ผ่าตัดต่อมลูกหมาก

ผ่าตัดต่อมลูกหมาก (Prostatectomy) คือการนำเนื้อต่อมลูกหมากบางส่วนหรือทั้งต่อมออก เพื่อรักษาต่อมลูกหมากโตที่อุดกั้นทางเดินปัสสาวะ หรือมะเร็งต่อมลูกหมากที่แพทย์เห็นว่าเหมาะกับการผ่าตัด การนำออกมากน้อยเพียงใดและใช้วิธีใดขึ้นอยู่กับโรค ระยะของมะเร็ง ขนาดต่อมลูกหมาก สุขภาพโดยรวม และผลที่อาจเกิดกับการกลั้นปัสสาวะหรือการแข็งตัวของอวัยวะเพศ

ผ่าตัดต่อมลูกหมาก คืออะไร

ต่อมลูกหมากเป็นอวัยวะในระบบสืบพันธุ์ อยู่ใต้กระเพาะปัสสาวะและล้อมรอบท่อปัสสาวะ ทำหน้าที่สร้างของเหลวส่วนหนึ่งในน้ำอสุจิ เมื่อต่อมลูกหมากโต เนื้อเยื่ออาจบีบท่อปัสสาวะจนปัสสาวะไหลช้า ปัสสาวะไม่สุด หรือต้องปัสสาวะบ่อย ส่วนมะเร็งเกิดจากเซลล์ในต่อมลูกหมากเจริญผิดปกติและอาจลุกลามออกนอกต่อมได้ (Cleveland Clinic)

คำว่า “ผ่าตัดต่อมลูกหมาก” จึงครอบคลุมการผ่าตัดหลายแบบ ซึ่งมีเป้าหมายต่างกันอย่างชัดเจน

ระบบช่วยผ่าตัดไม่ได้ทำงานแทนศัลยแพทย์โดยอัตโนมัติ ศัลยแพทย์ยังเป็นผู้ควบคุมเครื่องมือและตัดสินใจทุกขั้นตอน วิธีแผลเล็กอาจสัมพันธ์กับการเสียเลือดและความเจ็บปวดน้อยลง รวมถึงการฟื้นตัวเร็วขึ้นเมื่อเทียบกับการผ่าตัดเปิดในผู้ป่วยบางราย แต่ไม่ได้แปลว่าเหมาะกับทุกคนหรือไม่มีความเสี่ยง

สำหรับมะเร็ง จุดประสงค์คือเอาเนื้อที่เป็นโรคออกและส่งตรวจทางพยาธิวิทยา ผลตรวจจะบอกชนิดของเซลล์ ขอบเขตของก้อน และมีเซลล์มะเร็งถึงขอบชิ้นเนื้อหรือไม่ ข้อมูลเหล่านี้ช่วยกำหนดว่าหลังผ่าตัดควรติดตามอย่างเดียวหรือต้องพิจารณาการรักษาเพิ่ม

สำหรับต่อมลูกหมากโต จุดประสงค์หลักคือเปิดทางเดินปัสสาวะ ไม่ใช่นำต่อมออกทั้งหมด การผ่าตัดชนิดนี้มักพิจารณาเมื่ออาการรบกวนมาก ต่อมมีขนาดใหญ่มาก หรือเกิดภาวะแทรกซ้อนจากการอุดกั้น การเลือกวิธีต้องดูขนาดต่อม ลักษณะทางเดินปัสสาวะ โรคร่วม และเทคนิคที่ทีมรักษามีความชำนาญ

ใครควรทำ / ใครไม่ควรทำ

ผู้ที่แพทย์อาจพิจารณาให้ผ่าตัด

ในกรณีมะเร็ง การผ่าตัดมักเป็นทางเลือกสำหรับผู้ที่มะเร็งยังอยู่ในต่อมลูกหมากหรือบริเวณใกล้เคียง และมีสุขภาพแข็งแรงพอรับการผ่าตัดใหญ่ แพทย์จะประเมินระยะโรค ระดับความรุนแรงจากชิ้นเนื้อ ผลตรวจเลือด ภาพถ่ายทางรังสี อายุ โรคร่วม และอายุขัยโดยรวมก่อนเสนอการรักษา (Cleveland Clinic)

มะเร็งที่มีความเสี่ยงต่างกันไม่ได้ใช้แนวทางเดียวกัน ผู้ที่มีมะเร็งความเสี่ยงต่ำบางรายอาจเฝ้าระวังอย่างใกล้ชิดแทนการรักษาทันที ส่วนผู้ที่โรคลุกลามออกนอกต่อมแล้วอาจต้องใช้รังสีรักษา ยาควบคุมฮอร์โมน หรือการรักษาหลายวิธีร่วมกัน การผ่าตัดจึงไม่ใช่คำตอบอัตโนมัติทันทีที่ตรวจพบมะเร็ง

ในกรณีต่อมลูกหมากโต แพทย์อาจพิจารณาผ่าตัดเมื่อมีอาการอุดกั้นมาก เช่น ปัสสาวะไหลอ่อน ต้องเบ่ง ปัสสาวะไม่หมด ปัสสาวะกลางคืนบ่อย หรือมีปัสสาวะค้าง โดยเฉพาะเมื่อยาและการปรับพฤติกรรมช่วยไม่เพียงพอ

ภาวะต่อไปนี้อาจทำให้ต้องพิจารณาการผ่าตัดมากขึ้น:

• ปัสสาวะไม่ออกหรือต้องใส่สายสวนซ้ำ
• ติดเชื้อทางเดินปัสสาวะซ้ำจากการอุดกั้น
• มีนิ่วในกระเพาะปัสสาวะร่วมด้วย
• เลือดออกในปัสสาวะซ้ำและแพทย์เห็นว่าเกี่ยวกับต่อมลูกหมาก
• กระเพาะปัสสาวะหรือไตได้รับผลจากการอุดกั้น
• อาการรบกวนการนอน การทำงาน หรือคุณภาพชีวิตอย่างมาก
• ต่อมลูกหมากมีขนาดหรือลักษณะที่เหมาะกับการนำเนื้อส่วนในออกมากกว่าวิธีอื่น

