ผ่าตัดแผลปริขอบทวาร

ผ่าตัดแผลปริขอบทวาร (Anal fissure surgery) คือการผ่าตัดเพื่อรักษารอยฉีกเรื้อรังบริเวณเยื่อบุทวารหนัก โดยมักลดความเกร็งของกล้ามเนื้อหูรูดด้านใน เพื่อให้เลือดไปเลี้ยงแผลดีขึ้นและแผลมีโอกาสสมานตัว การผ่าตัดมักพิจารณาเมื่ออาการไม่ดีขึ้นหลังรักษาด้วยการทำให้อุจจาระนิ่ม ปรับพฤติกรรม และใช้ยาตามแพทย์สั่ง ไม่ใช่ทางเลือกแรกสำหรับทุกคน

ผ่าตัดแผลปริขอบทวาร คืออะไร

แผลปริขอบทวารหนักคือรอยฉีกของเยื่อบุบริเวณปากทวาร มักทำให้เจ็บแสบหรือปวดมากขณะถ่ายอุจจาระ บางคนปวดต่ออีกระยะหลังถ่าย และอาจเห็นเลือดแดงสดติดกระดาษชำระหรือผิวอุจจาระ

เมื่อแผลทำให้กล้ามเนื้อหูรูดด้านในเกร็ง จะเกิดวงจรที่ทำให้แผลหายยาก กล่าวคือ ความเจ็บกระตุ้นให้กล้ามเนื้อเกร็ง การเกร็งทำให้เลือดไปเลี้ยงบริเวณแผลลดลง และเมื่อถ่ายอุจจาระแข็ง แผลอาจแยกออกอีกครั้ง แผลที่เป็นอยู่นานหรือมีลักษณะเรื้อรังจึงอาจไม่หายด้วยการดูแลทั่วไปเพียงอย่างเดียว (Cleveland Clinic)

การผ่าตัดที่พบบ่อยเรียกว่า การตัดกล้ามเนื้อหูรูดด้านในด้านข้างบางส่วน ศัลยแพทย์เปิดแผลขนาดเล็กด้านข้างของทวารหนัก แล้วตัดใยกล้ามเนื้อหูรูดด้านในเพียงบางส่วน จุดประสงค์คือคลายแรงตึงและลดการหดเกร็ง ไม่ใช่ตัดกล้ามเนื้อหูรูดทั้งหมด

กล้ามเนื้อรอบทวารมีทั้งชั้นในและชั้นนอก กล้ามเนื้อชั้นในทำงานโดยอัตโนมัติ ส่วนชั้นนอกเป็นส่วนที่คุณควบคุมได้ การเลือกตำแหน่งและปริมาณกล้ามเนื้อที่จะตัดจึงต้องอาศัยการประเมินอย่างรอบคอบ โดยเฉพาะในคนที่มีปัญหากลั้นอุจจาระอยู่ก่อน เคยคลอดบุตรจนกล้ามเนื้อบาดเจ็บ หรือเคยผ่าตัดบริเวณทวารหนัก

บางกรณีศัลยแพทย์อาจใช้วิธีอื่น เช่น ตัดแต่งแผลเรื้อรัง ฉีดยาคลายกล้ามเนื้อ หรือใช้เนื้อเยื่อข้างเคียงปิดแผล วิธีที่เหมาะสมขึ้นกับตำแหน่งของแผล ความตึงของหูรูด ประวัติการรักษา และความเสี่ยงด้านการควบคุมการขับถ่าย

ก่อนตัดสินใจ แพทย์ต้องยืนยันก่อนว่าอาการเกิดจากแผลปริจริง เพราะอาการปวดหรือเลือดออกทางทวารอาจเกิดจากริดสีดวง ฝีคัณฑสูตร การติดเชื้อ ลำไส้อักเสบ หรือก้อนผิดปกติได้ หากแผลอยู่ในตำแหน่งที่ไม่ใช่แนวกึ่งกลาง มีหลายแผล หรือมีลักษณะผิดปกติ แพทย์อาจตรวจเพิ่มเติมเพื่อหาสาเหตุอื่นก่อนเสนอการผ่าตัด

ใครควรทำ / ใครไม่ควรทำ

ผู้ที่อาจเหมาะกับการผ่าตัด

ศัลยแพทย์อาจเสนอการผ่าตัดเมื่อมีลักษณะอย่างใดอย่างหนึ่งต่อไปนี้

• เป็นแผลเรื้อรังและยังปวดหรือมีเลือดออก แม้รักษาแบบไม่ผ่าตัดอย่างเหมาะสมแล้ว
• กล้ามเนื้อหูรูดด้านในเกร็งมาก ทำให้ถ่ายเจ็บและแผลเปิดซ้ำ
• อาการรบกวนการขับถ่าย การทำงาน การนอน หรือคุณภาพชีวิตอย่างชัดเจน
• แผลกลับเป็นซ้ำบ่อย แม้ควบคุมท้องผูกและพฤติกรรมการเบ่งแล้ว
• มีติ่งเนื้อหรือเนื้อเยื่อแผลเรื้อรัง ซึ่งแพทย์ประเมินว่าควรรักษาร่วมกับการลดแรงตึงของหูรูด
• ไม่สามารถใช้การรักษาบางชนิดได้ หรือรักษาแล้วเกิดผลข้างเคียงจนทำต่อไม่ได้

