ผ่าตัดเก็บอสุจิจากอัณฑะ

ผ่าตัดเก็บอสุจิจากอัณฑะ [Testicular sperm extraction (TESE)] คือการนำเนื้อเยื่อชิ้นเล็กจากอัณฑะไปตรวจหาเซลล์อสุจิ เพื่อนำอสุจิที่พบไปใช้ร่วมกับการปฏิสนธินอกร่างกาย เหมาะกับผู้ชายบางรายที่ตรวจไม่พบอสุจิในน้ำเชื้อ แต่การผ่าตัดไม่ได้รับประกันว่าจะพบอสุจิหรือทำให้เกิดการตั้งครรภ์ได้เสมอไป

ผ่าตัดเก็บอสุจิจากอัณฑะ คืออะไร

การผ่าตัดเก็บอสุจิจากอัณฑะเป็นหัตถการที่แพทย์นำเนื้อเยื่อจากอัณฑะออกมาในปริมาณที่จำเป็น แล้วส่งให้ห้องปฏิบัติการค้นหาอสุจิภายในท่อสร้างอสุจิ หากพบอสุจิที่เหมาะสม อาจนำไปใช้ในวันเดียวกันหรือแช่แข็งไว้ใช้ภายหลัง ทั้งนี้ขึ้นกับคุณภาพและจำนวนอสุจิ แผนการรักษาของคู่สมรส และความพร้อมของห้องปฏิบัติการ (Cleveland Clinic)

วิธีนี้มักอยู่ในแผนรักษาผู้ชายที่มีภาวะไม่มีอสุจิในน้ำเชื้อ หรือ “อะซูสเปิร์เมีย” ภาวะดังกล่าวแบ่งกว้างๆ ได้เป็น 2 กลุ่ม

• มีการอุดตันของทางเดินอสุจิ

อัณฑะอาจยังสร้างอสุจิ แต่มีการอุดตันหรือไม่มีท่อนำอสุจิ ทำให้อสุจิออกมาไม่ถึงน้ำเชื้อ สาเหตุอาจเกี่ยวข้องกับความผิดปกติแต่กำเนิด การติดเชื้อ การผ่าตัดเดิม หรือการทำหมันชาย

• อัณฑะสร้างอสุจิน้อยหรือสร้างไม่สม่ำเสมอ

อาจมีเพียงบางบริเวณของอัณฑะที่ยังสร้างอสุจิได้ แพทย์จึงอาจพิจารณาวิธีใช้กล้องจุลศัลยกรรมเพื่อมองหาเนื้อเยื่อที่มีแนวโน้มพบอสุจิ และลดการนำเนื้ออัณฑะออกโดยไม่จำเป็น

อสุจิที่เก็บจากอัณฑะมักมีจำนวนน้อยและยังไม่ผ่านการเจริญเต็มที่เหมือนอสุจิที่เดินทางผ่านทางเดินสืบพันธุ์ จึงมักใช้ร่วมกับการฉีดอสุจิเข้าไปในเซลล์ไข่โดยตรง ซึ่งเป็นขั้นตอนหนึ่งของการปฏิสนธินอกร่างกาย ไม่ได้นำไปฉีดเข้ามดลูกแบบการผสมเทียมทั่วไป (งานวิจัยใน PMC)

วิธีเก็บอสุจิจากอัณฑะมีชื่อและขั้นตอนต่างกัน ดังนี้

บทความนี้กล่าวถึง TESE ซึ่งเป็นการเปิดแผลเก็บเนื้ออัณฑะโดยตรง รวมถึง micro-TESE ซึ่งเป็นรูปแบบหนึ่งของ TESE ที่ใช้กล้องจุลศัลยกรรม ส่วน TESA เป็นวิธีดูดผ่านผิวหนังด้วยเข็มและไม่ใช่ TESE

แพทย์จะเลือกวิธีจากผลตรวจน้ำเชื้อซ้ำ ผลตรวจฮอร์โมน ขนาดอัณฑะ ประวัติการผ่าตัดหรือการติดเชื้อ สาเหตุที่สงสัย และผลตรวจทางพันธุกรรมในรายที่จำเป็น วิธีที่แผลใหญ่กว่าหรือซับซ้อนกว่าไม่จำเป็นต้องเหมาะกับทุกคน

ใครควรทำ / ใครไม่ควรทำ

ผู้ที่อาจได้รับการพิจารณาให้ผ่าตัด ได้แก่

• ตรวจน้ำเชื้ออย่างเหมาะสมแล้วไม่พบอสุจิ และต้องการมีบุตรที่มีความสัมพันธ์ทางพันธุกรรม
• มีท่อนำอสุจิอุดตัน ไม่มีท่อนำอสุจิมาตั้งแต่กำเนิด หรือเคยทำหมันชาย โดยไม่เหมาะกับการแก้การอุดตันหรือเลือกไม่ผ่าตัดต่อท่อ
• อัณฑะยังอาจสร้างอสุจิบางส่วน แต่อสุจิไม่ออกมาในน้ำเชื้อ
• ไม่สามารถหลั่งน้ำเชื้อหรือเก็บตัวอย่างน้ำเชื้อได้ด้วยวิธีทั่วไปในบางภาวะ
• ต้องเก็บอสุจิเพื่อใช้กับการรักษาภาวะมีบุตรยาก และวิธีเก็บจากหลอดเก็บอสุจิหรือทางเดินอสุจิไม่เหมาะสม
• เคยเก็บอสุจิด้วยวิธีอื่นแล้วไม่พบหรือได้ไม่เพียงพอ โดยแพทย์ประเมินว่ายังมีเหตุผลให้ลองเก็บจากอัณฑะ