ใครอาจไม่เหมาะกับการผ่าตัด หรือควรชะลอไว้ก่อน

ผู้ที่มีอาการจากต่อมลูกหมากโตเพียงเล็กน้อยและยังไม่มีภาวะแทรกซ้อน มักเริ่มจากการเฝ้าดูอาการ ปรับพฤติกรรม หรือใช้ยา ไม่จำเป็นต้องผ่าตัดทันที

การผ่าตัดอาจไม่เหมาะในช่วงที่มีการติดเชื้อทางเดินปัสสาวะซึ่งยังควบคุมไม่ได้ มีโรคหัวใจหรือปอดที่ยังไม่คงที่ มีปัญหาการแข็งตัวของเลือดที่ยังแก้ไขไม่ได้ หรือสุขภาพโดยรวมทำให้ความเสี่ยงจากยาระงับความรู้สึกสูง แพทย์อาจรักษาปัญหาเหล่านี้ก่อน แล้วจึงประเมินใหม่

ผู้ที่เป็นมะเร็งแพร่กระจายไกลแล้วมักไม่ได้ประโยชน์จากการนำต่อมลูกหมากออกเพื่อควบคุมโรคในลักษณะเดียวกับมะเร็งระยะจำกัด อย่างไรก็ตาม แต่ละรายมีรายละเอียดต่างกันและอาจได้รับการรักษาหลายวิธีร่วมกัน

ก่อนตัดสินใจ คุณควรทราบว่าการผ่าตัดอาจกระทบการกลั้นปัสสาวะ การแข็งตัว และการมีบุตร ถ้าประเด็นเหล่านี้สำคัญ ควรพูดกับศัลยแพทย์ก่อนเซ็นยินยอม ไม่ควรรอจนถึงหลังผ่าตัด เพราะทางเลือกในการเก็บอสุจิหรือวางแผนฟื้นฟูสมรรถภาพควรพิจารณาล่วงหน้า

เตรียมตัวก่อนผ่าตัด

ทีมรักษาจะทบทวนผลตรวจและประเมินว่าร่างกายพร้อมรับการผ่าตัดหรือไม่ การตรวจอาจรวมถึงเลือด ปัสสาวะ การทำงานของไต คลื่นไฟฟ้าหัวใจ ภาพถ่ายรังสี หรือการตรวจระบบทางเดินปัสสาวะเพิ่มเติม ขึ้นอยู่กับอายุ โรคร่วม ชนิดการผ่าตัด และแนวทางของสถานพยาบาล (Cleveland Clinic)

แจ้งยาและผลิตภัณฑ์ทุกชนิด

นำรายชื่อยาทั้งหมดไปให้ศัลยแพทย์และวิสัญญีแพทย์ดู รวมถึง:

• ยาต้านการแข็งตัวของเลือดและยาต้านเกล็ดเลือด
• ยาเบาหวาน รวมถึงยาฉีด
• ยารักษาความดันโลหิตและโรคหัวใจ
• ยาแก้ปวดที่ซื้อใช้เอง
• วิตามิน สมุนไพร และผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร
• ยาที่ใช้รักษาอาการปัสสาวะ
• ประวัติแพ้ยา แพ้อาหาร หรือเคยมีปัญหาจากยาระงับความรู้สึก

ยาบางชนิดอาจต้องหยุดหรือปรับก่อนผ่าตัดเพื่อลดความเสี่ยงเลือดออก น้ำตาลผิดปกติ หรือภาวะแทรกซ้อนอื่น แต่ห้ามหยุดยาเอง ศัลยแพทย์หรือวิสัญญีแพทย์จะกำหนดเวลาให้เป็นรายบุคคลตามเหตุผลที่ใช้ยาและชนิดการผ่าตัด

งดอาหารและเครื่องดื่มตามคำสั่ง

ทีมผ่าตัดจะบอกว่าต้องหยุดอาหารและเครื่องดื่มเมื่อใด คำสั่งขึ้นอยู่กับเวลาผ่าตัด ประเภทอาหาร โรคประจำตัว และแผนการระงับความรู้สึก ถ้าไม่ได้รับคำสั่งหรือจำไม่ได้ ให้ติดต่อหน่วยผ่าตัด ไม่ควรเดาเอง

รับประทานเฉพาะยาที่ทีมรักษายืนยันให้ใช้ในเช้าวันผ่าตัด พร้อมน้ำตามปริมาณที่กำหนด การเตรียมลำไส้ไม่จำเป็นเหมือนกันทุกราย หากต้องทำ โรงพยาบาลจะให้คำแนะนำเฉพาะ

เตรียมเรื่องการเดินทางและช่วงกลับบ้าน

จัดให้มีผู้ใหญ่มารับ เพราะหลังยาระงับความรู้สึกคุณไม่ควรขับรถเอง เตรียมผู้ช่วยในช่วงแรกหากอยู่คนเดียว โดยเฉพาะเรื่องอาหาร การเดินทาง และการดูแลสายสวน

ของที่ควรนำไป ได้แก่:

• บัตรประชาชน เอกสารสิทธิ และเอกสารประกัน
• ใบส่งตัวหรือเอกสารอนุมัติ ถ้าสิทธิกำหนด
• รายชื่อยาและประวัติแพ้ยา
• ผลตรวจหรือภาพถ่ายเดิมที่โรงพยาบาลขอ
• รายชื่อโรคประจำตัวและข้อมูลแพทย์ที่ดูแล
• เสื้อผ้าหลวม สวมง่าย และรองเท้าที่ไม่ลื่น
• อุปกรณ์ช่วยเดินหรือแว่นตาที่ใช้อยู่

ก่อนเข้ารับการรักษา ถามให้ชัดว่าคาดว่าจะใส่สายสวนนานเพียงใด ต้องนอนโรงพยาบาลหรือไม่ และใครเป็นผู้ติดต่อเมื่อมีปัญหาหลังกลับบ้าน

ขั้นตอนการผ่าตัด

รายละเอียดจริงต่างกันระหว่างการผ่าตัดมะเร็งกับการผ่าตัดต่อมลูกหมากโต แต่โดยทั่วไปมีลำดับดังนี้

