ผ่าตัดมะเร็งรังไข่

ผ่าตัดมะเร็งรังไข่ (Ovarian-cancer surgery) คือการนำก้อนมะเร็งและเนื้อเยื่อที่อาจมีโรคออก พร้อมตรวจว่ามะเร็งแพร่ไปถึงบริเวณใด โดยเป็นการรักษาหลักสำหรับผู้ป่วยจำนวนมาก. ขอบเขตของการผ่าตัดไม่เหมือนกัน ตั้งแต่ตัดรังไข่และท่อนำไข่ข้างที่มีโรค ไปจนถึงการผ่าตัดอวัยวะหลายส่วนในช่องท้อง จึงต้องวางแผนตามชนิดและระยะของมะเร็ง สุขภาพโดยรวม และความต้องการมีบุตรของแต่ละคน

ผ่าตัดมะเร็งรังไข่ คืออะไร

การผ่าตัดรักษามะเร็งรังไข่เป็นทั้งการตรวจระยะของโรคและการรักษาในคราวเดียวกัน สูตินรีแพทย์มะเร็งวิทยาหรือทีมมะเร็งนรีเวชจะวางแผนและทำการผ่าตัด โดยอาจร่วมกับศัลยแพทย์ลำไส้ ศัลยแพทย์ระบบทางเดินปัสสาวะ หรือแพทย์สาขาอื่นตามอวัยวะที่เกี่ยวข้อง ทีมจะสำรวจช่องท้องและอุ้งเชิงกราน เก็บตัวอย่างเนื้อเยื่อ และนำก้อนหรืออวัยวะที่มีมะเร็งออก ข้อมูลจากการผ่าตัดและผลตรวจทางพยาธิวิทยาจะช่วยกำหนดว่าต้องรักษาต่อด้วยยาเคมีบำบัดหรือวิธีอื่นหรือไม่

เป้าหมายสำคัญมี 2 ประการ

• การกำหนดระยะโรค

แพทย์ตรวจว่ามะเร็งยังอยู่เฉพาะรังไข่หรือแพร่ไปยังท่อนำไข่ มดลูก เยื่อบุช่องท้อง ต่อมน้ำเหลือง หรืออวัยวะส่วนอื่นแล้ว การกำหนดระยะที่ถูกต้องมีผลโดยตรงต่อแผนรักษาหลังผ่าตัด (American Cancer Society)

• การลดปริมาณมะเร็ง

หากโรคแพร่ในช่องท้อง แพทย์จะพยายามนำมะเร็งที่มองเห็นออกให้ได้มากที่สุด โดยคำนึงถึงความปลอดภัยและการทำงานของอวัยวะ การผ่าตัดอาจเกี่ยวข้องกับหลายอวัยวะ ไม่ได้จำกัดอยู่เฉพาะรังไข่

ส่วนที่อาจถูกตัดออก ได้แก่

• รังไข่และท่อนำไข่ข้างที่มีโรค
• รังไข่และท่อนำไข่ทั้งสองข้าง
• มดลูกและปากมดลูก
• เยื่อไขมันหน้าช่องท้อง ซึ่งเป็นบริเวณที่มะเร็งรังไข่มักแพร่ไป
• ต่อมน้ำเหลืองบางตำแหน่ง
• เยื่อบุช่องท้องหรือก้อนมะเร็งที่เกาะตามผิวอวัยวะ
• ลำไส้ กระเพาะปัสสาวะ ม้าม ถุงน้ำดี หรือเนื้อเยื่อส่วนอื่น หากมะเร็งลุกลามเข้าไป

แพทย์อาจล้างช่องท้องด้วยน้ำเกลือแล้วเก็บของเหลวไปตรวจหาเซลล์มะเร็ง รวมถึงตัดชิ้นเนื้อจากหลายตำแหน่ง แม้บางบริเวณจะดูปกติด้วยตาเปล่า วิธีเหล่านี้ช่วยให้ประเมินการกระจายของโรคได้ละเอียดขึ้น

การตัดอวัยวะทั้งหมดในรายการนี้ไม่ใช่สิ่งที่ผู้ป่วยทุกคนต้องทำ ขอบเขตจริงขึ้นกับสิ่งที่เห็นจากภาพถ่ายทางการแพทย์ ผลเลือด ผลชิ้นเนื้อ และสิ่งที่พบระหว่างผ่าตัด ในบางครั้งแผนที่คาดไว้ก่อนผ่าตัดอาจต้องเปลี่ยนเมื่อพบว่าโรคกระจายมากหรือน้อยกว่าที่ประเมินไว้

ใครควรทำ / ใครไม่ควรทำ

ผู้ที่มักได้รับการพิจารณาให้ผ่าตัด

การผ่าตัดมักเป็นส่วนหนึ่งของการรักษาเมื่อแพทย์ยืนยันหรือสงสัยอย่างมากว่าเป็นมะเร็งรังไข่ โดยเฉพาะในกรณีต่อไปนี้

