รักษาต่อมลูกหมากด้วยไอน้ำ

รักษาต่อมลูกหมากด้วยไอน้ำ (Rezum therapy) คือการสอดเครื่องมือผ่านท่อปัสสาวะเพื่อส่งไอน้ำเข้าไปทำลายเนื้อเยื่อต่อมลูกหมากส่วนที่โตและกดทางเดินปัสสาวะ โดยไม่มีแผลผ่าตัดภายนอก วิธีนี้ใช้รักษาอาการปัสสาวะผิดปกติจากต่อมลูกหมากโตชนิดไม่ใช่มะเร็ง แต่ไม่ได้เหมาะกับต่อมลูกหมากทุกขนาดหรือทุกสาเหตุของอาการปัสสาวะติดขัด

รักษาต่อมลูกหมากด้วยไอน้ำ คืออะไร

ต่อมลูกหมากเป็นต่อมที่อยู่ใต้กระเพาะปัสสาวะและล้อมรอบท่อปัสสาวะ เมื่ออายุมากขึ้น ต่อมนี้อาจโตขึ้นโดยไม่ใช่มะเร็ง เรียกว่า “ต่อมลูกหมากโตชนิดไม่ร้าย” การโตอาจบีบท่อปัสสาวะจนเกิดอาการ เช่น

• ปัสสาวะเริ่มยากหรือต้องรอนาน
• สายปัสสาวะอ่อนหรือขาดเป็นช่วง
• ต้องเบ่งปัสสาวะ
• รู้สึกว่าปัสสาวะไม่สุด
• ปัสสาวะบ่อยหรือปวดปัสสาวะเร่งด่วน
• ตื่นมาปัสสาวะกลางคืนหลายครั้ง
• ปัสสาวะไม่ออกและต้องใส่สายสวน

อาการเหล่านี้เรียกรวมว่าอาการทางเดินปัสสาวะส่วนล่าง แต่ไม่ได้แปลว่าเกิดจากต่อมลูกหมากโตเสมอไป การติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ นิ่ว ความผิดปกติของกระเพาะปัสสาวะ ท่อปัสสาวะตีบ โรคทางระบบประสาท และมะเร็งต่อมลูกหมากก็ทำให้เกิดอาการคล้ายกันได้ แพทย์ระบบทางเดินปัสสาวะจึงต้องหาสาเหตุก่อนเสนอหัตถการ

ระหว่างการรักษา แพทย์สอดอุปกรณ์ขนาดเล็กเข้าทางปลายอวัยวะเพศและผ่านท่อปัสสาวะไปยังบริเวณต่อมลูกหมาก เข็มขนาดเล็กที่ปลายอุปกรณ์จะส่งไอน้ำเข้าเนื้อเยื่อเป้าหมาย ความร้อนจากไอน้ำทำให้เซลล์บริเวณนั้นตายอย่างควบคุม จากนั้นร่างกายจะค่อยๆ กำจัดเนื้อเยื่อดังกล่าว ทำให้ช่องทางเดินปัสสาวะเปิดกว้างขึ้นในช่วงหลายสัปดาห์ถึงหลายเดือนต่อมา Cleveland Clinic

วิธีนี้ไม่มีแผลกรีดภายนอกและไม่ต้องเย็บแผล แต่ยังเป็นหัตถการที่รบกวนเนื้อเยื่อภายใน จึงอาจมีอาการบวม ปวดแสบขณะปัสสาวะ ปัสสาวะเป็นเลือด หรือปัสสาวะไม่ออกชั่วคราวได้ ไม่ควรมองว่าเป็นการรักษาที่ไม่มีความเสี่ยง

เป้าหมายคือบรรเทาอาการและช่วยให้ปัสสาวะไหลดีขึ้น ไม่ใช่รับประกันว่าอาการทุกอย่างจะหายไปทั้งหมด บางคนยังต้องใช้ยาต่อ บางคนอาจมีอาการกลับมา และบางคนอาจต้องรับการรักษาซ้ำหรือเปลี่ยนเป็นวิธีอื่นในอนาคต

ใครควรทำ / ใครไม่ควรทำ

ผู้ที่แพทย์อาจพิจารณาให้ทำ

การรักษานี้มักนำมาพิจารณาเมื่อยืนยันแล้วว่าอาการเกิดจากต่อมลูกหมากโตชนิดไม่ร้าย และอาการรบกวนชีวิตประจำวัน เช่น นอนหลับไม่พอเพราะต้องลุกมาปัสสาวะบ่อย ปัสสาวะช้ามาก หรือมีความรู้สึกปัสสาวะไม่หมด

แพทย์อาจเสนอวิธีนี้ในกรณีต่อไปนี้

• ปรับพฤติกรรมและใช้ยาแล้วอาการยังรบกวนมาก
• เกิดผลข้างเคียงจากยา หรือมีเหตุให้ใช้ยาบางชนิดไม่ได้
• ไม่ต้องการใช้ยาระยะยาวและเข้าใจข้อดีข้อจำกัดของหัตถการ
• ต้องการวิธีผ่านท่อปัสสาวะที่ไม่มีแผลผิวหนัง
• ลักษณะและขนาดของต่อมลูกหมากเหมาะกับตำแหน่งที่อุปกรณ์เข้าถึงได้
• ต้องการพิจารณาวิธีที่อาจมีผลต่อการหลั่งน้ำอสุจิน้อยกว่าการผ่าตัดต่อมลูกหมากบางแบบ โดยเข้าใจว่ายังมีความเสี่ยงต่อการเปลี่ยนแปลงการหลั่งหรือสมรรถภาพทางเพศได้

