ผ่าตัดริดสีดวง

ผ่าตัดริดสีดวง (Hemorrhoidectomy) คือการตัดหรือนำเนื้อเยื่อริดสีดวงทวารที่มีปัญหาออก มักใช้เมื่อก้อนมีขนาดใหญ่ ยื่นออกมามาก เลือดออกซ้ำ หรือรักษาด้วยวิธีที่ไม่ต้องผ่าตัดแล้วไม่ได้ผล การผ่าตัดอาจลดอาการได้ในระยะยาว แต่ช่วงพักฟื้นมักเจ็บ โดยเฉพาะเวลาถ่ายอุจจาระ จึงควรชั่งประโยชน์กับความเสี่ยงร่วมกับศัลยแพทย์ก่อนตัดสินใจ

ผ่าตัดริดสีดวง คืออะไร

การผ่าตัดริดสีดวงทวารหนักเป็นการนำหลอดเลือดและเนื้อเยื่อรอบทวารหนักที่โป่งพองหรือยื่นผิดตำแหน่งออก ศัลยแพทย์จะตัดก้อนที่เป็นปัญหา ควบคุมเลือด และพิจารณาปิดแผลหรือเปิดแผลไว้ให้หายเองตามตำแหน่งและขนาดของแผล (Cleveland Clinic)

ริดสีดวงทวารเกิดจากเนื้อเยื่อและหลอดเลือดบริเวณทวารหนักบวม เลื่อนต่ำลง หรือยื่นออกมา อาจทำให้มีเลือดสดติดกระดาษชำระ เลือดหยดหลังถ่าย มีก้อนยื่น คัน ระคายเคือง หรือเจ็บ โดยเฉพาะเมื่อเกิดลิ่มเลือดในก้อนริดสีดวง

คำว่า “ผ่าตัดริดสีดวง” อาจใช้เรียกรวมหลายวิธี แต่แต่ละวิธีไม่ได้เหมือนกันทั้งหมด ได้แก่

เมื่อแพทย์เสนอการผ่าตัด ควรถามให้ชัดว่าเป็นวิธีใด เพราะระดับความเจ็บ ลักษณะแผล โอกาสกลับเป็นซ้ำ และระยะพักฟื้นต่างกัน การตัดริดสีดวงแบบมาตรฐานมักใช้กับโรคที่รุนแรงหรือซับซ้อนกว่า ส่วนหัตถการที่มีแผลเล็กกว่าอาจเหมาะกับก้อนภายในที่ยังไม่ยื่นมาก

เลือดออกทางทวารหนักไม่ได้เกิดจากริดสีดวงเสมอไป อาจมาจากแผลปริขอบทวาร ลำไส้อักเสบ ติ่งเนื้อ หรือโรคของลำไส้ใหญ่ การตรวจยืนยันสาเหตุก่อนผ่าตัดจึงสำคัญ โดยเฉพาะเมื่อเลือดออกต่อเนื่อง ลักษณะการขับถ่ายเปลี่ยน น้ำหนักลด หรือมีภาวะซีด

ใครควรทำ / ใครไม่ควรทำ

ผู้ที่แพทย์อาจพิจารณาให้ผ่าตัด

การผ่าตัดมักสงวนไว้สำหรับคนที่อาการรบกวนชีวิตมากหรือมีโรคค่อนข้างรุนแรง เช่น

• ริดสีดวงภายในยื่นออกมาขณะถ่ายและต้องใช้นิ้วดันกลับ
• ก้อนยื่นออกมาและดันกลับไม่ได้
• มีริดสีดวงภายในและภายนอกขนาดใหญ่ร่วมกัน
• เลือดออกซ้ำหรือออกมากจนส่งผลต่อภาวะโลหิตจาง
• เจ็บ บวม ระคายเคือง หรือมีสารคัดหลั่งจนกระทบการใช้ชีวิต
• อาการกลับเป็นซ้ำหลังรัดยางหรือรักษาด้วยวิธีที่ไม่ต้องผ่าตัด
• ริดสีดวงมีลิ่มเลือดและปวดมาก โดยแพทย์เห็นว่าการนำลิ่มเลือดหรือก้อนออกเหมาะกว่าเฝ้าดูอาการ
• ก้อนถูกหนีบจนเลือดไปเลี้ยงไม่เพียงพอ ซึ่งต้องได้รับการประเมินเร่งด่วน (Cleveland Clinic)

ความรุนแรงไม่ได้ตัดสินจากขนาดก้อนเพียงอย่างเดียว ศัลยแพทย์จะดูตำแหน่ง จำนวนก้อน อาการเลือดออก ความเจ็บ ความสามารถในการดันก้อนกลับ ผลของการรักษาที่ผ่านมา และโรคประจำตัวร่วมกัน