แหล่งข้อมูลอ้างอิงระบุว่า แผลปริส่วนใหญ่หายได้โดยไม่ต้องผ่าตัด และการผ่าตัดมักสงวนไว้สำหรับแผลเรื้อรังที่ไม่หายหลังการรักษาอื่น (Cleveland Clinic) ดังนั้น การมีอาการปวดครั้งแรกหรือเห็นเลือดเล็กน้อยไม่ได้แปลว่าจำเป็นต้องผ่าตัดทันที

ผู้ที่อาจไม่เหมาะ หรือจำเป็นต้องประเมินเป็นพิเศษ

การตัดกล้ามเนื้อหูรูดอาจไม่ใช่ตัวเลือกที่เหมาะ หากคุณมีความเสี่ยงต่อการควบคุมการขับถ่ายผิดปกติ เช่น

• กลั้นลม อุจจาระเหลว หรืออุจจาระแข็งได้ไม่ดีอยู่ก่อน
• เคยบาดเจ็บของกล้ามเนื้อหูรูดจากการคลอดบุตร
• เคยผ่าตัดบริเวณทวารหนักหรืออุ้งเชิงกราน
• มีโรคทางระบบประสาทที่กระทบการควบคุมลำไส้
• มีอาการท้องเสียเรื้อรัง
• เป็นโรคลำไส้อักเสบเรื้อรัง หรือสงสัยว่าแผลเกิดจากโรคอื่น
• มีการติดเชื้อ ฝี หรือการอักเสบเฉียบพลันบริเวณที่จะผ่าตัด
• มีภาวะเลือดออกง่าย หรือโรคประจำตัวยังควบคุมไม่ได้

ข้อเหล่านี้ไม่ใช่ข้อห้ามตายตัวทุกกรณี แต่มีผลต่อการเลือกวิธีรักษา ศัลยแพทย์อาจหลีกเลี่ยงการตัดหูรูด เลือกตัดกล้ามเนื้อน้อยลง หรือเสนอวิธีที่สงวนกล้ามเนื้อไว้มากกว่า

หากแผลเกิดขึ้นไม่นาน อาการกำลังดีขึ้น และยังไม่เคยรักษาเรื่องอุจจาระแข็งอย่างจริงจัง การผ่าตัดมักไม่ใช่คำตอบแรก เช่นเดียวกับผู้ที่มีเลือดออกแต่ยังไม่ได้รับการตรวจหาสาเหตุ การวินิจฉัยให้ชัดเจนสำคัญกว่าการรีบเลือกวิธีผ่าตัด

เตรียมตัวก่อนผ่าตัด

การเตรียมตัวจริงอาจต่างกันตามชนิดยาระงับความรู้สึก วิธีผ่าตัด โรคประจำตัว และแนวทางของสถานพยาบาล คุณควรยึดเอกสารและคำสั่งจากทีมผ่าตัดเป็นหลัก

แจ้งข้อมูลสุขภาพให้ครบ

บอกศัลยแพทย์และวิสัญญีแพทย์เกี่ยวกับ

• โรคประจำตัวทั้งหมด โดยเฉพาะโรคหัวใจ ปอด ไต เบาหวาน และความผิดปกติด้านการแข็งตัวของเลือด
• ประวัติแพ้ยา แพ้อาหาร หรือแพ้วัสดุทางการแพทย์
• การตั้งครรภ์หรือความเป็นไปได้ที่จะตั้งครรภ์
• ประวัติกลั้นลมหรืออุจจาระไม่อยู่ แม้อาการจะเกิดเพียงบางครั้ง
• ประวัติคลอดยาก การใช้เครื่องมือช่วยคลอด หรือแผลฉีกขาดรุนแรงจากการคลอด
• การผ่าตัดบริเวณทวารหนัก ลำไส้ หรืออุ้งเชิงกรานในอดีต
• อาการไข้ ไอ เจ็บคอ ท้องเสีย หรือการติดเชื้อที่เกิดขึ้นใกล้วันผ่าตัด

ประวัติการกลั้นอุจจาระมีความสำคัญเป็นพิเศษ เพราะอาจทำให้แพทย์เปลี่ยนชนิดการผ่าตัดหรือเลือกวิธีที่ไม่ตัดกล้ามเนื้อหูรูด

ทบทวนยาและผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร

นำรายชื่อยาทั้งหมด รวมถึงยาที่ซื้อใช้เอง สมุนไพร วิตามิน และผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไปให้ทีมรักษาดู ยาบางกลุ่มอาจต้องหยุดหรือปรับก่อนผ่าตัด เช่น ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาต้านเกล็ดเลือด ยารักษาเบาหวาน และผลิตภัณฑ์เสริมอาหารบางชนิด

อย่าหยุดยาเอง โดยเฉพาะยาป้องกันลิ่มเลือด เพราะการหยุดผิดช่วงอาจเพิ่มทั้งความเสี่ยงเลือดออกและลิ่มเลือดอุดตัน ศัลยแพทย์หรือวิสัญญีแพทย์จะเป็นผู้กำหนดเวลาที่เหมาะกับคุณ

