ผ่าตัดมะเร็งต่อมลูกหมาก

ผ่าตัดมะเร็งต่อมลูกหมาก (Prostate-cancer surgery) คือการนำต่อมลูกหมากทั้งหมด ถุงน้ำเชื้อ และบางครั้งต่อมน้ำเหลืองใกล้เคียงออก เพื่อรักษามะเร็งที่ยังจำกัดอยู่ในบริเวณต่อมลูกหมากเป็นหลัก การตัดสินใจไม่ได้ดูแค่ว่าพบมะเร็งหรือไม่ แต่ต้องชั่งระยะและความรุนแรงของโรค อายุ สุขภาพโดยรวม ตลอดจนผลที่อาจเกิดกับการกลั้นปัสสาวะและการแข็งตัวของอวัยวะเพศ

ผ่าตัดมะเร็งต่อมลูกหมาก คืออะไร

ต่อมลูกหมากเป็นอวัยวะในระบบสืบพันธุ์ อยู่ใต้กระเพาะปัสสาวะและล้อมรอบท่อปัสสาวะ หน้าที่ส่วนหนึ่งคือสร้างของเหลวที่เป็นองค์ประกอบของน้ำอสุจิ เมื่อตัดต่อมลูกหมากออก ศัลยแพทย์ต้องต่อคอกระเพาะปัสสาวะเข้ากับท่อปัสสาวะใหม่ เพื่อให้ปัสสาวะไหลออกจากร่างกายได้

การผ่าตัดที่ใช้เพื่อมุ่งกำจัดมะเร็งเรียกว่า การตัดต่อมลูกหมากแบบถอนราก ศัลยแพทย์จะนำต่อมลูกหมากทั้งหมด ถุงน้ำเชื้อ และเนื้อเยื่อรอบข้างบางส่วนออก หากประเมินว่ามีความเสี่ยงที่เซลล์มะเร็งจะอยู่ในต่อมน้ำเหลือง อาจเลาะต่อมน้ำเหลืองในอุ้งเชิงกรานส่งตรวจด้วย (American Cancer Society)

การผ่าตัดทำได้หลายแนวทาง ได้แก่

แผลที่เล็กกว่าอาจช่วยลดการเสียเลือด ความเจ็บ และระยะพักฟื้นเมื่อเทียบกับการผ่าตัดเปิดในผู้ป่วยบางราย แต่ไม่ได้หมายความว่าควบคุมมะเร็งหรือรักษาการแข็งตัวได้ดีกว่าในทุกคน ผลลัพธ์ขึ้นกับลักษณะมะเร็ง กายวิภาค สุขภาพเดิม และประสบการณ์ของทีมผ่าตัด

อีกคำที่อาจได้ยินคือ การผ่าตัดเก็บเส้นประสาท หมายถึงการพยายามรักษามัดเส้นประสาทที่ควบคุมการแข็งตัวซึ่งอยู่ชิดต่อมลูกหมากไว้หนึ่งหรือสองข้าง วิธีนี้ทำได้เมื่อการเก็บเส้นประสาทไม่ลดความปลอดภัยด้านมะเร็ง หากก้อนอยู่ชิดหรือลุกลามเข้าใกล้เส้นประสาท ศัลยแพทย์อาจจำเป็นต้องตัดออกบางส่วนหรือทั้งหมด

การตัดต่อมลูกหมากบางส่วนเพื่อแก้ปัสสาวะอุดกั้นไม่ใช่การรักษามะเร็งแบบถอนราก หัตถการผ่านท่อปัสสาวะอาจช่วยเปิดทางเดินปัสสาวะในผู้ที่มีอาการอุดตัน แต่ยังมีเนื้อต่อมลูกหมากและเซลล์มะเร็งเหลืออยู่ จึงมีเป้าหมายต่างจากการนำต่อมลูกหมากทั้งหมดออก

ใครควรทำ / ใครไม่ควรทำ

ผู้ที่อาจเหมาะกับการผ่าตัดมักเป็นผู้ที่มะเร็งยังอยู่ภายในต่อมลูกหมาก หรืออยู่เฉพาะบริเวณใกล้เคียงและยังสามารถตัดออกได้ การประเมินต้องดูผลชิ้นเนื้อ ระดับสารบ่งชี้มะเร็งต่อมลูกหมาก ภาพถ่ายทางรังสี ระยะโรค ระดับความรุนแรงของเซลล์ และสุขภาพโดยรวมร่วมกัน

ผู้ที่อาจได้ประโยชน์จากการผ่าตัด

• มะเร็งยังไม่พบการแพร่ไปอวัยวะไกล และมีเป้าหมายรักษาเพื่อควบคุมโรคระยะยาว
• สุขภาพโดยรวมรับการผ่าตัดใหญ่และการดมยาสลบได้
• มีอายุคาดหมายมากพอที่จะได้รับประโยชน์จากการรักษามะเร็งระยะยาว
• ยอมรับผลข้างเคียงที่อาจเกิดกับการกลั้นปัสสาวะ การแข็งตัว และภาวะไม่มีน้ำอสุจิได้
• ต้องการรักษาด้วยการผ่าตัดหลังได้เปรียบเทียบกับการฉายรังสีและการติดตามโรคแล้ว