การตัดสินใจไม่ควรอาศัยผลตรวจน้ำเชื้อเพียงครั้งเดียว เพราะการไม่มีอสุจิอาจเกิดจากการเก็บตัวอย่างไม่ครบ ความผิดพลาดก่อนการตรวจ หรือปัจจัยชั่วคราว แพทย์มักทบทวนผลตรวจ ตรวจร่างกาย และหาสาเหตุก่อนวางแผนผ่าตัด

การผ่าตัดอาจยังไม่เหมาะหรือควรเลื่อนในกรณีต่อไปนี้

• ยังไม่ได้ตรวจยืนยันว่าไม่มีอสุจิในน้ำเชื้อ หรือยังไม่ได้ประเมินสาเหตุ
• มีการติดเชื้อหรืออักเสบที่ถุงอัณฑะ ผิวหนังบริเวณผ่าตัด หรือระบบทางเดินปัสสาวะ
• มีโรคประจำตัวที่ยังควบคุมไม่ได้ ทำให้ความเสี่ยงจากการผ่าตัดหรือยาระงับความรู้สึกสูง
• มีความผิดปกติด้านการแข็งตัวของเลือด หรือใช้ยาที่เพิ่มความเสี่ยงเลือดออกโดยยังไม่ได้วางแผนปรับยา
• ผลตรวจบ่งชี้ว่าโอกาสพบอสุจิต่ำมาก และผู้รับการรักษายังไม่เข้าใจผลที่อาจเกิดขึ้น
• ตรวจพบการขาดหายอย่างสมบูรณ์ของบริเวณ AZFa หรือ AZFb บนโครโมโซม Y ซึ่งโดยทั่วไปไม่แนะนำให้ผ่าตัดค้นหาอสุจิด้วย TESE หรือ micro-TESE เพราะแทบไม่พบอสุจิ และควรรับคำปรึกษาทางพันธุกรรมก่อนตัดสินใจ
• คู่สมรสยังไม่ได้ประเมินความพร้อมด้านการเจริญพันธุ์ หรือยังไม่มีแผนจัดการไข่และอสุจิหลังเก็บ
• ไม่ต้องการรับความเสี่ยงว่าจะไม่พบอสุจิ หรือยังไม่พร้อมตัดสินใจเรื่องการใช้และการเก็บรักษาเซลล์สืบพันธุ์

ความผิดปกติทางพันธุกรรมบางชนิดอาจสัมพันธ์กับการสร้างอสุจิที่ลดลงอย่างมาก และบางชนิดอาจถ่ายทอดไปยังบุตร หากตรวจพบการขาดหายอย่างสมบูรณ์ของบริเวณ AZFa หรือ AZFb บนโครโมโซม Y โดยทั่วไปไม่แนะนำให้ผ่าตัดค้นหาอสุจิด้วย TESE หรือ micro-TESE เพราะแทบไม่พบอสุจิ และควรรับคำปรึกษาทางพันธุกรรมก่อนตัดสินใจ ส่วนความผิดปกติทางพันธุกรรมชนิดอื่นต้องประเมินเป็นรายกรณี แพทย์อาจเสนอการตรวจพันธุกรรมและการให้คำปรึกษาก่อนผ่าตัด ผลตรวจนี้ช่วยประเมินความเป็นไปได้ในการพบอสุจิและช่วยให้ตัดสินใจเรื่องการรักษาได้รอบด้านขึ้น แต่ไม่ได้ทำนายผลได้แน่นอนทุกราย

ผู้ที่ไม่มีอสุจิจากการอุดตันอาจมีทางเลือกผ่าตัดแก้การอุดตันหรือเก็บอสุจิจากส่วนอื่นของทางเดินสืบพันธุ์ได้ การเก็บจากอัณฑะจึงไม่ใช่คำตอบแรกสำหรับทุกคน

เตรียมตัวก่อนผ่าตัด

การเตรียมตัวมีทั้งด้านสุขภาพทั่วไปและการประสานกับห้องปฏิบัติการรักษาภาวะมีบุตรยาก จุดสำคัญคือทำให้ตัวอย่างเนื้อเยื่อถูกตรวจและจัดเก็บได้ตามแผนทันทีหลังเก็บ

ตรวจและวางแผนก่อนวันผ่าตัด

แพทย์อาจทบทวนเรื่องต่อไปนี้ตามสาเหตุและสุขภาพของคุณ

• ผลตรวจน้ำเชื้อที่ทำซ้ำอย่างเหมาะสม
• ประวัติการมีบุตร การติดเชื้อ การบาดเจ็บ การทำหมัน หรือการผ่าตัดบริเวณขาหนีบและถุงอัณฑะ
• การตรวจร่างกายอัณฑะ หลอดเก็บอสุจิ และท่อนำอสุจิ
• ผลตรวจฮอร์โมนที่เกี่ยวข้องกับการสร้างอสุจิ
• การตรวจพันธุกรรมในผู้ที่มีข้อบ่งชี้
• ผลตรวจเลือดหรือการประเมินก่อนใช้ยาระงับความรู้สึก
• แผนว่าจะใช้อสุจิสดหรือแช่แข็ง และวันเก็บไข่ของคู่สมรสหากทำในรอบเดียวกัน
• สิ่งที่จะทำหากไม่พบอสุจิ หรือพบอสุจิน้อยจนไม่เหมาะกับแผนเดิม

ควรถามให้ชัดว่าห้องปฏิบัติการจะตรวจเนื้อเยื่อระหว่างผ่าตัดหรือหลังผ่าตัด จะทราบผลเบื้องต้นเมื่อใด และใครเป็นผู้แจ้งผล การวางแผนนี้มีความสำคัญ โดยเฉพาะเมื่อจะเก็บไข่ในช่วงเวลาใกล้กัน

