เก็บอสุจิจากอัณฑะ

เก็บอสุจิจากอัณฑะ (Surgical sperm retrieval) คือการใช้เข็มหรือการผ่าตัดขนาดเล็กเพื่อนำอสุจิออกจากอัณฑะหรือหลอดเก็บอสุจิ แล้วนำไปใช้ร่วมกับการปฏิสนธินอกร่างกาย วิธีนี้มักพิจารณาเมื่อไม่พบอสุจิในน้ำเชื้อ หลั่งน้ำเชื้อไม่ได้ หรือมีการอุดตันที่ทำให้อสุจิออกมากับน้ำเชื้อไม่ได้ แต่ไม่ได้รับประกันว่าจะพบอสุจิในทุกคน

เก็บอสุจิจากอัณฑะ คืออะไร

การผ่าตัดเก็บอสุจิจากอัณฑะหรือหลอดเก็บอสุจิ คือการนำเซลล์อสุจิออกจากระบบสืบพันธุ์ชายโดยตรง แพทย์อาจใช้เข็มดูดจากอัณฑะ ใช้เข็มดูดจากหลอดเก็บอสุจิ หรือนำเนื้ออัณฑะชิ้นเล็กออกมาตรวจหาอสุจิ วิธีที่ใช้ขึ้นอยู่กับตำแหน่งที่คาดว่าจะพบอสุจิและสาเหตุที่อสุจิไม่ออกมากับน้ำเชื้อ

หลอดเก็บอสุจิเป็นท่อขดอยู่ด้านหลังอัณฑะ ทำหน้าที่เก็บและช่วยให้อสุจิเจริญสมบูรณ์ก่อนเดินทางผ่านท่อนำอสุจิ หากอัณฑะสร้างอสุจิได้ตามปกติแต่มีทางเดินอุดตัน แพทย์อาจเก็บอสุจิจากหลอดเก็บอสุจิหรืออัณฑะได้ แต่ถ้าอัณฑะสร้างอสุจิน้อยมาก แพทย์อาจต้องตรวจเนื้ออัณฑะหลายบริเวณหรือใช้กล้องจุลทรรศน์ช่วยเลือกท่อที่มีโอกาสสร้างอสุจิ

ภาวะที่ตรวจไม่พบอสุจิในน้ำเชื้อเรียกว่า “ภาวะไม่มีอสุจิในน้ำเชื้อ” แบ่งกว้างๆ ได้เป็น 2 กลุ่ม

อสุจิที่ได้มักมีจำนวนน้อยและอาจเคลื่อนไหวไม่เหมือนอสุจิในน้ำเชื้อ จึงมักใช้ร่วมกับการฉีดอสุจิหนึ่งตัวเข้าไปในเซลล์ไข่โดยตรง ไม่ได้ใช้สำหรับการฉีดน้ำเชื้อเข้าโพรงมดลูกตามปกติ

หลังเก็บ ตัวอย่างจะถูกส่งให้ห้องปฏิบัติการค้นหาและประเมินอสุจิ หากพบอสุจิ อาจนำไปใช้กับไข่ในวันเดียวกันหรือแช่แข็งไว้ใช้ภายหลังได้ วิธีจัดการขึ้นอยู่กับจำนวนและคุณภาพของอสุจิ แผนการเก็บไข่ และความพร้อมของห้องปฏิบัติการ

ใครควรทำ / ใครไม่ควรทำ

แพทย์มักพิจารณาการเก็บอสุจิเมื่อมีเป้าหมายเพื่อมีบุตรทางชีวภาพ แต่ไม่สามารถเก็บอสุจิที่เหมาะสมจากน้ำเชื้อได้ตามปกติ การตรวจน้ำเชื้อซ้ำ การตรวจร่างกาย และการตรวจหาสาเหตุควรเกิดขึ้นก่อนเลือกวิธีผ่าตัด

ผู้ที่อาจได้รับการพิจารณา ได้แก่

• ตรวจน้ำเชื้ออย่างเหมาะสมแล้วไม่พบอสุจิ
• มีการอุดตันของหลอดเก็บอสุจิ ท่อนำอสุจิ หรือท่อหลั่งน้ำเชื้อ
• ไม่มีท่อนำอสุจิตั้งแต่กำเนิด
• เคยทำหมันชายและไม่เหมาะกับการผ่าตัดต่อท่อนำอสุจิ หรือเลือกใช้การเก็บอสุจิร่วมกับการรักษาภาวะมีบุตรยาก
• มีท่อนำอสุจิเสียหายจากการผ่าตัด การติดเชื้อ หรือการบาดเจ็บ
• หลั่งน้ำเชื้อไม่ได้ หรือมีน้ำเชื้อไหลย้อนเข้ากระเพาะปัสสาวะ และวิธีเก็บโดยไม่ผ่าตัดไม่ได้ผล
• อัณฑะสร้างอสุจิน้อยมากจนไม่พบในน้ำเชื้อ แต่ผลประเมินชี้ว่าอาจยังมีการสร้างอสุจิเป็นบางจุด
• ต้องการเก็บรักษาอสุจิในสถานการณ์เฉพาะ โดยแพทย์ประเมินแล้วว่าไม่สามารถเก็บจากน้ำเชื้อได้