ข้อดีด้านข้อมูลคือ หลังนำอวัยวะออก พยาธิแพทย์สามารถตรวจขอบชิ้นเนื้อ การลุกลามออกนอกต่อม และต่อมน้ำเหลืองได้ละเอียด ข้อมูลนี้ช่วยกำหนดว่าต้องติดตามหรือรักษาเพิ่มเติมหรือไม่ อย่างไรก็ตาม ผลชิ้นเนื้อหลังผ่าตัดอาจพบความเสี่ยงมากกว่าที่ประเมินไว้ก่อนผ่าตัดได้

ผู้ที่อาจไม่เหมาะ หรือควรพิจารณาวิธีอื่นก่อน

• มะเร็งความเสี่ยงต่ำ โตช้า และไม่มีอาการ โดยเฉพาะเมื่อการติดตามอย่างใกล้ชิดให้สมดุลระหว่างการควบคุมโรคกับคุณภาพชีวิตที่ดีกว่า
• มะเร็งแพร่กระจายไปอวัยวะไกลแล้ว ซึ่งมักต้องใช้ยาฮอร์โมน ยาออกฤทธิ์ทั่วร่างกาย หรือรังสีรักษาเป็นหลัก การผ่าตัดต่อมลูกหมากไม่สามารถกำจัดโรคที่อยู่นอกบริเวณผ่าตัดได้
• มีโรคหัวใจ โรคปอด ภาวะเลือดออกง่าย หรือสุขภาพอื่นที่ทำให้ความเสี่ยงจากการผ่าตัดและดมยาสลบสูงกว่าประโยชน์
• เคยฉายรังสีหรือผ่าตัดอุ้งเชิงกรานมาก่อน ซึ่งอาจทำให้เกิดพังผืดและเพิ่มความซับซ้อน แม้ไม่ได้แปลว่าผ่าตัดไม่ได้เสมอไป
• มีอายุหรือโรคร่วมที่ทำให้มะเร็งชนิดโตช้าไม่น่าก่อปัญหาในช่วงชีวิตที่เหลือ การเฝ้าดูอาการอาจเหมาะกว่า

การตัดสินใจควรเกิดหลังทราบ “กลุ่มความเสี่ยง” ของมะเร็ง ไม่ใช่ดูค่าตรวจเพียงค่าเดียว ควรถามแพทย์ว่า หากไม่ผ่าตัดตอนนี้ โรคมีแนวโน้มอย่างไร และทางเลือกอื่นให้โอกาสควบคุมโรคใกล้เคียงกันหรือไม่

เตรียมตัวก่อนผ่าตัด

การเตรียมเริ่มจากยืนยันขอบเขตโรคและประเมินความพร้อมของร่างกาย ทีมรักษาอาจทบทวนผลชิ้นเนื้อ ตรวจเลือด ตรวจปัสสาวะ ประเมินหัวใจหรือปอด และตรวจภาพเพิ่มเติมตามความเสี่ยง ไม่ใช่ทุกคนต้องตรวจเหมือนกัน

แจ้งยาและโรคประจำตัวให้ครบ

นำรายชื่อยาทั้งหมดไปพบทีมผ่าตัด รวมถึงยาที่ซื้อเอง วิตามิน สมุนไพร และอาหารเสริม โดยเฉพาะ

• ยาต้านการแข็งตัวของเลือดและยาต้านเกล็ดเลือด
• ยาเบาหวาน รวมถึงยาฉีด
• ยาแก้ปวดบางกลุ่มที่เพิ่มความเสี่ยงเลือดออก
• สมุนไพรหรืออาหารเสริมที่อาจกระทบการแข็งตัวของเลือด
• ประวัติแพ้ยา แพ้อาหาร แพ้วัสดุ หรือเคยมีปัญหาจากการดมยาสลบ

ยาบางชนิดต้องหยุด ปรับ หรือเปลี่ยนชั่วคราว แต่ อย่าหยุดยาเอง ศัลยแพทย์หรือวิสัญญีแพทย์จะระบุเวลาเป็นรายบุคคล โดยชั่งความเสี่ยงเลือดออกกับความเสี่ยงลิ่มเลือด หลอดเลือดสมอง หรือโรคหัวใจกำเริบ

งดอาหารและเครื่องดื่มตามคำสั่ง

โรงพยาบาลจะบอกช่วงเวลางดอาหาร น้ำ และเครื่องดื่มให้ชัดเจนตามเวลาผ่าตัดและแนวทางดมยาสลบ ยาบางตัวอาจให้รับประทานกับน้ำเล็กน้อยในเช้าวันผ่าตัด แต่ต้องเป็นยาที่ทีมรักษาระบุเท่านั้น บางกรณีอาจมีการเตรียมลำไส้ ขึ้นกับวิธีผ่าตัดและแนวทางของทีม (Mayo Clinic)

เตรียมเรื่องการกลั้นปัสสาวะและเพศสัมพันธ์

ก่อนผ่าตัดควรบอกระดับการกลั้นปัสสาวะและสมรรถภาพทางเพศเดิมอย่างตรงไปตรงมา เพราะเป็นข้อมูลตั้งต้นสำหรับประเมินการฟื้นตัว แพทย์อาจแนะนำให้ฝึกกล้ามเนื้ออุ้งเชิงกราน โดยต้องเรียนวิธีเกร็งให้ถูกมัดกล้ามเนื้อ

หลังตัดต่อมลูกหมากและถุงน้ำเชื้อจะไม่มีน้ำอสุจิออกขณะถึงจุดสุดยอด และไม่สามารถมีบุตรด้วยวิธีธรรมชาติ หากยังต้องการมีบุตร ควรปรึกษาเรื่องเก็บอสุจิก่อนรักษา เพราะผลด้านการเจริญพันธุ์เกิดขึ้นถาวร