การตัดสินใจไม่ได้ดูจากอายุหรือขนาดต่อมลูกหมากเพียงอย่างเดียว แพทย์จะพิจารณาความรุนแรงของอาการ ปริมาณปัสสาวะค้าง รูปร่างของต่อมลูกหมาก โรคร่วม ยาที่ใช้ ความเสี่ยงจากยาระงับความรู้สึก และเป้าหมายของผู้ป่วยร่วมกัน

ผู้ที่อาจไม่เหมาะหรือควรประเมินเพิ่มเติม

แหล่งอ้างอิงระบุว่าอาจไม่แนะนำวิธีนี้ในผู้ที่มีต่อมลูกหมากขนาดใหญ่มาก โดยยกเกณฑ์มากกว่า 80 กรัมไว้เป็นตัวอย่าง อย่างไรก็ตาม เกณฑ์ที่ใช้จริงขึ้นกับอุปกรณ์ เทคนิค ประสบการณ์ของแพทย์ และการประเมินโครงสร้างต่อมลูกหมากในแต่ละแห่ง Cleveland Clinic

แพทย์อาจชะลอหรือเลือกวิธีอื่นเมื่อมีภาวะต่อไปนี้

• สงสัยหรือยังไม่ได้ประเมินมะเร็งต่อมลูกหมาก
• มีการติดเชื้อทางเดินปัสสาวะที่ยังไม่ได้รักษา
• มีเลือดออกในปัสสาวะโดยยังไม่ทราบสาเหตุ
• ท่อปัสสาวะตีบจนสอดอุปกรณ์ไม่ได้หรือทำได้ยาก
• มีนิ่วในกระเพาะปัสสาวะหรือความผิดปกติอื่นที่ควรรักษาพร้อมกัน
• กระเพาะปัสสาวะบีบตัวอ่อนมากจนการเปิดทางเดินปัสสาวะอาจไม่ช่วยเพียงพอ
• ต่อมลูกหมากมีขนาดหรือรูปร่างที่ไม่เหมาะกับเทคนิค
• ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือดหรือยาต้านเกล็ดเลือดและไม่สามารถปรับยาได้อย่างปลอดภัย
• มีโรคร่วมที่ทำให้ความเสี่ยงของหัตถการสูงกว่าประโยชน์ที่คาดหวัง
• ผู้ที่ใส่หูรูดปัสสาวะเทียม (artificial urinary sphincter) ไม่ควรรับการรักษาด้วย Rezūm ตามข้อห้ามของอุปกรณ์ ส่วนอุปกรณ์ฝังชนิดอื่นหรือประวัติผ่าตัดทางเดินปัสสาวะต้องให้แพทย์ระบบทางเดินปัสสาวะตรวจชนิดและตำแหน่งก่อนพิจารณา พร้อมตรวจสอบกับคู่มืออุปกรณ์รุ่นที่ใช้ในประเทศไทย

ผู้ที่มีอาการไม่มากและยังไม่กระทบคุณภาพชีวิตมักไม่จำเป็นต้องรีบทำหัตถการ สามารถติดตามอาการ ปรับพฤติกรรม หรือใช้ยาก่อนได้ หากไม่มีภาวะแทรกซ้อนที่ต้องรักษาเร่งด่วน

เตรียมตัวก่อนผ่าตัด

ก่อนกำหนดวันทำ แพทย์ต้องยืนยันว่าอาการน่าจะมาจากการอุดกั้นของต่อมลูกหมากจริง การประเมินอาจประกอบด้วยการซักอาการ ตรวจร่างกาย ตรวจปัสสาวะ ตรวจเลือดตามความจำเป็น วัดแรงและปริมาณการไหลของปัสสาวะ ตรวจปริมาณปัสสาวะค้าง และตรวจขนาดหรือรูปร่างต่อมลูกหมากด้วยอัลตราซาวนด์ บางคนอาจต้องส่องกล้องกระเพาะปัสสาวะหรือตรวจเพิ่มเติมตามความเสี่ยง

แจ้งยาและโรคประจำตัวทั้งหมด

นำรายชื่อยา วิตามิน สมุนไพร และอาหารเสริมทั้งหมดไปให้ทีมรักษาดู โดยเฉพาะ

• ยาต้านการแข็งตัวของเลือด
• ยาต้านเกล็ดเลือด
• ยารักษาเบาหวาน รวมถึงยาฉีด
• ยาที่มีผลต่อความดันโลหิต
• ยาที่ใช้รักษาอาการต่อมลูกหมากโต
• สมุนไพรหรืออาหารเสริมที่อาจเพิ่มความเสี่ยงเลือดออก

ยาบางชนิดอาจต้องหยุดหรือปรับก่อนทำ แต่ห้ามหยุดเอง แพทย์ผู้ทำหัตถการหรือวิสัญญีแพทย์จะกำหนดเวลาให้ตามชนิดยา เหตุผลที่ใช้ยา การทำงานของไต และความเสี่ยงต่อเลือดออกหรือลิ่มเลือดของแต่ละคน การหยุดยาผิดเวลาอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อเลือดออก โรคหลอดเลือดสมอง หรือภาวะแทรกซ้อนอื่น