การไม่พบอสุจิจากการตรวจครั้งเดียวไม่ได้หมายความว่าต้องผ่าตัดทันที ปัจจัยระหว่างการเก็บตัวอย่าง การเจ็บป่วยบางช่วง และความแตกต่างของห้องปฏิบัติการอาจมีผล แพทย์อาจให้ตรวจซ้ำพร้อมประเมินฮอร์โมน ประวัติการเจริญพันธุ์ การผ่าตัดเดิม การใช้ยา และขนาดของอัณฑะ

บางคนอาจต้องตรวจโครโมโซมหรือยีนก่อนทำ โดยเฉพาะเมื่อสงสัยว่าอัณฑะสร้างอสุจิผิดปกติอย่างรุนแรง ผลตรวจอาจช่วยประเมินโอกาสพบอสุจิ บอกความเสี่ยงที่อาจถ่ายทอดไปยังบุตร และช่วยตัดสินใจว่าควรทำหัตถการหรือไม่

การเก็บอสุจิอาจยังไม่เหมาะในกรณีต่อไปนี้

• ยังไม่ได้ยืนยันสาเหตุของการไม่พบอสุจิในน้ำเชื้อ
• ยังสามารถเก็บอสุจิจากน้ำเชื้อหรือปัสสาวะหลังการหลั่งได้ด้วยวิธีที่ไม่ต้องผ่าตัด
• มีการติดเชื้อหรือผิวหนังอักเสบบริเวณถุงอัณฑะ
• มีโรคประจำตัวที่ยังควบคุมไม่ได้ ทำให้ความเสี่ยงจากการผ่าตัดหรือยาระงับความรู้สึกสูง
• มีความผิดปกติทางพันธุกรรมบางชนิดที่แพทย์ประเมินว่าโอกาสพบอสุจิต่ำมากหรือไม่มี
• ยังไม่ได้วางแผนว่าจะใช้อสุจิสดหรือแช่แข็ง หรือยังไม่มีห้องปฏิบัติการพร้อมรับตัวอย่าง
• ผู้รับการรักษาและคู่สมรสยังไม่พร้อมรับความเป็นไปได้ว่าจะไม่พบอสุจิ

ในผู้ที่มีการอุดตัน การผ่าตัดแก้ทางเดินอสุจิอาจเป็นอีกทางเลือก โดยเฉพาะเมื่อต้องการมีบุตรมากกว่าหนึ่งคนและฝ่ายหญิงไม่มีปัจจัยที่ทำให้ต้องรักษาด้วยการปฏิสนธินอกร่างกายอยู่แล้ว แพทย์ระบบทางเดินปัสสาวะและแพทย์รักษาภาวะมีบุตรยากจะช่วยเปรียบเทียบข้อดี ข้อจำกัด และระยะเวลาของแต่ละแนวทาง

เตรียมตัวก่อนผ่าตัด

การเตรียมตัวแตกต่างตามวิธีเก็บอสุจิ ชนิดยาระงับความรู้สึก และสถานที่ทำหัตถการ สิ่งสำคัญคือประสานแผนของฝ่ายชาย ห้องปฏิบัติการ และการเก็บไข่ของฝ่ายหญิงให้ตรงกัน เพราะตัวอย่างอาจต้องถูกตรวจหรือใช้ทันที

ตรวจประเมินก่อนทำ

แพทย์อาจทบทวนหรือส่งตรวจดังต่อไปนี้ตามความจำเป็น

• ผลตรวจน้ำเชื้ออย่างน้อยตามจำนวนครั้งที่แพทย์เห็นว่าเหมาะสม
• ประวัติการมีบุตร การติดเชื้อ การบาดเจ็บ การผ่าตัดไส้เลื่อน การทำหมัน หรือการผ่าตัดบริเวณอุ้งเชิงกราน
• การตรวจอัณฑะ หลอดเก็บอสุจิ และท่อนำอสุจิ
• การตรวจเลือดดูฮอร์โมนที่เกี่ยวข้องกับการสร้างอสุจิ
• การตรวจโครโมโซมหรือยีนเมื่อมีข้อบ่งชี้
• การตรวจสุขภาพก่อนรับยาระงับความรู้สึก
• การตรวจโรคติดเชื้อตามข้อกำหนดของห้องปฏิบัติการสืบพันธุ์

ควรแจ้งแพทย์หากมีอัณฑะเพียงข้างเดียว เคยมีอัณฑะบิดขั้ว เคยได้รับเคมีบำบัดหรือรังสีรักษา หรือมีปัญหาฮอร์โมน เพราะข้อมูลเหล่านี้มีผลต่อการเลือกวิธีและการอธิบายความเสี่ยง

อาหารและน้ำ

หากทำภายใต้ยาชาเฉพาะที่เพียงอย่างเดียว อาจไม่ต้องงดอาหารเหมือนการดมยาสลบ แต่สถานพยาบาลแต่ละแห่งมีข้อกำหนดต่างกัน หากต้องใช้ยากล่อมประสาทหรือดมยาสลบ จะต้องงดอาหารและเครื่องดื่มตามเวลาที่วิสัญญีแพทย์กำหนด อย่าใช้กฎจากการผ่าตัดครั้งก่อนแทนคำสั่งครั้งนี้

ยาและอาหารเสริม

แจ้งรายการยาทั้งหมด รวมถึงยาที่ซื้อเอง วิตามิน สมุนไพร และอาหารเสริม ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาต้านเกล็ดเลือด ยารักษาเบาหวาน และอาหารเสริมบางชนิดอาจต้องปรับหรือหยุดชั่วคราว แต่ห้ามหยุดเอง ศัลยแพทย์หรือวิสัญญีแพทย์จะกำหนดเวลาตามชนิดยา เหตุผลที่ใช้ยา และความเสี่ยงเลือดออกของหัตถการ (Cleveland Clinic)