ของที่ควรนำไป

• บัตรประจำตัว เอกสารสิทธิ และเอกสารอนุมัติจากประกันถ้ามี
• ผลตรวจ ภาพถ่ายทางรังสี และรายงานชิ้นเนื้อที่อยู่นอกระบบโรงพยาบาล
• รายชื่อยา ขนาดที่ใช้อยู่ และประวัติแพ้ยา
• เสื้อผ้าหลวม รองเท้าไม่ลื่น และอุปกรณ์ช่วยเดินถ้าใช้อยู่
• ชื่อและเบอร์ติดต่อผู้ดูแลที่จะรับฟังคำแนะนำและพากลับบ้าน

ควรจัดคนช่วยในช่วงแรก เพราะคุณอาจกลับบ้านพร้อมสายสวนปัสสาวะและยังไม่ควรขับรถ ยกของหนัก หรือทำงานที่ใช้แรง

ขั้นตอนการผ่าตัด

รายละเอียดต่างกันตามวิธีผ่าตัด แต่ลำดับหลักมักเป็นดังนี้

• ตรวจยืนยันตัวและแผนรักษา

ทีมจะทบทวนโรคประจำตัว ยา การแพ้ยา ระยะโรค และวิธีผ่าตัด คุณควรถามอีกครั้งว่าจะเลาะต่อมน้ำเหลืองหรือพยายามเก็บเส้นประสาทหรือไม่

• ให้ยาระงับความรู้สึก

การผ่าตัดชนิดนี้มักใช้การดมยาสลบ ทำให้หลับและไม่รู้สึกตัวระหว่างผ่าตัด วิสัญญีแพทย์ติดตามการหายใจ ความดัน ชีพจร และภาวะเสียเลือดอย่างต่อเนื่อง

• เข้าถึงต่อมลูกหมาก

หากผ่าตัดผ่านกล้อง ศัลยแพทย์ทำแผลเล็กหลายตำแหน่งเพื่อใส่กล้องและเครื่องมือ หากผ่าตัดแบบเปิดจะใช้แผลหลักบริเวณท้องน้อย วิธีที่เหมาะขึ้นกับลักษณะโรค กายวิภาค การผ่าตัดเดิม และความชำนาญของทีม

• แยกต่อมลูกหมากออกจากเนื้อเยื่อข้างเคียง

ศัลยแพทย์ควบคุมหลอดเลือด แยกต่อมลูกหมากจากกระเพาะปัสสาวะและท่อปัสสาวะ แล้วนำต่อมลูกหมากพร้อมถุงน้ำเชื้อออก พยายามเว้นระยะจากก้อนเพื่อให้ขอบชิ้นเนื้อปราศจากเซลล์มะเร็งเท่าที่ทำได้

• พิจารณาเก็บเส้นประสาท

หากตำแหน่งมะเร็งเอื้อ ศัลยแพทย์อาจเก็บมัดเส้นประสาทควบคุมการแข็งตัวไว้ การเก็บเส้นประสาทไม่ควรทำหากเพิ่มโอกาสเหลือเซลล์มะเร็ง การตัดสินใจจริงอาจเปลี่ยนจากแผนเดิมตามสิ่งที่พบระหว่างผ่าตัด

• เลาะต่อมน้ำเหลืองเมื่อมีข้อบ่งชี้

ต่อมน้ำเหลืองในอุ้งเชิงกรานอาจถูกนำไปตรวจเพื่อดูการแพร่กระจาย ไม่ใช่ทุกคนจำเป็นต้องทำ ขั้นตอนนี้เพิ่มข้อมูลระยะโรค แต่ก็มีความเสี่ยงต่อการเกิดน้ำเหลืองคั่ง

• ต่อกระเพาะปัสสาวะเข้ากับท่อปัสสาวะ

หลังนำต่อมลูกหมากออก ศัลยแพทย์เย็บคอกระเพาะปัสสาวะเข้ากับปลายท่อปัสสาวะ และใส่สายสวนผ่านอวัยวะเพศเข้าสู่กระเพาะปัสสาวะ สายสวนช่วยระบายปัสสาวะและลดแรงตึงบริเวณรอยต่อระหว่างที่แผลกำลังสมาน

• ปิดแผลและส่งชิ้นเนื้อตรวจ

อาจใส่สายระบายใกล้แผลในบางราย จากนั้นปิดแผลและส่งต่อมลูกหมาก ถุงน้ำเชื้อ รวมถึงต่อมน้ำเหลืองไปตรวจ ผลพยาธิวิทยาจะบอกระดับโรคจริง ขอบชิ้นเนื้อ และข้อมูลที่ใช้วางแผนติดตาม

หลังผ่าตัด ทีมจะเฝ้าดูอาการในห้องพักฟื้น ประเมินเลือดออก การหายใจ ความปวด ปริมาณปัสสาวะ และการทำงานของสายสวน เมื่ออาการคงที่จึงย้ายเข้าหอผู้ป่วย

ใช้เวลานานแค่ไหน

การผ่าตัดใช้เวลาหลายชั่วโมงโดยทั่วไป แต่แหล่งข้อมูลที่ใช้จัดทำหน้านี้ไม่ได้ให้ช่วงเวลามาตรฐานที่ใช้ได้กับทุกเทคนิค ระยะจริงขึ้นกับการผ่าตัดผ่านกล้องหรือแบบเปิด การเลาะต่อมน้ำเหลือง การเก็บเส้นประสาท พังผืดจากการรักษาเดิม รูปร่างผู้ป่วย และสิ่งที่พบระหว่างผ่าตัด