อาหารและน้ำ

หากใช้ยาสลบหรือยาระงับความรู้สึกชนิดที่ทำให้ง่วง คุณต้องงดอาหารและน้ำตามเวลาที่ทีมวิสัญญีแจ้ง โรงพยาบาลแต่ละแห่งอาจกำหนดต่างกันตามชนิดของการระงับความรู้สึกและเวลาผ่าตัด อย่าใช้คำแนะนำทั่วไปแทนคำสั่งที่ได้รับเฉพาะราย

หากผ่าตัดด้วยยาชาเฉพาะที่อย่างเดียว ข้อกำหนดเรื่องการงดอาหารอาจต่างออกไป ให้ยึดคำแนะนำจากสถานพยาบาลเป็นหลัก หากเผลอกินหรือดื่มหลังเวลาที่กำหนด ควรแจ้งทีมรักษาก่อนเริ่มหัตถการ ไม่ควรปิดบังเพราะอาจกระทบความปลอดภัยระหว่างให้ยาระงับความรู้สึก

ยาและอาหารเสริม

แจ้งรายชื่อยาทุกชนิด รวมถึง

• ยาต้านการแข็งตัวของเลือดและยาต้านเกล็ดเลือด
• ยารักษาเบาหวาน
• ยารักษาความดันโลหิตและโรคหัวใจ
• ฮอร์โมนหรือยาที่ใช้เกี่ยวกับภาวะเจริญพันธุ์
• ยาแก้ปวดที่ซื้อใช้เอง
• วิตามิน สมุนไพร และอาหารเสริม

ยาบางชนิดและอาหารเสริมบางอย่างเพิ่มความเสี่ยงเลือดออก แพทย์หรือวิสัญญีแพทย์จะบอกว่าควรหยุด ปรับ หรือรับประทานต่อเมื่อใด อย่าหยุดยาที่แพทย์สั่งเอง โดยเฉพาะยาป้องกันลิ่มเลือด เพราะการหยุดผิดเวลาอาจทำให้เกิดอันตรายได้ (Cleveland Clinic)

สิ่งที่ควรเตรียม

• เอกสารยืนยันตัวตน เอกสารนัด และเอกสารสิทธิการรักษา
• ผลตรวจน้ำเชื้อ ผลเลือด ผลฮอร์โมน และผลตรวจพันธุกรรมที่มี
• รายชื่อยา ขนาดที่ใช้ และประวัติแพ้ยา
• กางเกงชั้นในที่พอดีหรืออุปกรณ์พยุงถุงอัณฑะตามที่สถานพยาบาลแนะนำ
• เสื้อผ้าที่หลวมและสวมง่าย
• ผู้พากลับบ้าน หากได้รับยาสลบหรือยาที่ทำให้ง่วง
• ข้อมูลติดต่อของห้องปฏิบัติการหรือศูนย์รักษาภาวะมีบุตรยาก หากผ่าตัดคนละสถานที่

ถามสถานพยาบาลล่วงหน้าเรื่องการโกนขนบริเวณผ่าตัด ไม่ควรโกนเองโดยไม่ได้รับคำแนะนำ เพราะรอยถลอกเล็กๆ อาจเพิ่มโอกาสระคายเคืองหรือติดเชื้อ

ขั้นตอนการผ่าตัด

รายละเอียดต่างกันระหว่าง TESE แบบเปิดแผลทั่วไปกับ micro-TESE ที่ใช้กล้องจุลศัลยกรรม แต่โดยทั่วไปมีลำดับดังนี้

• ยืนยันตัวตนและแผนการรักษา

ทีมรักษาตรวจเอกสาร ทบทวนข้างที่จะทำ วิธีเก็บอสุจิ การใช้ยาระงับความรู้สึก และแผนส่งตัวอย่างไปยังห้องปฏิบัติการ คุณยังสามารถถามว่าจะเกิดอะไรขึ้นหากไม่พบอสุจิจากตัวอย่างแรก

• เตรียมบริเวณผ่าตัด

เจ้าหน้าที่ทำความสะอาดผิวหนังบริเวณถุงอัณฑะและจัดท่าให้เหมาะสม อาจให้ยาปฏิชีวนะเมื่อแพทย์เห็นว่ามีข้อบ่งชี้ แต่ไม่จำเป็นต้องใช้เหมือนกันทุกราย

• ให้ยาระงับความรู้สึก

อาจใช้ยาชาเฉพาะที่ ยาชาร่วมกับยาที่ทำให้ง่วง หรือยาสลบ ขึ้นกับวิธีผ่าตัด ระยะเวลาที่คาดไว้ สุขภาพของคุณ และแนวทางของสถานพยาบาล วิธีใช้กล้องจุลศัลยกรรมมักต้องการสภาพแวดล้อมในห้องผ่าตัดและอาจใช้ยาสลบ (Cleveland Clinic)

• เปิดทางเข้าสู่อัณฑะ

แพทย์กรีดผิวหนังถุงอัณฑะและเยื่อหุ้มอัณฑะเพื่อเก็บชิ้นเนื้อ หากเป็น micro-TESE จะเปิดอัณฑะเพื่อให้สามารถใช้กล้องจุลศัลยกรรมตรวจหาท่อสร้างอสุจิได้

• เลือกและเก็บเนื้อเยื่อ

ในการผ่าตัดแบบใช้กล้อง แพทย์ใช้กำลังขยายเพื่อมองหาท่อสร้างอสุจิที่มีลักษณะเหมาะ แล้วเก็บตัวอย่างโดยพยายามรักษาเนื้ออัณฑะและหลอดเลือดไว้ให้มากที่สุด หากยังไม่พบ อาจตรวจหลายตำแหน่งหรือพิจารณาอีกข้างตามแผนที่ตกลงไว้ก่อนผ่าตัด