• มีก้อนรังไข่ที่ผลตรวจและภาพถ่ายบ่งชี้ว่าอาจเป็นมะเร็ง
• มะเร็งยังจำกัดอยู่ในรังไข่หรืออุ้งเชิงกราน และสามารถนำก้อนออกพร้อมกำหนดระยะโรคได้
• มะเร็งแพร่ในช่องท้อง แต่ทีมรักษาประเมินว่าสามารถลดปริมาณมะเร็งด้วยการผ่าตัดได้อย่างเหมาะสม
• ได้รับยาเคมีบำบัดก่อนแล้วก้อนตอบสนองหรือมีขนาดลดลง จึงวางแผนผ่าตัดในลำดับถัดไป
• โรคกลับเป็นซ้ำในตำแหน่งที่อาจผ่าตัดออกได้ และสุขภาพของผู้ป่วยเอื้อต่อการผ่าตัด

การตัดสินใจไม่ได้อาศัยระยะโรคเพียงอย่างเดียว แพทย์จะดูตำแหน่งที่โรคแพร่ ความเป็นไปได้ที่จะนำก้อนออก ภาวะหัวใจและปอด การทำงานของไตและตับ ภาวะโภชนาการ และผลกระทบที่คาดว่าจะเกิดขึ้นหลังผ่าตัด

ผู้ที่อาจยังไม่เหมาะกับการผ่าตัดทันที

บางคนอาจได้ยาเคมีบำบัดก่อนแล้วจึงประเมินการผ่าตัดภายหลัง เช่น โรคแพร่กว้างจนคาดว่าการผ่าตัดครั้งแรกจะนำก้อนออกได้น้อย หรือร่างกายยังไม่พร้อมรับการผ่าตัดใหญ่ แนวทางนี้ไม่ได้หมายความว่าจะไม่มีโอกาสผ่าตัด แต่เป็นการจัดลำดับการรักษาให้เหมาะกับสภาพโรคและความปลอดภัย

แพทย์อาจชะลอหรือหลีกเลี่ยงการผ่าตัดใหญ่ชั่วคราวเมื่อมีภาวะต่อไปนี้

• การติดเชื้อที่ยังควบคุมไม่ได้
• ภาวะหัวใจหรือปอดที่ยังไม่คงที่
• เลือดแข็งตัวผิดปกติหรือมีภาวะซีดรุนแรงที่ยังไม่ได้แก้ไข
• ภาวะขาดสารอาหารหรือร่างกายอ่อนแอมาก
• โรคกระจายในรูปแบบที่ทีมรักษาประเมินว่าการผ่าตัดจะให้ประโยชน์น้อยกว่าความเสี่ยง

ในผู้ป่วยระยะเริ่มต้นบางรายที่ยังต้องการมีบุตร อาจพิจารณาตัดเฉพาะรังไข่และท่อนำไข่ข้างที่มีโรค พร้อมตรวจระยะอย่างครบถ้วน โดยเก็บมดลูกและรังไข่อีกข้างไว้ได้ แต่เหมาะเฉพาะกับมะเร็งบางชนิดและบางระยะเท่านั้น (American Cancer Society) ควรพูดคุยเรื่องการมีบุตรก่อนลงนามยินยอมผ่าตัด เพราะการตัดรังไข่ทั้งสองข้างหรือมดลูกมีผลถาวรต่อการตั้งครรภ์

เตรียมตัวก่อนผ่าตัด

การเตรียมตัวเริ่มจากทำความเข้าใจว่าแพทย์วางแผนตัดอวัยวะใด และมีความเป็นไปได้เพียงใดที่จะต้องขยายขอบเขตระหว่างผ่าตัด ผู้ป่วยควรถามให้ชัดว่าอาจต้องตัดลำไส้หรือทำช่องเปิดหน้าท้องหรือไม่ รวมถึงผลต่อภาวะเจริญพันธุ์และฮอร์โมน

การประเมินก่อนผ่าตัด

ทีมรักษาอาจนัดตรวจตามความจำเป็น เช่น

• ตรวจเลือดเพื่อดูภาวะซีด การแข็งตัวของเลือด การทำงานของไตและตับ
• ตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจหรือประเมินหัวใจเพิ่มเติม
• ตรวจภาพถ่ายช่องท้อง อุ้งเชิงกราน หรือทรวงอก
• ประเมินภาวะโภชนาการ น้ำหนักตัว และความแข็งแรง
• พบวิสัญญีแพทย์เพื่อวางแผนการระงับความรู้สึก
• ประเมินความเสี่ยงต่อการเกิดลิ่มเลือด
• เตรียมเลือดสำรอง หากคาดว่าการผ่าตัดอาจเสียเลือดมาก

หากมีโรคประจำตัว เช่น เบาหวาน ความดันโลหิตสูง โรคหัวใจ โรคปอด หรือโรคไต ควรแจ้งทีมรักษาพร้อมนำรายการยาที่ใช้อยู่ทั้งหมดไปด้วย

ยาที่ต้องแจ้งแพทย์

ยาบางชนิดอาจต้องหยุดหรือปรับก่อนผ่าตัด ได้แก่

• ยาต้านการแข็งตัวของเลือดและยาต้านเกล็ดเลือด
• ยารักษาเบาหวาน รวมถึงยาฉีด
• ยาแก้ปวดบางกลุ่ม
• ฮอร์โมนบางชนิด
• สมุนไพร วิตามิน และผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร

อย่าหยุดยาเอง เพราะการหยุดผิดเวลาอาจทำให้เกิดเลือดออก ลิ่มเลือด น้ำตาลผิดปกติ หรือโรคประจำตัวกำเริบ ทีมผ่าตัดหรือวิสัญญีแพทย์จะกำหนดว่ายาใดควรหยุด ปรับ หรือใช้ต่อ และจะบอกเวลาที่เหมาะกับคุณ