หากใช้ฮอร์โมนหรือยาที่เกี่ยวข้องกับภาวะมีบุตรยาก ให้แจ้งแพทย์เช่นกัน ยาบางชนิดอาจมีผลต่อการสร้างอสุจิหรือเป็นส่วนหนึ่งของแผนรักษา การเปลี่ยนยาโดยไม่ได้รับคำแนะนำอาจทำให้ผลประเมินคลาดเคลื่อน

สิ่งที่ควรเตรียมไป

• บัตรประจำตัว เอกสารนัด และเอกสารสิทธิการรักษา
• ผลตรวจน้ำเชื้อ ผลเลือด ผลฮอร์โมน และผลตรวจพันธุกรรมที่มี
• รายการยาและประวัติการแพ้ยา
• กางเกงชั้นในที่กระชับพอดีหรืออุปกรณ์พยุงถุงอัณฑะ หากทีมรักษาแนะนำ
• ผู้ดูแลสำหรับพากลับ หากได้รับยากล่อมประสาทหรือดมยาสลบ
• แผนติดต่อห้องปฏิบัติการเรื่องการใช้สดหรือการแช่แข็งตัวอย่าง

ถามให้ชัดก่อนวันทำว่า หากพบอสุจิจำนวนน้อยจะนำไปใช้อย่างไร ใครมีอำนาจตัดสินใจเรื่องการแช่แข็ง และจะดำเนินการอย่างไรหากไม่พบอสุจิ การตกลงล่วงหน้าช่วยลดการตัดสินใจที่กดดันในวันผ่าตัด

ขั้นตอนการผ่าตัด

ไม่มีขั้นตอนเดียวที่ใช้กับทุกคน แพทย์เลือกวิธีตามชนิดของภาวะไม่มีอสุจิ ประวัติการผ่าตัด ผลฮอร์โมน ขนาดอัณฑะ และแผนของห้องปฏิบัติการ

วิธีใช้เข็มดูดจากหลอดเก็บอสุจิ

แพทย์ฉีดยาชาบริเวณถุงอัณฑะ จากนั้นสอดเข็มผ่านผิวหนังเข้าสู่หลอดเก็บอสุจิ แล้วดูดของเหลวออกมาให้ห้องปฏิบัติการตรวจหาอสุจิ อาจต้องเก็บมากกว่าหนึ่งตำแหน่งหากตัวอย่างแรกมีอสุจิไม่พอ

วิธีนี้ไม่มีแผลผ่าตัดขนาดใหญ่ เหมาะกว่าในบางกรณีที่อัณฑะยังสร้างอสุจิแต่ทางเดินอุดตัน หากไม่พบอสุจิ อาจเปลี่ยนไปเก็บจากอัณฑะตามแผนที่ตกลงไว้

วิธีใช้เข็มดูดจากอัณฑะ

หลังให้ยาชา แพทย์สอดเข็มผ่านผิวหนังเข้าสู่อัณฑะ แล้วดูดเนื้อเยื่อหรือของเหลวจำนวนน้อยออกมา ห้องปฏิบัติการจะแยกเนื้อเยื่อและค้นหาอสุจิ อาจเก็บหลายตำแหน่งโดยพิจารณาจากความจำเป็นและความปลอดภัย

วิธีนี้ไม่ต้องเปิดแผลกว้าง แต่ตัวอย่างเนื้อเยื่อมีขนาดเล็ก จึงอาจไม่เหมาะเมื่อคาดว่าการสร้างอสุจิเกิดขึ้นเป็นหย่อมเล็กๆ และต้องตรวจหาอย่างละเอียด

วิธีเปิดแผลนำเนื้ออัณฑะออก

แพทย์เปิดแผลขนาดเล็กที่ถุงอัณฑะและเยื่อหุ้มอัณฑะ แล้วตัดเนื้อเยื่อชิ้นเล็กออกมา เนื้อเยื่อจะถูกส่งให้ห้องปฏิบัติการค้นหาอสุจิ หากยังไม่พบ อาจเก็บเพิ่มจากตำแหน่งอื่นตามขอบเขตที่วางแผนไว้ จากนั้นแพทย์ห้ามเลือดและเย็บปิดแผล

วิธีนี้ทำให้ได้เนื้อเยื่อมากกว่าการใช้เข็ม แต่มีแผลผ่าตัดและอาจใช้เวลาพักฟื้นนานกว่าเล็กน้อย

วิธีใช้กล้องจุลทรรศน์ช่วยค้นหาอสุจิ

วิธีนี้มักพิจารณาในผู้ที่อัณฑะสร้างอสุจิน้อยและไม่มีการอุดตัน ผู้ป่วยมักได้รับยาระงับความรู้สึกตามแผนของทีมรักษา ศัลยแพทย์เปิดถุงอัณฑะและเยื่อหุ้มอัณฑะ จากนั้นใช้กล้องจุลทรรศน์กำลังขยายสูงตรวจท่อสร้างอสุจิ เลือกเก็บท่อที่ดูมีแนวโน้มว่าจะสร้างอสุจิ และส่งตัวอย่างให้ห้องปฏิบัติการตรวจระหว่างทำ