แจ้งแพทย์ด้วยหากเคยแพ้ยา แพ้ยาชา มีปัญหาจากการดมยาสลบ มีภาวะเลือดออกง่าย ใช้เครื่องกระตุ้นหัวใจ มีโรคหัวใจ โรคปอด โรคไต หรือเคยติดเชื้อดื้อยา

การงดน้ำและอาหาร

การงดน้ำและอาหารขึ้นกับว่าจะใช้ยาชาเฉพาะที่ ยาระงับความรู้สึก หรือยาสลบ หากใช้เพียงยาชาเฉพาะที่ บางสถานพยาบาลอาจอนุญาตให้รับประทานอาหารเบาๆ ได้ แต่ถ้ามียาระงับความรู้สึกอาจต้องงดตามเวลาที่ทีมรักษากำหนด

ให้ทำตามคำสั่งจากสถานพยาบาลโดยตรง ไม่ควรใช้คำแนะนำของผู้ป่วยรายอื่น เพราะวิธีระงับความรู้สึกและเวลานัดอาจไม่เหมือนกัน หากเผลอรับประทานอาหารหรือดื่มน้ำในช่วงที่ต้องงด ให้แจ้งเจ้าหน้าที่ก่อนเริ่มหัตถการ

สิ่งที่ควรเตรียมไป

• บัตรประชาชนและเอกสารสิทธิการรักษา
• ผลตรวจและรายงานการรักษาเดิม
• รายชื่อยาและประวัติแพ้ยา
• เสื้อผ้าที่สวมง่ายและไม่รัดแน่น
• ผู้ดูแลหรือผู้พากลับ หากทีมรักษาแนะนำหรือมีการให้ยาที่ทำให้ง่วง
• แผนการเดินทางกลับที่ไม่ต้องขับรถเอง หากได้รับยาระงับความรู้สึก

สอบถามล่วงหน้าว่ามีโอกาสกลับบ้านพร้อมสายสวนหรือไม่ หากมี ควรให้ผู้ดูแลรับฟังวิธีดูแลสายสวน วิธีจัดวางถุงปัสสาวะ และวันนัดถอดสายสวนจากทีมรักษา

ขั้นตอนการผ่าตัด

แม้จะเรียกกันทั่วไปว่าเป็นการผ่าตัด แต่เป็นหัตถการแบบแผลเล็กผ่านท่อปัสสาวะ ขั้นตอนโดยทั่วไปมีดังนี้

• ตรวจยืนยันความพร้อม

ทีมรักษาตรวจชื่อ ประวัติแพ้ยา ยาที่ใช้ ผลตรวจ และยืนยันว่าไม่มีอาการติดเชื้อหรือเหตุที่ควรเลื่อนทำ

• เตรียมการระงับความรู้สึก

ผู้ป่วยอาจได้รับยาชาเฉพาะที่บริเวณท่อปัสสาวะและต่อมลูกหมาก หรือได้รับยาระงับความรู้สึกเพิ่มเติม ขึ้นกับแนวทางของสถานพยาบาล สุขภาพ และความกังวลของผู้ป่วย วิธีนี้มักไม่จำเป็นต้องดมยาสลบ แต่บางกรณีอาจใช้วิธีอื่นตามดุลยพินิจของทีมรักษา Cleveland Clinic

• จัดท่าบนเตียงทำหัตถการ

ผู้ป่วยนอนหงายและวางขาในตำแหน่งที่แพทย์เข้าถึงท่อปัสสาวะได้ บริเวณดังกล่าวจะได้รับการทำความสะอาดเพื่อลดความเสี่ยงติดเชื้อ

• สอดอุปกรณ์ผ่านท่อปัสสาวะ

แพทย์สอดท่อขนาดเล็กผ่านปลายอวัยวะเพศเข้าไปในท่อปัสสาวะ ไม่มีการกรีดผิวหนัง แต่อาจรู้สึกกด แน่น หรือปวดแสบได้แม้ได้รับยาชาแล้ว

• ประเมินตำแหน่งเนื้อเยื่อที่อุดกั้น

แพทย์ดูตำแหน่งต่อมลูกหมากที่ยื่นเข้ามากดท่อปัสสาวะ เพื่อกำหนดจุดที่จะให้ไอน้ำ จำนวนจุดไม่เท่ากันในแต่ละคน เพราะขึ้นกับความยาว รูปร่าง และปริมาณเนื้อเยื่อที่อุดกั้น

• ส่งไอน้ำเข้าเนื้อเยื่อเป้าหมาย

เข็มขนาดเล็กยื่นออกจากปลายอุปกรณ์และปล่อยไอน้ำเข้าไปในเนื้อเยื่อ ความร้อนทำให้เซลล์เป้าหมายเสียสภาพ ขณะทำผู้ป่วยอาจรู้สึกอุ่น ปวดเกร็ง หรือปวดปัสสาวะ ทีมรักษาจะติดตามความรู้สึกและปรับการบรรเทาปวดตามความเหมาะสม

• นำอุปกรณ์ออกและประเมินการปัสสาวะ

เมื่อรักษาครบตำแหน่ง แพทย์นำอุปกรณ์ออก ตรวจเลือดออกและประเมินว่าควรใส่สายสวนปัสสาวะหรือไม่