เวลาที่ครอบครัวรอจะยาวกว่าเวลาผ่าตัด เพราะรวมการเตรียมดมยาสลบ การจัดท่า การฟื้นจากยาสลบ และการประเมินในห้องพักฟื้น หากการผ่าตัดนานกว่าที่คาด ไม่ได้แปลว่าเกิดภาวะแทรกซ้อนเสมอไป

นี่เป็นการผ่าตัดใหญ่และมักต้องนอนโรงพยาบาล ไม่ควรคาดว่าจะกลับบ้านในวันเดียวโดยอัตโนมัติ จำนวนคืนขึ้นกับวิธีผ่าตัด อาการหลังดมยา การลุกเดิน การรับประทานอาหาร ความปวด เลือดออก และระบบของแต่ละโรงพยาบาล ศัลยแพทย์จะให้ช่วงเวลาที่เหมาะกับแผนของคุณ

ผู้ป่วยส่วนใหญ่กลับบ้านโดยยังมีสายสวนปัสสาวะอยู่ แหล่งอ้างอิงระบุว่าสายสวนมักคงไว้ประมาณ 1-2 สัปดาห์ เพื่อให้รอยต่อสมาน แต่กำหนดถอดจริงขึ้นกับแผล วิธีผ่าตัด และการประเมินของศัลยแพทย์ (American Cancer Society)

พักฟื้นนานแค่ไหน

การฟื้นตัวมีหลายส่วนและไม่ได้เกิดพร้อมกัน แผลและกำลังร่างกายอาจดีขึ้นก่อนการกลั้นปัสสาวะ ส่วนการแข็งตัวของอวัยวะเพศอาจใช้เวลานานกว่านั้นมาก

อาการปวดอาจต่อเนื่องหลายสัปดาห์ แต่ควรค่อยๆ ลดลง (Mayo Clinic) งานนั่งโต๊ะมักกลับได้เร็วกว่างานที่ต้องยกของ เดินมาก ขับรถนาน หรือใช้แรง ไม่ควรกำหนดวันกลับงานจากปฏิทินเพียงอย่างเดียว ให้ดูความปวด การใช้ยา การมีสายสวน และข้อจำกัดของงานร่วมกัน

การกลั้นปัสสาวะมักแย่ลงทันทีหลังถอดสายแล้วค่อยดีขึ้น แต่บางคนยังมีอาการต่อเนื่อง การฟื้นขึ้นกับการควบคุมปัสสาวะก่อนผ่าตัด อายุ เทคนิคผ่าตัด และการทำงานของกล้ามเนื้ออุ้งเชิงกราน หากอาการไม่ดีขึ้นตามที่คาด ยังมีการฟื้นฟูและหัตถการอื่นช่วยได้

การแข็งตัวอาจลดลงแม้ทำการผ่าตัดเก็บเส้นประสาท เพราะเส้นประสาทอาจช้ำหรือหยุดทำงานชั่วคราว โอกาสฟื้นขึ้นกับสมรรถภาพเดิม อายุ โรคร่วม จำนวนเส้นประสาทที่เก็บไว้ และตำแหน่งมะเร็ง ทีมรักษาอาจวางแผนฟื้นฟูสมรรถภาพทางเพศหลังแผลเริ่มคงที่ แต่ไม่ควรซื้อยาหรืออุปกรณ์มาใช้เองโดยไม่ประเมินข้อห้าม

หลังผ่าตัดยังต้องติดตามมะเร็ง ผลชิ้นเนื้อจะช่วยบอกว่าตัดก้อนออกได้ถึงขอบหรือไม่ หากพบขอบชิ้นเนื้อมีเซลล์มะเร็ง ต่อมน้ำเหลืองมีโรค หรือค่าติดตามไม่ลดตามคาด แพทย์อาจหารือเรื่องฉายรังสีหรือยาฮอร์โมนเพิ่มเติม การต้องรักษาต่อไม่ได้หมายความว่าการผ่าตัด “ล้มเหลว” แต่สะท้อนว่ามีความเสี่ยงของโรคหลงเหลือซึ่งต้องจัดการเพิ่ม

ความเสี่ยงและภาวะแทรกซ้อน

ทุกการผ่าตัดใหญ่มีความเสี่ยงจากยาสลบ เลือดออก การติดเชื้อ ลิ่มเลือด และการบาดเจ็บต่ออวัยวะข้างเคียง สำหรับการตัดต่อมลูกหมาก มีผลเฉพาะที่ควรเข้าใจก่อนเซ็นยินยอม

รอยต่อกระเพาะปัสสาวะกับท่อปัสสาวะรั่ว

รอยต่อกระเพาะปัสสาวะกับท่อปัสสาวะอาจรั่ว ทำให้ปัสสาวะคั่งในอุ้งเชิงกราน ติดเชื้อ หรือต้องใส่สายสวนนานขึ้นและระบายของเหลวหรือผ่าตัดเพิ่มเติมได้

การบาดเจ็บต่อลำไส้ตรง

อาจเกิดการบาดเจ็บต่อลำไส้ตรงซึ่งพบไม่บ่อย แต่อาจทำให้เกิดการติดเชื้อรุนแรง ต้องซ่อมแซม ระบายของเหลว หรือผ่าตัดเพิ่มเติม และอาจเกิดรูเชื่อมผิดปกติระหว่างลำไส้กับทางเดินปัสสาวะ

