้ใหญ่ที่พากลับบ้านและอยู่ช่วยดูแลในช่วงแรก โดยเฉพาะเมื่อได้รับยาสลบ

ไม่ควรขับรถกลับเองหลังได้รับยาสลบหรือยาที่ทำให้ง่วง (Cleveland Clinic)

ขั้นตอนการผ่าตัด

รายละเอียดต่างกันตามตำแหน่งและความรุนแรงของโรค แต่ลำดับทั่วไปเป็นดังนี้

1. ตรวจยืนยันและเตรียมก่อนเข้าห้องผ่าตัด

ทีมรักษาตรวจชื่อ ประวัติแพ้ยา โรคประจำตัว ผลตรวจ และแผนผ่าตัด คุณจะได้พบศัลยแพทย์และวิสัญญีแพทย์เพื่อทบทวนความเสี่ยงและตอบข้อสงสัย ก่อนลงนามยินยอมรักษา

2. ให้ยาระงับความรู้สึก

หลายกรณีใช้ยาสลบ ทำให้หลับและไม่รู้สึกเจ็บระหว่างผ่าตัด บางกรณีอาจใช้ยาชาร่วมกับยาคลายกังวล ขึ้นกับขอบเขตการผ่าตัด สุขภาพของผู้ป่วย และแนวทางของสถานพยาบาล

ทีมวิสัญญีจะติดตามการหายใจ ชีพจร ความดันโลหิต และระดับออกซิเจนตลอดหัตถการ

3. ลดบวมและควบคุมเลือดออกในจมูก

แพทย์ใช้ยาเฉพาะที่เพื่อลดการบวมของเยื่อบุ และอาจฉีดยาชาร่วมกับยาที่ช่วยลดเลือดออกในบริเวณผ่าตัด ขั้นตอนนี้ช่วยให้เห็นช่องจมูกชัดขึ้น (Cleveland Clinic)

4. สอดกล้องผ่านรูจมูก

ศัลยแพทย์สอดกล้องขนาดเล็กเข้าไปในโพรงจมูก ภาพจากกล้องแสดงบนจอ ทำให้เห็นทางเดินจมูก ช่องเปิดไซนัส และตำแหน่งโรคโดยไม่ต้องเปิดแผลบนใบหน้า

ในรายที่กายวิภาคซับซ้อน เคยผ่าตัดมาก่อน หรือมีโรคใกล้โครงสร้างสำคัญ อาจใช้ระบบนำทางจากภาพรังสีประกอบ แต่ระบบนี้เป็นเครื่องมือช่วย ไม่ได้แทนความชำนาญหรือทำให้ความเสี่ยงเป็นศูนย์

5. เปิดทางระบายและนำสิ่งอุดกั้นออก

แพทย์ใช้เครื่องมือขนาดเล็กนำริดสีดวงจมูก เยื่อบุที่เป็นโรค หรือกระดูกบางส่วนที่ขวางทางออก ตามขอบเขตที่วางแผนไว้ เป้าหมายคือเปิดช่องไซนัสและรักษาเนื้อเยื่อปกติให้มากที่สุด

หากมีหนอง เชื้อรา หรือเนื้อเยื่อผิดปกติ แพทย์อาจเก็บตัวอย่างส่งตรวจทางห้องปฏิบัติการหรือพยาธิวิทยา ผลตรวจอาจมีผลต่อการรักษาหลังผ่าตัด

บางคนอาจได้รับการแก้ผนังกั้นจมูกคดหรือลดขนาดเนื้อเยื่อในจมูกร่วมด้วย หากโครงสร้างดังกล่าวขวางทางผ่าตัดหรือเป็นส่วนหนึ่งของปัญหา แพทย์ควรอธิบายหัตถการร่วมเหล่านี้ก่อนวันผ่าตัด

6. ห้ามเลือดและพิจารณาวัสดุภายในจมูก

เมื่อเสร็จแล้ว แพทย์ตรวจเลือดออก อาจใส่วัสดุช่วยห้ามเลือด วัสดุพยุงช่องไซนัส หรือผ้าก๊อซในจมูก ไม่ใช่ทุกคนต้องใส่ วัสดุบางชนิดละลายได้ ส่วนบางชนิดต้องนำออกตามนัด