ผู้ที่อาจยังไม่จำเป็นต้องผ่าตัด

หากอาการไม่มาก ก้อนไม่ยื่นหรือยื่นเพียงชั่วคราว และยังไม่เคยลองรักษาแบบไม่ผ่าตัด แพทย์มักเริ่มจากการทำให้อุจจาระนุ่ม ลดการเบ่ง และรักษาตามอาการก่อน คนส่วนใหญ่ที่มีริดสีดวงไม่จำเป็นต้องตัดก้อนออก

การผ่าตัดอาจต้องเลื่อนหรือวางแผนเป็นพิเศษเมื่อมีภาวะต่อไปนี้

• มีการติดเชื้อหรือการอักเสบรุนแรงบริเวณทวารหนัก
• มีโรคที่ทำให้แผลหายช้า หรือควบคุมโรคประจำตัวยังไม่ดี
• มีความผิดปกติของการแข็งตัวของเลือด
• ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือดหรือยาต้านเกล็ดเลือด และยังจัดแผนยาไม่ได้
• ตั้งครรภ์ โดยอาการยังสามารถควบคุมด้วยวิธีอื่น
• มีโรคลำไส้อักเสบหรือโรคบริเวณทวารหนักที่ต้องประเมินเพิ่มเติม
• เคยผ่าตัดทวารหนักมาก่อน หรือมีปัญหากล้ามเนื้อหูรูดควบคุมการขับถ่าย

ข้อเหล่านี้ไม่ได้หมายความว่าผ่าตัดไม่ได้เสมอไป แต่ศัลยแพทย์ต้องประเมินประโยชน์และความเสี่ยงเป็นรายบุคคล หากยังไม่แน่ใจ คุณสามารถถามว่า “ถ้ายังไม่ผ่าตัดตอนนี้จะเกิดอะไรขึ้น” และ “มีวิธีที่แผลเล็กกว่านี้หรือไม่”

เตรียมตัวก่อนผ่าตัด

โรงพยาบาลจะให้คำแนะนำเฉพาะตามชนิดยาระงับความรู้สึกและเวลาผ่าตัด ให้ยึดคำสั่งนั้นเป็นหลัก เพราะการเตรียมตัวอาจต่างกันในแต่ละแห่ง

แจ้งข้อมูลสุขภาพและยาทั้งหมด

บอกศัลยแพทย์และวิสัญญีแพทย์เกี่ยวกับ

• โรคประจำตัว โดยเฉพาะโรคหัวใจ ปอด ไต ตับ เบาหวาน และความดันโลหิตสูง
• ประวัติเลือดออกง่าย ลิ่มเลือด หรือแพ้ยา
• ประวัติแพ้ยาระงับความรู้สึก หรือปัญหาจากการผ่าตัดครั้งก่อน
• ยาที่ใช้ประจำ ยาที่ซื้อรับประทานเอง สมุนไพร และอาหารเสริม
• การตั้งครรภ์หรือโอกาสตั้งครรภ์
• อาการผิดปกติใหม่ เช่น ไข้ ไอ หรือการติดเชื้อ

ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาต้านเกล็ดเลือด ยาเบาหวาน และอาหารเสริมบางชนิดอาจต้องหยุดหรือปรับก่อนผ่าตัด แต่ห้ามหยุดเอง ศัลยแพทย์หรือวิสัญญีแพทย์จะกำหนดเวลาตามชนิดยา เหตุผลที่ต้องใช้ยา และความเสี่ยงต่อเลือดออกหรือลิ่มเลือด (healthdirect.gov.au)

การงดอาหารและน้ำ

หากใช้ยาระงับความรู้สึก แพทย์จะสั่งให้งดอาหารและเครื่องดื่มก่อนผ่าตัด ช่วงเวลาขึ้นกับชนิดอาหาร เวลาผ่าตัด และแนวทางของโรงพยาบาล อย่าคาดเดาเวลาเอง หากเผลอรับประทานหรือดื่มหลังเวลาที่กำหนด ให้แจ้งทีมรักษา เพราะอาจต้องเลื่อนหัตถการเพื่อความปลอดภัย

ผู้ป่วยบางรายอาจได้รับคำแนะนำให้สวนอุจจาระหรือใช้ยาระบายเพื่อทำให้ช่องทวารสะอาด โดยเฉพาะหากมีท้องผูก แต่ไม่ใช่ทุกคนต้องเตรียมลำไส้แบบเดียวกัน จึงไม่ควรซื้อยามาใช้เอง

สิ่งที่ควรเตรียม

• บัตรประชาชน เอกสารสิทธิ และใบนัด
• รายชื่อยาและอาหารเสริมทั้งหมด
• ผลตรวจหรือประวัติการรักษาที่โรงพยาบาลขอ
• เสื้อผ้าหลวม สวมและถอดง่าย
• ผ้าอนามัยหรือแผ่นซับสำหรับเลือดหรือสารคัดหลั่งเล็กน้อย
• ผู้ใหญ่ที่พากลับบ้านและอยู่ช่วยในคืนแรก หากได้รับยาระงับความรู้สึก

