ผ่าตัดปอดออกหนึ่งกลีบ

ผ่าตัดปอดออกหนึ่งกลีบ (Lobectomy) คือการนำกลีบปอดที่มีเนื้องอก มะเร็ง การติดเชื้อรุนแรง หรือความเสียหายเฉพาะส่วนออก โดยเก็บเนื้อปอดส่วนที่ยังทำงานได้ไว้ให้มากที่สุด การผ่าตัดนี้มักใช้รักษามะเร็งปอดระยะที่ยังผ่าตัดได้ แต่ไม่ใช่ผู้ป่วยทุกคนที่จำเป็นต้องตัดปอดหนึ่งกลีบ เพราะต้องพิจารณาระยะโรค ตำแหน่งก้อน สมรรถภาพปอด และสุขภาพโดยรวมร่วมกัน

ผ่าตัดปอดออกหนึ่งกลีบ คืออะไร

ปอดแบ่งออกเป็นส่วนที่เรียกว่า “กลีบปอด” ปอดขวามีสามกลีบ ส่วนปอดซ้ายมีสองกลีบเพื่อเว้นพื้นที่ให้หัวใจ การผ่าตัดนี้นำกลีบที่เป็นโรคออกทั้งกลีบ พร้อมตัดและปิดหลอดเลือดกับหลอดลมที่เชื่อมเข้าสู่กลีบนั้นอย่างเป็นระบบ

หากผ่าตัดเพราะสงสัยหรือยืนยันว่าเป็นมะเร็ง ศัลยแพทย์มักเก็บต่อมน้ำเหลืองบริเวณทรวงอกไปตรวจด้วย การตรวจนี้ช่วยบอกว่าเซลล์มะเร็งกระจายไปต่อมน้ำเหลืองหรือไม่ และช่วยวางแผนว่าหลังผ่าตัดควรติดตามอย่างเดียวหรือพิจารณาการรักษาเพิ่มเติม ผลชิ้นเนื้อฉบับสมบูรณ์จึงมีความสำคัญ แม้ผู้ป่วยจะเคยตรวจชิ้นเนื้อมาก่อนแล้วก็ตาม

การตัดหนึ่งกลีบต่างจากการผ่าตัดชนิดอื่นดังนี้

การตัดปอดหนึ่งกลีบทำได้ผ่านแผลขนาดเล็กโดยใช้กล้องและเครื่องมือสอดระหว่างซี่โครง หรือผ่านแผลเปิดทรวงอกที่กว้างกว่า วิธีแผลเล็กมักทำให้บาดแผลเล็กและอาจฟื้นตัวเร็วกว่า แต่ไม่เหมาะกับทุกกรณี หากมีเลือดออก พังผืดมาก หรือมองเห็นโครงสร้างสำคัญไม่ชัด ศัลยแพทย์อาจต้องเปลี่ยนเป็นการเปิดทรวงอกเพื่อความปลอดภัย ไม่ได้หมายความว่าการผ่าตัดล้มเหลว[^1]

ใครควรทำ / ใครไม่ควรทำ

ผู้ที่อาจได้รับการพิจารณา

การผ่าตัดมักได้รับการพิจารณาเมื่อโรคจำกัดอยู่ในปอดส่วนที่สามารถนำออกได้ และผู้ป่วยมีหัวใจ ปอด และสุขภาพโดยรวมเพียงพอสำหรับการผ่าตัด ตัวอย่างภาวะที่อาจใช้วิธีนี้ ได้แก่

