ผ่าตัดต่อมลูกหมากผ่านท่อปัสสาวะ

ผ่าตัดต่อมลูกหมากผ่านท่อปัสสาวะ [Transurethral prostate resection (TURP)] คือการสอดเครื่องมือผ่านท่อปัสสาวะเพื่อตัดเนื้อต่อมลูกหมากส่วนที่กีดขวางทางเดินปัสสาวะ โดยไม่มีแผลผ่าตัดภายนอก การผ่าตัดนี้มักใช้เมื่อภาวะต่อมลูกหมากโตทำให้ปัสสาวะลำบากมาก เกิดภาวะแทรกซ้อน หรือรักษาด้วยยาแล้วยังควบคุมอาการไม่ได้

ผ่าตัดต่อมลูกหมากผ่านท่อปัสสาวะ คืออะไร

ต่อมลูกหมากเป็นอวัยวะที่อยู่ใต้กระเพาะปัสสาวะและโอบรอบท่อปัสสาวะ เมื่อเนื้อต่อมลูกหมากโตขึ้นตามวัย อาจบีบท่อปัสสาวะจนปัสสาวะไหลผ่านได้ยาก ภาวะนี้เรียกว่า “ต่อมลูกหมากโตชนิดไม่ใช่มะเร็ง” อาการที่พบได้ ได้แก่ ปัสสาวะไหลอ่อน ปัสสาวะสะดุด ต้องเบ่ง ปัสสาวะบ่อย ตื่นมาปัสสาวะตอนกลางคืน และรู้สึกว่าปัสสาวะไม่สุด

การผ่าตัดทำโดยแพทย์ระบบทางเดินปัสสาวะสอดกล้องและเครื่องมือตัดผ่านปลายอวัยวะเพศเข้าสู่ท่อปัสสาวะ จากนั้นตัดเนื้อต่อมลูกหมากด้านในที่กีดขวางออกทีละส่วน เครื่องมืออาจใช้พลังงานไฟฟ้าชนิดต่างกันตามเทคนิคและอุปกรณ์ของโรงพยาบาล เมื่อเอาเนื้อเยื่อที่ขวางทางออก ช่องทางปัสสาวะจะกว้างขึ้นและกระเพาะปัสสาวะระบายปัสสาวะได้ง่ายขึ้น

การผ่าตัดนี้ไม่มีแผลที่ผิวหนัง แต่ยังถือเป็นการผ่าตัดสำคัญ เพราะต้องใช้ยาระงับความรู้สึก มีโอกาสเลือดออก ติดเชื้อ หรือเกิดผลต่อการปัสสาวะและการหลั่งน้ำอสุจิได้ ผู้ป่วยบางรายจึงต้องพักสังเกตอาการในโรงพยาบาลหลังผ่าตัดประมาณ 1-2 วัน ทั้งนี้ขึ้นกับเลือดออก การถอดสายสวน โรคประจำตัว และแนวทางของสถานพยาบาล (Cleveland Clinic)

การตัดเนื้อเยื่อจากด้านในไม่เหมือนการตัดต่อมลูกหมากออกทั้งต่อม ซึ่งเป็นการผ่าตัดอีกประเภทหนึ่งที่อาจใช้ในผู้ป่วยมะเร็ง นอกจากนี้ อาการปัสสาวะผิดปกติไม่ได้เกิดจากต่อมลูกหมากโตเสมอไป แพทย์ต้องแยกสาเหตุอื่น เช่น การติดเชื้อ นิ่ว ท่อปัสสาวะตีบ ความผิดปกติของกระเพาะปัสสาวะ หรือมะเร็ง ก่อนเสนอการผ่าตัด

ใครควรทำ / ใครไม่ควรทำ

ผู้ที่แพทย์อาจพิจารณาให้ผ่าตัด

การผ่าตัดมักได้รับการพิจารณาในผู้ที่มีอาการปัสสาวะระดับปานกลางถึงรุนแรงและกระทบชีวิตประจำวัน โดยเฉพาะเมื่อปรับพฤติกรรมหรือใช้ยาแล้วอาการยังไม่ดีพอ (Mayo Clinic) ตัวอย่างสถานการณ์ที่อาจนำไปสู่การผ่าตัด ได้แก่

• ปัสสาวะไหลอ่อน สะดุด หรือใช้เวลาปัสสาวะนานจนรบกวนชีวิต
• ปัสสาวะไม่ออกหรือมีปัสสาวะค้างมาก จนต้องใส่สายสวนซ้ำ
• ติดเชื้อทางเดินปัสสาวะซ้ำ ซึ่งสัมพันธ์กับการระบายปัสสาวะไม่หมด
• มีเลือดออกในปัสสาวะซ้ำจากต่อมลูกหมาก หลังประเมินสาเหตุอื่นแล้ว
• เกิดนิ่วในกระเพาะปัสสาวะจากการอุดกั้น
• กระเพาะปัสสาวะทำงานแย่ลง หรือมีผลต่อไตจากการอุดกั้นทางเดินปัสสาวะ
• ไม่สามารถใช้ยาต่อได้เพราะผลข้างเคียง หรือยาไม่ช่วยให้อาการอยู่ในระดับที่ยอมรับได้