• ตรวจหาอสุจิในห้องปฏิบัติการ

นักวิทยาศาสตร์แยกและตรวจเนื้อเยื่อเพื่อค้นหาอสุจิ ห้องปฏิบัติการบางแห่งรายงานผลระหว่างผ่าตัดเพื่อช่วยตัดสินใจว่าจะเก็บเพิ่มหรือหยุด บางแห่งอาจใช้เวลาตรวจต่อหลังผ่าตัด ผลจึงไม่จำเป็นต้องทราบทันทีทุกราย

• ใช้หรือแช่แข็งอสุจิที่พบ

หากพบอสุจิ อาจนำไปฉีดเข้าเซลล์ไข่ตามแผนหรือแช่แข็ง การแช่แข็งขึ้นกับจำนวน คุณภาพ และดุลยพินิจของห้องปฏิบัติการ ไม่ใช่อสุจิทุกตัวจะผ่านการแช่แข็งและละลายได้เหมือนกัน

• ห้ามเลือดและปิดแผล

แพทย์ตรวจห้ามเลือด ปิดเยื่อหุ้มและผิวหนัง อาจใช้ไหมละลาย จากนั้นปิดแผลและพยุงถุงอัณฑะ

• สังเกตอาการหลังผ่าตัด

ทีมรักษาตรวจชีพจร ความดัน อาการปวด คลื่นไส้ เลือดออก และการฟื้นจากยาระงับความรู้สึก ก่อนพิจารณาให้กลับบ้านหรือรับไว้สังเกตอาการ

ก่อนลงนามยินยอม คุณควรรู้ขอบเขตของการผ่าตัด เช่น แพทย์มีแผนตรวจอัณฑะข้างเดียวหรือทั้งสองข้าง และจะหยุดเมื่อใดหากไม่พบอสุจิ ข้อมูลนี้ช่วยลดการตัดสินใจที่ไม่คาดคิดระหว่างผ่าตัด

ใช้เวลานานแค่ไหน

ระยะเวลาขึ้นกับวิธีที่ใช้และความยากในการค้นหาอสุจิ วิธีเปิดแผลเก็บชิ้นเนื้อขนาดเล็กมักใช้เวลาสั้นกว่าวิธีใช้กล้องจุลศัลยกรรม ส่วนการใช้กล้องอาจใช้เวลาตั้งแต่ช่วงสั้นกว่า 1 ชั่วโมงไปจนถึงใกล้ 2 ชั่วโมงหรือมากกว่า หากต้องตรวจหลายบริเวณหรือทั้งสองข้าง แหล่งข้อมูลหนึ่งระบุว่าวิธีใช้กล้องส่วนใหญ่มักเสร็จภายใน 2 ชั่วโมง แต่เวลาในสถานพยาบาลไทยอาจต่างกันตามทีมผ่าตัดและห้องปฏิบัติการ (Cleveland Clinic)

เวลาที่อยู่ในสถานพยาบาลจะนานกว่าเวลาผ่าตัด เพราะรวมการลงทะเบียน เตรียมตัว ให้ยาระงับความรู้สึก ฟื้นตัว และประเมินก่อนกลับบ้าน หลายรายกลับบ้านได้ในวันเดียวหากอาการคงที่ แต่ผู้ที่มีโรคประจำตัว มีเลือดออก ปวดมาก หรือฟื้นจากยาสลบช้า อาจต้องสังเกตอาการนานขึ้น

ชนิดของการระงับความรู้สึกอาจเป็น

• ยาชาเฉพาะที่ สำหรับวิธีที่ไม่ซับซ้อนบางแบบ
• ยาชาเฉพาะที่ร่วมกับยาที่ช่วยให้ผ่อนคลายหรือง่วง
• ยาสลบ สำหรับการผ่าตัดที่ใช้เวลานานหรือจำเป็นต้องอยู่นิ่ง

ถามทีมรักษาว่าจะใช้วิธีใด เพราะมีผลต่อการงดอาหาร การเดินทางกลับ และเวลาที่กลับไปทำกิจกรรมตามปกติ ผู้ที่ได้รับยาสลบหรือยาที่ทำให้ง่วงไม่ควรขับรถกลับเอง

พักฟื้นนานแค่ไหน

โดยทั่วไปอาการตึง ปวด บวม หรือมีรอยช้ำเล็กน้อยเกิดขึ้นได้ในช่วงแรก การฟื้นตัวของ TESA ซึ่งใช้เข็มดูดผ่านผิวหนังมักเร็วกว่า TESE แบบเปิดแผลหรือ micro-TESE แบบใช้กล้อง อย่างไรก็ตาม ขนาดแผลไม่ใช่ปัจจัยเดียว สุขภาพเดิม การห้ามเลือด งานที่ทำ และการเกิดภาวะแทรกซ้อนล้วนมีผล

ช่วงเวลาในตารางเป็นกรอบทั่วไป ไม่ใช่กำหนดสำหรับทุกคน วิธีใช้เข็มอาจกลับไปทำงานเบาได้เร็วกว่า ขณะที่การผ่าตัดแบบเปิดหรือใช้กล้องอาจต้องพักนานกว่า หากงานต้องยืน เดินมาก ขี่รถเป็นเวลานาน หรือยกของหนัก ควรให้ศัลยแพทย์กำหนดวันกลับไปทำงานตามแผลจริง

การดูแลแผลขึ้นกับชนิดไหมและวัสดุปิดแผล คุณควรทราบก่อนกลับบ้านว่าแผลเปียกน้ำได้เมื่อใด ต้องเปลี่ยนผ้าปิดแผลหรือไม่ และไหมจำเป็นต้องตัดหรือเป็นไหมละลาย อย่าใส่ยาหรือสมุนไพรบนแผลเอง