• มะเร็งปอดที่ยังจำกัดอยู่ในตำแหน่งซึ่งผ่าตัดได้ โดยเฉพาะมะเร็งปอดชนิดที่พบบ่อยและอยู่ในระยะต้น
• เนื้องอกปอดบางชนิดที่เติบโตช้าหรือมีลักษณะเฉพาะ
• ก้อนมะเร็งจากอวัยวะอื่นที่กระจายมาปอดเพียงตำแหน่งจำกัด ในผู้ป่วยที่ผ่านการประเมินอย่างรอบด้าน
• ก้อนปอดที่สงสัยมะเร็งและไม่สามารถวินิจฉัยด้วยวิธีที่รุกล้ำน้อยกว่าได้อย่างเพียงพอ
• การติดเชื้อเรื้อรังหรือรุนแรงที่ทำลายปอดเฉพาะกลีบ และไม่ตอบสนองต่อการรักษาด้วยยา
• ความผิดปกติของปอดแต่กำเนิด หรือเนื้อปอดที่เสียหายจนก่อให้เกิดการติดเชื้อ เลือดออก หรืออาการซ้ำ
• โรคปอดบางชนิดที่อยู่เฉพาะส่วนและทำให้เกิดอาการมาก โดยต้องผ่านการประเมินเฉพาะทางก่อน[^1][^3]

การมีโรคใดโรคหนึ่งในรายการนี้ไม่ได้แปลว่าต้องผ่าตัดทันที ทีมรักษาจะดูภาพถ่ายรังสี ผลชิ้นเนื้อ ระยะของโรค ความสามารถในการหายใจ และความเสี่ยงจากโรคร่วมก่อนเสนอทางเลือก

ผู้ที่อาจยังไม่เหมาะกับการผ่าตัด

การผ่าตัดอาจไม่ใช่ทางเลือกแรก หรืออาจมีความเสี่ยงมากกว่าประโยชน์ หากพบว่า

• โรคมะเร็งกระจายกว้างจนการนำกลีบปอดออกไม่สามารถควบคุมโรคได้อย่างมีเหตุผล
• สมรรถภาพปอดที่คาดว่าจะเหลือหลังผ่าตัดต่ำเกินไป จนอาจหายใจไม่พอสำหรับกิจวัตรประจำวัน
• มีโรคหัวใจหรือหลอดเลือดที่ยังควบคุมไม่ได้
• มีการติดเชื้อเฉียบพลัน ภาวะโภชนาการไม่ดี หรือสุขภาพด้านอื่นที่ควรแก้ไขก่อน
• ก้อนมีขนาดและตำแหน่งที่เหมาะกับการตัดเนื้อปอดน้อยกว่าหนึ่งกลีบ
• โรคตอบสนองต่อยา การฉายรังสี หรือการรักษาแบบไม่ผ่าตัดได้ดีกว่า
• ผู้ป่วยไม่ต้องการรับความเสี่ยงของการผ่าตัด หลังเข้าใจประโยชน์ ข้อจำกัด และทางเลือกแล้ว

ผู้สูงอายุไม่ได้ถูกตัดสิทธิจากการผ่าตัดเพราะอายุเพียงอย่างเดียว สิ่งสำคัญกว่าคือความแข็งแรง การทำกิจวัตร โรคร่วม สมรรถภาพหัวใจและปอด รวมถึงความสามารถในการฟื้นฟูหลังผ่าตัด

ต้องตรวจอะไรเพื่อดูว่าร่างกายรับการผ่าตัดไหวหรือไม่

การประเมินมักประกอบด้วยภาพถ่ายรังสีทรวงอก ภาพเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ และการตรวจอื่นเพื่อหาระยะโรคในกรณีมะเร็ง อาจต้องเก็บชิ้นเนื้อหรือตรวจต่อมน้ำเหลืองก่อนผ่าตัด ขึ้นกับข้อมูลที่มีอยู่

ผู้ป่วยมักได้รับการตรวจสมรรถภาพปอด เพื่อดูว่าปอดรับอากาศและส่งผ่านก๊าซได้ดีเพียงใด แพทย์อาจให้เดินทดสอบหรือประเมินการออกกำลังเพิ่มเติม ในบางคนต้องตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจ อัลตราซาวนด์หัวใจ หรือการทดสอบหัวใจแบบอื่น โดยเฉพาะเมื่อมีโรคหัวใจ อาการเจ็บหน้าอก หรือข้อจำกัดในการออกแรง[^1]