การงดอาหารและเครื่องดื่ม

หากใช้ยาระงับความรู้สึกทั่วไปหรือยาระงับความรู้สึกที่ทำให้ง่วง คุณต้องงดอาหารและเครื่องดื่มตามเวลาที่สถานพยาบาลแจ้ง ไม่ควรใช้คำแนะนำจากผู้ป่วยคนอื่น เพราะเวลางดอาจต่างกันตามชนิดอาหาร เวลาเข้าห้องผ่าตัด และสุขภาพของแต่ละคน

หากเผลอกินหรือดื่มในช่วงที่ต้องงด ให้บอกทีมรักษาตามจริง การปกปิดข้อมูลอาจเพิ่มความเสี่ยงสำลักระหว่างให้ยาระงับความรู้สึก

การเตรียมลำไส้และบริเวณผ่าตัด

การผ่าตัดชนิดนี้ไม่ได้ต้องเตรียมลำไส้แบบเดียวกันทุกแห่ง บางคนอาจได้รับคำแนะนำเฉพาะเรื่องการขับถ่ายก่อนมาโรงพยาบาล จึงไม่ควรซื้อยาระบายหรือสวนอุจจาระใช้เอง เว้นแต่ทีมผ่าตัดสั่ง

อาบน้ำตามปกติและหลีกเลี่ยงการโกนขนบริเวณผ่าตัดเอง เพราะอาจทำให้ผิวหนังเป็นแผลเล็กๆ และเพิ่มโอกาสติดเชื้อ

สิ่งที่ควรนำไป

• บัตรประชาชนและเอกสารสิทธิการรักษา
• รายชื่อยาและประวัติแพ้ยา
• ผลตรวจหรือเอกสารส่งต่อที่สถานพยาบาลขอ
• เสื้อผ้าที่หลวมและสวมง่าย
• ผ้าอนามัยหรือแผ่นซับ หากทีมรักษาแนะนำ
• ชื่อและเบอร์ติดต่อของผู้ที่จะพากลับบ้าน

ในแหล่งข้อมูลต่างประเทศ ผู้ป่วยจำนวนมากได้รับการผ่าตัดแบบกลับบ้านวันเดียว แต่แนวทางในประเทศไทยแตกต่างกันตามสถานพยาบาล สิทธิการรักษา วิธีระงับความรู้สึก โรคร่วม และอาการหลังผ่าตัด ทีมรักษาจะแจ้งว่าคุณกลับบ้านได้วันเดียวหรือต้องพักสังเกตอาการ หากได้รับยาที่ทำให้ง่วงหรือหลับ ไม่ควรขับรถเองและควรจัดผู้ดูแลตามคำแนะนำของสถานพยาบาล

ขั้นตอนการผ่าตัด

รายละเอียดอาจต่างกันตามวิธีที่ศัลยแพทย์เลือก แต่การตัดกล้ามเนื้อหูรูดด้านในบางส่วนมักมีลำดับโดยรวมดังนี้

• ตรวจยืนยันและทบทวนแผนรักษา

ทีมรักษาจะตรวจชื่อ ประวัติแพ้ยา ยาที่ใช้ และวิธีผ่าตัด ศัลยแพทย์อาจตรวจบริเวณทวารอีกครั้ง และอธิบายความเสี่ยงที่เกี่ยวข้องกับคุณโดยเฉพาะ

• ให้ยาระงับความรู้สึก

อาจใช้ยาระงับความรู้สึกทั่วไป ยาชาเฉพาะที่ร่วมกับยาคลายกังวล หรือวิธีอื่นตามความเหมาะสม เป้าหมายคือไม่ให้คุณรู้สึกเจ็บระหว่างทำ

• จัดท่าและตรวจช่องทวาร

ศัลยแพทย์จัดท่าเพื่อให้เห็นบริเวณผ่าตัด และอาจใช้เครื่องมือขนาดเล็กช่วยตรวจดูแผล ตำแหน่งของแผล และความผิดปกติอื่น (Cleveland Clinic)

• เปิดแผลด้านข้างขนาดเล็ก

ศัลยแพทย์เปิดแผลบริเวณข้างทวารเพื่อเข้าถึงกล้ามเนื้อหูรูดด้านใน วิธีเปิดอาจเป็นแบบเปิดให้เห็นกล้ามเนื้อโดยตรง หรือใช้แผลขนาดเล็กแล้วตัดจากใต้ผิวหนัง

• ตัดกล้ามเนื้อหูรูดด้านในบางส่วน

ตัดเฉพาะส่วนที่จำเป็นเพื่อลดแรงตึงและการเกร็ง โดยพยายามรักษากล้ามเนื้อที่ควบคุมการขับถ่ายไว้ให้มากที่สุด ปริมาณที่ตัดต้องปรับตามสภาพแผลและการประเมินของศัลยแพทย์

• ดูแลแผลปริร่วมด้วยตามความจำเป็น

แผลปริอาจไม่ต้องตัดออกทั้งหมด เพราะเมื่อแรงตึงลดลง แผลอาจค่อยๆ สมานได้เอง บางกรณีแพทย์อาจตัดแต่งเนื้อเยื่อเรื้อรังหรือทำหัตถการอื่นร่วมกัน