ควรจัดอาหารที่ช่วยให้อุจจาระนุ่มไว้ล่วงหน้า เช่น ผัก ผลไม้ และอาหารที่มีใยอาหาร รวมถึงวางแผนหยุดงานตามลักษณะงาน งานนั่งโต๊ะอาจกลับได้เร็วกว่างานที่ต้องยกของ เดินมาก หรือใช้แรง

ขั้นตอนการผ่าตัด

รายละเอียดจริงขึ้นกับวิธีที่เลือก แต่การตัดริดสีดวงแบบมาตรฐานมักมีลำดับดังนี้

• ยืนยันตัวผู้ป่วยและแผนผ่าตัด

ทีมรักษาจะทบทวนตำแหน่ง อาการ โรคประจำตัว ยา และประวัติแพ้ยา คุณสามารถถามชื่อวิธีที่จะทำและลักษณะแผลก่อนให้ยาระงับความรู้สึก

• ให้ยาระงับความรู้สึก

อาจใช้ยาสลบ การฉีดยาชาบริเวณหลัง หรือวิธีอื่นร่วมกับยาชาเฉพาะที่ ขึ้นกับขอบเขตการผ่าตัด สุขภาพ และการประเมินของวิสัญญีแพทย์

• จัดท่าและตรวจริดสีดวง

ศัลยแพทย์จัดท่าให้เห็นบริเวณทวารหนัก ตรวจตำแหน่งและจำนวนก้อนอีกครั้ง และเปิดช่องทวารด้วยเครื่องมือที่เหมาะสม

• แยกและตัดก้อนที่เป็นปัญหา

ศัลยแพทย์แยกเนื้อเยื่อริดสีดวงออกจากชั้นกล้ามเนื้อหูรูด แล้วตัดก้อนและหลอดเลือดที่เกี่ยวข้องออก โดยระวังเหลือผิวหนังและเยื่อบุที่ดีไว้เพียงพอ

• ห้ามเลือด

หลอดเลือดจะถูกผูก เย็บ หรือปิดด้วยเครื่องมือที่ใช้พลังงาน วิธีที่ใช้ขึ้นกับเทคนิคและอุปกรณ์ของสถานพยาบาล (Cleveland Clinic)

• ปิดแผลหรือเปิดแผลไว้

แผลบางตำแหน่งเย็บปิดด้วยไหมละลาย ส่วนบางแผลเปิดไว้ให้หายจากด้านใน การเลือกขึ้นกับขนาด ตำแหน่ง การปนเปื้อน และดุลยพินิจของศัลยแพทย์

• เฝ้าดูอาการหลังผ่าตัด

หลังเสร็จหัตถการ คุณจะได้รับการเฝ้าระวังความดัน การหายใจ ความเจ็บ เลือดออก คลื่นไส้ และความสามารถในการปัสสาวะ ก่อนพิจารณากลับบ้านหรือรับไว้สังเกตอาการ

ไม่จำเป็นต้องตัดริดสีดวงทุกก้อนเสมอไป การตัดเนื้อเยื่อรอบทวารมากเกินไปอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อช่องทวารตีบ ศัลยแพทย์จึงเลือกจัดการเฉพาะตำแหน่งที่ก่ออาการและรักษาเนื้อเยื่อปกติไว้ให้มากที่สุด

ใช้เวลานานแค่ไหน

ตัวหัตถการมักใช้เวลาไม่นานเมื่อไม่มีความซับซ้อน แต่แหล่งข้อมูลที่ให้มาไม่ได้ระบุช่วงเวลาผ่าตัดที่ใช้กับผู้ป่วยทุกคนอย่างน่าเชื่อถือ ระยะเวลาจริงขึ้นกับจำนวนและตำแหน่งของก้อน วิธีผ่าตัด ภาวะเลือดออก การเคยผ่าตัดมาก่อน และโรคประจำตัว

เวลาที่อยู่โรงพยาบาลจะนานกว่าตัวผ่าตัด เพราะรวมการเตรียมตัว การให้ยาระงับความรู้สึก และการเฝ้าดูอาการหลังผ่าตัดด้วย

ผู้ป่วยจำนวนมากสามารถกลับบ้านในวันเดียวกัน แต่บางคนอาจต้องพักค้างคืน หากปวดมาก คลื่นไส้ ปัสสาวะไม่ออก มีเลือดออก มีโรคประจำตัวที่ต้องเฝ้าระวัง หรือไม่มีผู้ดูแลที่บ้าน (healthdirect.gov.au) แนวทางรับไว้รักษาอาจต่างกันระหว่างสถานพยาบาลในประเทศไทย

หากได้รับยาสลบหรือยาที่ทำให้ง่วง ต้องมีคนพากลับ ไม่ควรขับรถ ใช้เครื่องจักร หรือตัดสินใจเรื่องสำคัญจนกว่าฤทธิ์ยาจะหมดตามคำแนะนำของทีมรักษา