1. ยืนยันข้อมูลและให้ยาระงับความรู้สึก

ทีมรักษาจะยืนยันชื่อ ชนิดการผ่าตัด ตำแหน่ง และข้อมูลสำคัญก่อนเข้าห้องผ่าตัด จากนั้นวิสัญญีแพทย์ให้ยาระงับความรู้สึก การนำต่อมออกผ่านหน้าท้องมักทำภายใต้การดมยาสลบ เพื่อให้หลับและไม่รู้สึกเจ็บระหว่างผ่าตัด (health.harvard.edu)

2. เข้าถึงต่อมลูกหมาก

หากเป็นการผ่าตัดเปิด ศัลยแพทย์จะใช้แผลบริเวณท้องน้อยหนึ่งแผล หากเป็นการผ่าตัดผ่านกล้อง จะใช้แผลเล็กหลายตำแหน่งเพื่อใส่กล้องและเครื่องมือ จำนวนและตำแหน่งแผลขึ้นอยู่กับเทคนิค

ระบบช่วยผ่าตัดเป็นเครื่องมือที่ถ่ายทอดการเคลื่อนไหวจากมือศัลยแพทย์ไปยังเครื่องมือขนาดเล็ก ไม่ใช่ระบบที่ตัดสินใจผ่าตัดเอง

3. นำเนื้อต่อมออกตามเป้าหมาย

ถ้ารักษามะเร็ง ศัลยแพทย์นำต่อมลูกหมากทั้งหมดและถุงน้ำเลี้ยงอสุจิออก บางรายอาจนำต่อมน้ำเหลืองบริเวณเชิงกรานออกเพื่อตรวจด้วย ขอบเขตขึ้นอยู่กับความเสี่ยงและระยะโรค

หากตำแหน่งมะเร็งเอื้อ ศัลยแพทย์อาจพยายามสงวนกลุ่มเส้นประสาทที่เกี่ยวกับการแข็งตัวไว้ข้างหนึ่งหรือทั้งสองข้าง แต่ถ้าก้อนอยู่ชิดเส้นประสาท การสงวนอาจเพิ่มความเสี่ยงเหลือเซลล์มะเร็ง ศัลยแพทย์จึงต้องให้ความสำคัญกับการรักษาโรคก่อน

ถ้ารักษาต่อมลูกหมากโต ศัลยแพทย์นำเนื้อส่วนในที่กดท่อปัสสาวะออก โดยเหลือส่วนเปลือกของต่อมไว้ วิธีนี้อาจทำผ่านแผลหน้าท้อง ผ่านกล้อง หรือใช้เทคนิคส่องผ่านท่อปัสสาวะในผู้ป่วยที่เหมาะสม

4. ต่อทางเดินปัสสาวะกลับเข้าด้วยกัน

เมื่อนำต่อมออกทั้งหมด ท่อปัสสาวะจะถูกต่อเข้ากับคอกระเพาะปัสสาวะ ศัลยแพทย์ใส่สายสวนผ่านท่อปัสสาวะเข้าสู่กระเพาะปัสสาวะ เพื่อระบายปัสสาวะและช่วยพยุงบริเวณรอยต่อระหว่างที่แผลกำลังสมาน

การผ่าตัดเนื้อส่วนในของต่อมอาจต้องใส่สายสวนเช่นกัน โดยเฉพาะเมื่อมีเลือดหรือเศษเนื้อที่ต้องระบาย บางรายอาจได้รับการล้างกระเพาะปัสสาวะในระยะแรก

5. ตรวจเลือดออกและปิดแผล

ศัลยแพทย์ตรวจบริเวณผ่าตัด ห้ามเลือด และอาจใส่สายระบายหากเห็นว่าจำเป็น จากนั้นปิดแผลและส่งผู้ป่วยไปห้องพักฟื้น ชิ้นเนื้อที่นำออกจะถูกส่งตรวจทางพยาธิวิทยา

หลังตื่น ทีมรักษาจะติดตามความดัน ชีพจร การหายใจ อาการปวด ปริมาณปัสสาวะ และสีของปัสสาวะ คุณอาจเริ่มลุกเดินเมื่อทีมรักษาเห็นว่าปลอดภัย เพื่อลดปัญหาจากการนอนนิ่งนาน

ใช้เวลานานแค่ไหน

การผ่าตัดมักใช้เวลาหลายชั่วโมง แต่ไม่มีเวลาชุดเดียวที่ใช้กับทุกคน ระยะเวลาขึ้นอยู่กับว่าผ่าตัดเอาเนื้อบางส่วนหรือทั้งต่อม ใช้วิธีเปิดหรือผ่านกล้อง ต้องนำต่อมน้ำเหลืองออกหรือไม่ มีพังผืดหรือเลือดออกหรือไม่ และมีการผ่าตัดอื่นร่วมด้วย

การผ่าตัดผ่านหน้าท้องส่วนใหญ่มักใช้การดมยาสลบ (health.harvard.edu) เวลาที่อยู่ในห้องผ่าตัดยังรวมการจัดท่า การให้ยาระงับความรู้สึก และการดูแลก่อนย้ายไปห้องพักฟื้น จึงอาจนานกว่าช่วงที่ศัลยแพทย์กำลังผ่าตัดจริง

ผู้ป่วยบางรายต้องนอนโรงพยาบาลเพื่อเฝ้าดูอาการ ขณะที่บางเทคนิคและบางสถานพยาบาลอาจให้กลับเร็วกว่า ระยะพักขึ้นอยู่กับวิธีผ่าตัด อาการหลังตื่น การเสียเลือด การเดิน การรับประทานอาหาร การควบคุมความเจ็บปวด และโรคร่วม แนวทางของต่างประเทศไม่ควรใช้แทนแผนของโรงพยาบาลในไทยโดยตรง

ก่อนผ่าตัดควรถามทีมรักษา 3 เรื่อง ได้แก่ เวลาผ่าตัดโดยประมาณ จำนวนคืนที่คาดว่าจะพัก และเงื่อนไขที่อาจทำให้นอนโรงพยาบาลนานขึ้น คำตอบเหล่านี้ช่วยให้วางแผนคนดูแลและการลางานได้ตรงกว่าใช้ค่าเฉลี่ยทั่วไป