7. เฝ้าดูอาการหลังผ่าตัด

คุณจะถูกย้ายไปห้องพักฟื้น ทีมรักษาติดตามการหายใจ ระดับความรู้สึกตัว เลือดออก คลื่นไส้ และอาการปวด เมื่ออาการคงที่ แพทย์จะตัดสินใจว่ากลับบ้านได้หรือควรพักรักษาต่อ

ใช้เวลานานแค่ไหน

ระยะเวลาผ่าตัดแตกต่างกันมากตามจำนวนและตำแหน่งของไซนัสที่ต้องเปิด ปริมาณริดสีดวงจมูก หัตถการที่ทำร่วม ความซับซ้อนของกายวิภาค และการเคยผ่าตัดมาก่อน ควรถามศัลยแพทย์ผู้รักษาเพื่อประเมินเวลาสำหรับแผนผ่าตัดของคุณโดยเฉพาะ

เวลาที่อยู่ในห้องผ่าตัดรวมการเตรียมตัว การให้ยาระงับความรู้สึก และการปลุกจากยาสลบ จึงอาจนานกว่าเวลาที่ศัลยแพทย์ลงมือจริง หลังจากนั้นยังต้องสังเกตอาการในห้องพักฟื้น

ผู้ป่วยหลายรายสามารถกลับบ้านได้ในวันเดียวเมื่อรู้สึกตัวดี กินน้ำได้ เลือดออกอยู่ในระดับที่ทีมรักษายอมรับ และมีผู้ดูแล อย่างไรก็ตาม บางรายต้องพักค้างคืนหรือรับไว้รักษา โดยเฉพาะเมื่อผ่าตัดกว้าง มีโรคประจำตัว ต้องติดตามเลือดออก หรือทำหัตถการอื่นร่วมด้วย แนวทางรับไว้รักษาอาจต่างกันระหว่างสถานพยาบาลในไทย

ส่วนใหญ่มักใช้ยาสลบ แต่ชนิดยาระงับความรู้สึกที่เหมาะสมต้องให้วิสัญญีแพทย์ประเมินเป็นรายบุคคล

พักฟื้นนานแค่ไหน

ช่วงพักฟื้นไม่ได้สิ้นสุดทันทีเมื่อกลับบ้าน เยื่อบุภายในจมูกต้องใช้เวลาลดบวมและสร้างผิวใหม่ อาการคัดจมูกในช่วงแรกจึงไม่ได้แปลว่าการผ่าตัดไม่ได้ผล

ช่วงเวลาในตารางเป็นกรอบทั่วไป ไม่ใช่กำหนดสำหรับทุกคน ผู้ที่ผ่าตัดจำกัดอาจฟื้นเร็วกว่า ส่วนผู้ที่มีริดสีดวงมาก ผ่าตัดหลายไซนัส ผ่าตัดซ้ำ หรือทำหัตถการอื่นร่วม อาจต้องพักนานกว่า

อาการที่พบได้ในช่วงแรก ได้แก่

• จมูกตันคล้ายเป็นหวัด
• มีน้ำมูกปนเลือดหรือเลือดซึมเล็กน้อย
• แน่นหรือปวดตื้อบริเวณใบหน้า
• รับกลิ่นและรสลดลงชั่วคราว
• อ่อนเพลียจากการผ่าตัดและยาสลบ
• มีคราบหรือสะเก็ดภายในจมูก

การล้างจมูกด้วยน้ำเกลือมักเป็นส่วนสำคัญของการดูแล เพราะช่วยชะล้างเลือดแห้งและสารคัดหลั่ง แต่ควรเริ่มและทำด้วยวิธีที่ทีมผ่าตัดแนะนำ ยาพ่นจมูกบางชนิดอาจเริ่มต่อภายหลังตามสภาพแผล ไม่ควรนำยาเดิมกลับมาใช้เองโดยไม่ตรวจคำสั่งหลังผ่าตัด

ในช่วงแรกมักต้องหลีกเลี่ยงการสั่งน้ำมูกแรง การแคะจมูก การยกของหนัก การออกแรงเบ่ง และกิจกรรมที่เสี่ยงกระแทกจมูก หากต้องจาม ให้เปิดปากเพื่อลดแรงดันในจมูก คำแนะนำเรื่องระยะเวลาจะขึ้นกับขอบเขตการผ่าตัด (Cleveland Clinic)