ปัสสาวะเล็ดหรือกลั้นปัสสาวะไม่ได้

หลังถอดสาย อาจมีปัสสาวะเล็ดเวลาไอ จาม เดิน หรือลุกจากเก้าอี้ อาการมักดีขึ้นตามเวลา แต่ระดับและความเร็วต่างกัน บางรายมีอาการต่อเนื่องและต้องใช้แผ่นซับ กายภาพบำบัด หรือพิจารณาหัตถการเพิ่มเติม

การแข็งตัวลดลง

เส้นประสาทควบคุมการแข็งตัวอยู่ชิดต่อมลูกหมาก จึงอาจถูกตัดหรือกระทบจากการผ่าตัด แม้เก็บเส้นประสาทได้ก็ยังอาจแข็งตัวไม่เต็มที่ในช่วงแรก บางคนฟื้นได้บางส่วนหรือมากขึ้นตามเวลา ขณะที่บางคนต้องใช้ยา อุปกรณ์ หรือการรักษาอื่น

การถึงจุดสุดยอดอาจยังเกิดได้ แต่จะไม่มีน้ำอสุจิออกและไม่สามารถทำให้คู่ตั้งครรภ์ตามธรรมชาติได้ บางรายรู้สึกเจ็บขณะถึงจุดสุดยอดหรือมีปัสสาวะเล็ดระหว่างกิจกรรมทางเพศ

คอกระเพาะปัสสาวะหรือท่อปัสสาวะตีบ

เนื้อเยื่อแผลเป็นอาจทำให้จุดต่อแคบลง ส่งผลให้ปัสสาวะไหลอ่อน เบ่งนาน ปัสสาวะไม่สุด หรือปัสสาวะไม่ออก อาจต้องตรวจและขยายทางเดินปัสสาวะหรือรักษาด้วยวิธีอื่น (Mayo Clinic)

น้ำเหลืองคั่ง

หากมีการเลาะต่อมน้ำเหลือง อาจเกิดถุงน้ำเหลืองในอุ้งเชิงกราน ทำให้ปวด กดเบียด หรือติดเชื้อ บางกรณีร่างกายดูดซึมได้เอง บางกรณีต้องระบายออก

การติดเชื้อ

เชื้ออาจเกิดที่แผลหรือระบบทางเดินปัสสาวะ โดยสายสวนเป็นทางที่เชื้อเข้าสู่ระบบปัสสาวะได้ งานศึกษาหนึ่งที่อ้างถึงในบทความทบทวนพบการติดเชื้อทางเดินปัสสาวะหลังผ่าตัดประมาณ 2.1% แต่ตัวเลขนี้มาจากประชากรและระบบรักษาเฉพาะ จึงไม่ใช่อัตราที่รับประกันสำหรับทุกโรงพยาบาลหรือทุกคน (Harvard Health)

ลำไส้ทำงานช้าหรืออุดตัน

ยาสลบ ยาแก้ปวด และการผ่าตัดในช่องท้องอาจทำให้ลำไส้หยุดเคลื่อนไหวชั่วคราว เกิดท้องอืด คลื่นไส้ และไม่ผายลม การอุดตันจากพังผืดหรือการบาดเจ็บต่อลำไส้พบไม่บ่อย แต่ต้องได้รับการประเมินอย่างรวดเร็วเมื่อปวดท้องมากหรืออาเจียนต่อเนื่อง

เลือดออกและลิ่มเลือด

อาจมีเลือดออกระหว่างหรือหลังผ่าตัด บางรายจำเป็นต้องได้รับเลือดหรือทำหัตถการเพิ่มเติม การนอนนิ่งเพิ่มความเสี่ยงลิ่มเลือดที่ขา ซึ่งอาจหลุดไปปอด ทีมรักษาจึงอาจให้ลุกเดินเร็ว ใช้อุปกรณ์บีบขา หรือใช้ยาป้องกันตามความเสี่ยงเฉพาะบุคคล

ความเสี่ยงของคุณไม่ควรถูกสรุปด้วยตัวเลขทั่วไปเพียงค่าเดียว ควรถามศัลยแพทย์โดยอิงจากอายุ โรคร่วม ระยะมะเร็ง วิธีผ่าตัด และผลการรักษาของทีมในผู้ป่วยที่มีลักษณะใกล้เคียงกัน