ผลตรวจทั้งหมดใช้ประมาณว่าหลังตัดกลีบปอดแล้วจะเหลือกำลังหายใจเพียงพอหรือไม่ ศัลยแพทย์ทรวงอก แพทย์โรคปอด แพทย์มะเร็ง และรังสีแพทย์อาจร่วมกันพิจารณาในกรณีซับซ้อน

เตรียมตัวก่อนผ่าตัด

ทบทวนโรคและยาทั้งหมด

แจ้งทีมรักษาเกี่ยวกับยาประจำทุกชนิด รวมถึงยาที่ซื้อเอง วิตามิน สมุนไพร และอาหารเสริม ยาบางกลุ่มอาจต้องหยุดหรือปรับก่อนผ่าตัด เช่น

• ยาต้านการแข็งตัวของเลือดและยาต้านเกล็ดเลือด
• ยารักษาเบาหวาน รวมถึงยาฉีด
• ยาที่มีผลต่อภูมิคุ้มกัน
• สมุนไพรหรืออาหารเสริมบางชนิดที่อาจเพิ่มเลือดออกหรือรบกวนยาสลบ

อย่าหยุดยาเอง ศัลยแพทย์หรือวิสัญญีแพทย์จะกำหนดเวลาให้ตามชนิดยา เหตุผลที่ใช้ยา การทำงานของไต และความเสี่ยงเลือดออก ผู้ที่ใช้ยาป้องกันลิ่มเลือดจากภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะ ลิ้นหัวใจ หรือหลอดเลือดอุดตันต้องมีแผนเฉพาะบุคคล

งดบุหรี่และผลิตภัณฑ์ยาสูบ

การหยุดสูบก่อนผ่าตัดช่วยลดเสมหะและลดโอกาสเกิดปัญหาทางเดินหายใจหลังผ่าตัดได้ ยิ่งหยุดได้เร็ว ร่างกายยิ่งมีเวลาปรับตัว แต่แม้วันผ่าตัดใกล้เข้ามาแล้ว การหยุดก็ยังมีประโยชน์ อย่าเปลี่ยนไปใช้ผลิตภัณฑ์นิโคตินชนิดอื่นโดยไม่บอกทีมรักษา เพราะแพทย์ต้องทราบสิ่งที่ใช้อยู่ทั้งหมด[^1]

ผู้ที่มีเสมหะมาก หอบ หรือกำลังติดเชื้อทางเดินหายใจควรแจ้งโรงพยาบาล หากมีไข้ ไอมากขึ้น หรือหายใจแย่ลงก่อนวันผ่าตัด ทีมผ่าตัดจะพิจารณาว่าควรดำเนินการตามแผนหรือเลื่อนเพื่อรักษาให้พร้อมกว่าเดิม

ฝึกหายใจและเตรียมร่างกาย

บางคนจะได้รับคำแนะนำให้ฝึกหายใจลึก ไออย่างมีประสิทธิภาพ เดิน หรือออกกำลังตามกำลัง เพื่อเตรียมปอดและกล้ามเนื้อ การฟื้นฟูสมรรถภาพปอดก่อนผ่าตัดอาจเหมาะกับผู้ที่มีโรคปอดเรื้อรังหรือร่างกายอ่อนแรง

รับประทานอาหารให้เพียงพอตามคำแนะนำ หากน้ำหนักลดมาก เบื่ออาหาร หรือกลืนลำบาก ควรบอกทีมรักษา ภาวะโภชนาการมีผลต่อการสมานแผลและการฟื้นตัว

งดอาหารและน้ำตามเวลาที่โรงพยาบาลแจ้ง

วิสัญญีแพทย์หรือโรงพยาบาลจะบอกเวลางดอาหาร น้ำ และเครื่องดื่มแต่ละชนิดอย่างชัดเจน ให้ยึดคำสั่งนั้น เพราะช่วงเวลาขึ้นกับเวลาผ่าตัด โรคประจำตัว และแนวทางของสถานพยาบาล หากเผลอรับประทานหรือดื่มหลังเวลาที่กำหนด ให้แจ้งทีมรักษาตามจริงเพื่อป้องกันการสำลักระหว่างดมยาสลบ[^1]