อาการมากไม่ได้หมายความว่าทุกคนต้องผ่าตัดทันที แพทย์จะพิจารณาความรุนแรงของอาการ ปริมาณปัสสาวะค้าง ขนาดและรูปร่างของต่อมลูกหมาก การทำงานของกระเพาะปัสสาวะ โรคร่วม ความเสี่ยงจากยาระงับความรู้สึก และความต้องการเรื่องเพศสัมพันธ์หรือการมีบุตรร่วมกัน

ผู้ที่อาจยังไม่จำเป็นต้องผ่าตัด

หากอาการเล็กน้อย ไม่กระทบการนอนหรือกิจวัตร ไม่มีปัสสาวะค้างมาก และไม่มีภาวะแทรกซ้อน แพทย์อาจแนะนำให้ติดตามอาการ ปรับพฤติกรรม หรือใช้ยาก่อน การผ่าตัดไม่ใช่คำตอบแรกสำหรับทุกคนที่ตรวจพบว่าต่อมลูกหมากโต

ผู้ที่มีการติดเชื้อทางเดินปัสสาวะที่ยังควบคุมไม่ได้ ภาวะเลือดออกผิดปกติ หรือโรคประจำตัวที่ยังไม่คงที่ อาจต้องรักษาหรือปรับสภาพร่างกายก่อน ส่วนผู้ที่ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือดไม่ได้ถูกตัดสิทธิ์จากการผ่าตัดโดยอัตโนมัติ แต่ต้องให้แพทย์ผู้สั่งยา ศัลยแพทย์ และวิสัญญีแพทย์วางแผนร่วมกัน ห้ามหยุดยาเอง

หากสงสัยมะเร็งต่อมลูกหมาก ต้องประเมินให้ชัดเจนก่อน เพราะการผ่าตัดชนิดนี้มุ่งแก้การอุดกั้น ไม่ใช่การกำจัดมะเร็งทั้งต่อม เนื้อเยื่อที่ตัดออกอาจถูกส่งตรวจทางพยาธิวิทยา แต่ผลตรวจดังกล่าวไม่ทดแทนการประเมินมะเร็งตามที่แพทย์เห็นว่าจำเป็น

ผู้ที่ยังต้องการมีบุตรควรบอกแพทย์ก่อนตัดสินใจ เนื่องจากการหลั่งน้ำอสุจิย้อนเข้ากระเพาะปัสสาวะอาจเกิดขึ้นในระยะยาวและลดโอกาสตั้งครรภ์ตามธรรมชาติ แม้การแข็งตัวของอวัยวะเพศและความรู้สึกขณะถึงจุดสุดยอดอาจยังคงอยู่

เตรียมตัวก่อนผ่าตัด

แพทย์จะทบทวนอาการ ประวัติปัสสาวะไม่ออก การติดเชื้อ โรคประจำตัว และการผ่าตัดเดิม คุณอาจได้รับการตรวจเลือด ตรวจปัสสาวะ ประเมินการทำงานของหัวใจหรือปอด และตรวจอื่นตามอายุหรือสุขภาพ การตรวจเกี่ยวกับการไหลของปัสสาวะ ปัสสาวะค้าง หรือลักษณะต่อมลูกหมากจะขึ้นกับข้อมูลที่แพทย์ต้องใช้วางแผน

แจ้งรายการยาทุกชนิด รวมถึงยาที่ซื้อรับประทานเอง วิตามิน สมุนไพร และอาหารเสริม ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาต้านเกล็ดเลือด ยาเบาหวาน และอาหารเสริมบางชนิดอาจต้องหยุดหรือปรับก่อนผ่าตัด แต่กำหนดเวลาแตกต่างกันตามยา เหตุผลที่ใช้ยา และความเสี่ยงต่อเลือดออก ศัลยแพทย์หรือวิสัญญีแพทย์จะเป็นผู้บอกว่าให้ใช้หรือหยุดยาใดเมื่อใด อย่าหยุดยาเอง เพราะอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อหลอดเลือดอุดตันหรือภาวะเลือดออก

หากมีไข้ แสบขัด ปัสสาวะขุ่น มีกลิ่นผิดปกติ หรือสงสัยติดเชื้อ ให้แจ้งทีมผ่าตัดก่อนวันนัด การติดเชื้ออาจต้องได้รับการรักษาก่อนเพื่อให้ผ่าตัดได้อย่างเหมาะสม

โรงพยาบาลจะกำหนดเวลางดอาหารและน้ำตามชนิดของยาระงับความรู้สึกและเวลาผ่าตัด ปฏิบัติตามคำสั่งนั้นโดยตรง ไม่ควรคาดเดาหรือใช้คำแนะนำจากการผ่าตัดครั้งก่อน เพราะการฝ่าฝืนอาจทำให้สำลักระหว่างให้ยาระงับความรู้สึกหรือจำเป็นต้องเลื่อนการผ่าตัด

สิ่งที่ควรเตรียม ได้แก่

• บัตรประชาชน เอกสารสิทธิการรักษา และเอกสารส่งตัวถ้ามี
• รายชื่อยา ขนาดยาที่ใช้อยู่ และประวัติแพ้ยา
• ผลตรวจหรือภาพถ่ายทางการแพทย์ที่โรงพยาบาลขอ
• เสื้อผ้าที่สวมและถอดง่าย
• ผู้ดูแลหรือผู้พากลับบ้าน เพราะไม่ควรขับรถเองหลังได้รับยาระงับความรู้สึก และบางคนยังมีสายสวนปัสสาวะขณะกลับบ้าน
• แผนหยุดงานและความช่วยเหลือที่บ้าน โดยเฉพาะหากงานต้องยกของ ออกแรง หรือเดินทางไกล