หากไม่พบในตัวอย่างแรก ศัลยแพทย์อาจตรวจส่วนอื่นของอัณฑะหรืออีกข้างหนึ่งเมื่อจำเป็น วิธีนี้มีเป้าหมายเพื่อค้นหาบริเวณที่ยังสร้างอสุจิพร้อมลดปริมาณเนื้อเยื่อที่ต้องนำออก (Cleveland Clinic)

หลังเก็บเสร็จ แพทย์ห้ามเลือด เย็บเนื้อเยื่อและผิวหนังด้วยไหมตามความเหมาะสม ตัวอย่างจะถูกใช้ทันทีหรือแช่แข็งตามแผน หากห้องปฏิบัติการไม่พบอสุจิ แพทย์จะอธิบายว่ามีตัวอย่างใดอยู่ระหว่างตรวจเพิ่มเติมหรือไม่ และนัดคุยเรื่องทางเลือกต่อไป

ใช้เวลานานแค่ไหน

ระยะเวลาตั้งแต่ไม่กี่นาทีไปจนถึงหลายชั่วโมง ขึ้นอยู่กับเทคนิค จำนวนตำแหน่งที่ต้องเก็บ การพบอสุจิในตัวอย่างแรกหรือไม่ และต้องรอผลตรวจจากห้องปฏิบัติการระหว่างทำหรือไม่

การใช้เข็มดูดมักใช้เวลาสั้นกว่าการเปิดแผล ส่วนการผ่าตัดโดยใช้กล้องจุลทรรศน์มักใช้เวลานานกว่าวิธีใช้เข็ม และอาจใช้เวลาหลายชั่วโมง ขึ้นอยู่กับความซับซ้อน การตรวจตัวอย่างระหว่างผ่าตัด และระบบของสถานพยาบาล ควรถามทีมรักษาเรื่องเวลาที่คาดหมายสำหรับกรณีของตน

ยาระงับความรู้สึกอาจเป็นอย่างใดอย่างหนึ่งต่อไปนี้

หลายกรณีกลับบ้านได้ในวันเดียวหลังรู้สึกตัวดี ปวดควบคุมได้ ปัสสาวะได้ และไม่มีเลือดออกผิดปกติ แต่ผู้ที่มีโรคประจำตัว มีภาวะแทรกซ้อน หรือได้รับการผ่าตัดร่วมกับหัตถการอื่นอาจต้องพักสังเกตนานขึ้น

ผลการค้นหาอสุจิบางกรณีทราบได้ระหว่างผ่าตัดหรือภายในวันเดียวกัน บางกรณีห้องปฏิบัติการต้องใช้เวลาแยกและตรวจเนื้อเยื่อเพิ่มเติม จึงอาจทราบผลภายหลัง (Cleveland Clinic)

พักฟื้นนานแค่ไหน

การพักฟื้นขึ้นอยู่กับว่าใช้เข็มหรือเปิดแผล ปริมาณเนื้อเยื่อที่เก็บ ยาระงับความรู้สึก และลักษณะงานของคุณ โดยทั่วไปวิธีใช้เข็มพักฟื้นเร็วกว่าวิธีเปิดแผลหรือใช้กล้องจุลทรรศน์

ช่วงเวลาในตารางเป็นแนวทางทั่วไป ไม่ใช่กำหนดสำหรับทุกคน หากผ่าตัดด้วยกล้องจุลทรรศน์ เก็บตัวอย่างหลายตำแหน่ง หรือมีเลือดคั่ง อาจใช้เวลานานกว่า

ความปวดมักอยู่บริเวณแผลและถุงอัณฑะ แพทย์จะวางแผนยาแก้ปวดที่เหมาะกับโรคประจำตัวและยาที่ใช้อยู่ อย่าเพิ่มยาเอง โดยเฉพาะยาหรืออาหารเสริมที่อาจเพิ่มเลือดออก

อุปกรณ์พยุงถุงอัณฑะและการประคบเย็นตามวิธีที่ทีมรักษาแนะนำอาจช่วยลดบวมได้ ไม่ควรวางของเย็นสัมผัสผิวหนังโดยตรง และไม่ควรประคบนานกว่าที่ทีมรักษากำหนด

ก่อนกลับบ้านควรถามให้ชัดว่าอาบน้ำได้เมื่อใด ต้องทำแผลอย่างไร ไหมละลายเองหรือไม่ และกลับไปมีเพศสัมพันธ์ ออกกำลังกาย หรือทำงานยกของได้เมื่อใด คำแนะนำต่างกันตามชนิดแผล จึงควรยึดคำสั่งของศัลยแพทย์ที่เห็นแผลจริง

ความเสี่ยงและภาวะแทรกซ้อน

ความเสี่ยงสำคัญที่สุดในแง่การรักษาภาวะมีบุตรยากคือไม่พบอสุจิ หรือพบแต่มีจำนวนและคุณภาพไม่เพียงพอสำหรับใช้งาน การไม่พบอสุจิไม่ได้แปลว่าการผ่าตัดทำผิด แต่อาจเกิดจากอัณฑะไม่สร้างอสุจิ หรือสร้างเพียงหย่อมเล็กมากที่ตรวจไม่พบในตัวอย่าง

ไม่ควรใช้ตัวเลขโอกาสพบอสุจิจากคนอื่นเป็นคำทำนายของคุณ เพราะผลขึ้นอยู่กับสาเหตุทางพันธุกรรม ระดับฮอร์โมน ผลพยาธิวิทยา ขนาดอัณฑะ การรักษาเดิม และเทคนิคที่ใช้ แพทย์ควรอธิบายโอกาสเฉพาะกรณีจากผลตรวจที่มี