การงดอาหารและน้ำ

โรงพยาบาลจะแจ้งช่วงเวลาที่ต้องงดอาหารและเครื่องดื่มตามเวลาผ่าตัดและแผนระงับความรู้สึก ควรทำตามคำสั่งเฉพาะที่ได้รับ หากเผลอรับประทานอาหาร ดื่มน้ำ หรือเคี้ยวหมากฝรั่งหลังเวลาที่กำหนด ให้แจ้งทีมรักษาตามจริง เพราะอาจมีผลต่อความปลอดภัยระหว่างดมยาสลบ

การเตรียมลำไส้ไม่จำเป็นสำหรับทุกคน หากแพทย์คาดว่าอาจต้องผ่าตัดลำไส้ โรงพยาบาลจะให้คำแนะนำเฉพาะ อย่าซื้อยาระบายหรือสวนล้างลำไส้ใช้เอง

สิ่งที่ควรเตรียมไปโรงพยาบาล

• บัตรประจำตัวและเอกสารสิทธิการรักษา
• ผลตรวจ ภาพถ่ายทางการแพทย์ และรายงานชิ้นเนื้อที่มี
• รายการยาและประวัติแพ้ยา
• ข้อมูลโรคประจำตัวและการผ่าตัดครั้งก่อน
• เสื้อผ้าที่หลวมและไม่กดแผล
• แผนสำหรับผู้ดูแลในช่วงกลับบ้าน
• รายชื่อบุคคลที่โรงพยาบาลสามารถติดต่อได้

งดสูบบุหรี่และแอลกอฮอล์ตามคำแนะนำของทีมรักษา การเดินเบา ๆ การรับประทานโปรตีนและพลังงานให้เพียงพอ รวมถึงการควบคุมโรคประจำตัว อาจช่วยให้ร่างกายพร้อมต่อการผ่าตัดมากขึ้น

ขั้นตอนการผ่าตัด

รายละเอียดแตกต่างกันตามระยะโรค แต่ลำดับทั่วไปมีดังนี้

1. ระงับความรู้สึกและเตรียมร่างกาย

การผ่าตัดส่วนใหญ่อยู่ภายใต้การดมยาสลบ ผู้ป่วยจะไม่รู้สึกตัวระหว่างผ่าตัด ทีมรักษาใส่สายน้ำเกลือ อุปกรณ์ติดตามสัญญาณชีพ และสายสวนปัสสาวะ อาจมีวิธีระงับปวดเพิ่มเติมตามความเหมาะสม

2. เปิดเข้าสู่ช่องท้อง

การผ่าตัดมะเร็งรังไข่มักทำผ่านแผลเปิดหน้าท้อง โดยเฉพาะเมื่อก้อนใหญ่หรือคาดว่าโรคกระจายหลายตำแหน่ง วิธีนี้ช่วยให้สำรวจและผ่าตัดอวัยวะต่าง ๆ ได้ทั่วถึง

ผู้ป่วยที่ได้รับการคัดเลือกบางรายอาจผ่าตัดผ่านกล้อง เช่น ก้อนระยะแรกบางชนิดหรือการเก็บชิ้นเนื้อเพื่อวางแผนรักษา การเลือกวิธีขึ้นกับขนาดก้อน ตำแหน่งโรค ประสบการณ์ของทีม และความเป็นไปได้ที่จะนำมะเร็งออกอย่างเหมาะสม

3. สำรวจและประเมินการกระจายของโรค

สูตินรีแพทย์มะเร็งวิทยาหรือทีมมะเร็งนรีเวชตรวจรังไข่ มดลูก ท่อนำไข่ เยื่อบุช่องท้อง เยื่อไขมันหน้าช่องท้อง ลำไส้ ตับ ม้าม และบริเวณอื่นที่เกี่ยวข้อง อาจเก็บน้ำในช่องท้องหรือล้างช่องท้องแล้วส่งตรวจเซลล์มะเร็ง รวมทั้งตัดชิ้นเนื้อจากตำแหน่งที่สงสัย (American Cancer Society)

4. ตัดก้อนและอวัยวะตามแผน

ในโรคระยะเริ่มต้นบางราย อาจตัดเฉพาะรังไข่และท่อนำไข่ข้างที่มีโรค หากผลการประเมินด้านชนิดและระยะของมะเร็งเอื้อให้เก็บความสามารถในการมีบุตร

การผ่าตัดที่กว้างขึ้นอาจประกอบด้วยการตัด

• รังไข่และท่อนำไข่ทั้งสองข้าง
• มดลูกและปากมดลูก
• เยื่อไขมันหน้าช่องท้อง
• ต่อมน้ำเหลืองหรือเยื่อบุช่องท้องบางส่วน
• ก้อนมะเร็งตามผิวอวัยวะต่าง ๆ

หากมะเร็งติดกับลำไส้ อาจต้องตัดลำไส้ส่วนนั้นแล้วต่อลำไส้กลับเข้าหากัน หากยังต่อไม่ได้อย่างปลอดภัย อาจต้องนำปลายลำไส้ออกมาเปิดที่หน้าท้องเพื่อขับถ่ายลงถุง ซึ่งอาจเป็นแบบชั่วคราวหรือถาวร ขึ้นกับตำแหน่งและสภาพเนื้อเยื่อ