ก่อนผ่าตัดควรถามให้ชัดว่าใช้วิธีระงับความรู้สึกแบบใด คาดว่าจะใส่สายสวนนานเท่าใด มีโอกาสกลับบ้านพร้อมสายสวนหรือไม่ และผลต่อการหลั่งน้ำอสุจิมีความสำคัญต่อคุณอย่างไร การบอกความกังวลเรื่องเพศสัมพันธ์หรือการมีบุตรไม่ใช่เรื่องน่าอาย แต่เป็นข้อมูลสำคัญสำหรับการเลือกวิธีรักษา

ขั้นตอนการผ่าตัด

ขั้นตอนจริงอาจต่างกันตามเทคนิค ขนาดต่อมลูกหมาก สภาพท่อปัสสาวะ และอุปกรณ์ของโรงพยาบาล โดยทั่วไปมีลำดับดังนี้

• เตรียมตัวในห้องผ่าตัด

ทีมรักษาตรวจยืนยันตัวตน ชนิดการผ่าตัด ประวัติแพ้ยา และยาที่ใช้ จากนั้นติดอุปกรณ์ติดตามชีพจร ความดัน และออกซิเจน

• ให้ยาระงับความรู้สึก

อาจเป็นการดมยาสลบ ทำให้หลับตลอดการผ่าตัด หรือการฉีดยาชาบริเวณหลัง ทำให้ช่วงล่างชาแต่คุณอาจยังรู้สึกตัว การเลือกขึ้นกับสุขภาพ ความเหมาะสมทางวิสัญญี และแผนการผ่าตัด (Mayo Clinic)

• สอดเครื่องมือผ่านท่อปัสสาวะ

แพทย์สอดกล้องผ่าตัดผ่านปลายอวัยวะเพศไปยังบริเวณต่อมลูกหมาก จึงไม่มีการกรีดผิวหนังหรือแผลภายนอก

• ตัดเนื้อเยื่อที่อุดกั้น

แพทย์ใช้ห่วงตัดหรืออุปกรณ์พลังงานตัดเนื้อต่อมลูกหมากจากด้านในทีละส่วน เป้าหมายคือสร้างช่องทางให้ปัสสาวะไหลได้ดีขึ้น โดยไม่ได้ตัดต่อมลูกหมากออกทั้งหมด

• ล้างและนำชิ้นเนื้อออก

ระหว่างผ่าตัดมีน้ำไหลผ่านเพื่อให้มองเห็นบริเวณผ่าตัดและพาเศษเนื้อเยื่อเข้าสู่กระเพาะปัสสาวะ จากนั้นแพทย์นำชิ้นเนื้อออก ชิ้นเนื้ออาจส่งตรวจทางพยาธิวิทยาตามแผนของแพทย์

• ห้ามเลือดและใส่สายสวน

แพทย์ตรวจจุดเลือดออกและใส่สายสวนผ่านท่อปัสสาวะเข้าสู่กระเพาะปัสสาวะ สายสวนช่วยระบายปัสสาวะขณะที่เนื้อเยื่อบวม และอาจใช้ล้างกระเพาะปัสสาวะเพื่อป้องกันลิ่มเลือดอุดตัน

• พักฟื้นหลังยาระงับความรู้สึก

ทีมรักษาจะติดตามความดัน ชีพจร อาการปวด สีและปริมาณปัสสาวะ รวมถึงตรวจว่าสายสวนระบายได้ดีหรือไม่ ปัสสาวะสีชมพูหรือมีเลือดปนเล็กน้อยอาจพบได้ช่วงแรก แต่เลือดมากขึ้นหรือลิ่มเลือดที่อุดกั้นต้องได้รับการประเมิน

หลังถอดสายสวน คุณอาจรู้สึกปวดแสบเวลาปัสสาวะ ปัสสาวะบ่อย หรือกลั้นได้ไม่ดีชั่วคราว เพราะท่อปัสสาวะและบริเวณผ่าตัดยังระคายเคือง อาการควรค่อยๆ ดีขึ้น แต่หากปัสสาวะไม่ออก แพทย์อาจต้องใส่สายสวนอีกระยะหนึ่ง

ใช้เวลานานแค่ไหน

ตัวการผ่าตัดมักใช้เวลาประมาณ 60-90 นาทีตามข้อมูลอ้างอิงสากล แต่เวลาจริงขึ้นกับขนาดและรูปร่างของต่อมลูกหมาก เทคนิคที่ใช้ เลือดออก และสิ่งที่พบระหว่างผ่าตัด (Mayo Clinic) เวลาที่อยู่ในห้องผ่าตัดทั้งหมดจะนานกว่าตัวหัตถการ เพราะรวมการเตรียมตัว การให้ยาระงับความรู้สึก และการดูแลหลังผ่าตัดเบื้องต้น

การผ่าตัดอาจทำภายใต้การดมยาสลบหรือการฉีดยาชาบริเวณหลัง คุณไม่ควรรู้สึกเจ็บในบริเวณผ่าตัดระหว่างทำ หากฉีดยาชาที่หลัง คุณอาจยังได้ยาช่วยผ่อนคลายและอาจจำเหตุการณ์ได้ไม่ทั้งหมด วิสัญญีแพทย์จะเลือกแนวทางโดยพิจารณาโรคหัวใจ ปอด ยาที่ใช้ ประวัติการระงับความรู้สึก และความเหมาะสมของการผ่าตัด