• ใส่สายสวนเมื่อจำเป็น

หลังทำเนื้อเยื่อต่อมลูกหมากมักบวม ทำให้ทางเดินปัสสาวะแคบลงชั่วคราว ผู้ป่วยจำนวนมากจึงกลับบ้านพร้อมสายสวนและถุงรองรับปัสสาวะ โดยนัดกลับมาถอดเมื่ออาการบวมลดลง

หลังทำ ทีมรักษาจะสังเกตอาการ ตรวจปริมาณและสีของปัสสาวะ รวมถึงประเมินความปวด เวียนศีรษะ คลื่นไส้ หรือผลจากยาระงับความรู้สึก หากอาการคงที่มักกลับบ้านได้ในวันเดียว แต่แนวทางในประเทศไทยอาจต่างกันตามสถานพยาบาลและสุขภาพของผู้ป่วย

ใช้เวลานานแค่ไหน

ตัวหัตถการมักใช้เวลาประมาณ 20-45 นาที ขึ้นกับขนาดและรูปร่างของต่อมลูกหมาก จำนวนตำแหน่งที่รักษา การใส่สายสวน และเทคนิคของแพทย์ แหล่งอ้างอิงหนึ่งระบุเวลาประมาณ 30 นาที แต่เวลาจริงอาจสั้นหรือยาวกว่านี้ Cleveland Clinic

เวลาที่อยู่ในสถานพยาบาลจะนานกว่าตัวหัตถการ เพราะรวมการลงทะเบียน เตรียมตัว ให้ยาชาหรือยาระงับความรู้สึก พักสังเกตอาการ และสอนดูแลสายสวน แหล่งอ้างอิงจากต่างประเทศแนะนำให้เผื่อเวลานัดโดยรวมประมาณ 1-2 ชั่วโมง แต่ไม่ควรใช้ช่วงเวลานี้เป็นข้อกำหนดของทุกแห่ง Stanford Health Care

วิธีระงับความรู้สึกอาจเป็นยาชาเฉพาะที่ร่วมกับยาแก้ปวดหรือยาที่ช่วยให้ผ่อนคลาย บางคนอาจต้องใช้ยาระงับความรู้สึกในระดับลึกขึ้น การเลือกวิธีขึ้นกับความทนต่อความเจ็บปวด โรคร่วม ความซับซ้อน และระบบของสถานพยาบาล

โดยทั่วไปเป็นหัตถการแบบกลับบ้านได้ในวันเดียว อย่างไรก็ตาม ผู้ที่มีเลือดออก ปัสสาวะไม่ระบายผ่านสายสวน มีอาการจากยา หรือมีโรคร่วมที่ต้องเฝ้าระวัง อาจต้องสังเกตอาการนานขึ้นหรือพักรักษาตัวตามความเหมาะสม

พักฟื้นนานแค่ไหน

ส่วนใหญ่กลับไปทำกิจวัตรเบาๆ ได้ภายในไม่กี่วัน แต่ช่วงพักฟื้นขึ้นกับอาการบวม การมีสายสวน ลักษณะงาน และสุขภาพโดยรวม การปัสสาวะมักไม่ได้ดีขึ้นทันที เพราะร่างกายต้องใช้เวลาค่อยๆ กำจัดเนื้อเยื่อที่ได้รับการรักษา

การกลับไปทำงาน

งานนั่งโต๊ะหรืองานเบาอาจกลับไปทำได้ภายในไม่กี่วัน หากควบคุมอาการปวดได้ ไม่มีเลือดออกมาก และจัดการสายสวนได้ งานที่ต้องยกของหนัก วิ่ง ปั่นจักรยาน ขับรถเป็นเวลานาน หรือใช้แรงมากมักต้องรอนานกว่า แพทย์จะกำหนดตามการฟื้นตัวและลักษณะงาน

หากยังมีสายสวน การทำงานอาจไม่สะดวกและมีความเสี่ยงที่สายจะถูกดึงหรือพับงอ ควรหารือเรื่องวันกลับไปทำงานก่อนออกจากสถานพยาบาล

การออกกำลังกายและเพศสัมพันธ์

แหล่งอ้างอิงแนะนำให้หลีกเลี่ยงการวิ่ง ยกของหนัก ปั่นจักรยาน และกิจกรรมหนักในช่วงหลายสัปดาห์แรก รวมถึงงดกิจกรรมทางเพศในช่วงแรกเพื่อให้บริเวณที่รักษาฟื้นตัว Cleveland Clinic ระยะเวลาที่เหมาะสมของแต่ละคนขึ้นกับเลือดออก อาการปวด การมีสายสวน และคำแนะนำของแพทย์

อย่าเร่งกลับไปทำกิจกรรมเพียงเพราะไม่มีแผลภายนอก เนื้อเยื่อภายในยังบวมและกำลังฟื้นตัว หากกิจกรรมทำให้เลือดออกหรือปวดมากขึ้น ให้หยุดและติดต่อทีมรักษา

อาการอาจแย่ลงก่อนดีขึ้น

ในช่วงหลายสัปดาห์แรก การอักเสบและบวมอาจทำให้ปัสสาวะถี่ แสบ ปวดเร่งด่วน หรือไหลอ่อนลง อาการลักษณะนี้อาจเป็นส่วนหนึ่งของการฟื้นตัว แต่ต้องแยกจากการติดเชื้อ สายสวนอุดตัน หรือปัสสาวะคั่ง หากอาการรุนแรงขึ้น มีไข้ หรือปัสสาวะไม่ออก ควรได้รับการประเมินทันที