พักฟื้นนานแค่ไหน

ช่วงพักฟื้นมักเป็นส่วนที่คนกังวลที่สุด เพราะแผลอยู่ในตำแหน่งที่สัมผัสอุจจาระและถูกยืดทุกครั้งที่ขับถ่าย ระยะพักฟื้นและวันหยุดงานแตกต่างกันมากตามวิธีผ่าตัด จำนวนแผล อาการ ภาวะแทรกซ้อน และลักษณะงาน ควรให้ศัลยแพทย์ผู้รักษาประเมินเป็นรายบุคคล

การขับถ่ายหลังผ่าตัด

การถ่ายครั้งแรกมักเจ็บ แต่การกลั้นไว้นานอาจทำให้อุจจาระแข็งและเจ็บมากขึ้น เป้าหมายคือให้อุจจาระนุ่มและออกได้โดยไม่ต้องเบ่ง แนวทางทั่วไปคือดื่มน้ำเพียงพอ รับประทานผัก ผลไม้ และใยอาหาร แพทย์อาจสั่งยาที่ช่วยให้อุจจาระนุ่มหรือยาระบายตามความเหมาะสม (healthdirect.gov.au)

ไม่ควรนั่งเบ่งนาน หากยังไม่ปวดถ่ายให้ออกจากห้องน้ำก่อน การเดินเบาๆ ช่วยให้ลำไส้ทำงานและลดการนอนนิ่งเป็นเวลานานได้

การดูแลแผลและความเจ็บ

อาจมีเลือดสดหรือสารคัดหลั่งปริมาณเล็กน้อย โดยเฉพาะหลังถ่าย การใช้น้ำสะอาดล้างอย่างนุ่มนวลและซับให้แห้งมักระคายเคืองน้อยกว่าการเช็ดแรง โรงพยาบาลอาจแนะนำให้นั่งแช่น้ำอุ่น แต่ให้ทำตามวิธีและเวลาที่ทีมผ่าตัดกำหนด

ใช้ยาบรรเทาปวดตามแผนที่แพทย์ให้ ไม่ควรเพิ่มยา ผสมยา หรือใช้สมุนไพรเอง เพราะยาบางชนิดเพิ่มความเสี่ยงเลือดออกหรือทำให้ท้องผูก หากปวดมากขึ้นแทนที่จะค่อยๆ ดีขึ้น ควรติดต่อโรงพยาบาล

กลับไปทำงานและออกกำลังกายเมื่อใด

ระยะหยุดงานแตกต่างกันมากตามวิธีผ่าตัด จำนวนแผล อาการ และลักษณะงาน ผู้ที่มีแผลหลายตำแหน่ง งานใช้แรง งานขับรถนาน หรืองานที่เข้าห้องน้ำไม่สะดวกอาจต้องพักนานกว่า ควรให้ศัลยแพทย์ผู้รักษาประเมินเป็นรายบุคคล การกลับไปยกของหนัก วิ่ง ปั่นจักรยาน หรือออกแรงมากควรรอจนแผลดีและศัลยแพทย์อนุญาต

ความเสี่ยงและภาวะแทรกซ้อน

การผ่าตัดทุกชนิดมีความเสี่ยง และการผ่าตัดบริเวณทวารหนักมีปัญหาเฉพาะจากตำแหน่งแผล อย่างไรก็ตาม การกล่าวถึงความเสี่ยงไม่ได้หมายความว่าจะเกิดกับทุกคน

อาการที่พบได้ในช่วงพักฟื้น

• ปวด แสบ หรือตึงบริเวณแผล
• เจ็บขณะถ่ายอุจจาระ
• เลือดหรือสารคัดหลั่งซึมเล็กน้อย
• บวมและระคายเคือง
• ท้องผูกจากความกลัวเจ็บ การเคลื่อนไหวน้อย หรือยาบางชนิด
• คลื่นไส้ อ่อนเพลีย หรือมึนจากยาระงับความรู้สึก

ภาวะแทรกซ้อนที่ต้องเฝ้าระวัง

เลือดออกมากหรือเลือดออกภายหลัง

เลือดซึมเล็กน้อยอาจเกิดได้ แต่เลือดไหลต่อเนื่อง มีลิ่มเลือดจำนวนมาก หน้ามืด หรือใจสั่นไม่ควรรอดูอาการ

ปัสสาวะไม่ออก

ความเจ็บ อาการบวม และผลของยาระงับความรู้สึกอาจทำให้ปัสสาวะลำบาก หากปวดท้องน้อยและปัสสาวะไม่ได้ ควรกลับไปโรงพยาบาล

การติดเชื้อ

อาจมีไข้ แผลบวมแดง ปวดมากขึ้น มีหนอง หรือมีกลิ่นผิดปกติ การติดเชื้อรุนแรงพบไม่บ่อยแต่ต้องรักษาเร็ว (healthdirect.gov.au)