• ห้ามเลือดและปิดแผล

ศัลยแพทย์ตรวจการห้ามเลือด แผลอาจเย็บปิดบางส่วนหรือปล่อยให้สมานเองตามเทคนิค แล้วปิดด้วยวัสดุซับเลือดหรือผ้าปิดแผล

• พักฟื้นหลังยาระงับความรู้สึก

ทีมรักษาจะติดตามชีพจร ความดัน การหายใจ ความปวด เลือดออก และความสามารถในการปัสสาวะ ก่อนพิจารณาให้กลับบ้าน

หลังผ่าตัดอาจมีปวดแผล มีของเหลวซึม หรือมีเลือดเล็กน้อย โดยเฉพาะหลังถ่ายอุจจาระ อาการเหล่านี้พบได้ในระยะแรก แต่ควรลดลงเรื่อยๆ ไม่ใช่มากขึ้น

ใช้เวลานานแค่ไหน

ตัวการผ่าตัดตัดกล้ามเนื้อหูรูดด้านในบางส่วนใช้เวลาค่อนข้างสั้น โดยแหล่งข้อมูลหนึ่งระบุเวลาประมาณครึ่งชั่วโมง ส่วนเวลารวมตั้งแต่ลงทะเบียน เตรียมตัว ให้ยาระงับความรู้สึก และเฝ้าดูอาการอาจกินเวลาหลายชั่วโมง (Cleveland Clinic) ในทางปฏิบัติ ระยะเวลาจะขึ้นกับวิธีผ่าตัด การพบโรคอื่นร่วม และการฟื้นตัวจากยาระงับความรู้สึก

แหล่งข้อมูลต่างประเทศระบุว่าผู้ป่วยจำนวนมากรับการผ่าตัดแบบไม่ค้างคืนและกลับบ้านในวันเดียว แต่แนวทางในประเทศไทยแตกต่างกันตามสถานพยาบาล สิทธิการรักษา วิธีระงับความรู้สึก โรคร่วม และอาการหลังผ่าตัด ทีมรักษาจะแจ้งว่าคุณกลับบ้านได้วันเดียวหรือต้องพักสังเกตอาการ บางคนอาจต้องสังเกตอาการนานขึ้นหรือพักรักษาตัว เช่น มีโรคประจำตัวหลายโรค ปวดมาก ปัสสาวะไม่ออก มีเลือดออก หรือยังไม่ฟื้นตัวเพียงพอจากยาระงับความรู้สึก

ชนิดของยาระงับความรู้สึกไม่เหมือนกันทุกคน แพทย์จะพิจารณาจากสุขภาพ ความกังวล วิธีผ่าตัด และความพร้อมของสถานพยาบาล หากได้รับยาที่ทำให้ง่วงหรือหลับ คุณต้องมีคนพากลับและไม่ควรขับรถ ใช้เครื่องจักร หรือตัดสินใจเรื่องสำคัญในช่วงที่ฤทธิ์ยายังไม่หมด

พักฟื้นนานแค่ไหน

คนส่วนใหญ่ฟื้นตัวจากการผ่าตัดชนิดนี้ได้ภายในเวลาไม่นาน แต่แผลและอาการปวดไม่ได้หายพร้อมกันทั้งหมด การกลับไปทำกิจกรรมควรดูจากความเจ็บ เลือดออก ลักษณะงาน และคำแนะนำจากศัลยแพทย์

แหล่งข้อมูลหนึ่งระบุว่าหลายคนลางานเพียงไม่กี่วัน แต่ระยะจริงขึ้นกับความรู้สึกและความหนักของงาน และควรเลี่ยงการยกของหนัก วิ่ง หรือออกกำลังหนักในช่วงแรก (NHS) แหล่งข้อมูลอีกแห่งระบุว่าการผ่าตัดทวารบางชนิดอาจต้องหลีกเลี่ยงกิจกรรมหนักประมาณ 1-2 สัปดาห์ แนวทางเหล่านี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่กำหนดสำหรับทุกคน

การขับถ่ายหลังผ่าตัด

การถ่ายครั้งแรกอาจทำให้กังวลและอาจเจ็บได้ ยาระงับความรู้สึก การเคลื่อนไหวน้อยลง และยาแก้ปวดบางชนิดอาจทำให้ท้องผูก การปล่อยให้อุจจาระแข็งจะเพิ่มความเจ็บและรบกวนการสมานแผล

ทีมรักษาอาจให้ยาช่วยให้อุจจาระนิ่มหรือยาระบาย พร้อมคำแนะนำเรื่องอาหารและน้ำ ใช้ยาตามฉลากหรือใบสั่งเท่านั้น ไม่ควรเพิ่มยาเอง เพราะการถ่ายเหลวมากก็ระคายแผลและควบคุมยากได้

รับประทานอาหารที่มีกากใยและดื่มน้ำให้เพียงพอ หากคุณไม่มีข้อจำกัดด้านน้ำหรืออาหารจากโรคหัวใจ ไต หรือโรคอื่น ไม่ควรกลั้นอุจจาระหรือเบ่งนาน

การดูแลความสะอาด

หลังถ่าย ให้ล้างด้วยน้ำสะอาดแล้วซับเบาๆ หลีกเลี่ยงการถูแรง กระดาษแห้งหยาบ สบู่ น้ำหอม หรือผลิตภัณฑ์ที่ระคายผิว การแช่น้ำอุ่นอาจช่วยให้สบายขึ้น หากศัลยแพทย์อนุญาต