สิ่งที่ควรนำไปโรงพยาบาล

• บัตรประจำตัวและเอกสารสิทธิการรักษา
• รายชื่อยา ขนาดที่ใช้อยู่ และเวลาที่รับประทานครั้งล่าสุด
• ผลตรวจหรือแผ่นภาพถ่ายรังสีที่โรงพยาบาลขอ
• รายการประวัติแพ้ยาและแพ้อาหาร
• อุปกรณ์ช่วยหายใจหรืออุปกรณ์ประจำตัว หากทีมรักษาแจ้งให้นำมา
• เสื้อผ้าที่สวมง่ายและไม่รัดแผลบริเวณทรวงอก
• ชื่อและเบอร์ติดต่อของผู้ดูแล

ควรวางแผนผู้ดูแลหลังกลับบ้านล่วงหน้า โดยเฉพาะเรื่องการเดินทาง การเตรียมอาหาร งานบ้าน และการมาพบแพทย์ตามนัด

ขั้นตอนการผ่าตัด

1. ดมยาสลบและควบคุมการหายใจ

วิสัญญีแพทย์ให้ยาสลบเพื่อให้หลับและไม่รู้สึกเจ็บ จากนั้นใส่ท่อช่วยหายใจ เครื่องช่วยหายใจจะควบคุมการหายใจระหว่างผ่าตัด เทคนิคเฉพาะช่วยให้ศัลยแพทย์ทำงานกับปอดข้างที่ผ่าตัดได้ ขณะที่อีกข้างยังรับออกซิเจน

ทีมรักษาจะใส่สายน้ำเกลือและอุปกรณ์ติดตามสัญญาณชีพ บางคนอาจต้องมีสายติดตามความดันหรือสายอื่นเพิ่มเติมตามความซับซ้อนของโรคและการผ่าตัด

2. เปิดทางเข้าสู่ทรวงอก

วิธีส่องกล้องใช้แผลเล็กหลายตำแหน่งระหว่างซี่โครง กล้องส่งภาพภายในทรวงอกไปยังจอ ศัลยแพทย์สอดเครื่องมือผ่านแผลเหล่านี้และนำชิ้นเนื้อออกผ่านแผลหนึ่งที่ขยายพอเหมาะ

วิธีเปิดทรวงอกใช้แผลด้านข้างลำตัวที่กว้างกว่า และเปิดช่องระหว่างซี่โครงเพื่อเข้าถึงปอดโดยตรง วิธีนี้อาจจำเป็นเมื่อก้อนใหญ่ อยู่ใกล้หลอดเลือดสำคัญ มีพังผืดมาก หรือเกิดเหตุระหว่างผ่าตัดที่ต้องควบคุมอย่างรวดเร็ว[^1]

3. ตรวจตำแหน่งโรคและแยกโครงสร้างสำคัญ

ศัลยแพทย์ตรวจปอด เยื่อหุ้มปอด และบริเวณใกล้เคียง จากนั้นแยกหลอดเลือดแดง หลอดเลือดดำ และหลอดลมที่ไปเลี้ยงกลีบปอดเป้าหมาย ต้องระวังหลอดเลือดใหญ่ หัวใจ เส้นประสาท และกลีบปอดที่ต้องเก็บไว้

หากข้อมูลระหว่างผ่าตัดต่างจากภาพถ่ายก่อนผ่าตัด แผนอาจเปลี่ยนได้ เช่น ลดขอบเขต เพิ่มขอบเขต เก็บชิ้นเนื้อส่งตรวจเร่งด่วน หรือหยุดการตัดออกหากพบว่าความเสี่ยงสูงเกินประโยชน์ ศัลยแพทย์ควรอธิบายความเป็นไปได้เหล่านี้ก่อนเซ็นยินยอม

4. ตัดกลีบปอดและนำชิ้นเนื้อออก

หลังปิดและตัดหลอดเลือดกับหลอดลมของกลีบนั้นแล้ว ศัลยแพทย์จะแยกกลีบปอดออก ชิ้นเนื้อถูกใส่ภาชนะหรือถุงสำหรับนำออกจากทรวงอก เพื่อลดการสัมผัสกับบาดแผล[^1]