ภาวะแทรกซ้อนทางกายที่อาจเกิดขึ้น ได้แก่

• ปวด บวม หรือมีรอยช้ำที่ถุงอัณฑะ
• เลือดออกหรือเลือดคั่งในถุงอัณฑะ
• แผลติดเชื้อหรือเนื้อเยื่อรอบอัณฑะอักเสบ
• แผลแยกหรือหายช้า
• ชาบริเวณผิวหนังหรือปวดเรื้อรัง แม้พบไม่บ่อย
• บาดเจ็บต่อเนื้ออัณฑะ หลอดเก็บอสุจิ หรือหลอดเลือด
• ปริมาณเนื้ออัณฑะลดลงหรืออัณฑะฝ่อ ซึ่งพบไม่บ่อยแต่มีความสำคัญ
• ระดับฮอร์โมนเพศชายลดลงชั่วคราวหรือถาวร โดยเฉพาะผู้ที่เนื้ออัณฑะทำงานจำกัดอยู่เดิม
• ภาวะแทรกซ้อนจากยาชา ยากล่อมประสาท หรือการดมยาสลบ
• ต้องทำหัตถการซ้ำหากอสุจิที่แช่แข็งใช้ไม่ได้หรือมีจำนวนไม่เพียงพอ

วิธีเปิดแผลและเก็บหลายตำแหน่งอาจทำให้บวม เจ็บ หรือเลือดคั่งมากกว่าวิธีใช้เข็ม ส่วนวิธีใช้เข็มอาจเก็บเนื้อเยื่อได้น้อยและพลาดบริเวณที่สร้างอสุจิได้ การใช้กล้องจุลทรรศน์ช่วยเลือกท่อที่น่าจะมีอสุจิและลดการนำเนื้อเยื่อออกโดยไม่จำเป็น แต่ยังคงมีความเสี่ยงจากการผ่าตัดและอาจไม่พบอสุจิ (Cleveland Clinic)

นอกจากความเสี่ยงทางกาย ควรเตรียมรับผลกระทบทางอารมณ์ด้วย การรอผลหรือได้รับแจ้งว่าไม่พบอสุจิอาจทำให้ผิดหวัง รู้สึกผิด หรือเกิดความตึงเครียดระหว่างคู่สมรส การตกลงแผนสำรองก่อนทำและรับคำปรึกษาด้านภาวะมีบุตรยากอาจช่วยให้ตัดสินใจได้โดยไม่เร่งรีบ

สัญญาณที่ต้องกลับไปพบแพทย์ทันที

ติดต่อสถานพยาบาลหรือกลับไปพบแพทย์ทันทีเมื่อมีอาการต่อไปนี้

• ถุงอัณฑะบวมขึ้นอย่างรวดเร็ว ตึงมาก หรือขนาดสองข้างต่างกันชัดเจนหลังผ่าตัด
• เลือดออกจากแผลต่อเนื่อง หรือผ้าปิดแผลชุ่มเลือดซ้ำ
• ปวดรุนแรงขึ้นเรื่อยๆ หรือปวดไม่ดีขึ้นหลังใช้ยาตามแผน
• มีไข้ หนาวสั่น หรือรู้สึกป่วยมาก
• แผลแดงร้อน บวมมาก มีหนอง หรือมีกลิ่นผิดปกติ
• ผิวหนังบริเวณถุงอัณฑะเปลี่ยนเป็นสีคล้ำมากขึ้นอย่างรวดเร็ว
• คลื่นไส้อาเจียนต่อเนื่อง ดื่มน้ำไม่ได้ หรือซึมผิดปกติหลังได้รับยาระงับความรู้สึก
• หายใจลำบาก เจ็บหน้าอก หน้าบวม หรือมีผื่นลมพิษ
• ปัสสาวะไม่ได้ หรือปวดท้องน้อยมากผิดปกติ
• แผลแยกหรือเห็นเนื้อเยื่อใต้แผล

อาการช้ำเล็กน้อย ปวดตึง และบวมไม่มากสามารถเกิดขึ้นได้ แต่ควรค่อยๆ ดีขึ้น หากไม่แน่ใจว่าอาการอยู่ในระดับปกติ ให้ติดต่อทีมผ่าตัดและบอกวันทำหัตถการ วิธีที่ทำ ระดับความปวด และการเปลี่ยนแปลงของอาการ

ทางเลือกอื่น

การผ่าตัดไม่ใช่คำตอบแรกสำหรับทุกคน ทางเลือกขึ้นอยู่กับว่าอสุจิไม่ออกมาเพราะการสร้างผิดปกติ การอุดตัน หรือปัญหาการหลั่ง

ตรวจและรักษาสาเหตุที่แก้ไขได้

ผู้ที่มีความผิดปกติของฮอร์โมนบางชนิดอาจได้รับการรักษาเพื่อกระตุ้นการสร้างอสุจิก่อนพิจารณาผ่าตัด ระยะเวลาประเมินผลมักไม่สั้น เพราะวงจรการสร้างอสุจิต้องใช้เวลา แพทย์จะพิจารณาจากสาเหตุ ไม่ใช่ให้ฮอร์โมนกับทุกคน