เลือดซึมเล็กน้อยอาจเกิดขึ้นได้ แต่ควรค่อยๆ ลดลง หากเลือดไหลต่อเนื่อง ออกมาก มีลิ่มเลือด หรือทำให้หน้ามืด ต้องติดต่อโรงพยาบาลทันที

ความเสี่ยงและภาวะแทรกซ้อน

การผ่าตัดทุกชนิดมีความเสี่ยง และความเสี่ยงของแต่ละคนไม่เท่ากัน ศัลยแพทย์จะประเมินจากสภาพกล้ามเนื้อหูรูด ประวัติการคลอด การผ่าตัดเดิม โรคประจำตัว และวิธีที่จะใช้

ปวด เลือดซึม และแผลระคายเคือง

อาการปวดและเลือดซึมเล็กน้อย โดยเฉพาะหลังถ่าย พบได้ในระยะแรกและมักลดลงตามเวลา (Cleveland Clinic) หากอาการกลับรุนแรงขึ้นหลังจากเคยดีขึ้น หรือเลือดไม่หยุด อาจต้องตรวจหาภาวะแทรกซ้อน

เลือดออกผิดปกติ

เลือดออกมากเป็นภาวะแทรกซ้อนที่พบไม่บ่อยหลังการผ่าตัดแผลปริ แต่เกิดขึ้นได้ งานทบทวนเกี่ยวกับการผ่าตัดบริเวณทวารรายงานว่าเลือดออกที่มีนัยสำคัญหลังหัตถการสำหรับแผลปริหรือฝีคัณฑสูตรอยู่ในช่วงประมาณร้อยละ 0.4-1.2 โดยตัวเลขขึ้นกับชนิดหัตถการและประชากรที่ศึกษา (PubMed Central) ตัวเลขนี้ไม่สามารถใช้ทำนายความเสี่ยงเฉพาะตัวของคุณได้

การติดเชื้อหรือฝี

บริเวณทวารสัมผัสกับเชื้อจากอุจจาระ แต่มีเลือดมาเลี้ยงดี การติดเชื้อรุนแรงจึงไม่ใช่สิ่งที่เกิดขึ้นกับทุกคน อย่างไรก็ตาม หากปวด บวม แดง หรือมีหนองมากขึ้น รวมถึงมีไข้ ต้องได้รับการประเมิน

ปัสสาวะไม่ออก

อาการปวด ยาระงับความรู้สึก และการเกร็งของกล้ามเนื้ออุ้งเชิงกรานอาจทำให้ปัสสาวะลำบากชั่วคราว หากปวดท้องน้อยมาก ปวดอยากปัสสาวะแต่ปัสสาวะไม่ได้ หรืออาการไม่ดีขึ้น ควรติดต่อสถานพยาบาล เพราะบางรายต้องได้รับการช่วยระบายปัสสาวะ

กลั้นลมหรืออุจจาระผิดปกติ

นี่เป็นความเสี่ยงที่ผู้ป่วยกังวลมากที่สุด การตัดกล้ามเนื้อหูรูดอาจทำให้บางคนกลั้นลม อุจจาระเหลว หรืออุจจาระได้แย่ลง อาการอาจเป็นชั่วคราวหรือคงอยู่ได้ ความเสี่ยงขึ้นกับปริมาณกล้ามเนื้อที่ตัด ความแข็งแรงเดิมของหูรูด ประวัติการคลอด การผ่าตัดเดิม อายุ และโรคที่เกี่ยวข้อง

ควรบอกแพทย์อย่างตรงไปตรงมาหากมีอุจจาระเล็ดหรือกลั้นลมไม่อยู่ก่อนผ่าตัด แม้รู้สึกว่าเป็นเรื่องเล็ก เพราะข้อมูลนี้อาจเปลี่ยนวิธีรักษาได้

แผลไม่หายหรือกลับเป็นซ้ำ

แม้ผ่าตัดแล้ว แผลอาจหายช้า ไม่หาย หรือกลับเป็นซ้ำได้ โดยเฉพาะหากยังมีอุจจาระแข็ง เบ่งเป็นประจำ ท้องเสียเรื้อรัง หรือมีโรคอื่นเป็นสาเหตุ การรักษาปัจจัยเหล่านี้จึงยังจำเป็นหลังผ่าตัด

ความเสี่ยงจากยาระงับความรู้สึก

อาจเกิดคลื่นไส้ อาเจียน เวียนศีรษะ แพ้ยา ปัญหาการหายใจ หรือภาวะแทรกซ้อนทางหัวใจ ความเสี่ยงขึ้นกับชนิดยา อายุ และโรคประจำตัว วิสัญญีแพทย์จะประเมินและอธิบายประเด็นที่เกี่ยวกับคุณก่อนทำ

สัญญาณที่ต้องกลับไปพบแพทย์ทันที

เลือดเล็กน้อยหลังถ่ายและอาการปวดในช่วงแรกอาจพบได้ แต่ควรติดต่อทีมผ่าตัดทันทีหรือไปห้องฉุกเฉินเมื่อมีอาการต่อไปนี้