ผู้ป่วยจำนวนหนึ่งพักโรงพยาบาลประมาณ 1-2 วันเพื่อดูเลือดออก การระบายปัสสาวะ และการถอดสายสวน แต่บางรายอาจกลับบ้านได้ในวันเดียว ขณะที่ผู้มีเลือดออกมาก ปัสสาวะไม่ออก มีโรคร่วม หรือยังต้องล้างกระเพาะปัสสาวะ อาจต้องพักนานกว่า (Cleveland Clinic) แนวทางของโรงพยาบาลในประเทศไทยอาจต่างจากแหล่งอ้างอิงต่างประเทศ จึงควรถามทีมรักษาถึงแผนเฉพาะของคุณ

พักฟื้นนานแค่ไหน

โดยทั่วไปการฟื้นตัวจนกลับทำกิจกรรมส่วนใหญ่ได้อาจใช้ประมาณ 3-6 สัปดาห์ ส่วนการฟื้นเต็มที่มักอยู่ราว 4-6 สัปดาห์ ระยะเวลาขึ้นกับสุขภาพเดิม ขนาดการผ่าตัด เลือดออก การคาสายสวน และลักษณะงาน (MedlinePlus)

ระหว่างฟื้นตัวควรหลีกเลี่ยงการยกของหนัก การออกแรงมาก และกิจกรรมที่เพิ่มแรงกดบริเวณอุ้งเชิงกราน จนกว่าแพทย์จะอนุญาต การออกแรงอาจทำให้สะเก็ดบริเวณผ่าตัดหลุดและเลือดออกได้ การเดินสั้นๆ เป็นระยะมักเหมาะกว่าการนอนนิ่งตลอดวัน แต่ควรเพิ่มระยะตามกำลัง

ยังไม่ควรขับรถขณะมีสายสวน ใช้ยาที่ทำให้ง่วง หรือยังเคลื่อนไหวไม่คล่อง การกลับไปมีเพศสัมพันธ์มักต้องรอประมาณ 3-6 สัปดาห์ตามการฟื้นตัวและคำแนะนำของศัลยแพทย์ (MedlinePlus)

แพทย์อาจแนะนำให้ดื่มน้ำเพื่อช่วยให้ปัสสาวะไม่เข้มข้น แต่ปริมาณที่เหมาะสมขึ้นกับโรคหัวใจ โรคไต และภาวะสุขภาพของแต่ละคน หากเคยถูกจำกัดน้ำ ให้ทำตามคำแนะนำเฉพาะของแพทย์ ไม่ควรเพิ่มน้ำเองมากเกินไป การป้องกันท้องผูกก็สำคัญ เพราะการเบ่งอาจกระตุ้นเลือดออก ควรรับประทานอาหารที่มีกากใยและใช้ยาตามที่ทีมรักษาสั่งเท่านั้น

อาการปัสสาวะไหลดีขึ้นอาจสังเกตได้ค่อนข้างเร็ว แต่ปัสสาวะบ่อย แสบ หรือปวดเร่งอาจใช้เวลาหลายวันถึงหลายสัปดาห์จึงลดลง บางคนมีปัสสาวะเล็ดชั่วคราวหลังถอดสายสวน การควบคุมปัสสาวะมักค่อยๆ ดีขึ้น แต่อาจใช้เวลาหลายเดือนในบางราย

ความเสี่ยงและภาวะแทรกซ้อน

การผ่าตัดช่วยลดการอุดกั้นได้ แต่ไม่มีการผ่าตัดใดปราศจากความเสี่ยง โอกาสเกิดภาวะแทรกซ้อนขึ้นกับอายุ โรคประจำตัว ขนาดต่อมลูกหมาก การใช้ยาที่มีผลต่อเลือดออก ระยะเวลาผ่าตัด และเทคนิคที่ใช้ ความเสี่ยงที่ควรพูดคุยกับแพทย์ ได้แก่

เลือดออกและลิ่มเลือดอุดกั้น

ปัสสาวะมีเลือดปนช่วงแรกพบได้ แต่หากเลือดสดมากขึ้น มีลิ่มเลือดจำนวนมาก หรือปัสสาวะไม่ไหล อาจเกิดการอุดตันและต้องล้างกระเพาะปัสสาวะ ใส่สายสวนใหม่ หรือทำหัตถการเพิ่มเติม เลือดออกรุนแรงจนต้องให้เลือดพบไม่บ่อย แต่ความเสี่ยงอาจสูงขึ้นเมื่อต่อมลูกหมากมีขนาดใหญ่หรือมีปัจจัยด้านการแข็งตัวของเลือด (Mayo Clinic)

ปัสสาวะไม่ออก

เนื้อเยื่อบวม ลิ่มเลือด หรือกล้ามเนื้อกระเพาะปัสสาวะที่ยังทำงานไม่ดีอาจทำให้ปัสสาวะไม่ออกหลังถอดสายสวน บางรายต้องใส่สายสวนกลับชั่วคราว ภาวะปัสสาวะคั่งเป็นหนึ่งในภาวะแทรกซ้อนที่แหล่งอ้างอิงรายงานไว้หลังการผ่าตัดชนิดนี้