หากใช้ฮอร์โมนเพศชายจากภายนอกหรือสารที่มีผลคล้ายฮอร์โมน ควรแจ้งแพทย์ เพราะอาจกดการสร้างอสุจิได้ ห้ามหยุดหรือเปลี่ยนยาเอง แต่ควรให้แพทย์ที่ดูแลภาวะมีบุตรยากประเมินร่วมกับเหตุผลที่ต้องใช้ยา

เก็บจากน้ำเชื้อหรือปัสสาวะ

บางคนยังสามารถเก็บอสุจิจากน้ำเชื้อด้วยวิธีเฉพาะ หรือเก็บอสุจิจากปัสสาวะหลังการหลั่งในกรณีน้ำเชื้อไหลย้อนเข้ากระเพาะปัสสาวะได้ หากได้อสุจิที่ใช้ได้ วิธีเหล่านี้หลีกเลี่ยงการเจาะหรือผ่าตัดอัณฑะ

ผู้ที่หลั่งไม่ได้จากความผิดปกติของระบบประสาทอาจมีทางเลือกในการกระตุ้นให้หลั่งด้วยเครื่องมือหรือกระแสไฟฟ้าภายใต้การดูแลทางการแพทย์ หากไม่ได้ผลจึงพิจารณาเก็บจากหลอดเก็บอสุจิหรืออัณฑะ

ผ่าตัดแก้การอุดตัน

หากอัณฑะสร้างอสุจิได้แต่ทางเดินอุดตัน แพทย์อาจพิจารณาผ่าตัดต่อท่อนำอสุจิหรือแก้การอุดตัน วิธีนี้อาจเปิดโอกาสให้อสุจิกลับมาอยู่ในน้ำเชื้อ แต่ต้องรอผลหลังผ่าตัดและไม่ได้เหมาะกับการอุดตันทุกตำแหน่ง

การตัดสินใจควรคำนึงถึงอายุและภาวะเจริญพันธุ์ของคู่สมรส จำนวนบุตรที่ต้องการ เวลาที่พร้อมรอ และโอกาสที่ฝ่ายหญิงต้องรักษาด้วยการปฏิสนธินอกร่างกายจากสาเหตุอื่นอยู่แล้ว

ใช้อสุจิบริจาคหรือทางเลือกสร้างครอบครัวแบบอื่น

หากคาดว่าโอกาสพบอสุจิต่ำ หรือผ่าตัดแล้วไม่พบ อาจพิจารณาอสุจิบริจาคตามกฎหมายและหลักเกณฑ์ที่เกี่ยวข้อง หรือพิจารณาทางเลือกสร้างครอบครัวอื่น การตัดสินใจนี้มีทั้งประเด็นทางการแพทย์ กฎหมาย จริยธรรม และความรู้สึกของคู่สมรส จึงควรหารืออย่างรอบคอบก่อนเริ่มรอบเก็บไข่

สิทธิการรักษา

สิทธิครอบคลุมการตรวจหรือผ่าตัดหรือไม่ ขึ้นอยู่กับสาเหตุทางการแพทย์ สถานพยาบาลตามสิทธิ และว่าหัตถการนั้นเป็นส่วนหนึ่งของการรักษาโรคหรือการรักษาภาวะมีบุตรยาก การครอบคลุมการผ่าตัดไม่ได้หมายความว่าจะครอบคลุมการแช่แข็งอสุจิ ค่าฝากเก็บ การเก็บไข่ หรือการปฏิสนธินอกร่างกายทั้งหมด

ประกันสังคม

เริ่มจากสถานพยาบาลตามสิทธิและขอให้แพทย์ประเมินสาเหตุของภาวะไม่มีอสุจิ หากมีข้อบ่งชี้ทางการแพทย์ อาจต้องส่งต่อไปยังแพทย์เฉพาะทางหรือสถานพยาบาลที่ทำหัตถการได้

ควรถามแยกเป็นรายการว่า สิทธิครอบคลุมการตรวจฮอร์โมน การตรวจพันธุกรรม การผ่าตัด ยาระงับความรู้สึก การตรวจตัวอย่างในห้องปฏิบัติการ การแช่แข็ง และการรักษาฝ่ายหญิงหรือไม่ เพราะแต่ละส่วนอาจใช้เงื่อนไขต่างกัน

บัตรทอง

ติดต่อหน่วยบริการประจำเพื่อรับการตรวจเบื้องต้นและการส่งต่อ การรักษาที่เกี่ยวข้องกับโรคของอัณฑะหรือทางเดินอสุจิอาจมีเส้นทางสิทธิแตกต่างจากบริการช่วยการเจริญพันธุ์ จึงควรให้หน่วยบริการตรวจสอบข้อบ่งชี้และสถานพยาบาลที่รับส่งต่อ

สอบถามว่าต้องมีหนังสือส่งตัวหรือผลตรวจใดก่อน และการเก็บรักษาอสุจิหลังผ่าตัดอยู่ในสิทธิหรือเป็นบริการแยกต่างหาก

ประกันสุขภาพเอกชน

กรมธรรม์จำนวนหนึ่งแยกการรักษาโรคออกจากการรักษาภาวะมีบุตรยากอย่างชัดเจน แม้การผ่าตัดจะเกิดในห้องผ่าตัดและใช้ยาระงับความรู้สึก ก็อาจถูกจัดเป็นบริการภาวะมีบุตรยากและไม่อยู่ในความคุ้มครอง