อาการปวดควรค่อยๆ ลดลง ไม่ใช่รุนแรงขึ้นทุกวัน การพยุงถุงอัณฑะอาจช่วยลดการเคลื่อนไหวและความตึง แต่ควรใช้อุปกรณ์ตามที่ทีมผ่าตัดแนะนำ ไม่รัดแน่นจนชา ผิวเปลี่ยนสี หรือปวดมากขึ้น

การหลีกเลี่ยงเพศสัมพันธ์และการหลั่งอสุจิมีระยะต่างกันตามขนาดแผลและวิธีผ่าตัด แพทย์จะบอกเวลาที่เหมาะสมกับคุณ หากยังปวด บวม มีเลือดออก หรือแผลไม่ปิด ควรเลื่อนไปก่อนและติดต่อทีมรักษา

การพักฟื้นจากแผลกับการทราบผลอสุจิเป็นคนละเรื่อง ห้องปฏิบัติการอาจรายงานผลเบื้องต้นได้เร็ว แต่การประเมินจำนวน คุณภาพ การแช่แข็ง หรือผลหลังใช้กับเซลล์ไข่อาจใช้เวลาต่อเนื่อง การพบอสุจิไม่ได้หมายความว่าอสุจิทุกตัวจะใช้ได้หรือจะเกิดตัวอ่อนแน่นอน

ความเสี่ยงและภาวะแทรกซ้อน

ความเสี่ยงที่ควรเข้าใจมากที่สุดคือ อาจไม่พบอสุจิ แม้ตรวจอย่างละเอียดแล้ว ผลขึ้นกับสาเหตุของการไม่มีอสุจิ การทำงานของอัณฑะ และวิธีเก็บ ผู้ที่ไม่มีอสุจิจากการสร้างบกพร่องมักมีโอกาสเก็บได้ต่ำกว่าผู้ที่มีการอุดตัน (งานวิจัยใน PMC)

แหล่งข้อมูลต่างประเทศรายงานว่าวิธีใช้กล้องอาจค้นพบอสุจิได้สูงสุดประมาณ 60% ในผู้ป่วยบางกลุ่ม แต่ตัวเลขนี้เปลี่ยนไปมากตามสาเหตุและลักษณะผู้ป่วย จึงไม่ควรใช้เป็นโอกาสเฉพาะตัวของคุณ และไม่ใช่อัตราการตั้งครรภ์ (Cleveland Clinic)

ภาวะแทรกซ้อนอื่นที่อาจเกิดขึ้น ได้แก่

• ปวด บวม และรอยช้ำ พบได้หลังมีแผลหรือเก็บชิ้นเนื้อ โดยทั่วไปควรค่อยๆ ดีขึ้น
• เลือดออกหรือก้อนเลือดคั่ง อาจทำให้ถุงอัณฑะบวม ตึง และปวดมาก บางรายต้องได้รับการประเมินหรือรักษาเพิ่มเติม
• แผลติดเชื้อหรืออัณฑะอักเสบ อาจมีไข้ แผลแดงร้อน มีหนอง หรือปวดมากขึ้น
• แผลแยกหรือหายช้า มีโอกาสมากขึ้นในผู้ที่มีเบาหวาน สูบบุหรี่ หรือมีปัญหาการหายของแผล
• การบาดเจ็บต่อเนื้ออัณฑะหรือหลอดเลือด การใช้กล้องช่วยให้เห็นโครงสร้างและเลือกเก็บเนื้อเยื่อ แต่ไม่สามารถทำให้ความเสี่ยงเป็นศูนย์
• เนื้ออัณฑะฝ่อหรือเสียหายถาวร เป็นภาวะที่พบไม่บ่อย แต่อาจเกิดได้หากเลือดไปเลี้ยงลดลงหรือมีการนำเนื้อเยื่อออกมาก
• ระดับฮอร์โมนเพศชายลดลง อาจเกิดชั่วคราวหรือคงอยู่นานในบางราย โดยเฉพาะผู้ที่การทำงานของอัณฑะลดลงอยู่แล้ว
• ความเสี่ยงจากยาระงับความรู้สึก เช่น คลื่นไส้ อาเจียน แพ้ยา หรือปัญหาระบบหายใจ ความเสี่ยงขึ้นกับชนิดยาและสุขภาพเดิม
• อสุจิไม่รอดหลังแช่แข็งและละลาย แม้พบอสุจิในวันผ่าตัดก็อาจมีจำนวนหรือคุณภาพไม่พอสำหรับการใช้ภายหลัง
• ไม่เกิดการปฏิสนธิหรือตัวอ่อนไม่พัฒนา การเก็บอสุจิสำเร็จเป็นเพียงขั้นแรก ผลยังขึ้นกับอสุจิ เซลล์ไข่ ห้องปฏิบัติการ และปัจจัยของคู่สมรส

หากต้องผ่าตัดซ้ำ แพทย์จะพิจารณาผลครั้งก่อน ปริมาณเนื้ออัณฑะที่เก็บไป สุขภาพของอัณฑะ และความเป็นไปได้ที่จะได้ประโยชน์เพิ่ม การทำซ้ำทันทีไม่เหมาะกับทุกคน เพราะเนื้อเยื่อต้องใช้เวลาฟื้นและการผ่าตัดแต่ละครั้งมีความเสี่ยงสะสม

สัญญาณที่ต้องกลับไปพบแพทย์ทันที

ติดต่อสถานพยาบาลหรือไปพบแพทย์ทันทีเมื่อมีอาการต่อไปนี้

หากไม่แน่ใจว่าอาการบวมอยู่ในระดับปกติหรือไม่ ให้เปรียบเทียบกับตอนออกจากสถานพยาบาล หากบวมเพิ่มเร็ว ปวดเพิ่ม หรือมีอาการทั่วร่างกายร่วมด้วย ไม่ควรรอถึงวันนัด