การติดเชื้อ

อาจเกิดการติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ โดยเฉพาะเมื่อจำเป็นต้องคาสายสวนเป็นเวลานาน อาการที่ควรระวังคือ ไข้ หนาวสั่น ปัสสาวะขุ่น มีกลิ่นผิดปกติ ปวดท้องน้อย หรือแสบขัดมากขึ้น การใช้ยาปฏิชีวนะขึ้นกับการประเมินของแพทย์ ไม่ควรซื้อยารับประทานเอง

น้ำอสุจิย้อนเข้าสู่กระเพาะปัสสาวะ

หลังผ่าตัด น้ำอสุจิอาจไหลย้อนเข้าไปในกระเพาะปัสสาวะแทนที่จะออกทางปลายอวัยวะเพศ เรียกว่าการหลั่งย้อนกลับ ภาวะนี้ไม่เป็นอันตรายและมักไม่ทำให้ความรู้สึกขณะถึงจุดสุดยอดหายไป แต่ปริมาณน้ำอสุจิที่ออกมาจะน้อยลงหรือไม่มี และอาจมีผลต่อการมีบุตร ภาวะนี้อาจคงอยู่ระยะยาว จึงควรหารือก่อนผ่าตัดหากคุณยังวางแผนมีบุตร

กลั้นปัสสาวะไม่อยู่

อาจมีปัสสาวะเล็ดชั่วคราวหลังถอดสายสวน โดยเฉพาะเวลาไอ จาม หรือออกแรง อาการอาจดีขึ้นเมื่อเนื้อเยื่อหายและกล้ามเนื้ออุ้งเชิงกรานฟื้นตัว ภาวะกลั้นปัสสาวะไม่อยู่ในระยะยาวเกิดได้น้อยกว่า แต่ควรแจ้งแพทย์หากอาการไม่ลดลงหรือรบกวนชีวิตมาก

การแข็งตัวของอวัยวะเพศเปลี่ยนแปลง

ปัญหาการแข็งตัวอาจเกิดขึ้นได้ แต่ต้องแยกจากปัญหาที่มีอยู่ก่อนผ่าตัดจากอายุ โรคหลอดเลือด เบาหวาน หรือยาบางชนิด การผ่าตัดมีผลต่อการหลั่งน้ำอสุจิชัดกว่าผลต่อความรู้สึกทางเพศ แต่ความเสี่ยงเฉพาะบุคคลควรประเมินร่วมกับแพทย์

ท่อปัสสาวะหรือคอกระเพาะปัสสาวะตีบ

แผลเป็นอาจทำให้ท่อปัสสาวะหรือทางออกของกระเพาะปัสสาวะแคบลงในภายหลัง อาการอาจคล้ายเดิม เช่น ปัสสาวะไหลอ่อน ต้องเบ่ง หรือปัสสาวะไม่สุด หากเกิดขึ้นอาจต้องส่องกล้องหรือทำหัตถการแก้ไขเพิ่มเติม

อาการกลับมาและต้องรักษาซ้ำ

เนื่องจากไม่ได้ตัดต่อมลูกหมากทั้งหมด เนื้อเยื่ออาจโตต่อ หรืออาการอาจไม่ดีขึ้นเท่าที่คาดเพราะกระเพาะปัสสาวะทำงานผิดปกติ ผู้ป่วยบางรายจึงต้องใช้ยา ตรวจเพิ่มเติม หรือรักษาซ้ำในอนาคต

ภาวะโซเดียมในเลือดต่ำจากน้ำล้างผ่าตัด

ร่างกายอาจดูดซึมน้ำที่ใช้ล้างบริเวณผ่าตัดมากเกินไป ทำให้ระดับโซเดียมในเลือดต่ำและเกิดความผิดปกติของระบบไหลเวียนหรือระบบประสาท ภาวะนี้พบได้น้อยและความเสี่ยงแตกต่างตามเทคนิคที่ใช้ หากเกิดอาการสับสน คลื่นไส้มาก หายใจลำบาก หรืออ่อนแรงผิดปกติหลังผ่าตัด ต้องได้รับการประเมินทันที

นอกจากนี้ยังมีความเสี่ยงทั่วไปจากการระงับความรู้สึก เช่น คลื่นไส้ ปฏิกิริยาต่อยา ปัญหาการหายใจ หัวใจหรือหลอดเลือด ความเสี่ยงเหล่านี้ขึ้นกับสุขภาพของแต่ละคน วิสัญญีแพทย์จะประเมินก่อนผ่าตัดและอธิบายเฉพาะกรณี

สัญญาณที่ต้องกลับไปพบแพทย์ทันที

หลังกลับบ้าน ให้ติดต่อโรงพยาบาลหรือไปห้องฉุกเฉินทันทีเมื่อมีอาการต่อไปนี้

• ปัสสาวะไม่ออก ปัสสาวะออกเพียงเล็กน้อยทั้งที่ปวดท้องน้อย หรือสายสวนไม่มีปัสสาวะไหล
• ปัสสาวะเป็นเลือดสดมากขึ้น มีลิ่มเลือดจำนวนมาก หรือเลือดไม่ลดลงหลังพัก
• ไข้ประมาณ 38 องศาเซลเซียสขึ้นไป หนาวสั่น หรือรู้สึกทรุดลง
• ปวดท้องน้อยหรือบริเวณสายสวนมากขึ้น และอาการไม่ทุเลาตามแผนรักษา
• ปัสสาวะขุ่น มีกลิ่นแรง มีหนอง หรือแสบขัดรุนแรงขึ้น
• สายสวนหลุด อุดตัน มีเลือดออกมากรอบสาย หรือปัสสาวะรั่วรอบสายร่วมกับปวดเกร็งมาก
• หน้ามืด เป็นลม ใจสั่น หายใจลำบาก เจ็บหน้าอก หรือสับสน
• ขาบวม แดง หรือปวดข้างเดียวอย่างผิดปกติ