สัญญาณที่ต้องกลับไปพบแพทย์ทันที

ติดต่อทีมผ่าตัดทันทีหรือไปห้องฉุกเฉิน หากมีอาการต่อไปนี้

• หายใจไม่ออก เจ็บหน้าอก ไอเป็นเลือด หน้ามืด หรือหมดสติ
• ขาข้างหนึ่งบวม แดง ร้อน แข็ง หรือเจ็บขึ้นใหม่ โดยเฉพาะบริเวณน่อง
• ไข้ตั้งแต่ 38 องศาเซลเซียสขึ้นไป ร่วมกับหนาวสั่น แผลบวมแดงมากขึ้น หรือมีของเหลวมีกลิ่นออกจากแผล (Mayo Clinic)
• สายสวนไม่ไหล ปัสสาวะลดลงอย่างชัดเจน สายหลุด หรือปวดท้องน้อยตึงมาก
• ปัสสาวะข้นแดงมาก มีลิ่มเลือดจำนวนมาก หรือเลือดออกเพิ่มขึ้นแทนที่จะลดลง
• หลังถอดสายแล้วปัสสาวะไม่ออก ปวดเบ่งมาก หรือท้องน้อยโป่งตึง
• ปวดมากขึ้นหรือไม่ทุเลาด้วยยาที่ได้รับ
• อาเจียนต่อเนื่อง ท้องบวมมาก ไม่ผายลม หรือปวดท้องรุนแรง
• ขอบแผลแยก มีเลือดออกไม่หยุด หรือมีหนอง
• สับสนผิดปกติ อ่อนแรงเฉียบพลัน หรือพูดไม่ชัด
• หากมีไข้ ปวดท้องหรืออุ้งเชิงกรานมากขึ้น ท้องบวม ปัสสาวะออกน้อย หรือมีปัสสาวะหรืออุจจาระออกผิดทาง ให้ไปห้องฉุกเฉินทันที

อย่าดันสายสวนกลับเองและอย่าดึงสายออก หากถุงไม่รับปัสสาวะ ให้ตรวจเพียงว่าสายพับหรือถุงอยู่สูงกว่ากระเพาะปัสสาวะหรือไม่ แล้วติดต่อทีมรักษา

ทางเลือกอื่น

การผ่าตัดไม่ใช่คำตอบเดียว และในบางสถานการณ์ไม่ใช่คำตอบที่เหมาะที่สุด ทางเลือกขึ้นกับกลุ่มความเสี่ยง ระยะโรค อาการ อายุ สุขภาพ และสิ่งที่คุณให้ความสำคัญ

การติดตามมะเร็งอย่างใกล้ชิด

เหมาะกับมะเร็งความเสี่ยงต่ำบางราย แพทย์จะติดตามด้วยการตรวจเลือด ตรวจร่างกาย ภาพถ่าย หรือชิ้นเนื้อตามแผน และเริ่มรักษาเมื่อมีหลักฐานว่าโรคเปลี่ยนแปลง วิธีนี้ช่วยเลื่อนหรือหลีกเลี่ยงผลข้างเคียงจากการรักษา แต่ต้องมาตรวจสม่ำเสมอและยอมรับความไม่แน่นอนระหว่างติดตาม

การเฝ้าดูตามอาการ

มักเน้นคุณภาพชีวิตมากกว่าการตรวจซ้ำอย่างเข้มข้น อาจเหมาะกับผู้สูงอายุหรือมีโรคร่วมมาก โดยรักษาเมื่อโรคก่ออาการ ไม่เหมือนการติดตามอย่างใกล้ชิดซึ่งยังมีเป้าหมายเริ่มการรักษาเพื่อควบคุมโรคเมื่อพบการเปลี่ยนแปลง

รังสีรักษา

ใช้รังสีจากภายนอกหรือแหล่งรังสีที่ใส่ในต่อมลูกหมากเพื่อทำลายเซลล์มะเร็ง บางกลุ่มต้องใช้ยาฮอร์โมนร่วมด้วย รังสีรักษาหลีกเลี่ยงการผ่าตัดใหญ่ แต่มีผลข้างเคียงต่อปัสสาวะ ลำไส้ และสมรรถภาพทางเพศ ซึ่งอาจค่อยๆ เกิดภายหลัง

การรักษาด้วยฮอร์โมนและยาที่ออกฤทธิ์ทั่วร่างกาย

ใช้ลดหรือขัดขวางฮอร์โมนที่กระตุ้นเซลล์มะเร็ง มักเป็นส่วนสำคัญเมื่อโรคแพร่กระจายหรือมีความเสี่ยงสูง อาจใช้ร่วมกับรังสี ยาเคมีบำบัด ยามุ่งเป้า หรือการรักษาอื่นตามชีววิทยาของมะเร็ง การใช้ฮอร์โมนเพียงอย่างเดียวโดยทั่วไปไม่ใช่สิ่งทดแทนการรักษาเฉพาะที่สำหรับทุกคนที่โรคยังจำกัดอยู่

การทำลายเนื้อเยื่อเฉพาะจุด

บางแห่งอาจมีการใช้ความเย็นหรือคลื่นพลังงานทำลายเนื้อมะเร็ง วิธีเหล่านี้อาจเหมาะเฉพาะกลุ่มและข้อมูลระยะยาวแตกต่างจากการผ่าตัดหรือรังสีรักษา ควรถามเรื่องโอกาสควบคุมโรค ความจำเป็นในการตรวจชิ้นเนื้อซ้ำ และทางเลือกหากมะเร็งกลับมา

หัตถการเพื่อบรรเทาปัสสาวะอุดตัน

หากเป้าหมายคือทำให้ปัสสาวะคล่องขึ้น แพทย์อาจตัดเนื้อที่อุดกั้นผ่านท่อปัสสาวะ หัตถการนี้ช่วยอาการแต่ไม่ได้กำจัดต่อมลูกหมากทั้งหมด จึงไม่ใช่การรักษามะเร็งแบบถอนราก (American Cancer Society)

เมื่อต้องเลือกระหว่างผ่าตัดกับรังสี ควรได้ข้อมูลจากทั้งศัลยแพทย์ระบบทางเดินปัสสาวะและแพทย์รังสีรักษา เพราะแต่ละวิธีมีรูปแบบผลข้างเคียงต่างกัน การเลือกที่ดีไม่ใช่วิธีที่ “แรงที่สุด” แต่เป็นวิธีที่เหมาะกับมะเร็งและเป้าหมายชีวิตของคุณ