หากต้องตัดส่วนหนึ่งของกระเพาะปัสสาวะ จะมีสายสวนปัสสาวะค้างไว้จนกว่าแผลจะสมานเพียงพอ ในผู้ป่วยบางรายอาจต้องตัดม้าม ถุงน้ำดี หรือเนื้อเยื่อของอวัยวะอื่นที่มะเร็งลุกลามถึง

5. ตรวจเลือดออกและปิดแผล

เมื่อผ่าตัดเสร็จ ทีมรักษาจะตรวจการห้ามเลือดและการบาดเจ็บต่ออวัยวะ อาจใส่สายระบายในช่องท้องตามสิ่งที่พบ จากนั้นจึงปิดแผลและย้ายผู้ป่วยไปห้องพักฟื้นหรือหอผู้ป่วยที่มีการติดตามใกล้ชิด

เนื้อเยื่อที่ตัดออกจะถูกส่งตรวจทางพยาธิวิทยา ผลตรวจนี้ใช้ยืนยันชนิดมะเร็ง ระยะโรค และข้อมูลที่ช่วยวางแผนรักษาต่อ การรายงานผลมักไม่เกิดขึ้นทันทีในวันผ่าตัด

ใช้เวลานานแค่ไหน

การผ่าตัดมะเร็งรังไข่อาจใช้เวลาหลายชั่วโมง แต่ไม่มีช่วงเวลาเดียวที่ใช้ได้กับทุกคน การผ่าตัดเพื่อประเมินก้อนระยะแรกมักใช้เวลาน้อยกว่าการผ่าตัดลดปริมาณมะเร็งที่ต้องทำกับลำไส้ กระเพาะปัสสาวะ หรืออวัยวะหลายส่วน

ปัจจัยที่มีผลต่อระยะเวลาผ่าตัด ได้แก่

• จำนวนและตำแหน่งของก้อน
• การยึดติดจากโรคหรือการผ่าตัดเดิม
• ความจำเป็นในการตัดและต่อลำไส้
• การเสียเลือดและความซับซ้อนในการห้ามเลือด
• วิธีผ่าตัดแบบเปิดหน้าท้องหรือผ่านกล้อง
• สุขภาพโดยรวมและการตอบสนองต่อยาสลบ

การผ่าตัดนี้โดยทั่วไปใช้การดมยาสลบ และมักต้องนอนโรงพยาบาล ไม่ใช่การผ่าตัดที่กลับบ้านทันทีเป็นปกติ วันกลับบ้านขึ้นกับขอบเขตการผ่าตัด การฟื้นตัวของลำไส้ ความสามารถในการกินและดื่ม การเดิน การปัสสาวะ การควบคุมปวด และภาวะแทรกซ้อน โดยทีมผ่าตัดของโรงพยาบาลจะประเมินเป็นรายบุคคล

หากมีการตัดลำไส้ เสียเลือดมาก หรือจำเป็นต้องดูแลใกล้ชิด ผู้ป่วยอาจอยู่โรงพยาบาลนานขึ้น ทีมผ่าตัดจะประเมินให้กลับบ้านเมื่อกินอาหารและดื่มน้ำได้ เดินได้ ปวดอยู่ในระดับที่ควบคุมได้ ปัสสาวะได้ และไม่มีสัญญาณของภาวะแทรกซ้อนสำคัญ

พักฟื้นนานแค่ไหน

เวลาฟื้นตัวหลังการผ่าตัดแตกต่างกันมากตามขอบเขตการผ่าตัด ชนิดของแผล อวัยวะที่ตัด ภาวะแทรกซ้อน สุขภาพก่อนผ่าตัด และการรักษาต่อด้วยยาเคมีบำบัด ควรกลับไปทำงาน ขับรถ ยกของ หรือออกแรงเมื่อทีมผ่าตัดประเมินว่าเหมาะสมสำหรับแต่ละบุคคล (Healthline)

การกลับไปทำงานขึ้นกับชนิดงาน งานนั่งโต๊ะอาจกลับได้เร็วกว่างานที่ต้องยกของ เดินมาก หรือใช้แรงหน้าท้อง อย่าขับรถขณะยังใช้ยาที่ทำให้ง่วง เคลื่อนไหวไม่คล่อง หรือเบรกฉุกเฉินแล้วเจ็บแผลมาก

หากตัดรังไข่ทั้งสองข้างก่อนเข้าสู่วัยหมดประจำเดือน ระดับฮอร์โมนจะลดลงอย่างรวดเร็ว อาจเกิดอาการร้อนวูบวาบ นอนไม่หลับ ช่องคลอดแห้ง และอารมณ์เปลี่ยนแปลง การดูแลอาการเหล่านี้ต้องพิจารณาร่วมกับชนิดของมะเร็งและแผนรักษา ไม่ควรเริ่มฮอร์โมนหรือผลิตภัณฑ์เสริมอาหารเอง