ปัสสาวะสีชมพูอ่อนหรือมีเลือดปนเล็กน้อยอาจเกิดขึ้นระหว่างการหายของแผล แต่เลือดที่ข้นขึ้น มีลิ่มเลือด หรือทำให้ปัสสาวะหยุดไหลไม่ควรรอดูอาการ (MedlinePlus) หากไม่แน่ใจว่าอาการรุนแรงเพียงใด ให้ใช้ช่องทางติดต่อที่โรงพยาบาลให้ไว้ตอนจำหน่าย

ทางเลือกอื่น

การผ่าตัดไม่ใช่ทางเลือกแรกเสมอไป วิธีที่เหมาะขึ้นกับความรุนแรงของอาการ ภาวะแทรกซ้อน ขนาดและรูปร่างต่อมลูกหมาก สุขภาพโดยรวม และสิ่งที่คุณให้ความสำคัญ เช่น การฟื้นตัวเร็วหรือการรักษาการหลั่งน้ำอสุจิ

เฝ้าดูอาการและปรับพฤติกรรม

ผู้ที่อาการไม่มากและไม่มีภาวะแทรกซ้อนอาจติดตามอาการก่อน แพทย์อาจแนะนำให้ปรับเวลาการดื่มน้ำ ลดเครื่องดื่มที่กระตุ้นปัสสาวะ ทบทวนยาที่ทำให้อาการแย่ลง และป้องกันท้องผูก การเฝ้าดูอาการต้องมีการติดตาม ไม่ใช่ปล่อยไว้โดยไม่ประเมิน

การใช้ยา

ยาบางกลุ่มช่วยคลายกล้ามเนื้อบริเวณต่อมลูกหมากและคอกระเพาะปัสสาวะ ส่วนอีกกลุ่มช่วยลดขนาดต่อมลูกหมากเมื่อใช้ต่อเนื่อง การเลือกยาขึ้นกับขนาดต่อมลูกหมาก ความดันโลหิต อาการ ผลข้างเคียง และโรคร่วม ยาอาจช่วยควบคุมอาการได้ แต่ไม่เหมาะกับทุกคน และไม่ควรใช้แทนการระบายปัสสาวะฉุกเฉินเมื่อปัสสาวะไม่ออก

หัตถการผ่านท่อปัสสาวะแบบอื่น

มีวิธีใช้พลังงานหรืออุปกรณ์ชนิดต่างๆ เพื่อตัด เลาะ ทำลาย หรือพยุงเนื้อต่อมลูกหมาก บางวิธีอาจมีเลือดออกน้อยหรือฟื้นตัวเร็วกว่า แต่ประสิทธิผล ผลต่อการหลั่งน้ำอสุจิ ความพร้อมของอุปกรณ์ และความเหมาะสมกับขนาดต่อมลูกหมากแตกต่างกัน แหล่งอ้างอิงระบุว่าหัตถการบางแบบที่ไม่มีแผลภายนอกอาจให้ผลใกล้เคียงกัน พร้อมผลข้างเคียงน้อยลงในผู้ป่วยที่เหมาะสม (Mayo Clinic)

การผ่าตัดต่อมลูกหมากด้วยวิธีอื่น

หากต่อมลูกหมากมีขนาดใหญ่มาก มีนิ่วขนาดใหญ่ หรือมีลักษณะทางกายวิภาคที่ไม่เหมาะกับวิธีผ่านท่อปัสสาวะ แพทย์อาจเสนอการเลาะเนื้อต่อมลูกหมาก การผ่าตัดผ่านกล้องช่องท้อง หรือการผ่าตัดแบบมีแผล วิธีเหล่านี้มีรายละเอียด ระยะพักฟื้น และความเสี่ยงต่างกัน

การเลือกไม่ควรพิจารณาเพียงว่าแผลเล็กหรือพักฟื้นเร็ว ควรถามแพทย์ว่าเหตุใดวิธีหนึ่งจึงเหมาะกับขนาดต่อมลูกหมากและสุขภาพของคุณ มีผลต่อการหลั่งน้ำอสุจิอย่างไร ต้องใส่สายสวนนานเพียงใด และมีโอกาสต้องรักษาซ้ำหรือไม่

สิทธิการรักษา

สิทธิครอบคลุมหรือไม่ขึ้นกับข้อบ่งชี้ทางการแพทย์ โรงพยาบาลตามสิทธิ ระบบส่งต่อ และเงื่อนไขของแต่ละกองทุน ควรตรวจสอบก่อนนัดผ่าตัด เพราะการตรวจบางรายการ การเลือกเทคนิค หรืออุปกรณ์เฉพาะอาจมีเงื่อนไขต่างกัน

ประกันสังคม

ผู้ประกันตนควรเริ่มติดต่อโรงพยาบาลตามสิทธิ หากแพทย์เห็นว่าการผ่าตัดจำเป็น โรงพยาบาลจะตรวจสอบขั้นตอนการส่งต่อและการอนุมัติตามระบบ ถามให้ชัดว่าโรงพยาบาลทำวิธีที่แพทย์แนะนำหรือไม่ ต้องมีใบส่งตัวหรือเอกสารใด และการตรวจใดต้องทำล่วงหน้า