ความเสี่ยงและภาวะแทรกซ้อน

อาการข้างเคียงส่วนใหญ่มักเกิดในช่วงแรกและค่อยๆ ลดลง แต่ไม่มีหัตถการใดปราศจากความเสี่ยง ความเสี่ยงของแต่ละคนขึ้นกับขนาดต่อมลูกหมาก โรคร่วม การใช้ยาที่มีผลต่อเลือดออก การมีสายสวน และความผิดปกติเดิมของทางเดินปัสสาวะ

อาการที่พบได้หลังทำ

• ปวดหรือแสบขณะปัสสาวะ
• ปัสสาวะบ่อยหรือปวดปัสสาวะเร่งด่วน
• ปัสสาวะลำบากขึ้นชั่วคราวจากอาการบวม
• เลือดปนในปัสสาวะ
• เลือดปนในน้ำอสุจิ
• ปวดบริเวณท่อปัสสาวะ อุ้งเชิงกราน หรือฝีเย็บ
• ปวดเกร็งกระเพาะปัสสาวะจากสายสวน
• ปัสสาวะรั่วรอบสายสวน

แหล่งอ้างอิงระบุว่าอาการปัสสาวะถี่ เร่งด่วน หรือแสบเล็กน้อยอาจดำเนินอยู่ประมาณ 1-2 สัปดาห์ แต่ระยะเวลาจริงขึ้นกับการบวม การติดเชื้อ และการตอบสนองของแต่ละคน Stanford Health Care

ภาวะแทรกซ้อนที่ต้องรักษาเพิ่มเติม

• ปัสสาวะไม่ออกหลังถอดสายสวนและต้องใส่สายสวนใหม่
• การติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ ต่อมลูกหมาก หรือกระแสเลือด
• เลือดออกมากหรือลิ่มเลือดอุดกั้นทางเดินปัสสาวะ
• สายสวนอุดตัน หลุด หรือระบายปัสสาวะไม่ได้
• ท่อปัสสาวะตีบจากพังผืด
• คอกระเพาะปัสสาวะตีบ
• เนื้อเยื่อที่ตายหลุดออกมาและอุดกั้นทางเดินปัสสาวะ
• นิ่วในกระเพาะปัสสาวะ
• อาการปัสสาวะไม่ดีขึ้นหรือกลับมาเป็นซ้ำ
• ต้องทำหัตถการหรือผ่าตัดเพิ่มเติม

มีรายงานผู้ป่วยเฉพาะรายเกี่ยวกับเนื้อเยื่อตายหลุดค้างร่วมกับการติดเชื้อหลังรักษา ซึ่งต้องนำเนื้อเยื่อออกด้วยการส่องกล้อง รายงานดังกล่าวแสดงว่าภาวะแทรกซ้อนรุนแรงสามารถเกิดขึ้นได้ แม้จะไม่ใช่อาการตามปกติหลังทำ PMC

ผลต่อการหลั่งและสมรรถภาพทางเพศ

วิธีนี้มีจุดมุ่งหมายเพื่อลดการรบกวนโครงสร้างที่เกี่ยวข้องกับการหลั่งเมื่อเทียบกับการผ่าตัดต่อมลูกหมากบางชนิด แต่ไม่อาจรับประกันว่าจะไม่มีผลต่อเรื่องเพศ ความเสี่ยงที่เป็นไปได้ ได้แก่

• ปวดหรือไม่สบายขณะหลั่ง
• มีเลือดปนในน้ำอสุจิชั่วคราว
• ปริมาณน้ำอสุจิเปลี่ยนไป
• น้ำอสุจิออกน้อยหรือไม่ออก
• การแข็งตัวหรือความรู้สึกทางเพศเปลี่ยนแปลง

หากการมีบุตร การหลั่ง หรือสมรรถภาพทางเพศเป็นเรื่องสำคัญ ควรบอกแพทย์ก่อนเลือกวิธีรักษา เพื่อเปรียบเทียบกับยาและการผ่าตัดแบบอื่นอย่างตรงไปตรงมา

สัญญาณที่ต้องกลับไปพบแพทย์ทันที

ติดต่อสถานพยาบาลหรือไปห้องฉุกเฉินทันทีเมื่อมีอาการต่อไปนี้

• ปัสสาวะไม่ออก หรือถุงปัสสาวะไม่มีปัสสาวะไหลทั้งที่รู้สึกปวดแน่นท้องน้อย
• มีไข้ หนาวสั่น ซึม หรือรู้สึกป่วยลงอย่างรวดเร็ว
• ปวดท้องน้อย อุ้งเชิงกราน หรืออวัยวะเพศรุนแรงขึ้น
• ปัสสาวะเป็นเลือดมาก สีแดงเข้มต่อเนื่อง หรือมีลิ่มเลือดจำนวนมาก
• เลือดออกจากท่อปัสสาวะไม่หยุด
• สายสวนหลุด ถูกดึงออก พับงอ หรือมีปัสสาวะรั่วรอบสายมากร่วมกับปวดแน่น
• ปัสสาวะขุ่น มีกลิ่นผิดปกติ และมีไข้หรืออาการปวดร่วมด้วย
• เวียนศีรษะมาก เป็นลม หายใจลำบาก เจ็บหน้าอก หรือมีอาการแพ้ยา
• ลูกอัณฑะบวม แดง หรือปวดมาก
• อาการปัสสาวะแย่ลงต่อเนื่องแทนที่จะค่อยๆ ดีขึ้น