หากตัดมดลูกออกจะไม่สามารถตั้งครรภ์ได้ และหากตัดรังไข่ทั้งสองข้างจะไม่มีไข่สำหรับการตั้งครรภ์ตามธรรมชาติ ผลกระทบด้านการมีบุตรอาจเป็นเรื่องหนักใจ ควรขอคำอธิบายเรื่องทางเลือกในการเก็บภาวะเจริญพันธุ์ก่อนผ่าตัดหากเวลาและชนิดของโรคเอื้อ

ความเหนื่อย ความกังวล การนอนไม่หลับ หรือความรู้สึกสูญเสียหลังผ่าตัดพบได้ การฟื้นตัวจึงไม่ได้มีเฉพาะแผลหน้าท้อง หากความเศร้าหรือความกังวลรบกวนการกิน การนอน หรือการใช้ชีวิต ควรแจ้งทีมรักษาเพื่อจัดการช่วยเหลือด้านสุขภาพจิต

ความเสี่ยงและภาวะแทรกซ้อน

การผ่าตัดมะเร็งรังไข่เป็นการผ่าตัดใหญ่ โดยเฉพาะเมื่อจำเป็นต้องตัดอวัยวะหลายส่วน ความเสี่ยงของแต่ละคนต่างกันตามอายุ โรคประจำตัว ภาวะโภชนาการ การกระจายของมะเร็ง และขอบเขตการผ่าตัด อาจเกิดภาวะแทรกซ้อนที่คุกคามชีวิตหรือเสียชีวิตได้แม้ไม่พบบ่อย โดยเฉพาะเมื่อผ่าตัดหลายอวัยวะหรือผู้ป่วยมีโรคร่วม ไม่ควรใช้เปอร์เซ็นต์รวมเพื่อทำนายความเสี่ยงโดยไม่มีข้อมูลเฉพาะของโรงพยาบาลและการประเมินรายบุคคล

ความเสี่ยงระหว่างหรือหลังผ่าตัดระยะแรก

• เลือดออกและอาจต้องให้เลือด
• การติดเชื้อที่แผล ในช่องท้อง ทางเดินปัสสาวะ หรือปอด
• ปฏิกิริยาต่อยาสลบ
• ลิ่มเลือดที่ขาหรือหลุดไปปอด
• ปอดแฟบหรือหายใจลำบาก
• ลำไส้หยุดเคลื่อนไหวชั่วคราว ทำให้ท้องอืด คลื่นไส้ และยังรับประทานไม่ได้
• การบาดเจ็บต่อลำไส้ กระเพาะปัสสาวะ ท่อไต หรือหลอดเลือด
• แผลแยก น้ำเหลืองคั่ง หรือมีของเหลวสะสมในช่องท้อง
• การติดเชื้อรุนแรงที่กระทบการทำงานของอวัยวะ

มีงานวิจัยจากโรงพยาบาลส่งต่อแห่งหนึ่งในอินโดนีเซียที่รายงานภาวะแทรกซ้อนทั้งระหว่างและหลังผ่าตัดในผู้ป่วยที่ผ่าตัดเปิดหน้าท้อง แต่ตัวเลขจากการศึกษาเดียวไม่ควรใช้ทำนายความเสี่ยงของผู้ป่วยในประเทศไทย เพราะชนิดผู้ป่วย ขอบเขตผ่าตัด และระบบดูแลต่างกัน (PubMed Central) การประเมินความเสี่ยงเฉพาะบุคคลจากทีมผ่าตัดมีประโยชน์มากกว่าการใช้เปอร์เซ็นต์รวม

ภาวะแทรกซ้อนจากการผ่าตัดลำไส้หรือทางเดินปัสสาวะ

หากมีการตัดและต่อลำไส้ อาจเกิดการรั่วบริเวณรอยต่อ การติดเชื้อในช่องท้อง หรือการอุดตันของลำไส้ บางรายจำเป็นต้องผ่าตัดซ้ำหรือทำช่องเปิดหน้าท้อง

การผ่าตัดใกล้กระเพาะปัสสาวะและท่อไตอาจทำให้ปัสสาวะรั่ว ปัสสาวะไม่ออก หรือไตทำงานผิดปกติ ผู้ป่วยบางคนต้องใส่สายสวนหรืออุปกรณ์ระบายปัสสาวะนานกว่าที่คาด

ผลกระทบระยะยาว

• พังผืดในช่องท้อง ซึ่งอาจทำให้ปวดหรือเกิดลำไส้อุดตันภายหลัง
• ไส้เลื่อนบริเวณแผลผ่าตัด
• อาการชาหรือปวดเรื้อรังบริเวณแผล
• ขาบวมหรือท้องน้อยบวมจากการไหลเวียนน้ำเหลืองผิดปกติ
• ปัญหาเรื่องการขับถ่ายหรือการดูแลช่องเปิดหน้าท้อง
• ภาวะหมดประจำเดือนจากการตัดรังไข่
• สูญเสียความสามารถในการตั้งครรภ์เมื่อจำเป็นต้องตัดมดลูกหรือรังไข่ทั้งสองข้าง

การทราบความเสี่ยงไม่ได้หมายความว่าจะเกิดขึ้นแน่นอน ก่อนผ่าตัดควรถามว่าความเสี่ยงใดเกี่ยวข้องกับแผนของคุณมากที่สุด และหากพบโรคกว้างกว่าที่คาด ทีมรักษาได้รับอนุญาตให้ทำหัตถการใดบ้าง