บัตรทอง

โดยทั่วไปควรเริ่มที่หน่วยบริการประจำหรือหน่วยบริการที่ดูแลอยู่ เพื่อรับการประเมินและส่งต่อไปยังโรงพยาบาลที่มีแพทย์ระบบทางเดินปัสสาวะ กรณีฉุกเฉิน เช่น ปัสสาวะไม่ออกเฉียบพลัน อาจได้รับการดูแลเพื่อระบายปัสสาวะก่อน ส่วนการผ่าตัดตามแผนต้องดำเนินการตามระบบส่งต่อและข้อบ่งชี้

ประกันสุขภาพเอกชน

ตรวจสอบว่ากรมธรรม์คุ้มครองการรักษาผู้ป่วยใน การผ่าตัดภาวะต่อมลูกหมากโต โรคที่เป็นมาก่อน ระยะรอคอย และอุปกรณ์ที่ใช้หรือไม่ โรงพยาบาลอาจต้องส่งข้อมูลทางการแพทย์เพื่อขออนุมัติก่อน คุณควรถามบริษัทประกันโดยใช้ชื่อหัตถการตามเอกสารแพทย์ และขอคำยืนยันเป็นลายลักษณ์อักษรเมื่อทำได้

ไม่ว่าสิทธิใด ควรถามโรงพยาบาลว่าเอกสารใดจำเป็น วิธีที่แพทย์เสนออยู่ในสิทธิหรือไม่ หากเปลี่ยนเทคนิคระหว่างผ่าตัดจะดำเนินการอย่างไร และการติดตามหลังผ่าตัดรวมอยู่ในระบบเดียวกันหรือไม่

จ่ายเอง ส่วนร่วมจ่าย หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน

หากต้องจ่ายค่ารักษาเองทั้งหมด หรือจ่ายบางส่วน เช่น ส่วนร่วมจ่าย (Co-payment) ตามเงื่อนไขกรมธรรม์ หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน ควรขอใบประเมินค่าใช้จ่ายจากโรงพยาบาลก่อนตัดสินใจ และถามให้ชัดว่ารวมค่าแพทย์ ค่าห้อง ค่าอุปกรณ์ และการตรวจติดตามหลังผ่าตัดหรือไม่ ทางเลือกหนึ่งสำหรับการชำระคือการผ่อน เช่น บริการผ่อน 0% ผ่านบัตรเครดิตนานสูงสุด 10 เดือนของ HDcare

คำถามที่พบบ่อย

ผ่าตัดต่อมลูกหมากผ่านท่อปัสสาวะเจ็บไหม

ระหว่างผ่าตัดไม่ควรรู้สึกเจ็บ เพราะใช้การดมยาสลบหรือการฉีดยาชาบริเวณหลัง หลังผ่าตัดอาจปวดเกร็งกระเพาะปัสสาวะ ระคายเคืองจากสายสวน หรือแสบเวลาปัสสาวะ อาการมักลดลงตามการหายของแผล แต่ควรแจ้งทีมรักษาหากปวดมากขึ้นหรือยาที่สั่งไม่ช่วย

ต้องมีแผลที่หน้าท้องหรือไม่

โดยทั่วไปไม่มีแผลที่หน้าท้องหรือผิวหนัง เพราะแพทย์สอดเครื่องมือผ่านท่อปัสสาวะ แม้ไม่มีแผลภายนอก แต่ด้านในต่อมลูกหมากยังมีแผลผ่าตัดและอาจเลือดออกได้ จึงต้องจำกัดกิจกรรมระหว่างฟื้นตัว

ตัดต่อมลูกหมากออกทั้งหมดหรือไม่

ไม่ตัดออกทั้งหมด แพทย์นำเฉพาะเนื้อเยื่อด้านในที่กีดขวางทางเดินปัสสาวะออก เนื้อเยื่อส่วนอื่นยังคงอยู่และอาจโตต่อในอนาคต จึงยังต้องติดตามอาการและสุขภาพต่อมลูกหมากตามคำแนะนำของแพทย์

การผ่าตัดนี้รักษามะเร็งต่อมลูกหมากหรือไม่

ไม่ใช่การรักษาหลักเพื่อกำจัดมะเร็งต่อมลูกหมากทั้งต่อม การผ่าตัดมุ่งเปิดทางเดินปัสสาวะจากการอุดกั้น หากสงสัยมะเร็ง แพทย์จะวางแผนตรวจและรักษาเพิ่มเติมตามระยะโรค แม้ชิ้นเนื้อจากการผ่าตัดอาจถูกส่งตรวจได้ก็ตาม

ต้องใส่สายสวนปัสสาวะนานแค่ไหน

มักใส่ชั่วคราวจนเลือดออกและอาการบวมลดลง โดยแหล่งอ้างอิงต่างประเทศระบุช่วงประมาณ 24-48 ชั่วโมงในหลายกรณี แต่บางคนต้องใส่นานกว่านั้นตามเลือดออก การปัสสาวะหลังถอดสาย และแนวทางของโรงพยาบาล (Mayo Clinic)

ต้องนอนโรงพยาบาลกี่วัน

หลายรายพักประมาณ 1-2 วัน แต่บางคนกลับบ้านได้ในวันเดียวหรือพักนานกว่านั้น ขึ้นกับเลือดออก สายสวน การปัสสาวะ โรคประจำตัว และแนวทางของโรงพยาบาล (Cleveland Clinic)