ท้องผูกหรืออุจจาระอัดแน่น

การหลีกเลี่ยงการถ่ายเพราะกลัวเจ็บอาจทำให้อุจจาระแข็งขึ้น กลายเป็นวงจรที่ทำให้ปวดและแผลระคายเคืองมากกว่าเดิม

ช่องทวารหนักตีบ

แผลเป็นอาจทำให้ช่องทวารแคบลง ส่งผลให้อุจจาระเป็นเส้นเล็ก ถ่ายยาก หรือรู้สึกถ่ายไม่สุด ความเสี่ยงสัมพันธ์กับขอบเขตเนื้อเยื่อที่ถูกตัดและการหายของแผล

การควบคุมลมหรืออุจจาระผิดปกติ

อาจเกิดจากการบาดเจ็บต่อกล้ามเนื้อหรือเส้นประสาทบริเวณหูรูด บางคนมีเพียงการกลั้นลมหรือคราบเปื้อนชั่วคราว แต่หากอาการต่อเนื่องต้องประเมิน

แผลปริหรือแผลหายช้า

การถ่ายอุจจาระแข็ง การติดเชื้อ โรคประจำตัว และการสูบบุหรี่อาจรบกวนการหายของแผล

ริดสีดวงกลับมาเป็นซ้ำ

การผ่าตัดไม่ได้ป้องกันหลอดเลือดบริเวณอื่นเกิดปัญหาในอนาคต ริดสีดวงจึงอาจกลับเป็นซ้ำได้ โดยเฉพาะหากยังท้องผูก เบ่งนาน หรือมีปัจจัยกระตุ้นเดิม

งานวิจัยเชิงคุณภาพยังพบว่าความเจ็บ ความกังวลเรื่องการถ่าย การนอนหลับไม่ดี ความอับอาย และการทำหน้าที่ทางสังคมที่ลดลงอาจกระทบผู้ป่วยในช่วงพักฟื้น หากความกังวลทำให้ไม่กล้ารับประทานอาหาร ไม่ยอมถ่าย หรือนอนไม่ได้ ควรแจ้งทีมรักษา ไม่จำเป็นต้องทนอยู่คนเดียว

สัญญาณที่ต้องกลับไปพบแพทย์ทันที

ติดต่อโรงพยาบาลหรือไปห้องฉุกเฉินหากมีอาการต่อไปนี้

• เลือดออกมาก ไหลต่อเนื่อง มีลิ่มเลือดจำนวนมาก หรือผ้าอนามัยชุ่มเร็ว
• หน้ามืด เป็นลม ใจสั่น หายใจไม่อิ่ม หรืออ่อนแรงผิดปกติ
• ปวดแผลรุนแรงขึ้นแทนที่จะค่อยๆ ดีขึ้น
• ไข้ หนาวสั่น หรือรู้สึกป่วยมาก
• แผลบวมแดงมาก มีหนอง หรือมีกลิ่นผิดปกติ
• ปัสสาวะไม่ออกหรือปวดท้องน้อยมาก
• ท้องอืด อาเจียน รับประทานหรือดื่มไม่ได้
• ถ่ายอุจจาระไม่ได้ร่วมกับปวดท้องหรือปวดทวารมาก
• กลั้นอุจจาระไม่ได้อย่างชัดเจน หรือมีอาการควบคุมการขับถ่ายที่เกิดขึ้นใหม่
• มีอาการแพ้ยา เช่น ใบหน้าหรือลิ้นบวม หายใจลำบาก หรือผื่นรุนแรง

หากไม่แน่ใจว่าเลือดออกอยู่ในระดับที่คาดได้หรือไม่ ให้ติดต่อหน่วยผ่าตัดที่ดูแลคุณ โดยบอกปริมาณเลือด สีของเลือด อาการร่วม และเวลาที่เริ่มเกิด ไม่ควรรอจนถึงวันนัดเมื่ออาการกำลังรุนแรงขึ้น

ทางเลือกอื่น

การผ่าตัดไม่ใช่คำตอบแรกสำหรับริดสีดวงส่วนใหญ่ ทางเลือกขึ้นกับว่าก้อนอยู่ภายในหรือภายนอก ยื่นมากเพียงใด และอาการหลักคือเลือดออก เจ็บ หรือมีก้อนรบกวน (Cleveland Clinic)

การดูแลโดยไม่ทำหัตถการ

เหมาะกับอาการไม่รุนแรงหรือใช้ร่วมกับการรักษาวิธีอื่น ได้แก่

• เพิ่มใยอาหารจากผัก ผลไม้ ธัญพืช และอาหารที่เหมาะกับสุขภาพ
• ดื่มน้ำให้เพียงพอ หากไม่มีข้อจำกัดจากโรคหัวใจหรือไต
• หลีกเลี่ยงการเบ่งและการนั่งโถนาน
• ไม่กลั้นอุจจาระเมื่อรู้สึกปวดถ่าย
• เคลื่อนไหวร่างกายสม่ำเสมอ
• ใช้ยารักษาตามอาการหรือยาช่วยให้อุจจาระนุ่มตามคำแนะนำ