การกลับไปทำงานขึ้นกับลักษณะงาน งานหน้าจอหรืองานเบามักกลับได้ก่อนงานกลางแจ้ง งานที่มีฝุ่น งานที่ต้องก้มยกของ หรือใช้แรงมาก หากงานสัมผัสควัน สารเคมี หรือเชื้อโรค ควรถามศัลยแพทย์ว่าต้องหลีกเลี่ยงนานเพียงใด

การมาตามนัดมีความสำคัญ แพทย์อาจส่องกล้องเพื่อตรวจการหายของแผล ดูดสารคัดหลั่ง หรือนำคราบและวัสดุบางชนิดออก การทำความสะอาดอาจไม่สบายชั่วคราว แต่ช่วยป้องกันพังผืดและทำให้ติดตามภาวะแทรกซ้อนได้เร็ว

ความเสี่ยงและภาวะแทรกซ้อน

การผ่าตัดทุกชนิดมีความเสี่ยง แม้ภาวะแทรกซ้อนรุนแรงของการผ่าตัดชนิดนี้จะพบไม่บ่อย ตำแหน่งไซนัสอยู่ใกล้ดวงตา เส้นประสาทตา หลอดเลือด และฐานกะโหลก จึงต้องอธิบายความเสี่ยงเหล่านี้ก่อนให้ความยินยอม

เลือดออก

เลือดหรือน้ำปนเลือดซึมเล็กน้อยในช่วงแรกพบได้ แต่เลือดออกมาก ต่อเนื่อง ไหลลงคอจำนวนมาก หรือทำให้หน้ามืดไม่ใช่อาการที่ควรรอดูเอง บางรายอาจต้องใส่วัสดุห้ามเลือดเพิ่มเติม ตรวจหาจุดเลือดออก หรือรับการรักษาในโรงพยาบาล (Cleveland Clinic)

ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ความดันโลหิต และขอบเขตการผ่าตัดอาจมีผลต่อความเสี่ยง จึงต้องแจ้งยาทั้งหมดและทำตามแผนปรับยาของแพทย์

การติดเชื้อ

อาจเกิดการติดเชื้อในจมูกหรือไซนัสหลังผ่าตัด สัญญาณที่ควรระวัง ได้แก่ ไข้สูงขึ้น ปวดหรือบวมมากขึ้นหลังจากเคยดีขึ้น มีกลิ่นผิดปกติ หรือมีหนอง การมีน้ำมูกข้นเพียงอย่างเดียวในช่วงแผลกำลังฟื้นไม่สามารถยืนยันการติดเชื้อได้ ต้องพิจารณาร่วมกับการตรวจ

พังผืดและทางระบายตีบซ้ำ

เนื้อเยื่อภายในจมูกอาจติดกันหรือช่องไซนัสตีบระหว่างการหายของแผล ทำให้การระบายไม่ดี แพทย์จึงนัดตรวจ ทำความสะอาด และติดตามแผล บางรายอาจต้องทำหัตถการเพิ่มเติม

อาการยังคงอยู่หรือโรคกลับมา

อาการคัดจมูก การรับกลิ่นลดลง หรือการอักเสบอาจไม่หายทั้งหมด ริดสีดวงจมูกสามารถกลับมาได้ โดยเฉพาะเมื่อมีโรคอักเสบเรื้อรังหรือหอบหืดร่วม การผ่าตัดจึงมักเป็นส่วนหนึ่งของแผนรักษาระยะยาว ไม่ใช่สิ่งทดแทนการควบคุมภูมิแพ้และการใช้ยาทั้งหมด

การรับกลิ่นเปลี่ยนแปลง

ช่วงแรกการรับกลิ่นอาจลดลงจากอาการบวมและคราบภายในจมูก โดยมากจะค่อยๆ เปลี่ยนตามการฟื้นตัว แต่มีความเป็นไปได้ที่การรับกลิ่นจะไม่ดีขึ้น เปลี่ยนไป หรือแย่ลงถาวร โดยเฉพาะเมื่อโรครุนแรงหรือมีความผิดปกติของระบบรับกลิ่นเดิม