หากไม่แน่ใจว่าอาการเกิดจากการฟื้นตัวตามปกติหรือเป็นภาวะแทรกซ้อน ให้ติดต่อทีมที่ทำหัตถการ โดยเฉพาะเมื่อมีไข้ ปัสสาวะไม่ออก หรือเลือดออกมาก เพราะอาการเหล่านี้ไม่ควรรอถึงวันนัดตามปกติ

ทางเลือกอื่น

การรักษาด้วยไอน้ำไม่ใช่คำตอบเดียว และผู้ที่อาการไม่มากอาจยังไม่ต้องทำหัตถการ ทางเลือกควรพิจารณาตามความรุนแรงของอาการ ขนาดและรูปร่างต่อมลูกหมาก ภาวะแทรกซ้อน ความต้องการรักษาการหลั่ง และโรคร่วม

เฝ้าระวังและปรับพฤติกรรม

เหมาะกับผู้ที่อาการเล็กน้อยและยังไม่มีภาวะแทรกซ้อน แนวทางทั่วไปอาจรวมถึง

• ลดการดื่มน้ำมากก่อนนอนหรือก่อนเดินทาง
• ลดแอลกอฮอล์และคาเฟอีน หากทำให้ปัสสาวะถี่หรือเร่งด่วน
• ไม่กลั้นปัสสาวะนาน
• ลองปัสสาวะซ้ำหลังครั้งแรกเพื่อช่วยลดปัสสาวะค้าง
• ทบทวนยาที่อาจทำให้ปัสสาวะลำบากกับแพทย์
• ป้องกันท้องผูกและรักษาการเคลื่อนไหวร่างกายตามสมควร

การปรับพฤติกรรมไม่ได้ทำให้ต่อมลูกหมากเล็กลงเสมอไป แต่ช่วยลดอาการในบางคน ต้องติดตามหากอาการเปลี่ยนหรือมีปัสสาวะค้างมากขึ้น

ยารักษาต่อมลูกหมากโต

ยาบางกลุ่มช่วยคลายกล้ามเนื้อบริเวณต่อมลูกหมากและคอกระเพาะปัสสาวะ ทำให้ปัสสาวะไหลสะดวกขึ้น ยาอีกกลุ่มช่วยลดขนาดต่อมลูกหมากเมื่อใช้ต่อเนื่อง และบางกรณีอาจใช้ยาร่วมกัน

ยาอาจเหมาะเมื่ออาการยังควบคุมได้และยังไม่มีข้อบ่งชี้เร่งด่วนในการผ่าตัด ข้อจำกัดคืออาจต้องใช้ต่อเนื่อง มีผลข้างเคียง และไม่ได้ช่วยทุกคน แพทย์จะเลือกตามความดันโลหิต ขนาดต่อมลูกหมาก อาการทางเพศ และยาชนิดอื่นที่ใช้อยู่

หัตถการหรือการผ่าตัดแบบอื่น

แต่ละวิธีมีความแตกต่างเรื่องการดมยาสลบ เลือดออก ระยะใส่สายสวน ระยะพักฟื้น โอกาสรักษาซ้ำ และผลต่อการหลั่ง ไม่มีวิธีใดดีที่สุดสำหรับทุกคน การเลือกควรอาศัยผลตรวจและสิ่งที่ผู้ป่วยให้ความสำคัญ

หากมีปัสสาวะคั่งซ้ำ ไตทำงานแย่ลงจากการอุดกั้น ติดเชื้อซ้ำ นิ่วในกระเพาะปัสสาวะ หรือเลือดออกจากต่อมลูกหมาก ภาวะเหล่านี้อาจทำให้แพทย์แนะนำการรักษาที่แก้การอุดกั้นได้มากกว่าการเฝ้าระวังหรือใช้ยาเพียงอย่างเดียว

สิทธิการรักษา

การครอบคลุมค่าตรวจและหัตถการขึ้นกับสิทธิ โรงพยาบาลตามสิทธิ ข้อบ่งชี้ทางการแพทย์ และรายการรักษาที่กองทุนหรือกรมธรรม์อนุมัติ การที่แพทย์เห็นว่าวิธีนี้ทำได้ ไม่ได้แปลว่าสิทธิทุกประเภทจะครอบคลุมวิธีเฉพาะนี้

ประกันสังคม

เริ่มสอบถามจากโรงพยาบาลตามสิทธิว่ามีบริการนี้หรือไม่ และต้องให้แพทย์ระบบทางเดินปัสสาวะประเมินก่อนหรือไม่ หากโรงพยาบาลไม่มีเทคนิคดังกล่าว อาจพิจารณาวิธีมาตรฐานอื่นหรือการส่งต่อตามเงื่อนไขของระบบ