ครีมหรือยาเหน็บบางชนิดช่วยลดอาการชั่วคราว แต่ไม่ได้ทำให้ก้อนขนาดใหญ่หรือก้อนที่ยื่นถาวรหายไปเสมอ หากมีเลือดออกต่อเนื่อง ไม่ควรใช้ยาเองเพื่อเลื่อนการตรวจหาสาเหตุ

หัตถการที่มีแผลเล็กกว่า

การรัดยาง

ใช้ยางรัดฐานของริดสีดวงภายในเพื่อตัดเลือดไปเลี้ยง ก้อนจะฝ่อและหลุด เหมาะกับริดสีดวงภายในบางระยะ แต่อาจต้องทำมากกว่าหนึ่งครั้ง

การฉีดสารให้ก้อนฝ่อ

ฉีดสารเข้าเนื้อเยื่อเพื่อทำให้หลอดเลือดยุบ เหมาะกับผู้ป่วยและตำแหน่งที่เลือกอย่างเหมาะสม

การใช้แสงหรือพลังงานทำให้หลอดเลือดปิด

ช่วยลดเลือดไปเลี้ยงก้อน มักใช้กับริดสีดวงภายในที่ไม่รุนแรงมาก

การผูกหลอดเลือดที่เลี้ยงริดสีดวง

ศัลยแพทย์ค้นหาและปิดหลอดเลือดที่นำเลือดเข้าสู่ก้อน อาจเย็บยกเนื้อเยื่อที่ยื่นร่วมด้วย วิธีนี้ยังเป็นหัตถการผ่าตัด แต่ไม่เหมือนการตัดก้อนออกทั้งหมด

การเย็บแขวนริดสีดวง

ดึงเนื้อเยื่อที่ยื่นกลับเข้าไปและตัดวงเยื่อบุบางส่วนด้วยเครื่องเย็บ วิธีนี้มีข้อดีและความเสี่ยงต่างจากการตัดริดสีดวง ไม่เหมาะกับก้อนภายนอกขนาดใหญ่ทุกกรณี

การเลือกวิธีควรตอบคำถามสามข้อให้ได้ คือ วิธีนั้นจัดการอาการหลักของคุณหรือไม่ โอกาสต้องทำซ้ำเป็นอย่างไร และหากวิธีแรกไม่ได้ผลยังสามารถทำอะไรต่อได้

สิทธิการรักษา

ความคุ้มครองมักขึ้นกับการวินิจฉัย ข้อบ่งชี้ทางการแพทย์ โรงพยาบาลตามสิทธิ ระบบส่งต่อ และเงื่อนไขของแต่ละกองทุน ควรตรวจสอบก่อนนัดผ่าตัด เพราะการตรวจผู้ป่วยนอก การส่องกล้อง การผ่าตัด และการพักรักษาอาจอยู่คนละขั้นตอนอนุมัติ

ประกันสังคม

เริ่มต้นที่โรงพยาบาลตามสิทธิของคุณ แพทย์จะประเมินว่ามีข้อบ่งชี้ให้ผ่าตัดหรือไม่ และดำเนินการส่งต่อหากสถานพยาบาลนั้นไม่มีศัลยแพทย์หรือทรัพยากรที่ต้องใช้ ควรถามว่า

• ต้องใช้ใบส่งตัวหรือไม่
• การตรวจใดต้องทำก่อนผ่าตัด
• วิธีผ่าตัดที่แพทย์เสนออยู่ในสิทธิหรือมีเงื่อนไขใด
• การนัดติดตามและยาหลังผ่าตัดดำเนินการที่ใด

บัตรทอง

โดยทั่วไปควรเข้ารับการประเมินที่หน่วยบริการประจำหรือหน่วยบริการที่ระบบกำหนด หากจำเป็นต้องพบศัลยแพทย์ หน่วยบริการจะส่งต่อตามขั้นตอน กรณีฉุกเฉิน เช่น เลือดออกมากหรือมีอาการทรุด ควรเข้ารับการรักษาเร่งด่วนก่อน ไม่ควรรอเอกสารตามนัดปกติ

ตรวจสอบสิทธิ สถานพยาบาลประจำ และข้อกำหนดการส่งต่อผ่านช่องทางทางการของกองทุนก่อนวันรักษา