ภาวะแทรกซ้อนต่อดวงตา

ผนังกระดูกระหว่างไซนัสกับเบ้าตาบางมาก การบาดเจ็บอาจทำให้ช้ำหรือบวมรอบตา เลือดออกในเบ้าตา เห็นภาพซ้อน การเคลื่อนไหวตาผิดปกติ หรือการมองเห็นลดลง ภาวะที่กระทบการมองเห็นต้องได้รับการประเมินฉุกเฉิน เพราะการรักษาที่ล่าช้าอาจทำให้ผลกระทบรุนแรงขึ้น

น้ำหล่อสมองและไขสันหลังรั่ว

หลังคาไซนัสบางส่วนติดกับฐานกะโหลก หากเกิดช่องเปิด อาจมีน้ำใสจากรอบสมองรั่วเข้าจมูก และเพิ่มความเสี่ยงเยื่อหุ้มสมองอักเสบ ภาวะนี้พบไม่บ่อย แต่อาจต้องซ่อมแซมด้วยการผ่าตัดและติดตามใกล้ชิด

ความเสี่ยงจากยาสลบ

อาจมีคลื่นไส้ อาเจียน เจ็บคอ ปฏิกิริยาแพ้ยา ปัญหาการหายใจ หรือภาวะแทรกซ้อนต่อหัวใจและหลอดเลือด ความเสี่ยงขึ้นกับอายุ โรคประจำตัว การสูบบุหรี่ และชนิดการระงับความรู้สึก วิสัญญีแพทย์จะประเมินก่อนผ่าตัด

ก่อนตัดสินใจ ควรถามแพทย์ว่าความเสี่ยงใดสำคัญเป็นพิเศษสำหรับคุณ เพราะภาพรังสี ประวัติผ่าตัดเดิม โรคประจำตัว และขอบเขตหัตถการทำให้ความเสี่ยงของแต่ละคนไม่เท่ากัน

สัญญาณที่ต้องกลับไปพบแพทย์ทันที

ติดต่อทีมผ่าตัดหรือไปห้องฉุกเฉินทันทีเมื่อมีอาการต่อไปนี้

หากไม่แน่ใจว่าเลือดซึมหรืออาการปวดอยู่ในระดับปกติหรือไม่ ให้ใช้ช่องทางติดต่อหลังผ่าตัดที่โรงพยาบาลจัดไว้ อย่ารอถึงวันนัดเมื่ออาการกำลังรุนแรงขึ้น

ทางเลือกอื่น

การรักษาด้วยยาและการดูแลจมูก

ผู้ป่วยไซนัสอักเสบเรื้อรังจำนวนมากควรได้รับการรักษาแบบไม่ผ่าตัดก่อน ตัวเลือกอาจประกอบด้วย

• การล้างจมูกด้วยน้ำเกลืออย่างถูกวิธี
• ยาพ่นจมูกเพื่อลดการอักเสบ
• การรักษาภูมิแพ้และหลีกเลี่ยงสิ่งกระตุ้น
• ยาปฏิชีวนะเมื่อแพทย์ประเมินว่ามีการติดเชื้อแบคทีเรียที่เหมาะกับการใช้ยา
• การควบคุมหอบหืดหรือโรคร่วม
• การงดบุหรี่และลดการสัมผัสควันหรือฝุ่น

ชนิดยาและระยะเวลารักษาต้องขึ้นกับการวินิจฉัย ไม่ควรซื้อยาปฏิชีวนะหรือยาสเตียรอยด์ใช้เอง เพราะอาการไซนัสเรื้อรังไม่ได้เกิดจากแบคทีเรียเสมอไป และยาเหล่านี้มีผลข้างเคียง

หากอาการควบคุมได้และคุณใช้ชีวิตได้ตามปกติ อาจติดตามต่อโดยยังไม่ผ่าตัด แต่ควรถามแพทย์ว่าการรอมีความเสี่ยงหรือไม่ โดยเฉพาะเมื่อมีโรคใกล้ตา ฐานกะโหลก ก้อน หรือเชื้อราบางชนิด