ก่อนนัดทำควรส่งเอกสารให้บริษัทประกันพิจารณาล่วงหน้า ได้แก่ การวินิจฉัย สาเหตุที่ต้องเก็บอสุจิ เทคนิคที่วางแผน สถานที่ทำ และรายการบริการที่เกี่ยวข้อง ขอคำตอบเป็นลายลักษณ์อักษรว่าครอบคลุมส่วนใด รวมถึงกรณีเปลี่ยนเทคนิคระหว่างผ่าตัดหรือกลับบ้านในวันเดียวกัน

หากต้องชำระเอง ให้ขอรายการที่รวมและไม่รวมจากสถานพยาบาล โดยเฉพาะค่าห้องผ่าตัด วิสัญญี ห้องปฏิบัติการ การแช่แข็ง และค่าฝากเก็บในอนาคต โดยไม่ควรถือว่าค่าผ่าตัดหนึ่งรายการครอบคลุมกระบวนการรักษาภาวะมีบุตรยากทั้งหมด

จ่ายเอง ส่วนร่วมจ่าย หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน

หากต้องจ่ายค่ารักษาเองทั้งหมด หรือจ่ายบางส่วน เช่น ส่วนร่วมจ่าย (Co-payment) ตามเงื่อนไขกรมธรรม์ หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน ควรขอใบประเมินค่าใช้จ่ายจากโรงพยาบาลก่อนตัดสินใจ และถามให้ชัดว่ารวมค่าแพทย์ ค่าห้อง ค่าอุปกรณ์ และการตรวจติดตามหลังผ่าตัดหรือไม่ ทางเลือกหนึ่งสำหรับการชำระคือการผ่อน เช่น บริการผ่อน 0% ผ่านบัตรเครดิตนานสูงสุด 10 เดือนของ HDcare

คำถามที่พบบ่อย

เก็บอสุจิจากอัณฑะเจ็บไหม

ระหว่างทำไม่ควรเจ็บแหลมจากการผ่าตัด เพราะมีการใช้ยาชา ยากล่อมประสาท หรือดมยาสลบตามเทคนิค แต่คุณอาจรู้สึกกด ดึง หรือตึงหากใช้ยาชาเฉพาะที่ หลังทำมักมีอาการปวดตึง บวม หรือช้ำ ซึ่งควรค่อยๆ ลดลง

เก็บอสุจิจากอัณฑะแล้วจะพบอสุจิแน่นอนหรือไม่

ไม่แน่นอน โดยเฉพาะผู้ที่อัณฑะสร้างอสุจิน้อยหรือไม่สร้างอสุจิ โอกาสพบขึ้นอยู่กับสาเหตุ ผลตรวจพันธุกรรม ระดับฮอร์โมน ลักษณะเนื้ออัณฑะ และวิธีที่ใช้ ควรขอให้แพทย์ประเมินจากข้อมูลของคุณแทนการใช้ตัวเลขเฉลี่ยเป็นคำรับรอง

ถ้าพบอสุจิแล้วจะตั้งครรภ์ได้แน่นอนหรือไม่

ไม่แน่นอน การพบอสุจิเป็นเพียงขั้นหนึ่ง ผลยังขึ้นอยู่กับคุณภาพอสุจิ อายุและคุณภาพไข่ การปฏิสนธิ การเจริญของตัวอ่อน และปัจจัยของมดลูก แพทย์และนักวิทยาศาสตร์ห้องปฏิบัติการจะอธิบายว่าตัวอย่างเหมาะสำหรับใช้งานหรือแช่แข็งหรือไม่

อสุจิที่เก็บได้ใช้ทันทีหรือแช่แข็งได้

ทำได้ทั้งสองแบบในบางกรณี หากพบอสุจิเพียงพอและห้องปฏิบัติการประเมินว่าเหมาะ อาจใช้กับไข่ในวันเดียวกันหรือแบ่งแช่แข็งไว้ การแช่แข็งไม่ได้รับประกันว่าอสุจิทุกตัวจะคงสภาพหลังละลาย จึงต้องวางแผนจำนวนตัวอย่างร่วมกับทีมรักษา

ต้องให้คู่สมรสเก็บไข่ในวันเดียวกันหรือไม่

ไม่จำเป็นเสมอไป หากวางแผนเก็บและแช่แข็งอสุจิก่อน ก็อาจรอเก็บไข่ภายหลังได้ แต่ถ้าจะใช้อสุจิสด ทีมรักษาต้องประสานวันผ่าตัดกับวันเก็บไข่ การทำคนละวันอาจช่วยหลีกเลี่ยงการกระตุ้นและเก็บไข่โดยไม่ทราบว่าจะพบอสุจิหรือไม่

วิธีใช้เข็มกับวิธีผ่าตัดต่างกันอย่างไร

วิธีใช้เข็มมีแผลเล็กและมักพักฟื้นเร็วกว่า แต่ได้เนื้อเยื่อน้อยกว่า ส่วนการผ่าตัดเปิดทำให้แพทย์เห็นและเก็บเนื้อเยื่อได้โดยตรง การใช้กล้องจุลทรรศน์เหมาะกว่าในบางคนที่สร้างอสุจิเป็นหย่อมเล็กๆ แพทย์เลือกวิธีจากสาเหตุ ไม่ใช่จากความต้องการแผลเล็กเพียงอย่างเดียว