พักฟื้นนานแค่ไหน

เวลาพักฟื้นและกลับไปทำงานขึ้นอยู่กับชื่อและวิธีผ่าตัด ภาวะแทรกซ้อน สุขภาพเดิม ลักษณะงาน และเกณฑ์ของทีมรักษาในโรงพยาบาลไทย ผู้ป่วยควรขอแผนการพักฟื้นและกำหนดกลับไปทำงานเฉพาะรายจากศัลยแพทย์ การกลับมาเดินหรือทำกิจวัตรพื้นฐานได้ ไม่ได้หมายความว่าแผลภายในหายเต็มที่แล้ว

สายสวนปัสสาวะ

หลังนำต่อมออกทั้งหมด มักต้องคาสายสวนไว้ชั่วคราวเพื่อให้รอยต่อระหว่างกระเพาะปัสสาวะกับท่อปัสสาวะสมาน ข้อมูลอ้างอิงสากลระบุว่าสายสวนอาจอยู่ประมาณ 1-2 สัปดาห์ แต่เวลาจริงขึ้นอยู่กับการสมานแผล เทคนิคผ่าตัด และผลประเมินของศัลยแพทย์ (Mayo Clinic) ห้ามถอดหรือปรับสายเอง

อาจมีปัสสาวะสีชมพูจางหรือมีตะกอนเล็กน้อยในช่วงแรก แต่ถ้าปัสสาวะแดงข้น มีลิ่มเลือดมาก ปัสสาวะไม่ไหล หรือสายหลุด ต้องติดต่อทีมรักษาทันที

การกลับไปทำงานและออกแรง

งานเบาหรืองานนั่งโต๊ะมักกลับได้ก่อนงานที่ต้องยกของ เดินมาก ขับรถเป็นเวลานาน หรือใช้แรงหน้าท้อง อย่ากำหนดวันกลับทำงานจากความเจ็บเพียงอย่างเดียว เพราะแผลภายในยังต้องใช้เวลาสมาน

หลีกเลี่ยงการยกของหนักและกิจกรรมหักโหมจนกว่าศัลยแพทย์อนุญาต การขับรถควรรอจนไม่ใช้ยาที่ทำให้ง่วง เคลื่อนไหวได้คล่อง และสามารถเบรกฉุกเฉินได้โดยไม่เจ็บแผล รวมทั้งไม่มีสายสวนหากทีมรักษาไม่อนุญาตให้ขับขณะใส่สาย

การกลั้นปัสสาวะ

หลังผ่าตัดมะเร็ง บางคนมีปัสสาวะเล็ดหลังถอดสายสวน โดยเฉพาะเวลาไอ จาม หัวเราะ หรือลุกจากเก้าอี้ อาการมักดีขึ้นตามเวลา แต่ความเร็วในการฟื้นต่างกัน ปัจจัยสำคัญรวมถึงการทำงานของกล้ามเนื้อก่อนผ่าตัด อายุ เทคนิคผ่าตัด และภาวะแทรกซ้อน

การฝึกกล้ามเนื้ออุ้งเชิงกรานอาจเป็นส่วนหนึ่งของแผนฟื้นฟู แต่ควรให้ทีมรักษาสอนวิธีเกร็งที่ถูกต้อง การเกร็งผิดกล้ามเนื้อหรือฝึกมากเกินไปอาจทำให้ล้าโดยไม่ช่วยเท่าที่ควร

การแข็งตัวและเพศสัมพันธ์

การแข็งตัวอาจลดลงหลังผ่าตัดมะเร็ง แม้พยายามสงวนเส้นประสาทแล้ว เพราะเส้นประสาทและหลอดเลือดอาจต้องใช้เวลาฟื้น ปัจจัยที่เกี่ยวข้อง ได้แก่ สมรรถภาพก่อนผ่าตัด อายุ โรคเบาหวาน โรคหลอดเลือด ตำแหน่งมะเร็ง และการสงวนเส้นประสาทได้มากน้อยเพียงใด

หลังนำต่อมและถุงน้ำเลี้ยงอสุจิออก จะไม่มีน้ำอสุจิออกในขณะถึงจุดสุดยอด จึงไม่สามารถมีบุตรด้วยการร่วมเพศตามธรรมชาติได้ แม้ความรู้สึกถึงจุดสุดยอดอาจยังเกิดขึ้นได้ หากต้องการมีบุตรในอนาคต ควรคุยเรื่องการเก็บอสุจิก่อนผ่าตัด

หลังผ่าตัดต่อมลูกหมากโตบางชนิด น้ำอสุจิอาจไหลย้อนเข้าสู่กระเพาะปัสสาวะแทนที่จะออกทางอวัยวะเพศ เรียกว่า “การหลั่งย้อนทาง” ภาวะนี้ไม่เหมือนการสูญเสียความรู้สึกทางเพศ แต่มีผลต่อการมีบุตร

ความเสี่ยงและภาวะแทรกซ้อน

การผ่าตัดต่อมลูกหมากเป็นการผ่าตัดใหญ่ ความเสี่ยงขึ้นอยู่กับเหตุที่ผ่าตัด วิธีผ่าตัด สุขภาพเดิม ขนาดต่อม ประสบการณ์ของทีมรักษา และโรคร่วม การพูดถึงความเสี่ยงไม่ได้หมายความว่าจะเกิดกับคุณ แต่ช่วยให้ตัดสินใจโดยเข้าใจผลที่อาจตามมา

ความเสี่ยงทั่วไปจากการผ่าตัด

• เลือดออกและอาจต้องให้เลือดหรือทำหัตถการเพิ่มเติม
• แผลติดเชื้อหรือติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ
• ปฏิกิริยาจากยาระงับความรู้สึก
• ลิ่มเลือดที่ขาหรือเคลื่อนไปปอด
• ปอดแฟบหรือปอดอักเสบจากการหายใจตื้นและนอนนาน
• ลำไส้เคลื่อนไหวช้าชั่วคราว ทำให้ท้องอืด คลื่นไส้ หรือรับประทานอาหารไม่ได้
• บาดเจ็บต่ออวัยวะข้างเคียง ซึ่งพบไม่บ่อยแต่สามารถเกิดขึ้นได้ (health.harvard.edu)

ภาวะแทรกซ้อนจากเลือดออก การติดเชื้อ ยาระงับความรู้สึก หัวใจ ปอด หรือลิ่มเลือดอาจรุนแรงถึงเสียชีวิตได้ แม้พบไม่บ่อย