หากไม่แน่ใจว่าเลือดหรือความปวดอยู่ในระดับปกติ ให้โทรกลับหน่วยงานที่ผ่าตัดและบอกปริมาณเลือด ลักษณะอาการ เวลาที่เริ่ม และอาการร่วมอย่างตรงไปตรงมา

ทางเลือกอื่น

การผ่าตัดไม่ใช่คำตอบแรกสำหรับแผลปริส่วนใหญ่ (Cleveland Clinic) หากยังไม่มีภาวะแทรกซ้อน แพทย์มักเริ่มจากการตัดวงจรอุจจาระแข็ง ความเจ็บ และการเกร็งของหูรูด

ปรับพฤติกรรมการขับถ่าย

เป้าหมายคือให้อุจจาระนิ่มและผ่านได้โดยไม่ต้องเบ่งมาก แนวทางทั่วไป ได้แก่

• เพิ่มอาหารที่มีกากใยอย่างค่อยเป็นค่อยไป
• ดื่มน้ำให้เหมาะกับสุขภาพและข้อจำกัดของแต่ละคน
• ไม่กลั้นอุจจาระและไม่เบ่งนาน
• เคลื่อนไหวร่างกายสม่ำเสมอตามที่ทำได้
• รักษาท้องเสียหรือท้องผูกเรื้อรัง
• ล้างบริเวณทวารอย่างอ่อนโยนและหลีกเลี่ยงผลิตภัณฑ์ที่ระคายผิว

การปรับพฤติกรรมยังสำคัญแม้เลือกผ่าตัด เพราะช่วยลดการบาดเจ็บซ้ำและลดโอกาสกลับเป็นอีก

ยาช่วยให้อุจจาระนิ่มหรือยาระบาย

แพทย์อาจแนะนำยาที่ช่วยให้อุจจาระนิ่มหรือถ่ายง่ายขึ้น ชนิดและระยะเวลาใช้ขึ้นกับรูปแบบการขับถ่าย โรคประจำตัว และยาอื่นที่ใช้อยู่ ไม่ควรใช้ยาระบายหลายชนิดร่วมกันเอง เพราะอาจเกิดท้องเสียและทำให้แผลระคายเคืองมากขึ้น

ยาทาเพื่อลดการเกร็งของหูรูด

ยาทาบางชนิดช่วยคลายกล้ามเนื้อหูรูดด้านในและเพิ่มเลือดไปเลี้ยงแผล แพทย์อาจเสนอให้ใช้ก่อนพิจารณาผ่าตัด ผลข้างเคียงและข้อห้ามต่างกันตามชนิดยา จึงควรใช้ตามคำสั่ง ไม่ซื้อใช้จากคำแนะนำออนไลน์เพียงอย่างเดียว

การฉีดยาคลายกล้ามเนื้อ

การฉีดยาเข้าไปในกล้ามเนื้อหูรูดอาจช่วยลดการเกร็งชั่วคราวและเปิดโอกาสให้แผลหาย วิธีนี้ไม่ต้องตัดกล้ามเนื้อ แต่ผลอาจไม่ถาวรและบางคนต้องทำซ้ำ เหมาะหรือไม่ขึ้นกับความเรื้อรังของแผล การรักษาที่เคยทำ และความเสี่ยงต่อการกลั้นอุจจาระ

การผ่าตัดแบบสงวนกล้ามเนื้อ

ผู้ที่เสี่ยงต่อการกลั้นอุจจาระผิดปกติอาจได้รับการพิจารณาวิธีที่ไม่ตัดหูรูด เช่น ตัดแต่งแผลร่วมกับใช้เนื้อเยื่อข้างเคียงปิดบริเวณแผล วิธีเหล่านี้มีข้อดี ข้อจำกัด และระยะพักฟื้นต่างจากการตัดหูรูด ศัลยแพทย์จะเลือกตามลักษณะแผลและการทำงานของกล้ามเนื้อเดิม

คำถามสำคัญก่อนตัดสินใจคือ เหตุใดแผลจึงไม่หาย ได้ลองการรักษาแบบไม่ผ่าตัดครบถ้วนหรือยัง และวิธีใดมีผลต่อการกลั้นอุจจาระน้อยที่สุดสำหรับสภาพร่างกายของคุณ

สิทธิการรักษา

ความครอบคลุมของการตรวจและผ่าตัดขึ้นกับข้อบ่งชี้ทางการแพทย์ สถานพยาบาลตามสิทธิ ขั้นตอนส่งต่อ และเงื่อนไขของแผนประกัน ควรตรวจสอบก่อนนัดผ่าตัด โดยไม่ควรสมมติว่าสิทธิของผู้อื่นจะเหมือนกับของคุณ

ประกันสังคม

ผู้ประกันตนควรเริ่มสอบถามจากสถานพยาบาลตามสิทธิ หากแพทย์เห็นว่าจำเป็นต้องผ่าตัด โรงพยาบาลจะอธิบายขั้นตอนตรวจ การส่งต่อ และเอกสารที่ต้องใช้ หากต้องการรักษานอกสถานพยาบาลตามสิทธิ ควรถามให้ชัดเจนว่าจำเป็นต้องมีใบส่งตัวหรือไม่ และรายการใดอยู่ภายใต้เงื่อนไขสิทธิ