เก็บอสุจิจากอัณฑะกระทบสมรรถภาพทางเพศหรือไม่

โดยทั่วไปหัตถการไม่ได้ตัดเส้นประสาทที่ควบคุมการแข็งตัวของอวัยวะเพศโดยตรง แต่ช่วงพักฟื้นอาจเจ็บและต้องงดเพศสัมพันธ์ชั่วคราว หากเนื้ออัณฑะทำงานจำกัดอยู่เดิม การผ่าตัดที่นำเนื้อเยื่อออกอาจมีผลต่อระดับฮอร์โมนได้ จึงควรติดตามเมื่อมีอาการความต้องการทางเพศลดลง เหนื่อยผิดปกติ หรืออาการอื่นที่สงสัยฮอร์โมนต่ำ

เก็บอสุจิแล้วอัณฑะจะเล็กลงไหม

ส่วนใหญ่ไม่มีการเปลี่ยนแปลงที่สังเกตได้จากการเก็บตัวอย่างปริมาณน้อย แต่อัณฑะฝ่อหรือเสียหายเป็นภาวะแทรกซ้อนที่พบไม่บ่อยและอาจเกิดได้ โดยเฉพาะเมื่อมีปัญหาอัณฑะเดิมหรือเกิดการบาดเจ็บต่อหลอดเลือด วิธีผ่าตัดควรมุ่งเก็บเนื้อเยื่อเท่าที่จำเป็น

กลับไปทำงานได้เมื่อใด

งานนั่งโต๊ะบางคนกลับได้ภายในประมาณ 2-7 วัน ขึ้นอยู่กับวิธีที่ทำ อาการปวด และการเดินทาง งานที่ยกของหนัก ยืนนาน ขี่รถจักรยานยนต์เป็นเวลานาน หรือเสี่ยงกระแทกถุงอัณฑะมักต้องพักนานกว่า ให้ศัลยแพทย์กำหนดจากแผลจริง

หลังทำมีเพศสัมพันธ์ได้เมื่อใด

ควรรอจนแผลปิดดี อาการบวมและปวดลดลง และศัลยแพทย์อนุญาต ซึ่งมักใช้เวลาต่างกันตามวิธี การฝืนเร็วเกินไปอาจทำให้ปวด เลือดออก หรือแผลตึง หากมีอาการปวดหรือบวมหลังเริ่มกิจกรรม ให้หยุดและติดต่อทีมรักษา

หากครั้งแรกไม่พบอสุจิ ทำซ้ำได้ไหม

บางกรณีทำซ้ำได้ แต่ไม่ควรสรุปทันทีว่าการทำซ้ำจะให้ผลต่างออกไป แพทย์ต้องทบทวนวิธีเดิม ผลพยาธิวิทยา ฮอร์โมน พันธุกรรม ปริมาณเนื้ออัณฑะที่เหลือ และความเสี่ยงต่อการทำงานของอัณฑะก่อน อาจต้องพิจารณาทางเลือกอื่นควบคู่กัน

ต้องตรวจพันธุกรรมก่อนผ่าตัดทุกคนหรือไม่

ไม่ใช่ทุกคน แต่ควรพิจารณาเมื่อสงสัยว่าอัณฑะสร้างอสุจิผิดปกติอย่างรุนแรง ไม่มีท่อนำอสุจิตั้งแต่กำเนิด หรือมีประวัติที่ชี้ถึงสาเหตุทางพันธุกรรม ผลตรวจอาจเปลี่ยนการตัดสินใจผ่าตัดและช่วยประเมินความเสี่ยงที่อาจถ่ายทอดไปยังบุตร

ควรเลือกเก็บจากหลอดเก็บอสุจิหรือจากอัณฑะ

หากอัณฑะสร้างอสุจิได้ดีแต่มีการอุดตัน อาจเก็บจากหลอดเก็บอสุจิหรืออัณฑะได้ ส่วนผู้ที่อัณฑะสร้างอสุจิน้อยมักต้องเก็บจากเนื้ออัณฑะโดยตรง การเลือกยังขึ้นกับแผนใช้สดหรือแช่แข็ง ประสบการณ์ของทีม และความพร้อมของห้องปฏิบัติการ

ก่อนตัดสินใจควรถามแพทย์อะไรบ้าง

ควรถามว่าทราบสาเหตุของการไม่พบอสุจิแล้วหรือยัง เหตุใดจึงเลือกเทคนิคนี้ โอกาสไม่พบอสุจิในกรณีของคุณเป็นอย่างไร และจะทำอะไรต่อหากตัวอย่างแรกไม่พบ นอกจากนี้ควรถามเรื่องยาระงับความรู้สึก การแช่แข็ง ผลต่อฮอร์โมน การพักงาน และแผนสำรองร่วมกับคู่สมรสให้ครบก่อนลงนามยินยอม

แหล่งอ้างอิง

(Cleveland Clinic) Cleveland Clinic. Microsurgical Testicular Sperm Extraction. Medically reviewed, updated March 26, 2024. https://my.clevelandclinic.org/health/procedures/microtese

ข้อมูลอ้างอิง

• Cleveland Clinic: Microsurgical Testicular Sperm Extraction (microTESE) — เกี่ยวกับ Surgical sperm retrieval — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
• Urology Care Foundation: Sperm Retrieval: Treatment & Information — เกี่ยวกับ Surgical sperm retrieval — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำวินิจฉัยหรือคำแนะนำจากแพทย์ได้

หากมีอาการผิดปกติหลังผ่าตัด ควรติดต่อแพทย์หรือโรงพยาบาลทันที