สัญญาณที่ต้องกลับไปพบแพทย์ทันที

หลังกลับบ้าน ให้ติดต่อโรงพยาบาลหรือไปห้องฉุกเฉินทันทีเมื่อมีอาการต่อไปนี้

หากไม่แน่ใจว่าอาการรุนแรงเพียงใด ให้ติดต่อทีมผ่าตัดโดยบอกวันที่ผ่าตัด หัตถการที่ทำ อุณหภูมิ อาการปวด การรับประทานอาหาร การขับถ่าย และยาที่ใช้อยู่ อย่ารอถึงวันนัดเมื่อมีอาการหายใจลำบาก เจ็บหน้าอก หมดสติ หรือปวดท้องรุนแรง

ทางเลือกอื่น

การผ่าตัดเป็นการรักษาหลักสำหรับมะเร็งรังไข่จำนวนมาก แต่ไม่ใช่ว่าทุกคนต้องเข้ารับการผ่าตัดทันทีหรือผ่าตัดในขอบเขตเดียวกัน (American Cancer Society) ทางเลือกขึ้นกับชนิดเซลล์ ระยะโรค ตำแหน่งที่แพร่ สุขภาพโดยรวม และเป้าหมายของผู้ป่วย

ยาเคมีบำบัดก่อนผ่าตัด

หากโรคแพร่กว้างหรือผู้ป่วยยังไม่พร้อมรับการผ่าตัดใหญ่ แพทย์อาจเก็บชิ้นเนื้อเพื่อยืนยันโรคแล้วให้ยาเคมีบำบัดก่อน เมื่อประเมินว่าก้อนตอบสนองและร่างกายพร้อมขึ้น จึงพิจารณาผ่าตัดในภายหลัง

วิธีนี้ไม่ใช่การแทนการผ่าตัดในผู้ป่วยทุกคน จุดประสงค์คือเลือกช่วงเวลาที่การผ่าตัดมีโอกาสเกิดประโยชน์โดยมีความเสี่ยงเหมาะสม

การรักษาด้วยยาโดยไม่ผ่าตัดใหญ่

ผู้ป่วยบางรายอาจไม่เหมาะกับการผ่าตัดเพราะโรคประจำตัว ความแข็งแรง หรือรูปแบบการกระจายของโรค ทีมรักษาอาจใช้ยาเคมีบำบัด ยามุ่งเป้า หรือการรักษาประคับประคองตามชนิดมะเร็งและผลตรวจเฉพาะบุคคล

การไม่ผ่าตัดไม่ได้หมายถึงไม่มีการรักษา เป้าหมายอาจเป็นการควบคุมโรค ลดอาการ หรือรักษาคุณภาพชีวิต โดยควรอธิบายให้ชัดว่าคาดหวังอะไรจากแต่ละทางเลือก

การผ่าตัดแบบเก็บภาวะเจริญพันธุ์

ผู้ป่วยอายุน้อยที่เป็นมะเร็งบางชนิดในระยะเริ่มต้นอาจตัดเฉพาะรังไข่และท่อนำไข่ข้างที่มีโรค พร้อมตรวจระยะอย่างครบถ้วน โดยเก็บมดลูกและรังไข่อีกข้างไว้ ทางเลือกนี้ต้องประเมินอย่างระมัดระวังและอาจต้องติดตามใกล้ชิดกว่าปกติ

การดูแลประคับประคอง

การดูแลประคับประคองสามารถทำพร้อมกับการรักษามะเร็งได้ ไม่ได้จำกัดเฉพาะช่วงท้ายของโรค ทีมดูแลช่วยจัดการอาการปวด ท้องมาน คลื่นไส้ เบื่ออาหาร เหนื่อย นอนไม่หลับ และความกังวล

หากมีน้ำในช่องท้องมากหรือมีลำไส้อุดตันจากมะเร็ง อาจมีหัตถการเพื่อบรรเทาอาการ แม้ไม่ได้มุ่งนำมะเร็งทั้งหมดออก การเลือกระหว่างผ่าตัด ให้ยา หรือดูแลอาการควรยึดทั้งประโยชน์ที่เป็นไปได้ ความเสี่ยง และสิ่งที่ผู้ป่วยให้ความสำคัญ

สิทธิการรักษา

สิทธิครอบคลุมการตรวจและรักษาขึ้นกับการวินิจฉัย โรงพยาบาลตามสิทธิ ระบบส่งต่อ และเงื่อนไขของแต่ละกองทุน ควรตรวจสอบก่อนวันนัดผ่าตัด เพราะการผ่าตัดมะเร็งอาจเกี่ยวข้องกับทีมหลายสาขา การตรวจชิ้นเนื้อ การพักรักษา และการรักษาต่อเนื่อง

บัตรทอง

ผู้มีสิทธิบัตรทองควรเริ่มจากหน่วยบริการประจำหรือสถานพยาบาลที่ระบุในระบบ หากโรงพยาบาลต้นสังกัดไม่มีศักยภาพในการผ่าตัดมะเร็งรังไข่ อาจต้องออกเอกสารส่งต่อไปยังโรงพยาบาลที่มีทีมเหมาะสม

สิ่งที่ควรถาม ได้แก่

• ต้องใช้ใบส่งต่อหรือไม่ และมีอายุถึงวันใด
• โรงพยาบาลใดเป็นผู้รับผิดชอบการผ่าตัด
• การตรวจภาพถ่ายและชิ้นเนื้อเดิมนำมาใช้ได้หรือไม่
• การรักษาต่อหลังผ่าตัดต้องกลับไปที่โรงพยาบาลใด