การขยายช่องไซนัสด้วยบอลลูน

บางกรณีสามารถใช้บอลลูนขยายช่องไซนัสโดยนำเนื้อเยื่อออกน้อยกว่า เหมาะกับโรคและตำแหน่งบางแบบ ไม่ได้เหมาะกับผู้ที่มีริดสีดวงมาก เชื้อรา ก้อน หรือโรคกระจายหลายไซนัส ศัลยแพทย์จะพิจารณาจากภาพรังสีและเป้าหมายการรักษา

การผ่าตัดชนิดอื่นหรือหัตถการร่วม

หากอาการอุดตันสัมพันธ์กับผนังกั้นจมูกคดหรือเนื้อเยื่อด้านข้างจมูกโต อาจพิจารณาการแก้โครงสร้างดังกล่าวแทนหรือทำร่วมกัน รอยโรคบางชนิดอาจต้องผ่าตัดแบบกว้างกว่า ใช้ทางเข้าจากภายนอก หรือทำร่วมกับแพทย์สาขาอื่น

การมีทางเลือกไม่ได้หมายความว่าทุกวิธีให้ผลเหมือนกัน ควรถามแพทย์ว่าแต่ละวิธีแก้ปัญหาส่วนใด มีข้อจำกัดอะไร และหากยังไม่ผ่าตัดควรติดตามอาการหรือภาพตรวจอย่างไร

สิทธิการรักษา

สิทธิครอบคลุมการผ่าตัดหรือไม่ ขึ้นกับการวินิจฉัย ข้อบ่งชี้ทางการแพทย์ โรงพยาบาลตามสิทธิ ระบบส่งต่อ และรายการหัตถการร่วม ควรตรวจสอบก่อนกำหนดวันผ่าตัด โดยเฉพาะเมื่ออาจต้องใช้วัสดุหรือเทคโนโลยีเพิ่มเติม

ประกันสังคม

โดยทั่วไปควรเริ่มที่สถานพยาบาลตามสิทธิ แพทย์จะประเมินและส่งต่อเมื่อจำเป็น ควรถามว่า

• ต้องมีใบส่งตัวหรือไม่
• การตรวจส่องกล้องและเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ดำเนินการที่ใด
• การผ่าตัดและหัตถการร่วมอยู่ในแผนอนุมัติเดียวกันหรือไม่
• หากต้องใช้วัสดุเฉพาะ ต้องยื่นเอกสารเพิ่มเติมหรือไม่
• การติดตามและทำความสะอาดจมูกหลังผ่าตัดทำที่สถานพยาบาลใด

บัตรทอง

ติดต่อหน่วยบริการประจำหรือหน่วยบริการปฐมภูมิเพื่อรับการประเมินและส่งต่อตามระบบ ยกเว้นกรณีฉุกเฉินที่ต้องรักษาทันที ควรยืนยันว่าโรงพยาบาลปลายทางรับใบส่งตัวแล้ว และนัดหลังผ่าตัดสามารถใช้สิทธิเดิมได้หรือไม่

ประกันสุขภาพเอกชน

เงื่อนไขต่างกันตามกรมธรรม์ บริษัทอาจขอประวัติการรักษา ผลภาพรังสี รายงานจากแพทย์ และหนังสืออนุมัติก่อนเข้ารักษา ประเด็นที่ควรตรวจสอบ ได้แก่

• ระยะรอคอยและข้อยกเว้นโรคที่มีมาก่อน
• การผ่าตัดแบบผู้ป่วยนอกหรือพักรักษาในโรงพยาบาล
• ความคุ้มครองการแก้ผนังกั้นจมูกหรือหัตถการร่วม
• การตรวจพยาธิวิทยา วัสดุภายในจมูก และระบบนำทาง
• การนัดติดตามและหัตถการทำความสะอาดหลังผ่าตัด
• เอกสารที่ต้องให้แพทย์กรอกก่อนรักษา

หากต้องสำรองการรักษาเอง ควรขอรายการที่รวมอยู่ในแผนจากโรงพยาบาลให้ชัด เช่น ค่าตรวจเพิ่มเติม หัตถการร่วม การพักรักษา และการติดตามหลังผ่าตัด โดยไม่ควรสรุปจากชื่อแพ็กเกจเพียงอย่างเดียว