ความเสี่ยงเฉพาะของการนำต่อมลูกหมากออกทั้งหมด

นอกจากปัสสาวะเล็ด การแข็งตัวผิดปกติ ท่อปัสสาวะหรือคอกระเพาะปัสสาวะตีบ และน้ำเหลืองคั่งแล้ว อาจเกิดปัสสาวะรั่วจากรอยต่อระหว่างกระเพาะปัสสาวะกับท่อปัสสาวะหลังผ่าตัด บางรายต้องคาสายสวนไว้นานขึ้น ใส่สายระบาย ทำหัตถการ หรือผ่าตัดซ้ำตามความรุนแรงและการประเมินของศัลยแพทย์

ความเสี่ยงเฉพาะของการผ่าตัดนำเนื้อส่วนในออก

อาจเกิดเลือดออก ลิ่มเลือดอุดตันสายสวน ปัสสาวะไม่ออก การติดเชื้อ การตีบของทางเดินปัสสาวะ หรือการหลั่งย้อนทางได้ ความเสี่ยงแตกต่างตามวิธีผ่าตัด ขนาดต่อม สุขภาพผู้ป่วย และประสบการณ์ของทีมรักษา

ความเสี่ยงเฉพาะของหัตถการผ่านท่อปัสสาวะ

อาจเกิดเลือดออก ติดเชื้อ บาดเจ็บต่อทางเดินปัสสาวะ ปัสสาวะไม่ออก การตีบ หรือการหลั่งย้อนทาง สำหรับเทคนิคผ่านท่อปัสสาวะบางชนิดที่ใช้น้ำล้าง อาจเกิดการดูดซึมน้ำล้างจนมีภาวะน้ำเกินหรือโซเดียมในเลือดต่ำ ซึ่งอาจทำให้คลื่นไส้ สับสน ชัก หรือมีอาการรุนแรงได้ ความเสี่ยงขึ้นอยู่กับเทคนิคที่ใช้และการดูแลระหว่างผ่าตัด

อาจเกิดการติดเชื้อหรือภาวะแทรกซ้อนของลำไส้ได้ โดยความเสี่ยงแตกต่างตามชนิดการผ่าตัด สุขภาพผู้ป่วย และผลลัพธ์ของทีมรักษา หากต้องการตัวเลขควรสอบถามข้อมูลของหัตถการและสถานพยาบาลที่จะรับการรักษาโดยตรง

ปัสสาวะเล็ดหรือควบคุมปัสสาวะไม่ได้

ปัสสาวะเล็ดเป็นผลข้างเคียงสำคัญหลังนำต่อมออกทั้งหมด อาจเกิดเฉพาะตอนออกแรงหรือรุนแรงจนต้องใช้แผ่นซับ อาการมักดีขึ้นตามเวลา แต่บางคนยังมีอาการต่อเนื่องและอาจต้องฟื้นฟูหรือรักษาเพิ่มเติม

การแข็งตัวผิดปกติ

เส้นประสาทที่ควบคุมการแข็งตัวอยู่ชิดต่อมลูกหมาก จึงอาจได้รับผลระหว่างผ่าตัด ความเสี่ยงต่างกันมากตามตำแหน่งมะเร็ง การสงวนเส้นประสาท สมรรถภาพก่อนผ่าตัด อายุ และโรคหลอดเลือด

คำว่า “สงวนเส้นประสาท” ไม่ใช่การรับประกันว่าสมรรถภาพจะกลับมาเหมือนเดิม และบางรายไม่สามารถสงวนเส้นประสาทได้อย่างปลอดภัยหากมะเร็งอยู่ชิดบริเวณนั้น

ท่อปัสสาวะหรือคอกระเพาะปัสสาวะตีบ

แผลเป็นบริเวณรอยต่ออาจทำให้ทางเดินปัสสาวะแคบลง อาการคือปัสสาวะไหลอ่อน ต้องเบ่ง ปัสสาวะไม่สุด หรือปัสสาวะไม่ออก ภาวะนี้อาจต้องตรวจด้วยกล้องหรือทำหัตถการเพื่อเปิดทาง

น้ำเหลืองคั่ง

หากมีการนำต่อมน้ำเหลืองออก อาจมีน้ำเหลืองสะสมในเชิงกราน ทำให้ปวด บวม กดกระเพาะปัสสาวะ หรือเพิ่มความเสี่ยงติดเชื้อ บางรายหายได้เอง ขณะที่บางรายต้องระบายของเหลว

ผลต่อการเจริญพันธุ์และการหลั่ง

การนำต่อมลูกหมากและถุงน้ำเลี้ยงอสุจิออกทำให้ไม่มีน้ำอสุจิออกและมีบุตรตามธรรมชาติไม่ได้ ส่วนการผ่าตัดต่อมลูกหมากโตอาจทำให้เกิดการหลั่งย้อนทาง ควรพูดเรื่องแผนมีบุตรก่อนผ่าตัด ไม่ใช่หลังผ่าตัดเสร็จแล้ว

ผลชิ้นเนื้อและการรักษาเพิ่มเติม

การผ่าตัดมะเร็งไม่ได้รับประกันว่าจะไม่ต้องรักษาอีก หากผลชิ้นเนื้อพบโรคลุกลาม ขอบชิ้นเนื้อมีเซลล์ผิดปกติ หรือตัวบ่งชี้มะเร็งหลังผ่าตัดไม่ลดลงตามที่คาด แพทย์อาจเสนอรังสีรักษา ยาควบคุมฮอร์โมน หรือการติดตามที่เข้มขึ้น

สัญญาณที่ต้องกลับไปพบแพทย์ทันที

ติดต่อทีมผ่าตัดทันทีหรือไปห้องฉุกเฉินเมื่อมีอาการต่อไปนี้:

• หายใจลำบาก เจ็บหน้าอก หน้ามืด หรือหมดสติ
• ขาข้างหนึ่งบวม แดง ร้อน เจ็บ หรือตึง โดยเฉพาะบริเวณน่อง
• มีไข้ตั้งแต่ 38 องศาเซลเซียสขึ้นไป หรือมีหนาวสั่น แผลปวดมากขึ้น บวม แดง หรือมีสิ่งคัดหลั่งผิดปกติ ให้ติดต่อทีมผ่าตัดหรือโรงพยาบาลทันที ทั้งนี้เกณฑ์เฉพาะของโรงพยาบาลที่รักษาอาจแตกต่างกัน (health.harvard.edu)
• ปัสสาวะไม่ไหลเข้าถุง สายสวนอุดตัน พับ หลุด หรือมีอาการปวดท้องน้อยมาก
• ปัสสาวะแดงข้น มีลิ่มเลือดขนาดใหญ่ หรือเลือดออกเพิ่มแทนที่จะลดลง
• ปัสสาวะไม่ได้หลังถอดสายสวน หรือปัสสาวะไหลลดลงชัดเจน
• ปวดมากขึ้นหรือปวดที่ยาที่ได้รับควบคุมไม่ได้
• อาเจียนต่อเนื่อง ท้องบวมมาก ไม่ผายลม หรือรับประทานและดื่มไม่ได้
• แผลแยก เลือดออกไม่หยุด หรือมีน้ำไหลจากแผลมาก
• สับสน อ่อนแรงผิดปกติ หรืออาการทั่วไปแย่ลงรวดเร็ว

อย่าพยายามล้าง ดันกลับ หรือถอดสายสวนเอง หากปัสสาวะไม่ไหล ให้ตรวจเพียงว่าสายพับหรือถุงอยู่สูงกว่ากระเพาะปัสสาวะหรือไม่ แล้วติดต่อทีมรักษา

ทางเลือกอื่น

การผ่าตัดไม่ใช่ทางเลือกเดียว และไม่ควรเลือกเพียงเพราะชื่อวิธีดูทันสมัย ทางเลือกที่เหมาะขึ้นอยู่กับว่าเป็นต่อมลูกหมากโตหรือมะเร็ง เป้าหมายการรักษา ความรุนแรงของโรค และผลข้างเคียงที่คุณให้ความสำคัญ

ทางเลือกสำหรับต่อมลูกหมากโต

ถ้าอาการไม่มากและไม่มีภาวะแทรกซ้อน อาจเริ่มจากการติดตามอาการและปรับพฤติกรรม เช่น ลดเครื่องดื่มช่วงก่อนนอน ปรับเวลารับประทานยาที่มีผลต่อปัสสาวะ และหลีกเลี่ยงการกลั้นปัสสาวะนาน ทั้งนี้ต้องไม่จำกัดน้ำจนขาดน้ำ

ยารักษาต่อมลูกหมากโตมีหลายกลุ่ม บางชนิดช่วยคลายกล้ามเนื้อบริเวณคอกระเพาะปัสสาวะ บางชนิดช่วยลดขนาดต่อม และบางรายใช้ร่วมกัน แพทย์จะเลือกตามอาการ ขนาดต่อม ความดันโลหิต โรคร่วม และผลข้างเคียง

หัตถการผ่านท่อปัสสาวะอาจนำเนื้อออก ตัดเนื้อ หรือใช้พลังงานทำลายเนื้อที่อุดกั้น โดยไม่ต้องใช้แผลหน้าท้องขนาดใหญ่ วิธีที่อาจพิจารณา ได้แก่ การตัดเนื้อผ่านท่อปัสสาวะ การเลาะเนื้อด้วยพลังงานเลเซอร์ หรือการทำให้เนื้อระเหย วิธีเหล่านี้อาจเหมาะกว่าการผ่าตัดเอาเนื้อส่วนในผ่านหน้าท้องในผู้ป่วยจำนวนหนึ่ง (health.harvard.edu)

ทางเลือกสำหรับมะเร็งต่อมลูกหมาก

มะเร็งความเสี่ยงต่ำบางรายอาจใช้การเฝ้าระวังเชิงรุก โดยตรวจติดตามอย่างเป็นระบบและเริ่มรักษาเมื่อพบสัญญาณว่าโรคเปลี่ยนแปลง วิธีนี้ต่างจากการปล่อยโรคไว้โดยไม่ตรวจ

รังสีรักษาเป็นทางเลือกหลักอีกแบบหนึ่งสำหรับมะเร็งเฉพาะที่ บางรายใช้ร่วมกับยาควบคุมฮอร์โมน ผลข้างเคียงต่างจากการผ่าตัด เช่น การระคายเคืองทางเดินปัสสาวะ ลำไส้ และผลต่อสมรรถภาพที่อาจค่อยๆ เกิด

มะเร็งที่ลุกลามหรือแพร่กระจายอาจต้องใช้ยาควบคุมฮอร์โมน ยาที่ออกฤทธิ์ต่อเซลล์มะเร็ง รังสีรักษาเฉพาะจุด หรือการรักษาหลายวิธีร่วมกัน การเลือกขึ้นกับระยะโรค ลักษณะเซลล์ อาการ และสุขภาพโดยรวม

เมื่อเปรียบเทียบทางเลือก ควรถามแพทย์ว่า:

• เป้าหมายคือรักษาโรค ควบคุมโรค หรือบรรเทาอาการ
• ถ้ายังไม่ผ่าตัด มีความเสี่ยงอะไรและต้องติดตามอย่างไร
• แต่ละทางเลือกกระทบการกลั้นปัสสาวะ การแข็งตัว ลำไส้ และการมีบุตรอย่างไร
• มีเหตุผลใดที่วิธีหนึ่งเหมาะกับผลตรวจของคุณมากกว่าอีกวิธี
• หากผลหลังรักษาไม่เป็นไปตามเป้าหมาย ยังมีทางเลือกใดต่อได้บ้าง

สิทธิการรักษา

สิทธิครอบคลุมหรือไม่ขึ้นอยู่กับข้อบ่งชี้ทางการแพทย์ สถานพยาบาลตามสิทธิ ระบบส่งต่อ การอนุมัติ และรายการรักษาที่แต่ละกองทุนหรือกรมธรรม์กำหนด ควรตรวจสอบก่อนนัดผ่าตัด โดยแยกถามเรื่องค่ารักษาหลัก อุปกรณ์ การตรวจชิ้นเนื้อ ยาระงับความรู้สึก และการรักษาภาวะแทรกซ้อน