สิทธิการรักษา

สิทธิครอบคลุมขึ้นกับการวินิจฉัย ข้อบ่งชี้ทางการแพทย์ โรงพยาบาลตามสิทธิ ระบบส่งต่อ และรายการรักษาที่ได้รับอนุมัติ ควรตรวจสอบก่อนนัดผ่าตัด โดยเฉพาะเมื่อแผนมีเทคนิคหรืออุปกรณ์เฉพาะ

บัตรทอง

เริ่มติดต่อหน่วยบริการประจำตามสิทธิหรือหน่วยที่รักษาอยู่ หากต้องส่งต่อไปโรงพยาบาลที่มีศัลยแพทย์และเครื่องมือพร้อม ต้องมีเอกสารส่งต่อตามระบบ ยืนยันว่าการตรวจระยะโรค การผ่าตัด การตรวจชิ้นเนื้อ การนอนโรงพยาบาล และการรักษาต่อเนื่องอยู่ในแผนเดียวกันหรือไม่

ประกันสังคม

ติดต่อโรงพยาบาลตามสิทธิเป็นจุดแรก โรงพยาบาลจะประเมินและส่งต่อเมื่อเกินศักยภาพ ควรถามว่าโรงพยาบาลปลายทาง การเลาะต่อมน้ำเหลือง การตรวจพยาธิวิทยา และการติดตามหลังผ่าตัดอยู่ภายใต้หนังสือส่งต่อฉบับใด รวมถึงต้องต่ออายุเอกสารหรือไม่

สิทธิข้าราชการหรือสวัสดิการหน่วยงาน

ตรวจสอบกับโรงพยาบาลและต้นสังกัดว่าต้องมีการอนุมัติล่วงหน้าหรือหนังสือส่งตัวหรือไม่ เทคนิคบางประเภทอาจมีเงื่อนไขแยกจากข้อบ่งชี้การผ่าตัดทั่วไป ควรขอให้โรงพยาบาลระบุรายการที่ต้องตรวจสอบก่อนเข้ารักษา

ประกันสุขภาพเอกชน

ส่งผลชิ้นเนื้อ ระยะโรค แผนผ่าตัด และประมาณการรายการรักษาเพื่อขออนุมัติล่วงหน้า ถามให้ชัดเรื่อง

• ระยะรอคอยและข้อยกเว้นโรคเดิม
• การคุ้มครองการผ่าตัดผ่านกล้องหรือระบบช่วยผ่าตัด
• การเลาะต่อมน้ำเหลืองและการตรวจพยาธิวิทยา
• ห้องพัก ยา เวชภัณฑ์ และภาวะแทรกซ้อน
• การรักษาเพิ่มเติม เช่น รังสีรักษาหรือยาฮอร์โมน
• เอกสารที่ต้องใช้หากมีมากกว่าหนึ่งสิทธิ

การอนุมัติให้เข้ารักษาไม่จำเป็นต้องหมายความว่าทุกรายการได้รับความคุ้มครอง ขอหนังสือยืนยันและเก็บสำเนาเอกสารทุกฉบับ หากเปลี่ยนวิธีผ่าตัดหรือพบว่าต้องทำขั้นตอนเพิ่ม ควรถามว่าต้องขออนุมัติใหม่หรือไม่

จ่ายเอง ส่วนร่วมจ่าย หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน

หากต้องจ่ายค่ารักษาเองทั้งหมด หรือจ่ายบางส่วน เช่น ส่วนร่วมจ่าย (Co-payment) ตามเงื่อนไขกรมธรรม์ หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน ควรขอใบประเมินค่าใช้จ่ายจากโรงพยาบาลก่อนตัดสินใจ และถามให้ชัดว่ารวมค่าแพทย์ ค่าห้อง ค่าอุปกรณ์ และการตรวจติดตามหลังผ่าตัดหรือไม่ ทางเลือกหนึ่งสำหรับการชำระคือการผ่อน เช่น บริการผ่อน 0% ผ่านบัตรเครดิตนานสูงสุด 10 เดือนของ HDcare

คำถามที่พบบ่อย

มะเร็งต่อมลูกหมากทุกคนต้องผ่าตัดหรือไม่

ไม่ทุกคนต้องผ่าตัด มะเร็งความเสี่ยงต่ำบางรายติดตามอย่างใกล้ชิดได้ ส่วนโรคที่แพร่กระจายมักใช้ฮอร์โมน ยาที่ออกฤทธิ์ทั่วร่างกาย หรือรังสีรักษาเป็นหลัก การตัดสินใจดูระยะโรค ความรุนแรง อายุ และสุขภาพร่วมกัน

ผ่าตัดแล้วต้องใส่สายสวนปัสสาวะนานไหม

โดยทั่วไปสายสวนมักอยู่ประมาณ 1-2 สัปดาห์ แต่กำหนดจริงขึ้นกับการสมานของรอยต่อ วิธีผ่าตัด และการประเมินของศัลยแพทย์ ห้ามถอดหรือขยับสายเองแม้รู้สึกรำคาญ

หลังผ่าตัดจะกลั้นปัสสาวะได้หรือไม่

หลายคนมีปัสสาวะเล็ดหลังถอดสายและอาการค่อยๆ ดีขึ้น แต่ไม่สามารถรับประกันระดับหรือเวลาฟื้นได้ ปัจจัยสำคัญคือการกลั้นปัสสาวะก่อนผ่าตัด อายุ เทคนิคผ่าตัด และการฝึกกล้ามเนื้ออุ้งเชิงกรานอย่างถูกวิธี