ประกันสุขภาพเอกชน

ความคุ้มครองต่างกันตามกรมธรรม์ ประกันอาจพิจารณาว่าการผ่าตัดมีข้อบ่งชี้ทางการแพทย์หรือไม่ มีระยะรอหรือข้อยกเว้นโรคเดิมหรือไม่ และต้องอนุมัติล่วงหน้าหรือไม่ เอกสารที่มักต้องใช้ประกอบการพิจารณา ได้แก่ ใบรับรองแพทย์ ผลตรวจ แผนการรักษา และรหัสหัตถการ

ถามบริษัทประกันและโรงพยาบาลให้ชัดว่า

• ต้องขออนุมัติก่อนผ่าตัดหรือไม่
• คุ้มครองแบบผู้ป่วยนอกหรือผู้ป่วยใน
• หากกลับบ้านวันเดียวกันจัดอยู่ในสิทธิประเภทใด
• คุ้มครองการตรวจพยาธิวิทยา ยา และการติดตามหลังผ่าตัดหรือไม่
• หากเปลี่ยนวิธีผ่าตัดระหว่างหัตถการต้องขออนุมัติเพิ่มอย่างไร

จ่ายเอง ส่วนร่วมจ่าย หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน

หากต้องจ่ายค่ารักษาเองทั้งหมด หรือจ่ายบางส่วน เช่น ส่วนร่วมจ่าย (Co-payment) ตามเงื่อนไขกรมธรรม์ หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน ควรขอใบประเมินค่าใช้จ่ายจากโรงพยาบาลก่อนตัดสินใจ และถามให้ชัดว่ารวมค่าแพทย์ ค่าห้อง ค่าอุปกรณ์ และการตรวจติดตามหลังผ่าตัดหรือไม่ ทางเลือกหนึ่งสำหรับการชำระคือการผ่อน เช่น บริการผ่อน 0% ผ่านบัตรเครดิตนานสูงสุด 10 เดือนของ HDcare

คำถามที่พบบ่อย

ผ่าตัดริดสีดวงเจ็บไหม

หลังผ่าตัดมักเจ็บ โดยเฉพาะเวลาถ่ายอุจจาระ แต่ระดับความเจ็บต่างกันตามวิธีผ่าตัด จำนวนแผล และแต่ละบุคคล ศัลยแพทย์จะวางแผนควบคุมความเจ็บและทำให้อุจจาระนุ่มเพื่อลดการเบ่ง (healthdirect.gov.au)

ริดสีดวงแบบไหนต้องผ่าตัด

มักพิจารณาผ่าตัดเมื่อก้อนใหญ่ ยื่นออกมาแล้วต้องดันกลับหรือดันกลับไม่ได้ มีเลือดออกหรืออาการรุนแรง หรือรักษาด้วยวิธีที่ไม่ต้องผ่าตัดแล้วไม่ได้ผล การตรวจร่างกายเป็นสิ่งจำเป็น เพราะระดับของก้อนไม่สามารถตัดสินจากอาการที่เล่าเพียงอย่างเดียว

ผ่าตัดแล้วกลับบ้านได้เลยหรือไม่

ผู้ป่วยจำนวนมากกลับบ้านได้ในวันเดียวกัน แต่บางคนต้องพักสังเกตอาการหรือค้างคืน ขึ้นกับชนิดยาระงับความรู้สึก ความเจ็บ เลือดออก การปัสสาวะ โรคประจำตัว และระบบของโรงพยาบาล

หลังผ่าตัดริดสีดวงกี่วันถ่ายได้

ควรถ่ายเมื่อรู้สึกปวด ไม่ควรตั้งใจกลั้นเพื่อรอให้แผลหาย เพราะอุจจาระอาจแข็งและทำให้เจ็บมากขึ้น แพทย์มักวางแผนให้อุจจาระนุ่มด้วยอาหาร น้ำ และยาตามความเหมาะสม

เลือดออกหลังผ่าตัดเป็นเรื่องปกติหรือไม่

เลือดสดซึมเล็กน้อยอาจพบได้ โดยเฉพาะหลังถ่าย แต่เลือดไหลต่อเนื่อง ปริมาณมาก มีลิ่มเลือด หน้ามืด หรือใจสั่นต้องกลับไปโรงพยาบาลทันที

ต้องหยุดงานกี่วัน

ระยะหยุดงานแตกต่างกันมากตามวิธีผ่าตัด จำนวนแผล อาการ และลักษณะงาน ผู้ที่ทำงานใช้แรง นั่งนาน มีแผลหลายตำแหน่ง หรือมีอาการปวดมากอาจต้องพักนานกว่า ศัลยแพทย์จะประเมินจากลักษณะงานและการฟื้นตัวของคุณ

แผลหายสนิทเมื่อใด

ระยะฟื้นตัวแตกต่างกันตามวิธีผ่าตัด ขนาดและจำนวนแผล การขับถ่าย โรคประจำตัว และภาวะแทรกซ้อน ควรให้ศัลยแพทย์ผู้รักษาประเมินเป็นรายบุคคล อาการควรค่อยๆ ดีขึ้น หากกลับปวดมากขึ้นควรตรวจซ้ำ