ประกันสังคม

เริ่มจากโรงพยาบาลที่ลงทะเบียนไว้ หากจำเป็นต้องส่งต่อเพื่อพบแพทย์ระบบทางเดินปัสสาวะหรือรับการผ่าตัด โรงพยาบาลต้นสิทธิมักเป็นผู้ดำเนินการตามระบบ ถามเจ้าหน้าที่ว่าวิธีที่แพทย์เสนออยู่ในขอบเขตสิทธิหรือไม่ และต้องมีใบส่งตัวหรือเอกสารอนุมัติใด

การเลือกวิธีหรืออุปกรณ์นอกเหนือจากที่สิทธิรองรับอาจมีเงื่อนไขต่างออกไป อย่าตัดสินจากคำว่า “ผ่านกล้อง” หรือ “ใช้ระบบช่วยผ่าตัด” เพียงอย่างเดียว ให้ขอรายละเอียดว่ารายการใดครอบคลุมและมีทางเลือกมาตรฐานอะไร

บัตรทอง

ติดต่อหน่วยบริการประจำหรือหน่วยบริการตามระบบส่งต่อ การตรวจ การยืนยันโรค และการผ่าตัดที่มีข้อบ่งชี้อาจดำเนินการภายในเครือข่าย หากต้องรักษานอกเครือข่ายควรมีการส่งต่อตามขั้นตอน ยกเว้นกรณีฉุกเฉินตามเกณฑ์

ก่อนวันนัด ถามว่าต้องใช้บัตรประชาชน ใบส่งตัว ผลชิ้นเนื้อ หรือภาพถ่ายทางรังสีฉบับใด และต้องต่ออายุใบส่งตัวหรือไม่

ประกันสุขภาพเอกชน

ติดต่อบริษัทประกันก่อนนอนโรงพยาบาล ตรวจสอบระยะเวลารอคอย โรคที่เป็นมาก่อน วงเงินและเงื่อนไขการผ่าตัด รายการที่ต้องอนุมัติล่วงหน้า รวมถึงข้อกำหนดเรื่องห้องพัก อุปกรณ์ และเทคนิคผ่าตัด

ขอให้โรงพยาบาลส่งข้อมูลเพื่อพิจารณาสิทธิล่วงหน้าเมื่อทำได้ เอกสารที่มักใช้ประกอบการพิจารณา ได้แก่ รายงานแพทย์ ผลชิ้นเนื้อ ผลตรวจภาพถ่าย แผนการผ่าตัด และเหตุผลทางการแพทย์ การอนุมัติเบื้องต้นไม่ควรถูกตีความว่าเป็นการรับรองทุกรายการจนกว่าบริษัทประกันจะยืนยันเงื่อนไขครบถ้วน

จ่ายเอง ส่วนร่วมจ่าย หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน

หากต้องจ่ายค่ารักษาเองทั้งหมด หรือจ่ายบางส่วน เช่น ส่วนร่วมจ่าย (Co-payment) ตามเงื่อนไขกรมธรรม์ หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน ควรขอใบประเมินค่าใช้จ่ายจากโรงพยาบาลก่อนตัดสินใจ และถามให้ชัดว่ารวมค่าแพทย์ ค่าห้อง ค่าอุปกรณ์ และการตรวจติดตามหลังผ่าตัดหรือไม่ ทางเลือกหนึ่งสำหรับการชำระคือการผ่อน เช่น บริการผ่อน 0% ผ่านบัตรเครดิตนานสูงสุด 10 เดือนของ HDcare

คำถามที่พบบ่อย

ผ่าตัดต่อมลูกหมากต้องเอาออกทั้งหมดหรือไม่

ไม่จำเป็นต้องเอาออกทั้งหมดทุกกรณี การรักษามะเร็งมักนำทั้งต่อมออก ส่วนการรักษาต่อมลูกหมากโตมักนำเฉพาะเนื้อด้านในที่กดท่อปัสสาวะออก (Cleveland Clinic)

ผ่าตัดแล้วจะกลั้นปัสสาวะไม่ได้หรือไม่

อาจมีปัสสาวะเล็ดหลังผ่าตัด โดยเฉพาะหลังนำต่อมออกทั้งหมด แต่อาการและการฟื้นต่างกันในแต่ละคนตามอายุ การทำงานของกล้ามเนื้อเดิม เทคนิคผ่าตัด และภาวะแทรกซ้อน หากอาการต่อเนื่อง แพทย์อาจแนะนำกายภาพบำบัดหรือการรักษาเพิ่มเติม

ผ่าตัดแล้วจะยังมีเพศสัมพันธ์ได้หรือไม่

ยังอาจมีเพศสัมพันธ์ได้ แต่การแข็งตัวอาจลดลงหรือฟื้นช้า ความเสี่ยงขึ้นอยู่กับสมรรถภาพก่อนผ่าตัด อายุ โรคร่วม ตำแหน่งมะเร็ง และการสงวนเส้นประสาท ควรถามเรื่องแผนฟื้นฟูก่อนผ่าตัด โดยเฉพาะหากสมรรถภาพทางเพศเป็นประเด็นสำคัญสำหรับคุณ

หลังผ่าตัดยังมีน้ำอสุจิหรือไม่

หลังนำต่อมลูกหมากและถุงน้ำเลี้ยงอสุจิออกทั้งหมดจะไม่มีน้ำอสุจิออก ส่วนการผ่าตัดต่อมลูกหมากโตบางชนิดอาจทำให้น้ำอสุจิไหลย้อนเข้ากระเพาะปัสสาวะ ทั้งสองภาวะมีผลต่อการมีบุตร จึงควรวางแผนล่วงหน้า

ต้องใส่สายสวนปัสสาวะนานแค่ไหน

หลังนำต่อมออกทั้งหมด สายสวนอาจคาอยู่ประมาณ 1-2 สัปดาห์ตามข้อมูลอ้างอิงสากล แต่ศัลยแพทย์เป็นผู้กำหนดจากวิธีผ่าตัดและการสมานของรอยต่อ (Mayo Clinic) อย่าถอดสายเอง แม้รู้สึกระคายเคืองหรือมีปัสสาวะซึมรอบสาย

ต้องนอนโรงพยาบาลกี่คืน

จำนวนคืนขึ้นอยู่กับวิธีผ่าตัด อาการหลังตื่น โรคร่วม การเสียเลือด การเดิน และการควบคุมความเจ็บปวด แนวทางอาจต่างกันระหว่างสถานพยาบาลในไทย จึงควรถามทีมผ่าตัดโดยตรงเพื่อวางแผนคนดูแลและการเดินทาง