หลังผ่าตัดยังมีเพศสัมพันธ์ได้ไหม

ยังสามารถมีกิจกรรมทางเพศและถึงจุดสุดยอดได้ แต่การแข็งตัวอาจลดลงและจะไม่มีน้ำอสุจิออก การฟื้นของการแข็งตัวขึ้นกับสมรรถภาพเดิม อายุ โรคร่วม ตำแหน่งมะเร็ง และการเก็บเส้นประสาทไว้ได้มากเพียงใด

ผ่าตัดแล้วมีลูกได้หรือไม่

หลังตัดต่อมลูกหมากและถุงน้ำเชื้อจะไม่สามารถทำให้คู่ตั้งครรภ์ด้วยวิธีธรรมชาติได้ หากต้องการมีบุตรในอนาคต ควรหารือเรื่องเก็บอสุจิก่อนเริ่มการรักษา

การผ่าตัดด้วยระบบหุ่นยนต์ดีกว่าแบบเปิดเสมอหรือไม่

ไม่เสมอไป วิธีผ่านแผลเล็กอาจลดเลือดออก ความเจ็บ และช่วยให้ฟื้นเร็วขึ้นในบางราย แต่ผลด้านมะเร็ง การกลั้นปัสสาวะ และการแข็งตัวขึ้นกับหลายปัจจัย รวมถึงประสบการณ์ของศัลยแพทย์ ไม่ใช่ตัวเครื่องมือเพียงอย่างเดียว

ผ่าตัดแล้วมะเร็งจะหายแน่นอนหรือไม่

ไม่มีวิธีใดรับประกันได้ว่ามะเร็งจะไม่เหลือหรือกลับมา ผลชิ้นเนื้อหลังผ่าตัด ขอบชิ้นเนื้อ ต่อมน้ำเหลือง และค่าติดตามจะช่วยบอกความเสี่ยง บางรายต้องฉายรังสีหรือใช้ฮอร์โมนเพิ่มเติม

ต้องตัดต่อมน้ำเหลืองทุกคนไหม

ไม่จำเป็นทุกคน ศัลยแพทย์ประเมินจากระดับความเสี่ยงของมะเร็ง ผลภาพถ่าย และแบบจำลองโอกาสแพร่ไปต่อมน้ำเหลือง การเลาะช่วยบอกระยะโรค แต่เพิ่มความเสี่ยงเลือดออกและน้ำเหลืองคั่ง

หลังผ่าตัดกลับไปทำงานเมื่อไร

งานเบามักกลับได้เร็วกว่างานใช้แรง แต่ไม่มีช่วงเดียวที่เหมาะกับทุกคน เวลาแตกต่างตามวิธีผ่าตัด การมีสายสวน ความปวด ภาวะแทรกซ้อน และลักษณะงาน ให้ศัลยแพทย์ประเมินก่อนขับรถ ยกของ หรือทำงานที่เสี่ยงดึงแผล

ถ้าผลชิ้นเนื้อบอกว่าขอบผ่าตัดมีเซลล์มะเร็ง หมายความว่าอย่างไร

หมายความว่าพบเซลล์มะเร็งถึงขอบของเนื้อเยื่อที่ตัดออก ซึ่งเพิ่มความกังวลว่าอาจมีเซลล์หลงเหลือ แต่ไม่ได้แปลว่าทุกคนต้องรักษาเพิ่มทันที แพทย์จะดูระดับความเสี่ยง ค่าติดตาม และรายละเอียดชิ้นเนื้อก่อนวางแผน

ก่อนผ่าตัดควรถามศัลยแพทย์เรื่องใดมากที่สุด

ควรถามเป้าหมายการรักษา ทางเลือกที่ไม่ผ่าตัด โอกาสเก็บเส้นประสาท ความจำเป็นต้องเลาะต่อมน้ำเหลือง และผลที่คาดต่อปัสสาวะกับเพศสัมพันธ์ ขอให้แพทย์อธิบายด้วยว่าหากผลชิ้นเนื้อหลังผ่าตัดมีความเสี่ยงสูง แผนขั้นต่อไปคืออะไร

ถ้ามีโรคหัวใจหรือกินยาละลายลิ่มเลือดยังผ่าตัดได้ไหม

อาจผ่าตัดได้ แต่ต้องประเมินความเสี่ยงและวางแผนยาเป็นรายบุคคล อย่าหยุดยาต้านการแข็งตัวของเลือดหรือยาต้านเกล็ดเลือดเอง ศัลยแพทย์ วิสัญญีแพทย์ และแพทย์ที่ดูแลโรคเดิมจะกำหนดช่วงปรับยาให้เหมาะสม

ข้อมูลอ้างอิง

• health.harvard.edu: What complications can occur after prostate cancer surgery? — เกี่ยวกับ Prostate cancer surgery — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
• American Cancer Society: Surgery for Prostate Cancer | Prostatectomy — เกี่ยวกับ Prostate cancer surgery — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
• Mayo Clinic: Prostatectomy (prostate removal surgery) — เกี่ยวกับ Prostate-cancer surgery — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำวินิจฉัยหรือคำแนะนำจากแพทย์ได้

หากมีอาการผิดปกติหลังผ่าตัด ควรติดต่อแพทย์หรือโรงพยาบาลทันที