หลังผ่าตัดนั่งได้ไหม

นั่งได้ตามที่อาการยอมรับ แต่ควรเปลี่ยนท่าหรือเดินเป็นระยะและหลีกเลี่ยงการนั่งกดแผลนานเกินไป หากงานต้องนั่งต่อเนื่อง ควรวางแผนพักและเข้าห้องน้ำให้สะดวก

ผ่าตัดแล้วริดสีดวงกลับมาเป็นอีกได้ไหม

กลับเป็นซ้ำได้ เพราะการผ่าตัดนำก้อนที่มีปัญหาออกแต่ไม่ได้กำจัดปัจจัยทั้งหมด การป้องกันท้องผูก ลดการเบ่ง และไม่นั่งโถนานช่วยลดปัจจัยกระตุ้นได้

ถ้าไม่ผ่าตัดจะอันตรายไหม

ริดสีดวงส่วนใหญ่ไม่ทำให้เกิดอันตรายทันที และรายที่อาการน้อยอาจใช้วิธีไม่ผ่าตัดได้ แต่ก้อนขนาดใหญ่หรือซับซ้อนอาจมีเลือดออก ปวด ยื่นค้าง หรือรบกวนชีวิตต่อเนื่อง ที่สำคัญคือต้องยืนยันว่าเลือดออกเกิดจากริดสีดวง ไม่ใช่โรคอื่น

ผ่าตัดด้วยวิธีใดดีที่สุด

ไม่มีวิธีเดียวที่ดีที่สุดสำหรับทุกคน วิธีที่เหมาะขึ้นกับชนิดและตำแหน่งของริดสีดวง ระดับการยื่น ก้อนภายนอก อาการหลัก การรักษาที่เคยทำ และความเสี่ยงเฉพาะตัว ควรถามศัลยแพทย์ถึงเหตุผลที่เลือกวิธีนั้นและทางเลือกที่มีแผลเล็กกว่า

ต้องสวนอุจจาระก่อนผ่าตัดทุกคนหรือไม่

ไม่จำเป็นต้องสวนอุจจาระทุกคน การเตรียมลำไส้ขึ้นกับวิธีผ่าตัด อาการท้องผูก และแนวทางของสถานพยาบาล ให้ทำตามคำสั่งของทีมผ่าตัดและไม่ใช้ยาระบายหรือสวนเอง

ต้องหยุดยาละลายลิ่มเลือดก่อนผ่าตัดหรือไม่

ยาต้านการแข็งตัวของเลือดหรือยาต้านเกล็ดเลือดบางชนิดอาจต้องปรับ แต่ห้ามหยุดเอง ศัลยแพทย์และแพทย์ที่ดูแลโรคเดิมจะกำหนดแผนโดยชั่งความเสี่ยงเลือดออกกับความเสี่ยงลิ่มเลือด

หลังผ่าตัดควรกินอะไร

ควรเลือกอาหารที่ช่วยให้อุจจาระนุ่ม เช่น ผัก ผลไม้ และอาหารที่มีใยอาหาร พร้อมดื่มน้ำเพียงพอหากไม่มีข้อจำกัดทางการแพทย์ หากท้องผูกอยู่เดิมหรือใช้ยาที่ทำให้ท้องผูก ให้แจ้งศัลยแพทย์เพื่อวางแผนเพิ่มเติม

เมื่อใดควรไปห้องฉุกเฉินหลังผ่าตัด

ควรไปทันทีเมื่อเลือดออกมาก หน้ามืด เป็นลม หายใจลำบาก ปวดรุนแรงขึ้น มีไข้ร่วมกับแผลบวมแดง ปัสสาวะไม่ออก หรืออาเจียนจนดื่มน้ำไม่ได้ อาการเหล่านี้ไม่ควรรอถึงวันนัดติดตาม

แหล่งอ้างอิง

• Cleveland Clinic. *Hemorrhoidectomy: Surgery, Recovery & Complications*.
• Tavani ME และคณะ. *The Complications of Hemorrhoidectomy From Patients' Perspective*. Health Science Reports. 2025.
• Healthdirect Australia. *Haemorrhoidectomy*.

ข้อมูลอ้างอิง

• Cleveland Clinic: Hemorrhoidectomy: Surgery, Recovery & Complications — เกี่ยวกับ Hemorrhoidectomy — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
• PubMed Central (U.S. National Library of Medicine): The Complications of Hemorrhoidectomy From Patients' Perspective — เกี่ยวกับ Hemorrhoidectomy — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
• healthdirect.gov.au: Haemorrhoidectomy | healthdirect — เกี่ยวกับ Hemorrhoidectomy — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำวินิจฉัยหรือคำแนะนำจากแพทย์ได้

หากมีอาการผิดปกติหลังผ่าตัด ควรติดต่อแพทย์หรือโรงพยาบาลทันที