ใช้เวลาพักฟื้นกี่สัปดาห์

ระยะพักฟื้นและกำหนดกลับไปทำงานขึ้นอยู่กับชื่อและวิธีผ่าตัด ภาวะแทรกซ้อน สุขภาพเดิม ลักษณะงาน และเกณฑ์ของทีมรักษาในโรงพยาบาลไทย ผู้ที่ทำงานเบาอาจกลับไปทำงานได้ก่อน ขณะที่งานยกของหรือใช้แรงอาจต้องรอนานกว่า ควรขอแผนเฉพาะรายจากศัลยแพทย์

ผ่าตัดผ่านกล้องดีกว่าผ่าตัดเปิดเสมอหรือไม่

ไม่เสมอไป วิธีผ่านกล้องอาจช่วยลดการเสียเลือด ความเจ็บปวด และเวลาฟื้นตัวในผู้ป่วยบางราย แต่ความเหมาะสมขึ้นอยู่กับโรค การผ่าตัดเดิม พังผืด สุขภาพ และความชำนาญของทีม เป้าหมายการรักษาและความปลอดภัยสำคัญกว่าขนาดแผลเพียงอย่างเดียว

ระบบช่วยผ่าตัดเป็นผู้ทำการผ่าตัดเองหรือไม่

ไม่ใช่ ศัลยแพทย์เป็นผู้ควบคุมเครื่องมือและตัดสินใจตลอดการผ่าตัด ระบบทำหน้าที่ช่วยถ่ายทอดการเคลื่อนไหวและเข้าถึงบริเวณแคบ

ผ่าตัดแล้วมะเร็งจะหายแน่นอนหรือไม่

ไม่มีการผ่าตัดใดรับประกันผลได้ทั้งหมด ผลขึ้นอยู่กับระยะโรค ความรุนแรงของเซลล์ ขอบชิ้นเนื้อ ต่อมน้ำเหลือง และผลติดตามหลังผ่าตัด บางรายอาจต้องได้รับรังสีรักษา ยาควบคุมฮอร์โมน หรือการรักษาอื่นเพิ่มเติม

ต่อมลูกหมากโตจำเป็นต้องผ่าตัดทุกคนหรือไม่

ไม่จำเป็น ผู้ที่อาการไม่มากและไม่มีภาวะแทรกซ้อนอาจเฝ้าติดตาม ปรับพฤติกรรม หรือใช้ยาก่อน การผ่าตัดมักพิจารณาเมื่ออุดกั้นมาก ยาไม่ได้ผล หรือเกิดปัสสาวะค้าง ติดเชื้อ นิ่ว หรือผลกระทบต่อกระเพาะปัสสาวะและไต

ถ้าไม่ผ่าตัดมะเร็งต่อมลูกหมากได้หรือไม่

บางรายสามารถเลือกเฝ้าระวัง รังสีรักษา หรือการรักษาด้วยยาแทนได้ ขึ้นอยู่กับระยะและความเสี่ยงของมะเร็ง อายุ สุขภาพ และเป้าหมายของคุณ การตัดสินใจควรเปรียบเทียบทั้งโอกาสควบคุมโรคและผลต่อคุณภาพชีวิต

ควรหยุดยาละลายลิ่มเลือดก่อนผ่าตัดหรือไม่

ยาต้านการแข็งตัวหรือยาต้านเกล็ดเลือดอาจต้องหยุด ปรับ หรือเปลี่ยนแผนชั่วคราว แต่ห้ามหยุดเอง ศัลยแพทย์ วิสัญญีแพทย์ และแพทย์ผู้สั่งยาจะกำหนดเวลาเฉพาะตามความเสี่ยงเลือดออกและความเสี่ยงเกิดลิ่มเลือด

เมื่อใดจึงควรไปฉุกเฉินหลังกลับบ้าน

ควรไปฉุกเฉินเมื่อหายใจลำบาก เจ็บหน้าอก เป็นลม ขาบวมเจ็บข้างเดียว หรือเลือดออกมาก หากปัสสาวะไม่ไหล สายสวนหลุด มีไข้ตั้งแต่ 38 องศาเซลเซียสขึ้นไป มีหนาวสั่น หรืออาการทรุดเร็ว ให้ติดต่อทีมผ่าตัดหรือโรงพยาบาลทันที โดยเกณฑ์เฉพาะของโรงพยาบาลที่รักษาอาจแตกต่างกัน หากไม่แน่ใจแต่สายสวนไม่ทำงานหรือปวดท้องน้อยมาก ให้ติดต่อทีมผ่าตัดทันที

ก่อนตัดสินใจควรถามศัลยแพทย์เรื่องใดมากที่สุด

ถามให้ชัดว่ากำลังรักษามะเร็งหรือต่อมลูกหมากโต ต้องนำเนื้อออกมากเพียงใด มีทางเลือกอื่นหรือไม่ และผลต่อการกลั้นปัสสาวะ การแข็งตัว การหลั่ง การมีบุตร และการทำงานเป็นอย่างไร นอกจากนี้ควรถามว่าหากผลชิ้นเนื้อหรือการฟื้นตัวไม่เป็นไปตามแผน ขั้นตอนถัดไปคืออะไร

: https://my.clevelandclinic.org/health/treatments/24294-prostatectomy: https://www.mayoclinic.org/tests-procedures/prostatectomy/about/pac-20385198: https://www.health.harvard.edu/blog/what-complications-can-occur-after-prostate-cancer-surgery-202403133023

ข้อมูลอ้างอิง

• Cleveland Clinic: Prostatectomy: Purpose, Types, Procedure, Risks & Recovery — เกี่ยวกับ Prostatectomy — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
• health.harvard.edu: What complications can occur after prostate cancer surgery? — เกี่ยวกับ Prostatectomy — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
• Mayo Clinic: Prostatectomy (prostate removal surgery) — เกี่ยวกับ Prostatectomy — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำวินิจฉัยหรือคำแนะนำจากแพทย์ได้

หากมีอาการผิดปกติหลังผ่าตัด ควรติดต่อแพทย์หรือโรงพยาบาลทันที