คำถามที่ควรถามคือ

• หัตถการนี้อยู่ในสิทธิหรือเป็นรายการที่ต้องขออนุมัติหรือไม่
• ต้องมีข้อบ่งชี้หรือผลตรวจใดประกอบ
• หากไม่มีบริการ มีแนวทางส่งต่อหรือทางเลือกใด
• ค่าตรวจ อุปกรณ์ สายสวน และการติดตามหลังทำรวมอยู่ในสิทธิหรือไม่

บัตรทอง

ติดต่อหน่วยบริการประจำเพื่อรับการประเมินและส่งต่อตามระบบ การรักษาต่อมลูกหมากโตที่มีข้อบ่งชี้ทางการแพทย์อาจอยู่ในขอบเขตบริการ แต่การเข้าถึงเทคนิคไอน้ำขึ้นกับความพร้อมและหลักเกณฑ์ของหน่วยบริการ ไม่ควรนัดทำนอกระบบก่อนตรวจสอบสิทธิ เพราะอาจเบิกย้อนหลังไม่ได้

ประกันสุขภาพเอกชน

บริษัทประกันอาจพิจารณาว่าเป็นการรักษาที่จำเป็นทางการแพทย์ เป็นหัตถการผู้ป่วยนอกหรือผู้ป่วยใน และมีระยะรอคอยหรือข้อยกเว้นโรคเดิมหรือไม่ ควรขอเอกสารประเมินจากแพทย์และยื่นขออนุมัติก่อนทำ

ตรวจสอบให้ชัดว่าแผนครอบคลุม

• ค่าตรวจและการประเมินก่อนทำ
• ค่าอุปกรณ์เฉพาะของหัตถการ
• ค่ายาชาหรือวิสัญญี
• ค่าสายสวนและการถอดสายสวน
• การรักษาภาวะแทรกซ้อน
• การติดตามหลังทำ
• การนอนโรงพยาบาลหากต้องเฝ้าระวังเพิ่มเติม

หากต้องชำระเอง ควรถามสถานพยาบาลว่ารายการที่แจ้งรวมค่าตรวจ ยาระงับความรู้สึก อุปกรณ์ สายสวน การติดตาม และการจัดการกรณีต้องนอนสังเกตอาการหรือไม่

จ่ายเอง ส่วนร่วมจ่าย หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน

หากต้องจ่ายค่ารักษาเองทั้งหมด หรือจ่ายบางส่วน เช่น ส่วนร่วมจ่าย (Co-payment) ตามเงื่อนไขกรมธรรม์ หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน ควรขอใบประเมินค่าใช้จ่ายจากโรงพยาบาลก่อนตัดสินใจ และถามให้ชัดว่ารวมค่าแพทย์ ค่าห้อง ค่าอุปกรณ์ และการตรวจติดตามหลังผ่าตัดหรือไม่ ทางเลือกหนึ่งสำหรับการชำระคือการผ่อน เช่น บริการผ่อน 0% ผ่านบัตรเครดิตนานสูงสุด 10 เดือนของ HDcare

คำถามที่พบบ่อย

รักษาต่อมลูกหมากด้วยไอน้ำเจ็บไหม

ระหว่างทำมักได้รับยาชาหรือยาระงับความรู้สึกเพื่อลดความเจ็บ แต่ยังอาจรู้สึกกด แน่น ร้อน หรือปวดปัสสาวะได้ หลังทำอาการแสบขณะปัสสาวะและปวดเกร็งจากสายสวนพบได้ในช่วงแรก หากปวดมากขึ้นเรื่อยๆ หรือยาแก้ปวดที่แพทย์ให้ควบคุมไม่ได้ ควรติดต่อทีมรักษา

ต้องดมยาสลบหรือไม่

ส่วนใหญ่อาจทำได้โดยใช้ยาชาเฉพาะที่ร่วมกับยาแก้ปวดหรือยาช่วยผ่อนคลาย จึงไม่จำเป็นต้องดมยาสลบทุกคน วิธีที่ใช้จริงขึ้นกับสุขภาพ ความกังวล ความซับซ้อน และแนวทางของสถานพยาบาล

ต้องใส่สายสวนปัสสาวะกี่วัน

มักต้องใส่สายสวนไว้หลายวันจนกว่าอาการบวมจะลดลง แต่ระยะเวลาไม่เท่ากันในแต่ละคน แพทย์กำหนดจากขนาดต่อมลูกหมาก ปริมาณปัสสาวะค้าง การปัสสาวะก่อนทำ และอาการหลังทำ บางคนอาจต้องใส่นานขึ้นหรือใส่ใหม่หากถอดแล้วปัสสาวะไม่ออก

หลังทำจะปัสสาวะดีขึ้นทันทีไหม

มักไม่ดีขึ้นทันที เพราะต่อมลูกหมากจะบวมในช่วงแรกและร่างกายต้องใช้เวลาหลายสัปดาห์ในการกำจัดเนื้อเยื่อ อาการอาจแย่ลงชั่วคราวก่อนเริ่มดีขึ้น และผลที่ชัดขึ้นอาจใช้เวลาราว 1-3 เดือนตามการตอบสนองของแต่ละคน

ต่อมลูกหมากจะกลับมาโตอีกไหม

อาการสามารถกลับมาได้ เพราะหัตถการลดเนื้อเยื่อส่วนที่อุดกั้นแต่ไม่ได้หยุดการเปลี่ยนแปลงของต่อมลูกหมากตลอดชีวิต บางคนอาจกลับมาใช้ยา ต้องทำซ้ำ หรือเปลี่ยนเป็นการรักษาแบบอื่น การติดตามอาการและปริมาณปัสสาวะค้างจึงยังสำคัญ