ประกันสังคม

ผู้ประกันตนควรติดต่อโรงพยาบาลตามสิทธิเป็นจุดแรก หากต้องรักษาในโรงพยาบาลที่มีศักยภาพสูงกว่า โรงพยาบาลตามสิทธิจะประเมินและดำเนินการส่งต่อตามระบบ

ควรถามฝ่ายสิทธิว่าการตรวจใดต้องทำที่โรงพยาบาลต้นสังกัด ต้องมีเอกสารอนุมัติใดก่อนเข้ารักษา และหากจำเป็นต้องรักษาต่อด้วยยาเคมีบำบัดจะรับบริการที่ใด

สิทธิข้าราชการและสิทธิหน่วยงานอื่น

ขั้นตอนอาจต่างกันตามต้นสังกัดและสถานพยาบาล ควรตรวจสอบเรื่องการส่งต่อ การลงทะเบียนผู้ป่วยมะเร็ง และเอกสารที่ต้องใช้กับฝ่ายสิทธิของโรงพยาบาลโดยตรง

ประกันสุขภาพเอกชน

ความคุ้มครองขึ้นกับเงื่อนไขกรมธรรม์ ระยะเวลารอคอย โรคที่เป็นมาก่อน วงเงิน และข้อยกเว้น บริษัทประกันอาจต้องพิจารณาอนุมัติก่อนเข้ารักษา

ควรขอให้โรงพยาบาลช่วยระบุรายการสำคัญในแผนรักษา เช่น

• การผ่าตัดและค่าดูแลระหว่างนอนโรงพยาบาล
• ค่าวิสัญญีและการดูแลหลังผ่าตัด
• การตรวจทางพยาธิวิทยา
• การดูแลในหอผู้ป่วยวิกฤต หากจำเป็น
• การผ่าตัดลำไส้หรืออวัยวะอื่นที่อาจเพิ่มจากแผนเดิม
• การรักษาต่อเนื่องหลังผ่าตัด

อย่าพิจารณาเฉพาะชื่อหัตถการในเอกสารอนุมัติ ควรถามด้วยว่าหากขอบเขตการผ่าตัดเปลี่ยนจากที่วางแผนไว้ จะต้องแจ้งหรือขออนุมัติเพิ่มอย่างไร

จ่ายเอง ส่วนร่วมจ่าย หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน

หากต้องจ่ายค่ารักษาเองทั้งหมด หรือจ่ายบางส่วน เช่น ส่วนร่วมจ่าย (Co-payment) ตามเงื่อนไขกรมธรรม์ หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน ควรขอใบประเมินค่าใช้จ่ายจากโรงพยาบาลก่อนตัดสินใจ และถามให้ชัดว่ารวมค่าแพทย์ ค่าห้อง ค่าอุปกรณ์ และการตรวจติดตามหลังผ่าตัดหรือไม่ ทางเลือกหนึ่งสำหรับการชำระคือการผ่อน เช่น บริการผ่อน 0% ผ่านบัตรเครดิตนานสูงสุด 10 เดือนของ HDcare

คำถามที่พบบ่อย

ผ่าตัดมะเร็งรังไข่ต้องตัดมดลูกทุกคนไหม

ไม่ต้องตัดมดลูกทุกคน เพราะผู้ป่วยระยะเริ่มต้นบางรายอาจเก็บมดลูกและรังไข่อีกข้างไว้ได้ หากชนิดและระยะของมะเร็งเหมาะสม (American Cancer Society) ผู้ป่วยที่โรคลุกลามหรือมีความเสี่ยงกระจายไปอวัยวะสืบพันธุ์มักต้องผ่าตัดกว้างกว่า

ต้องตัดรังไข่ทั้งสองข้างหรือไม่

ไม่จำเป็นในทุกกรณี แต่ผู้ป่วยจำนวนมากต้องตัดรังไข่และท่อนำไข่ทั้งสองข้างเพื่อกำหนดระยะและควบคุมโรค หากต้องการมีบุตร ควรบอกแพทย์ก่อนผ่าตัดเพื่อประเมินว่าสามารถเก็บรังไข่อีกข้างและมดลูกไว้ได้อย่างเหมาะสมหรือไม่

หลังผ่าตัดยังต้องให้ยาเคมีบำบัดไหม

ผู้ป่วยจำนวนหนึ่งยังต้องได้รับยาเคมีบำบัดหลังผ่าตัด แต่ไม่ใช่ทุกคน การตัดสินใจขึ้นกับชนิดเซลล์ ระยะโรค เกรดของมะเร็ง ปริมาณโรคที่เหลือ และสุขภาพโดยรวม โดยใช้ผลพยาธิวิทยาประกอบ

ถ้าก้อนใหญ่มากยังผ่าตัดได้ไหม

ก้อนขนาดใหญ่ยังอาจผ่าตัดได้ แต่ขนาดไม่ใช่ปัจจัยเดียวที่ใช้ตัดสิน แพทย์จะดูว่าก้อนเกี่ยวข้องกับลำไส้ หลอดเลือด ตับ หรืออวัยวะอื่นเพียงใด และร่างกายรับการผ่าตัดใหญ่ได้หรือไม่ บางรายอาจได้ยาเคมีบำบัดก่อนแล้วจึงผ่าตัด