ทางเลือกอื่น

การผ่าตัดไม่ใช่คำตอบสำหรับทุกสาเหตุของภาวะไม่มีอสุจิ ทางเลือกขึ้นกับว่าปัญหาเกิดจากการสร้างอสุจิ การอุดตัน การหลั่ง หรือปัจจัยชั่วคราว

ตรวจยืนยันและรักษาสาเหตุที่แก้ไขได้

หากผลตรวจน้ำเชื้อผิดปกติจากไข้สูง การใช้ฮอร์โมนจากภายนอก ยาบางชนิด หรือโรคที่กระทบการสร้างอสุจิ แพทย์อาจแนะนำให้แก้ปัจจัยนั้นและตรวจซ้ำก่อน การใช้ฮอร์โมนเพศชายจากภายนอกอาจกดการสร้างอสุจิ แต่ไม่ควรหยุดหรือเปลี่ยนยาเอง

ผู้ที่มีความผิดปกติของฮอร์โมนบางแบบอาจตอบสนองต่อการรักษาที่ตรงสาเหตุ การผ่าตัดเก็บอสุจิจึงอาจยังไม่ใช่ขั้นแรก อย่างไรก็ตาม ไม่มียาหรืออาหารเสริมชนิดใดรับประกันว่าจะทำให้อสุจิกลับมาได้ในทุกสาเหตุ

เก็บอสุจิจากหลอดเก็บอสุจิหรือใช้เข็มดูดจากอัณฑะ

ผู้ที่มีการอุดตันและยังสร้างอสุจิได้อาจเก็บอสุจิจากหลอดเก็บอสุจิ ซึ่งเป็นอวัยวะที่เก็บและช่วยให้อสุจิเจริญเต็มที่ หรือใช้เข็มดูดจากอัณฑะโดยไม่เปิดแผล ซึ่งเรียกว่า TESA วิธีเหล่านี้อาจมีแผลเล็กกว่า แต่จำนวนและคุณภาพตัวอย่าง รวมถึงโอกาสพบอสุจิ ขึ้นกับตำแหน่งการอุดตันและสาเหตุ

ผ่าตัดแก้การอุดตัน

ผู้ที่ท่อนำอสุจิอุดตันจากบางสาเหตุอาจพิจารณาผ่าตัดต่อหรือแก้ทางเดินอสุจิ เป้าหมายคือให้อสุจิกลับมาอยู่ในน้ำเชื้อและอาจเปิดโอกาสให้ตั้งครรภ์โดยไม่ต้องเก็บอสุจิทุกครั้ง ความเหมาะสมขึ้นกับตำแหน่งอุดตัน ระยะเวลาที่เป็น ภาวะเจริญพันธุ์ของคู่สมรส และแผนมีบุตร

การรักษาเส้นเลือดขอดที่ถุงอัณฑะ

ผู้ชายบางรายมีเส้นเลือดดำบริเวณถุงอัณฑะโป่งพองและมีความผิดปกติของการสร้างอสุจิ การผ่าตัดรักษาอาจช่วยให้ผลน้ำเชื้อดีขึ้นในผู้ป่วยที่คัดเลือกแล้ว แต่ไม่รับประกันว่าอสุจิจะกลับมา และต้องใช้เวลาประเมินผล แพทย์จะชั่งน้ำหนักกับอายุและภาวะเจริญพันธุ์ของคู่สมรส

ใช้อสุจิบริจาคหรือเลือกไม่รักษาต่อ

หากโอกาสพบอสุจิต่ำมาก ไม่พบอสุจิหลังผ่าตัด หรือไม่ต้องการรับความเสี่ยงจากการผ่าตัด อาจพิจารณาอสุจิบริจาคตามกฎหมายและแนวทางของสถานพยาบาล การรับบุตรบุญธรรม หรือเลือกไม่มีบุตร การพูดคุยกับผู้เชี่ยวชาญด้านภาวะมีบุตรยากและผู้ให้คำปรึกษาช่วยให้ทั้งคู่ตัดสินใจตามคุณค่าและความพร้อมของตนเองได้

สิทธิการรักษา

สิทธิครอบคลุมการตรวจหรือผ่าตัดหรือไม่ ขึ้นกับสาเหตุทางการแพทย์ ข้อบ่งชี้ของการผ่าตัด สถานพยาบาลตามสิทธิ และเงื่อนไขในช่วงเวลาที่รับบริการ การผ่าตัดเพื่อวินิจฉัยหรือรักษาโรคอาจถูกพิจารณาต่างจากการเก็บอสุจิเพื่อใช้ในกระบวนการช่วยการเจริญพันธุ์

ประกันสังคม

สอบถามโรงพยาบาลตามสิทธิว่า

• การประเมินภาวะไม่มีอสุจิและการผ่าตัดตามข้อบ่งชี้อยู่ในขอบเขตสิทธิหรือไม่
• ต้องมีใบส่งตัวหรือรับการประเมินจากแพทย์ระบบทางเดินปัสสาวะก่อนหรือไม่
• ค่าตรวจทางพันธุกรรม ห้องปฏิบัติการค้นหาอสุจิ การแช่แข็ง และการเก็บรักษาอยู่ในสิทธิเดียวกันหรือไม่
• การรักษาฝ่ายชายและการรักษาฝ่ายหญิงต้องดำเนินการคนละแห่งหรือไม่

อย่าถือว่าการอนุมัติผ่าตัดหมายถึงการครอบคลุมกระบวนการปฏิสนธินอกร่างกายและการเก็บรักษาอสุจิทั้งหมด เพราะอาจเป็นบริการคนละส่วน