หากผ่าตัดด้วยเหตุผลด้านมะเร็ง จะประเมินขอบตัดและเก็บต่อมน้ำเหลืองตามความเหมาะสม ชิ้นเนื้อทั้งหมดส่งให้พยาธิแพทย์ตรวจชนิดของเซลล์ ขนาด การลุกลาม ขอบตัด และต่อมน้ำเหลือง

5. ตรวจเลือดออกและการรั่วของลม

ศัลยแพทย์ตรวจจุดเลือดออกและทดสอบว่าบริเวณปอดหรือหลอดลมมีลมรั่วหรือไม่ จากนั้นทำให้ปอดส่วนที่เหลือขยายตัว หากพบรอยรั่วอาจเย็บ ปิด หรือใช้วิธีอื่นตามลักษณะที่พบ

6. ใส่ท่อระบายทรวงอกและปิดแผล

มักใส่ท่อระบายออกจากช่องอกเพื่อระบายลม เลือด และของเหลว ท่อช่วยให้ปอดส่วนที่เหลือขยายตัวและทำให้ทีมรักษาติดตามการรั่วของลมได้ เมื่อการระบายลดลง ปอดขยายดี และไม่มีปัญหาที่ต้องเฝ้าดู แพทย์จึงพิจารณาถอดท่อ

แผลจะปิดด้วยไหม ลวดเย็บ หรือวัสดุปิดผิวหนังตามวิธีผ่าตัด หลังจากนั้นผู้ป่วยถูกส่งไปยังห้องพักฟื้นหรือพื้นที่เฝ้าระวังใกล้ชิด ขึ้นกับสภาพหลังผ่าตัด

ใช้เวลานานแค่ไหน

ระยะเวลาผ่าตัดแตกต่างกันมากตามวิธีผ่าตัด ตำแหน่งและความซับซ้อนของโรค การเก็บต่อมน้ำเหลือง และเหตุการณ์ระหว่างผ่าตัด ควรถามทีมผ่าตัดของโรงพยาบาลที่รักษาเพื่อทราบเวลาประมาณการสำหรับตนเอง

เวลาที่ครอบครัวรอมักนานกว่าเวลาที่ศัลยแพทย์ลงมือ เพราะรวมการเตรียมยาสลบ จัดท่า ใส่อุปกรณ์ เฝ้าดูหลังผ่าตัด และรอให้ผู้ป่วยมีอาการคงที่

การผ่าตัดนี้ใช้การดมยาสลบและโดยทั่วไปต้องนอนโรงพยาบาล ไม่ใช่การผ่าตัดที่กลับบ้านในวันเดียว ระยะนอนโรงพยาบาลมักเป็นหลายวัน แต่ขึ้นกับการถอดท่อระบาย การควบคุมปวด การเดิน การรับประทานอาหาร ระดับออกซิเจน และภาวะแทรกซ้อน ผู้ที่เปิดทรวงอกหรือมีโรคร่วมมากอาจต้องพักนานกว่า[^3]

พักฟื้นนานแค่ไหน

การฟื้นตัวโดยรวมมักใช้เวลาหลายสัปดาห์ถึงหลายเดือน การผ่าตัดผ่านแผลเล็กอาจฟื้นเร็วกว่าแบบเปิดทรวงอก แต่ความต่างขึ้นกับสุขภาพเดิม ปริมาณเนื้อปอดที่เหลือ ภาวะแทรกซ้อน และลักษณะงานของผู้ป่วย แหล่งข้อมูลอ้างอิงระบุว่าการฟื้นจากการผ่าตัดนี้ต้องใช้เวลาอย่างน้อยประมาณหนึ่งเดือนในหลายราย และบางคนใช้เวลานานกว่านั้น[^1][^3]