บัตรทอง

โดยทั่วไปควรเริ่มที่หน่วยบริการประจำหรือหน่วยบริการที่ดูแลตามระบบ หากจำเป็นต้องพบศัลยแพทย์หรือผ่าตัด อาจมีการส่งต่อไปยังสถานพยาบาลที่มีศักยภาพ ควรถามเรื่องใบส่งตัว การยืนยันสิทธิ และขั้นตอนกรณีอยู่ต่างพื้นที่ก่อนวันนัด

สิทธิข้าราชการหรือสิทธิหน่วยงาน

ข้อกำหนดอาจต่างกันตามต้นสังกัดและสถานพยาบาล ควรถามหน่วยสิทธิประโยชน์ของโรงพยาบาลว่า การตรวจ เครื่องมือ ยาระงับความรู้สึก และการติดตามหลังผ่าตัดอยู่ในเงื่อนไขใด รวมถึงต้องใช้หนังสือรับรองหรือเอกสารจากต้นสังกัดหรือไม่

ประกันสุขภาพเอกชน

ตรวจสอบว่ากรมธรรม์คุ้มครองการผ่าตัดแบบกลับบ้านวันเดียวหรือไม่ มีระยะรอ ข้อยกเว้นโรคเดิม หรือข้อกำหนดเรื่องการอนุมัติล่วงหน้าหรือไม่ ขอให้โรงพยาบาลระบุชื่อหัตถการ เหตุผลทางการแพทย์ ชนิดยาระงับความรู้สึก และรายการที่คาดว่าจะใช้ เพื่อส่งให้บริษัทประกันพิจารณา

ก่อนเข้ารักษา ควรถามสถานพยาบาลว่าเอกสารใดต้องนำมา ต้องขออนุมัติล่วงหน้าหรือไม่ และหากศัลยแพทย์พบโรคอื่นระหว่างตรวจหรือผ่าตัด สิทธิจะครอบคลุมการรักษาที่เพิ่มขึ้นอย่างไร

จ่ายเอง ส่วนร่วมจ่าย หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน

หากต้องจ่ายค่ารักษาเองทั้งหมด หรือจ่ายบางส่วน เช่น ส่วนร่วมจ่าย (Co-payment) ตามเงื่อนไขกรมธรรม์ หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน ควรขอใบประเมินค่าใช้จ่ายจากโรงพยาบาลก่อนตัดสินใจ และถามให้ชัดว่ารวมค่าแพทย์ ค่าห้อง ค่าอุปกรณ์ และการตรวจติดตามหลังผ่าตัดหรือไม่ ทางเลือกหนึ่งสำหรับการชำระคือการผ่อน เช่น บริการผ่อน 0% ผ่านบัตรเครดิตนานสูงสุด 10 เดือนของ HDcare

คำถามที่พบบ่อย

แผลปริขอบทวารทุกคนต้องผ่าตัดหรือไม่

ไม่ต้องผ่าตัดทุกคน เพราะแผลจำนวนมากดีขึ้นได้เมื่อทำให้อุจจาระนิ่ม ลดการเบ่ง และใช้ยาตามแผนรักษา การผ่าตัดมักพิจารณาเมื่อแผลเรื้อรัง อาการรบกวนมาก หรือการรักษาแบบไม่ผ่าตัดไม่ได้ผล (Cleveland Clinic)

จะรู้ได้อย่างไรว่าแผลเป็นเรื้อรัง

แพทย์พิจารณาจากระยะเวลาที่เป็น อาการที่ไม่ดีขึ้น และลักษณะของแผล เช่น ขอบแผลหนาหรือมีเนื้อเยื่อเรื้อรัง ไม่ควรตัดสินจากระยะเวลาเพียงอย่างเดียว เพราะอาการคล้ายกันอาจเกิดจากโรคอื่นได้

ผ่าตัดแล้วเจ็บมากไหม

ระหว่างผ่าตัดคุณจะได้รับยาระงับความรู้สึกจึงไม่ควรรู้สึกเจ็บ แต่หลังผ่าตัดอาจปวดหรือตึงหลายวัน โดยเฉพาะตอนถ่าย อาการโดยทั่วไปควรค่อยๆ ลดลง และทีมรักษาจะวางแผนควบคุมความปวดให้เหมาะกับคุณ

ผ่าตัดแล้วกลับบ้านได้วันเดียวหรือไม่

ในแหล่งข้อมูลต่างประเทศ ผู้ป่วยจำนวนมากกลับบ้านได้ในวันเดียว หากฟื้นจากยาระงับความรู้สึกดี ปวดและเลือดออกอยู่ในระดับควบคุมได้ และปัสสาวะได้ตามปกติ แต่แนวทางในประเทศไทยแตกต่างกันตามสถานพยาบาล สิทธิการรักษา วิธีระงับความรู้สึก โรคร่วม และอาการหลังผ่าตัด ทีมรักษาจะแจ้งว่าคุณกลับบ้านได้วันเดียวหรือต้องพักสังเกตอาการ

หลังผ่าตัดจะถ่ายอุจจาระได้ตามปกติไหม

โดยทั่วไปยังถ่ายได้ แต่การถ่ายครั้งแรกอาจเจ็บและทำให้กังวล การรักษาอุจจาระให้นิ่ม ไม่เบ่ง และใช้ยาที่ทีมรักษาสั่งจะช่วยลดการกระทบแผล หากไม่ถ่ายร่วมกับปวดท้องหรือท้องบวม ควรติดต่อแพทย์