จ่ายเอง ส่วนร่วมจ่าย หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน

หากต้องจ่ายค่ารักษาเองทั้งหมด หรือจ่ายบางส่วน เช่น ส่วนร่วมจ่าย (Co-payment) ตามเงื่อนไขกรมธรรม์ หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน ควรขอใบประเมินค่าใช้จ่ายจากโรงพยาบาลก่อนตัดสินใจ และถามให้ชัดว่ารวมค่าแพทย์ ค่าห้อง ค่าอุปกรณ์ และการตรวจติดตามหลังผ่าตัดหรือไม่ ทางเลือกหนึ่งสำหรับการชำระคือการผ่อน เช่น บริการผ่อน 0% ผ่านบัตรเครดิตนานสูงสุด 10 เดือนของ HDcare

คำถามที่พบบ่อย

ผ่าตัดไซนัสผ่านกล้องจำเป็นสำหรับทุกคนที่เป็นไซนัสอักเสบหรือไม่

ไม่จำเป็น ผู้ป่วยจำนวนมากควบคุมอาการได้ด้วยการล้างจมูก ยาพ่น และการรักษาสาเหตุร่วม การผ่าตัดมักพิจารณาเมื่อรักษาอย่างเหมาะสมแล้วยังมีอาการ หรือมีโรคที่ควรนำออกหรือเปิดทางระบาย

ผ่าตัดแล้วไซนัสอักเสบจะหายถาวรหรือไม่

ไม่สามารถรับประกันว่าจะไม่กลับมา เพราะการผ่าตัดเปิดทางระบายและนำสิ่งอุดกั้นออก แต่ไม่ได้กำจัดแนวโน้มภูมิแพ้ การอักเสบ หรือการเกิดริดสีดวงจมูกทั้งหมด หลายคนยังต้องล้างจมูก ใช้ยา และติดตามต่อ

มีแผลเป็นที่ใบหน้าหรือไม่

โดยทั่วไปไม่มีแผลที่ผิวหนัง เพราะกล้องและเครื่องมือผ่านรูจมูก (Cleveland Clinic) อย่างไรก็ตาม รอยโรคที่กว้างหรือซับซ้อนบางชนิดอาจต้องใช้ทางผ่าตัดอื่นร่วม ซึ่งแพทย์จะอธิบายก่อนรักษา

ผ่าตัดเจ็บไหม

ระหว่างผ่าตัดไม่ควรรู้สึกเจ็บเมื่อยาระงับความรู้สึกทำงาน หลังผ่าตัดมักรู้สึกคัด แน่น หรือปวดตื้อมากกว่าปวดแผลภายนอก ระดับอาการขึ้นกับขอบเขตการผ่าตัดและแต่ละบุคคล หากปวดรุนแรงขึ้นเรื่อยๆ ควรแจ้งทีมรักษา

หลังผ่าตัดหายใจทางจมูกได้เลยหรือไม่

ช่วงแรกจมูกมักยังตันจากอาการบวม เลือดแห้ง สารคัดหลั่ง หรือวัสดุในจมูก จึงอาจยังหายใจไม่สะดวก การหายใจมักค่อยๆ ดีขึ้นเมื่อแผลลดบวมและได้รับการทำความสะอาดตามนัด

ต้องใส่ผ้าก๊อซในจมูกทุกคนไหม

ไม่ทุกคน แพทย์อาจใช้วัสดุห้ามเลือด วัสดุละลายได้ หรือไม่ใส่วัสดุเลย ขึ้นกับเลือดออก ขอบเขตการผ่าตัด และเทคนิคที่ใช้ หากมีวัสดุที่ต้องนำออก ควรถามวันนัดและวิธีดูแลให้ชัดเจน

กลับไปทำงานได้เมื่อไร

งานเบาหลายประเภทอาจกลับได้ในช่วงประมาณ 1-2 สัปดาห์ หากอาการคงที่ แต่ผู้ที่ผ่าตัดกว้างหรือทำงานใช้แรง ยกของ ก้มมาก สัมผัสฝุ่น หรือเสี่ยงถูกกระแทกอาจต้องรอนานกว่า ศัลยแพทย์จะกำหนดตามแผลและลักษณะงานของคุณ