ปัสสาวะจะดีขึ้นทันทีหรือไม่

แรงปัสสาวะอาจดีขึ้นภายในช่วงแรก แต่แสบขัด ปัสสาวะบ่อย หรือปวดเร่งอาจยังอยู่หลายวันถึงหลายสัปดาห์ เพราะบริเวณผ่าตัดยังบวมและระคายเคือง หากอาการไม่ดีขึ้นหรือแย่ลง แพทย์อาจตรวจหาปัสสาวะค้าง การติดเชื้อ หรือสาเหตุจากกระเพาะปัสสาวะ

หลังผ่าตัดมีเลือดในปัสสาวะเป็นเรื่องปกติไหม

เลือดปนเล็กน้อยหรือปัสสาวะสีชมพูอาจพบได้ช่วงแรก แต่เลือดสดที่มากขึ้น ลิ่มเลือดจำนวนมาก หรือปัสสาวะไม่ออกไม่ควรรอดูอาการ ควรติดต่อโรงพยาบาลทันที เพราะลิ่มเลือดอาจอุดกั้นทางเดินปัสสาวะ

การผ่าตัดกระทบการมีเพศสัมพันธ์ไหม

อาจกระทบการหลั่งน้ำอสุจิมากกว่าความรู้สึกทางเพศ โดยน้ำอสุจิอาจย้อนเข้ากระเพาะปัสสาวะและออกมาน้อยหรือไม่ออก ภาวะนี้อาจคงอยู่ระยะยาวและมีผลต่อการมีบุตร ส่วนปัญหาการแข็งตัวเกิดขึ้นได้แต่ไม่ใช่ผลที่เกิดกับทุกคน

หลังผ่าตัดยังมีลูกได้หรือไม่

อาจมีบุตรตามธรรมชาติได้ยากขึ้นหากเกิดการหลั่งน้ำอสุจิย้อนกลับ ผู้ที่ยังวางแผนมีบุตรควรบอกแพทย์ก่อนผ่าตัด เพื่อหารือทางเลือกการรักษาและการเก็บรักษาอสุจิหากเหมาะสม

กลับไปทำงานได้เมื่อไร

งานนั่งโต๊ะอาจกลับได้ประมาณ 2-3 สัปดาห์ในผู้ที่ฟื้นตัวดี ส่วนงานยกของ เดินมาก หรือออกแรงอาจต้องรอประมาณ 3-6 สัปดาห์หรือมากกว่า กำหนดจริงขึ้นกับเลือดออก การควบคุมปัสสาวะ และลักษณะงาน

ออกกำลังกายและมีเพศสัมพันธ์ได้เมื่อไร

มักต้องหลีกเลี่ยงกิจกรรมหนักและเพศสัมพันธ์ประมาณ 3-6 สัปดาห์ แต่ช่วงเวลาที่เหมาะขึ้นกับการหายของแผล เลือดในปัสสาวะ และคำแนะนำของศัลยแพทย์ หากทำกิจกรรมแล้วเลือดออกมากขึ้น ให้หยุดพักและติดต่อทีมรักษาเมื่ออาการไม่ลดลง

อาการต่อมลูกหมากโตจะกลับมาอีกไหม

อาการอาจกลับมาได้ เพราะยังมีเนื้อต่อมลูกหมากเหลืออยู่ หรือเพราะกระเพาะปัสสาวะและท่อปัสสาวะมีปัญหาอื่น ผู้ป่วยบางรายต้องใช้ยา ตรวจเพิ่มเติม หรือรับการรักษาซ้ำในอนาคต การผ่าตัดจึงช่วยลดการอุดกั้นแต่ไม่รับประกันว่าอาการจะไม่กลับมา

หากใช้ยาละลายลิ่มเลือดต้องหยุดเองหรือไม่

ห้ามหยุดเอง ศัลยแพทย์ วิสัญญีแพทย์ และแพทย์ผู้สั่งยาจะกำหนดว่าต้องหยุด ปรับ หรือใช้ต่อเมื่อใด โดยชั่งความเสี่ยงเลือดออกกับความเสี่ยงหลอดเลือดอุดตันของคุณ

ถ้ายังไม่พร้อมผ่าตัด รอดูอาการได้ไหม

รอดูอาการได้ในบางคนที่อาการไม่รุนแรงและไม่มีภาวะแทรกซ้อน แต่ไม่ควรเลื่อนโดยไม่มีแผนหากปัสสาวะไม่ออก ติดเชื้อซ้ำ มีนิ่ว หรือไตได้รับผลกระทบ แพทย์ระบบทางเดินปัสสาวะจะช่วยประเมินว่าการรอมีความเสี่ยงเพียงใดและยังมีทางเลือกอื่นหรือไม่

ข้อมูลอ้างอิง

• Cleveland Clinic: Transurethral Resection of the Prostate (TURP) — เกี่ยวกับ Transurethral prostate resection (TURP) — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
• MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine): Transurethral resection of the prostate - discharge — เกี่ยวกับ Transurethral prostate resection (TURP) — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
• Mayo Clinic: Transurethral resection of the prostate (TURP) — เกี่ยวกับ Transurethral prostate resection (TURP) — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำวินิจฉัยหรือคำแนะนำจากแพทย์ได้

หากมีอาการผิดปกติหลังผ่าตัด ควรติดต่อแพทย์หรือโรงพยาบาลทันที