บัตรทอง

เริ่มสอบถามที่หน่วยบริการประจำหรือหน่วยบริการที่รับส่งต่อด้านระบบทางเดินปัสสาวะและภาวะมีบุตรยาก ประเด็นที่ควรถาม ได้แก่ ข้อบ่งชี้ที่ครอบคลุม ขั้นตอนการส่งต่อ และรายการที่ต้องขออนุมัติก่อน

บริการผ่าตัดเพื่อรักษาความผิดปกติทางกายอาจมีเงื่อนไขต่างจากบริการช่วยการเจริญพันธุ์ รวมถึงการตรวจอสุจิในเนื้อเยื่อ การแช่แข็ง และการใช้ร่วมกับเซลล์ไข่ จึงควรขอรายละเอียดเป็นลายลักษณ์อักษรก่อนกำหนดวันผ่าตัด

ประกันสุขภาพเอกชน

ติดต่อบริษัทประกันก่อนรักษา โดยแจ้งชื่อหัตถการ เหตุผลทางการแพทย์ รูปแบบผู้ป่วยนอกหรือผู้ป่วยใน และชนิดยาระงับความรู้สึก ควรถามให้แยกชัดเจนว่าแผนคุ้มครองส่วนใดบ้าง เช่น

• ค่าศัลยแพทย์และวิสัญญีแพทย์
• ค่าห้องผ่าตัดและการตรวจก่อนผ่าตัด
• ค่าห้องปฏิบัติการค้นหาอสุจิ
• การแช่แข็งและการเก็บรักษา
• การรักษาภาวะแทรกซ้อน
• กระบวนการช่วยการเจริญพันธุ์ที่ทำต่อจากการเก็บอสุจิ

กรมธรรม์จำนวนหนึ่งแยกภาวะมีบุตรยากออกจากโรคทั่วไป การมีข้อบ่งชี้ทางการแพทย์จึงไม่ได้หมายความว่าจะได้รับความคุ้มครองโดยอัตโนมัติ ขอเลขอนุมัติหรือหนังสือยืนยันก่อนรักษาหากแผนกำหนดให้อนุมัติล่วงหน้า

จ่ายเอง ส่วนร่วมจ่าย หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน

หากต้องจ่ายค่ารักษาเองทั้งหมด หรือจ่ายบางส่วน เช่น ส่วนร่วมจ่าย (Co-payment) ตามเงื่อนไขกรมธรรม์ หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน ควรขอใบประเมินค่าใช้จ่ายจากโรงพยาบาลก่อนตัดสินใจ และถามให้ชัดว่ารวมค่าแพทย์ ค่าห้อง ค่าอุปกรณ์ และการตรวจติดตามหลังผ่าตัดหรือไม่ ทางเลือกหนึ่งสำหรับการชำระคือการผ่อน เช่น บริการผ่อน 0% ผ่านบัตรเครดิตนานสูงสุด 10 เดือนของ HDcare

คำถามที่พบบ่อย

ผ่าตัดเก็บอสุจิจากอัณฑะเจ็บไหม

ระหว่างทำไม่ควรรู้สึกเจ็บจากแผล เพราะมีการใช้ยาชาหรือยาสลบตามวิธีผ่าตัด หลังยาหมดฤทธิ์อาจปวดตึง บวม หรือช้ำได้ โดยวิธีเปิดแผลและใช้กล้องมักพักฟื้นมากกว่าวิธีใช้เข็ม หากปวดเพิ่มขึ้นแทนที่จะลดลงควรติดต่อทีมรักษา

ถ้าไม่มีอสุจิในน้ำเชื้อ จะพบอสุจิในอัณฑะหรือไม่

อาจพบได้ แต่ไม่สามารถรับประกัน เพราะขึ้นกับสาเหตุของการไม่มีอสุจิ ผู้ที่มีทางเดินอสุจิอุดตันมักมีลักษณะต่างจากผู้ที่อัณฑะสร้างอสุจิบกพร่อง ผลฮอร์โมน การตรวจร่างกาย พันธุกรรม และผลตรวจเดิมช่วยประเมินความเป็นไปได้ แต่ไม่ยืนยันผลก่อนผ่าตัดได้ทุกคน

พบอสุจิแล้วหมายความว่าจะตั้งครรภ์แน่นอนหรือไม่

ไม่หมายความว่าจะตั้งครรภ์แน่นอน เพราะอสุจิยังต้องใช้ปฏิสนธิกับเซลล์ไข่ และตัวอ่อนต้องพัฒนาก่อนฝังตัว ผลขึ้นกับคุณภาพของทั้งอสุจิและไข่ อายุและสุขภาพของคู่สมรส รวมถึงกระบวนการในห้องปฏิบัติการ

อสุจิที่เก็บได้ใช้ทันทีหรือแช่แข็งได้ไหม

ทำได้ทั้งสองแบบหากจำนวนและคุณภาพเหมาะสม โดยต้องวางแผนกับห้องปฏิบัติการล่วงหน้า หากจะใช้สด ต้องประสานวันผ่าตัดกับวันเก็บไข่ หากแช่แข็ง ควรถามว่าพบอสุจิจำนวนเท่าใด แบ่งเก็บอย่างไร และมีแผนอย่างไรหากอสุจิไม่รอดหลังละลาย

ต้องผ่าตัดอัณฑะทั้งสองข้างไหม

ไม่จำเป็นทุกราย แพทย์อาจเริ่มจากข้างเดียวและพิจารณาอีกข้างเมื่อไม่พบอสุจิหรือได้ตัวอย่างไม่เพียงพอ การตัดสินใจขึ้นกับสาเหตุ ขนาดและสุขภาพของอัณฑะ ผลผ่าตัดเดิม และขอบเขตที่คุณยินยอมไว้