หลังผ่าตัดล้างจมูกได้เมื่อไร

โดยทั่วไปการล้างจมูกเป็นส่วนสำคัญของการฟื้นตัว แต่เวลาเริ่ม ความถี่ และวิธีทำควรเป็นไปตามคำสั่งของทีมผ่าตัด เพราะวัสดุในจมูกและขอบเขตหัตถการของแต่ละคนต่างกัน ใช้น้ำและอุปกรณ์ตามมาตรฐานที่โรงพยาบาลแนะนำ

สั่งน้ำมูกได้เมื่อไร

ควรหลีกเลี่ยงการสั่งน้ำมูกแรงในช่วงแรก เพราะอาจทำให้เลือดออกหรือเพิ่มแรงดันในบริเวณผ่าตัด ข้อมูลอ้างอิงแนะนำให้หลีกเลี่ยงอย่างน้อยช่วงประมาณสัปดาห์แรก แต่กำหนดของคุณอาจต่างออกไปตามชนิดการผ่าตัด

การรับกลิ่นจะกลับมาเมื่อไร

การรับกลิ่นอาจดีขึ้นทีละน้อยหลังอาการบวมและคราบลดลง ซึ่งอาจใช้เวลาหลายสัปดาห์หรือหลายเดือน ผลขึ้นกับสาเหตุและความเสียหายเดิมของระบบรับกลิ่น บางคนอาจไม่ดีขึ้นเต็มที่หรือมีอาการกลับมาเมื่อโรคอักเสบกำเริบ

ผ่าตัดซ้ำได้หรือไม่

ทำได้เมื่อมีข้อบ่งชี้ เช่น ช่องไซนัสตีบ พังผืด ริดสีดวงกลับมา หรือโรคเดิมยังควบคุมไม่ได้ แต่การผ่าตัดซ้ำอาจซับซ้อนเพราะกายวิภาคเปลี่ยนและมีแผลเป็น แพทย์จะประเมินภาพรังสี การรักษาด้วยยา และประโยชน์เทียบความเสี่ยงก่อน

ถ้ามีภูมิแพ้ยังผ่าตัดได้ไหม

ผ่าตัดได้ในบางรายเมื่อมีโรคไซนัสหรือสิ่งอุดกั้นที่ชัดเจน แต่การผ่าตัดไม่ได้รักษาภูมิแพ้โดยตรง คุณมักยังต้องหลีกเลี่ยงสิ่งกระตุ้นและใช้ยาควบคุมการอักเสบตามแผนหลังผ่าตัด

ถ้าเลื่อนการผ่าตัดจะอันตรายหรือไม่

ขึ้นกับสาเหตุ ผู้ที่มีไซนัสอักเสบเรื้อรังซึ่งอาการคงที่อาจมีเวลาลองรักษาด้วยยาหรือขอความเห็นเพิ่มเติม แต่ผู้ที่มีภาวะแทรกซ้อนใกล้ตา การติดเชื้อรุนแรง เชื้อราบางชนิด ก้อน หรือน้ำหล่อสมองและไขสันหลังรั่วอาจไม่ควรเลื่อน ควรถามศัลยแพทย์ว่าการรอมีความเสี่ยงเฉพาะอะไรในกรณีของคุณ

ควรถามอะไรแพทย์ก่อนตัดสินใจผ่าตัด

ควรถามว่าโรคอยู่ไซนัสใด ได้ลองการรักษาแบบไม่ผ่าตัดครบหรือยัง จะทำหัตถการใดบ้าง ใช้ยาระงับความรู้สึกแบบใด ต้องพักรักษาหรือไม่ และความเสี่ยงใดสำคัญสำหรับคุณโดยเฉพาะ นอกจากนี้ควรถามแผนล้างจมูก การใช้ยา วันติดตาม และช่องทางติดต่อหากมีเลือดออกหรืออาการผิดปกติหลังกลับบ้าน

ข้อมูลอ้างอิง

• Cleveland Clinic: Functional Endoscopic Sinus Surgery (FESS) — เกี่ยวกับ Functional endoscopic sinus surgery (FESS) — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
• NHS: Endoscopic sinus surgery risks — เกี่ยวกับ Functional endoscopic sinus surgery (FESS) — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำวินิจฉัยหรือคำแนะนำจากแพทย์ได้

หากมีอาการผิดปกติหลังผ่าตัด ควรติดต่อแพทย์หรือโรงพยาบาลทันที