ผ่าตัดแล้วต้องมีถุงหน้าท้องหรือไม่

ไม่ใช่ทุกคนต้องมีถุงหน้าท้อง แต่มีความเป็นไปได้หากต้องตัดลำไส้และยังต่อลำไส้กลับไม่ได้อย่างปลอดภัย ช่องเปิดอาจเป็นแบบชั่วคราวหรือถาวร จึงควรถามเรื่องนี้ก่อนลงนามยินยอมหากภาพถ่ายแสดงว่าโรคอยู่ใกล้ลำไส้

ผ่าตัดแล้วจะมีบุตรได้ไหม

ยังอาจมีบุตรได้ในผู้ป่วยบางรายที่เก็บมดลูกและรังไข่ข้างหนึ่งไว้ แต่หากตัดมดลูกหรือรังไข่ทั้งสองข้างจะไม่สามารถตั้งครรภ์ตามธรรมชาติได้ ผู้ที่ยังต้องการมีบุตรควรขอประเมินทางเลือกก่อนเริ่มรักษา หากสภาพโรคและเวลาเอื้อ

ต้องนอนโรงพยาบาลกี่วัน

โดยทั่วไปต้องนอนโรงพยาบาล และวันกลับบ้านขึ้นกับขอบเขตผ่าตัด การฟื้นตัวของลำไส้ ความสามารถในการกินและดื่ม การเดิน การปัสสาวะ การควบคุมปวด และภาวะแทรกซ้อน หากมีการตัดอวัยวะหลายส่วนอาจต้องพักนานขึ้น โดยทีมผ่าตัดของโรงพยาบาลจะประเมินเป็นรายบุคคล

จะกลับไปทำงานได้เมื่อไร

เวลาฟื้นตัวแตกต่างกันมากตามชนิดแผล อวัยวะที่ตัด ภาวะแทรกซ้อน และการรักษาที่ต้องทำต่อ ควรกลับไปทำงาน ขับรถ ยกของ หรือออกแรงเมื่อทีมผ่าตัดประเมินว่าเหมาะสมสำหรับคุณ

ผ่าตัดผ่านกล้องได้หรือไม่

ผู้ป่วยบางรายอาจผ่าตัดผ่านกล้องได้ แต่การผ่าตัดเปิดหน้าท้องมักเหมาะกว่าเมื่อก้อนใหญ่หรือโรคกระจายหลายตำแหน่ง วิธีที่เลือกต้องช่วยให้ประเมินระยะและนำมะเร็งออกได้อย่างเหมาะสม ไม่ได้เลือกจากขนาดแผลเพียงอย่างเดียว

หากอายุมากยังผ่าตัดได้ไหม

อายุเพียงอย่างเดียวไม่ได้ตัดสิทธิการผ่าตัด แพทย์จะพิจารณาความแข็งแรง การทำงานของหัวใจ ปอด ไต ภาวะโภชนาการ โรคประจำตัว และประโยชน์ที่คาดว่าจะได้รับ บางรายอาจต้องเตรียมร่างกายหรือปรับลำดับการรักษาก่อน

ถ้าไม่ผ่าตัดได้ไหม

ผู้ป่วยบางรายอาจรักษาด้วยยาก่อนหรือใช้การดูแลแบบไม่ผ่าตัด หากความเสี่ยงของการผ่าตัดสูงหรือรูปแบบโรคไม่เหมาะกับการผ่าตัดในเวลานั้น อย่างไรก็ตาม การผ่าตัดเป็นส่วนสำคัญของการรักษามะเร็งรังไข่จำนวนมาก จึงควรให้ทีมมะเร็งนรีเวชอธิบายผลดีและข้อจำกัดของแต่ละทางเลือก

ควรถามอะไรกับทีมผ่าตัดก่อนตัดสินใจ

ควรถามสูตินรีแพทย์มะเร็งวิทยาหรือทีมมะเร็งนรีเวชว่าการผ่าตัดมีเป้าหมายอะไร คาดว่าจะตัดอวัยวะใด มีโอกาสต้องตัดลำไส้หรือทำช่องเปิดหน้าท้องหรือไม่ และแผนจะเปลี่ยนอย่างไรหากพบโรคมากกว่าที่คาด ควรถามเพิ่มเติมถึงผลต่อการมีบุตร ภาวะหมดประจำเดือน ระยะพักฟื้น และการรักษาที่อาจต้องทำต่อหลังทราบผลชิ้นเนื้อ.

ข้อมูลอ้างอิง

• American Cancer Society: Ovarian Cancer Surgery — เกี่ยวกับ Ovarian cancer surgery — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
• Healthline: Ovarian Cancer Surgery: Types, Stage, Recovery, Outlook — เกี่ยวกับ Ovarian cancer surgery — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
• PubMed Central (U.S. National Library of Medicine): Complications of ovarian cancer surgery in Dr. Cipto ... - PMC — เกี่ยวกับ Ovarian cancer surgery — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำวินิจฉัยหรือคำแนะนำจากแพทย์ได้

หากมีอาการผิดปกติหลังผ่าตัด ควรติดต่อแพทย์หรือโรงพยาบาลทันที