เลือดออกหลังผ่าตัดเป็นเรื่องปกติหรือไม่

เลือดแดงเล็กน้อยหลังถ่ายอาจพบได้ในช่วงแรกและควรลดลงเรื่อยๆ หากเลือดไหลต่อเนื่อง ออกมาก มีลิ่มเลือด หรือมีหน้ามืด ต้องไปพบแพทย์ทันที

การผ่าตัดทำให้กลั้นอุจจาระไม่อยู่หรือไม่

มีความเสี่ยงต่อการควบคุมลมหรืออุจจาระผิดปกติ แต่ไม่ได้เกิดกับทุกคน ความเสี่ยงขึ้นกับสภาพหูรูดเดิม ปริมาณกล้ามเนื้อที่ตัด ประวัติคลอด และการผ่าตัดเก่า ควรบอกแพทย์หากเคยมีอุจจาระเล็ดหรือกลั้นลมไม่อยู่ก่อนผ่าตัด

กลับไปทำงานได้เมื่อไร

งานเบาอาจกลับไปทำได้ภายในไม่กี่วันถึงประมาณ 1-2 สัปดาห์ ขึ้นกับความปวด วิธีผ่าตัด และความหนักของงาน (Cleveland Clinic) งานที่ต้องยกของหนัก เดินมาก หรือออกแรงเบ่งมักต้องรอนานกว่า โดยให้ศัลยแพทย์กำหนดจากสภาพแผลของคุณ

หลังผ่าตัดนั่งได้หรือไม่

นั่งได้ตามที่รู้สึกสบาย แต่ไม่ควรฝืนนั่งนานหากทำให้ปวดมากขึ้น ควรเปลี่ยนอิริยาบถและเดินเบาๆ เป็นระยะ หากปวดเพิ่ม บวม หรือมีเลือดออกหลังนั่ง ควรลดกิจกรรมและสอบถามทีมรักษา

ต้องกินอาหารแบบใดหลังผ่าตัด

ควรเน้นอาหารที่ช่วยให้อุจจาระนิ่ม เช่น ผัก ผลไม้ และอาหารที่มีกากใย พร้อมดื่มน้ำให้เหมาะสม หากไม่มีข้อจำกัดจากโรคอื่น เพิ่มกากใยอย่างค่อยเป็นค่อยไป เพราะการเพิ่มเร็วเกินไปอาจทำให้ท้องอืด

แช่น้ำอุ่นได้เมื่อไร

หลายแนวทางอนุญาตให้ล้างหรือแช่น้ำอุ่นเพื่อช่วยทำความสะอาดและลดความไม่สบาย แต่เวลาที่เริ่มได้ขึ้นกับลักษณะแผลและวัสดุปิดแผล ให้ทำตามคำสั่งของทีมผ่าตัด และหลีกเลี่ยงสบู่ เกลือ หรือน้ำหอมจนกว่าแผลจะหาย

ผ่าตัดแล้วแผลปริกลับมาเป็นอีกได้หรือไม่

กลับเป็นซ้ำได้ โดยเฉพาะหากยังท้องผูก อุจจาระแข็ง เบ่งเป็นประจำ หรือมีท้องเสียเรื้อรัง การดูแลการขับถ่ายจึงต้องทำต่อแม้อาการปวดจะดีขึ้นแล้ว

ถ้ากังวลเรื่องกลั้นอุจจาระ ควรถามแพทย์อะไร

ควรถามว่ากล้ามเนื้อหูรูดเดิมทำงานเป็นอย่างไร วิธีที่เสนอจะตัดกล้ามเนื้อมากน้อยเพียงใด และมีทางเลือกที่สงวนกล้ามเนื้อหรือไม่ แจ้งประวัติคลอด การผ่าตัดเดิม และอาการอุจจาระเล็ดทั้งหมด เพื่อให้ประเมินความเสี่ยงได้ตรงกับคุณ

หากอาการเริ่มดีขึ้นก่อนวันผ่าตัด ยังต้องทำหรือไม่

ควรแจ้งศัลยแพทย์ก่อนวันผ่าตัด เพราะอาการที่ดีขึ้นอาจมีผลต่อการตัดสินใจ แพทย์อาจตรวจซ้ำแล้วดำเนินการตามแผน เลื่อน หรือเลือกติดตามอาการต่อ ขึ้นกับว่าแผลหายจริงหรือเพียงปวดลดลงชั่วคราว

ข้อมูลอ้างอิง

• Cleveland Clinic: Lateral Internal Sphincterotomy: Surgery & Recovery — เกี่ยวกับ Anal fissure surgery — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
• NHS: Anal fissure treatment - Recovery — เกี่ยวกับ Anal fissure surgery — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
• PubMed Central (U.S. National Library of Medicine): Complications Following Anorectal Surgery - PMC - NIH — เกี่ยวกับ Anal fissure surgery — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
• Stanford Health Care: What to Expect after Anorectal Surgery — เกี่ยวกับ Anal fissure surgery — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำวินิจฉัยหรือคำแนะนำจากแพทย์ได้

หากมีอาการผิดปกติหลังผ่าตัด ควรติดต่อแพทย์หรือโรงพยาบาลทันที