วิธีนี้รักษามะเร็งต่อมลูกหมากได้ไหม

ไม่ได้ วิธีนี้ใช้บรรเทาการอุดกั้นจากต่อมลูกหมากโตชนิดไม่ร้ายและไม่ใช่การรักษามะเร็ง หากผลตรวจหรืออาการทำให้สงสัยมะเร็ง แพทย์ต้องประเมินเพิ่มเติมและวางแผนรักษาอีกแบบหนึ่ง

หลังทำยังต้องกินยาต่อมลูกหมากหรือไม่

บางคนยังต้องใช้ยาต่อในช่วงแรกหรือระยะยาว ขึ้นกับอาการและการตอบสนอง อย่าหยุดยาเองหลังทำ แพทย์จะเป็นผู้กำหนดว่าจะลดหรือหยุดยาเมื่อใดจากอาการ การไหลของปัสสาวะ และปริมาณปัสสาวะค้าง

รักษาด้วยไอน้ำมีผลต่อการแข็งตัวหรือการหลั่งไหม

มีโอกาสเกิดการเปลี่ยนแปลงได้ แม้วิธีนี้จะมุ่งลดผลกระทบต่อการทำงานทางเพศเมื่อเทียบกับการผ่าตัดบางชนิด อาจเกิดปวดขณะหลั่ง เลือดปนในน้ำอสุจิ ปริมาณน้ำอสุจิลดลง หรือการแข็งตัวเปลี่ยนไป จึงควรหารือก่อนทำหากเรื่องเพศหรือการมีบุตรเป็นสิ่งสำคัญ

หลังทำขับรถกลับเองได้ไหม

ไม่ควรขับรถเองหากได้รับยาที่ทำให้ง่วง เวียนศีรษะ หรือการตอบสนองช้าลง แม้ใช้ยาชาเฉพาะที่ก็ควรถามทีมรักษาล่วงหน้า เพราะการมีสายสวนและอาการไม่สบายอาจทำให้ขับรถไม่ปลอดภัย

เมื่อไรกลับไปทำงานได้

งานเบามักกลับไปทำได้ภายในไม่กี่วันเมื่ออาการคงที่ แต่งานใช้แรงหรือยกของหนักอาจต้องรอหลายสัปดาห์ ระยะจริงขึ้นกับเลือดออก ความปวด การมีสายสวน และลักษณะงาน แพทย์ควรกำหนดให้เป็นรายบุคคล

ปัสสาวะเป็นเลือดหลังทำปกติไหม

เลือดปนเล็กน้อยอาจพบได้ในช่วงพักฟื้นและอาจเกิดเป็นๆ หายๆ แต่หากปัสสาวะเป็นสีแดงเข้มต่อเนื่อง มีลิ่มเลือดมาก ปัสสาวะไม่ออก เวียนศีรษะ หรือเลือดออกเพิ่มขึ้น ควรกลับไปพบแพทย์ทันที

ถ้าต่อมลูกหมากใหญ่มากยังทำได้ไหม

อาจไม่เหมาะในผู้ที่ต่อมลูกหมากใหญ่มากหรือมีรูปร่างที่อุปกรณ์เข้าถึงได้ไม่ดี แพทย์ต้องประเมินขนาดและโครงสร้างก่อน และอาจแนะนำการผ่าตัดผ่านท่อปัสสาวะ เลเซอร์ หรือวิธีนำเนื้อเยื่อออกที่เหมาะกับต่อมลูกหมากขนาดใหญ่มากกว่า

วิธีนี้เหมาะกับทุกคนที่ปัสสาวะบ่อยหรือไม่

ไม่เหมาะกับทุกคน เพราะปัสสาวะบ่อยอาจเกิดจากกระเพาะปัสสาวะไวเกิน เบาหวาน การติดเชื้อ นิ่ว ยาบางชนิด หรือโรคทางระบบประสาท หากอาการไม่ได้เกิดจากการอุดกั้นของต่อมลูกหมาก การลดเนื้อเยื่อต่อมลูกหมากอาจไม่ช่วยตามที่คาดหวัง

ต้องติดตามหลังทำหรือไม่

ต้องติดตามเพื่อตรวจการปัสสาวะ ถอดหรือประเมินสายสวน เฝ้าระวังการติดเชื้อ และดูว่าอาการดีขึ้นตามลำดับหรือไม่ หากอาการยังรบกวนหลังผ่านช่วงฟื้นตัว แพทย์อาจตรวจแรงปัสสาวะ ปัสสาวะค้าง หรือหาสาเหตุอื่นเพิ่มเติม

ข้อมูลอ้างอิง

• Cleveland Clinic: Rezūm Water Vapor Therapy: Procedure & Results — เกี่ยวกับ Rezum therapy — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
• Stanford Health Care: Risks — เกี่ยวกับ Rezum therapy — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
• PubMed Central (U.S. National Library of Medicine): Emphysematous sloughed floating ball after prostate water ... - PMC — เกี่ยวกับ Rezum therapy — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำวินิจฉัยหรือคำแนะนำจากแพทย์ได้

หากมีอาการผิดปกติหลังผ่าตัด ควรติดต่อแพทย์หรือโรงพยาบาลทันที