ช่วงอยู่โรงพยาบาล

ทีมรักษาจะกระตุ้นให้ลุกนั่งและเดินเมื่อปลอดภัย การขยับตัวช่วยลดภาวะปอดแฟบ ปอดอักเสบ และลิ่มเลือด การหายใจลึกและไอมีความสำคัญ แม้ช่วงแรกอาจทำให้เจ็บแผล ควรใช้วิธีพยุงแผลและรับยาแก้ปวดตามแผนเพื่อให้ทำได้อย่างมีประสิทธิภาพ

อาการปวดไม่ได้เกิดเฉพาะที่แผล บางคนเจ็บหน้าอก หลัง หรือไหล่จากตำแหน่งผ่าตัดและท่อระบาย ความปวดควรลดลงตามลำดับ หากปวดมากขึ้นอย่างชัดเจนหรือยาไม่ช่วย ควรแจ้งทีมรักษา

หลังกลับบ้าน

ช่วงแรกควรเดินระยะสั้นหลายครั้งแทนการนอนตลอดวัน แล้วค่อยเพิ่มระยะตามอาการ หยุดพักหากเวียนศีรษะ แน่นหน้าอก หรือหอบผิดปกติ ไม่ควรยกของหนักหรือออกแรงดันและดึงจนกว่าศัลยแพทย์จะอนุญาต เพราะอาจเพิ่มความเจ็บและรบกวนการสมานแผล

การกลับไปขับรถขึ้นกับการเคลื่อนไหวแขนและลำตัว ความสามารถในการเบรกฉุกเฉิน อาการปวด และยาที่ใช้อยู่ ไม่ควรขับรถขณะยังใช้ยาที่ทำให้ง่วงหรือการตอบสนองช้าลง

กลับไปทำงานเมื่อไร

งานนั่งโต๊ะอาจกลับได้เร็วกว่างานที่ต้องยกของ เดินมาก ทำงานกลางแจ้ง หรือสัมผัสฝุ่นควัน โดยทั่วไปต้องเผื่อเวลาหลายสัปดาห์ และอาจนานเป็นหลายเดือนสำหรับงานใช้แรงหรือผู้ที่เปิดทรวงอก ศัลยแพทย์จะประเมินจากแผล การหายใจ ผลตรวจ และลักษณะงาน แทนการใช้กำหนดเดียวกับทุกคน

หายใจได้เหมือนเดิมหรือไม่

ปอดส่วนที่เหลือจะขยายและปรับการทำงานเพื่อชดเชย แต่ไม่ได้หมายความว่าสมรรถภาพปอดจะกลับเท่าเดิมในทุกคน ผู้ที่ปอดแข็งแรงก่อนผ่าตัดอาจกลับไปทำกิจวัตรได้ดี ขณะที่ผู้มีถุงลมโป่งพอง พังผืดในปอด หรือโรคหัวใจอาจรู้สึกข้อจำกัดมากกว่า

งานวิจัยแบบติดตามผู้ป่วยพบว่าตำแหน่งกลีบปอดที่นำออกอาจสัมพันธ์กับรูปแบบการฟื้นตัวด้านกิจวัตร การเดิน และการทำงาน แต่ผลการศึกษาในกลุ่มประชากรหนึ่งไม่ควรใช้ทำนายผู้ป่วยแต่ละคนโดยตรง[^2]

การฟื้นฟูสมรรถภาพปอดอาจช่วยเรื่องการออกกำลัง เทคนิคการหายใจ และความมั่นใจในการกลับไปทำกิจกรรม โดยเฉพาะผู้ที่ยังเหนื่อยหรือมีกำลังลดลงหลังผ่าตัด

ความเสี่ยงและภาวะแทรกซ้อน

การตัดปอดหนึ่งกลีบเป็นการผ่าตัดใหญ่ แต่การมีรายการความเสี่ยงไม่ได้หมายความว่าจะเกิดขึ้นทั้งหมด ความเสี่ยงของแต่ละคนขึ้นกับอายุ สมรรถภาพปอด โรคหัวใจ การสูบบุหรี่ ภาวะโภชนาการ วิธีผ่าตัด และความซับซ้อนของโรค