หลังผ่าตัดกลับบ้านได้วันเดียวกันไหม

หลายรายกลับบ้านได้ในวันเดียวหากอาการคงที่ ไม่มีเลือดออกผิดปกติ และฟื้นจากยาระงับความรู้สึกดี ผู้ที่มีโรคประจำตัว ปวดมาก คลื่นไส้มาก หรือมีภาวะแทรกซ้อนอาจต้องสังเกตอาการนานขึ้น

กลับไปทำงานได้เมื่อไร

งานเบามักกลับไปทำได้ภายในประมาณหลายวันถึง 1–2 สัปดาห์ ขึ้นกับวิธีผ่าตัด อาการปวด และลักษณะงาน งานที่ต้องเดินมาก ยกของหนัก ขี่รถนาน หรือมีแรงกระแทกบริเวณถุงอัณฑะมักต้องพักนานกว่า ให้ศัลยแพทย์ประเมินจากแผลก่อนกลับไปทำงานหนัก

มีเพศสัมพันธ์ได้เมื่อไร

ควรรอจนแผลปิด อาการปวดและบวมลดลง และแพทย์อนุญาต ระยะเวลาขึ้นกับวิธีผ่าตัดและการหายของแผล หากมีเลือดออก แผลแยก หรือยังปวดเมื่อเคลื่อนไหว ควรเลื่อนออกไปและติดต่อทีมรักษา

การผ่าตัดทำให้ฮอร์โมนเพศชายลดลงไหม

อาจลดลงได้ในบางราย โดยเฉพาะผู้ที่อัณฑะทำงานลดลงอยู่ก่อนหรือจำเป็นต้องเก็บเนื้อเยื่อหลายตำแหน่ง ส่วนใหญ่ต้องประเมินตามอาการและความเสี่ยงเฉพาะบุคคล หากมีอ่อนเพลีย ความต้องการทางเพศลดลง หรืออาการอื่นหลังผ่าตัด ควรแจ้งแพทย์เพื่อพิจารณาตรวจฮอร์โมน

ถ้าครั้งแรกไม่พบอสุจิ ผ่าตัดซ้ำได้ไหม

อาจทำซ้ำได้ในผู้ป่วยบางราย แต่ไม่ควรตัดสินใจโดยอัตโนมัติ แพทย์ต้องทบทวนวิธีที่ใช้ครั้งแรก ผลพยาธิวิทยาหรือผลห้องปฏิบัติการ สาเหตุทางพันธุกรรม ปริมาณเนื้ออัณฑะที่เหลือ และโอกาสได้ประโยชน์เมื่อเทียบกับความเสี่ยง

จำเป็นต้องตรวจพันธุกรรมก่อนผ่าตัดหรือไม่

ไม่จำเป็นสำหรับทุกคน แต่มีประโยชน์ในผู้ที่สงสัยว่าอัณฑะสร้างอสุจิบกพร่องหรือมีลักษณะเข้าได้กับความผิดปกติทางพันธุกรรม ผลตรวจบางแบบช่วยประเมินโอกาสพบอสุจิและความเสี่ยงถ่ายทอดไปยังบุตร หากพบการขาดหายอย่างสมบูรณ์ของบริเวณ AZFa หรือ AZFb บนโครโมโซม Y โดยทั่วไปไม่แนะนำให้ทำ TESE หรือ micro-TESE เพราะแทบไม่พบอสุจิ และควรรับคำปรึกษาทางพันธุกรรมก่อนตัดสินใจ ส่วนความผิดปกติชนิดอื่นต้องประเมินเป็นรายกรณี แพทย์จะพิจารณาจากประวัติ ผลฮอร์โมน และการตรวจร่างกาย

TESE ต่างจากวิธีใช้กล้องจุลศัลยกรรมอย่างไร

TESE คือการเปิดแผลเพื่อเก็บเนื้ออัณฑะจากตำแหน่งที่เลือก ส่วน micro-TESE คือ TESE ที่ใช้กล้องจุลศัลยกรรมกำลังขยายเพื่อค้นหาท่อสร้างอสุจิที่ดูมีแนวโน้มมากกว่า วิธีใช้กล้องมักพิจารณาในรายที่อัณฑะสร้างอสุจิน้อยและอสุจิอาจอยู่เป็นหย่อมๆ แต่ใช้เวลานานและต้องอาศัยทีมที่มีประสบการณ์มากกว่า ทั้งสองวิธีต่างจาก TESA ซึ่งใช้เข็มดูดเนื้อเยื่อจากอัณฑะผ่านผิวหนังโดยไม่เปิดแผลเก็บชิ้นเนื้อ

ควรเตรียมแผนอย่างไรหากไม่พบอสุจิ

ควรตกลงทางเลือกไว้ก่อนวันผ่าตัด เช่น จะหยุดการเก็บไข่ แช่แข็งไข่ที่เก็บได้ พิจารณาอสุจิบริจาค หรือยุติรอบการรักษา การวางแผนล่วงหน้าช่วยลดการตัดสินใจเร่งด่วนในวันที่ทั้งคู่กำลังกังวล และทำให้ทีมผ่าตัดกับห้องปฏิบัติการดำเนินการไปในทิศทางเดียวกัน

ข้อมูลอ้างอิง

• Cleveland Clinic: Microsurgical Testicular Sperm Extraction (microTESE) — เกี่ยวกับ Testicular sperm extraction (TESE) — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
• PubMed Central (U.S. National Library of Medicine): Sperm Recovery and IVF after Testicular Sperm Extraction (TESE) — เกี่ยวกับ Testicular sperm extraction (TESE) — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
• Stanford Health Care: Sperm Extraction for Azoospermia — เกี่ยวกับ Testicular sperm extraction (TESE) — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำวินิจฉัยหรือคำแนะนำจากแพทย์ได้

หากมีอาการผิดปกติหลังผ่าตัด ควรติดต่อแพทย์หรือโรงพยาบาลทันที