ภาวะแทรกซ้อนที่เกี่ยวกับปอดและทรวงอก

• ลมรั่วจากปอด: มีลมออกทางท่อระบายนานกว่าที่คาด อาจทำให้ต้องใส่ท่อไว้นานขึ้นหรือรักษาเพิ่มเติม
• ปอดแฟบ: ถุงลมบางส่วนขยายไม่เต็ม มักเกี่ยวข้องกับการหายใจตื้นจากความเจ็บ เสมหะอุดตัน หรือการเคลื่อนไหวน้อย
• ปอดอักเสบ: อาจมีไข้ ไอ เสมหะ หรือระดับออกซิเจนลดลง ต้องประเมินและรักษาตามสาเหตุ
• น้ำหรือหนองในช่องเยื่อหุ้มปอด: อาจต้องใช้ยา ระบายของเหลว หรือทำหัตถการเพิ่มเติม
• ทางเชื่อมผิดปกติระหว่างหลอดลมกับช่องอก: พบไม่บ่อยแต่เป็นภาวะสำคัญ อาจทำให้ลมรั่วหรือติดเชื้อรุนแรง
• หายใจล้มเหลว: บางคนอาจต้องใช้เครื่องช่วยหายใจนานขึ้น โดยเฉพาะเมื่อสมรรถภาพปอดเดิมต่ำหรือเกิดภาวะแทรกซ้อน

เลือดออกและลิ่มเลือด

อาจมีเลือดออกระหว่างหรือหลังผ่าตัด บางกรณีต้องให้เลือด ทำหัตถการ หรือกลับเข้าห้องผ่าตัด ความเสี่ยงเพิ่มขึ้นจากโรคบางชนิดและยาที่มีผลต่อการแข็งตัวของเลือด จึงต้องจัดการยาอย่างเป็นระบบ

การนอนและเคลื่อนไหวน้อยเพิ่มโอกาสเกิดลิ่มเลือดที่ขา ลิ่มเลือดอาจเคลื่อนไปปอดและเป็นอันตราย ทีมรักษาจึงใช้การลุกเดิน อุปกรณ์รัดขา หรือยาป้องกันตามระดับความเสี่ยง

หัวใจเต้นผิดจังหวะและปัญหาหัวใจ

ภาวะหัวใจห้องบนเต้นผิดจังหวะเป็นภาวะแทรกซ้อนที่พบบ่อยหลังผ่าตัดปอด อาจทำให้ใจสั่น เหนื่อย หรือความดันเปลี่ยนแปลง และต้องติดตามหรือใช้ยา[^1] นอกจากนี้ยังมีความเสี่ยงต่อกล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือดหรือหัวใจล้มเหลว โดยเฉพาะผู้ที่มีโรคหัวใจเดิม

ความปวดและความผิดปกติของเส้นประสาท

ความเจ็บบริเวณแผลและซี่โครงพบได้ในช่วงแรก บางคนมีอาการชา แสบร้อน หรือไวต่อการสัมผัสจากเส้นประสาทระหว่างซี่โครง อาการมักค่อย ๆ ดีขึ้น แต่บางรายอาจมีความปวดเรื้อรังและต้องรับการประเมินเพิ่มเติม

การติดเชื้อและแผลหายช้า

แผลอาจบวม แดง มีหนอง หรือแยกออก ความเสี่ยงสูงขึ้นในผู้สูบบุหรี่ ผู้เป็นเบาหวาน ผู้มีภาวะโภชนาการไม่ดี หรือผู้ใช้ยากดภูมิคุ้มกัน การดูแลแผลและสังเกตความเปลี่ยนแปลงช่วยให้รักษาได้เร็ว

ความเสี่ยงจากยาสลบและอวัยวะอื่น

ยาสลบอาจสัมพันธ์กับอาการคลื่นไส้ สับสน ปฏิกิริยาแพ้ หรือปัญหาการหายใจ ผู้สูงอายุและผู้มีโรคร่วมอาจมีไตทำงานลดลง ภาวะสับสน หรือการฟื้นตัวช้ากว่าเดิม วิสัญญีแพทย์จะประเมินความเสี่ยงเฉพาะบุคคลก่อนผ่าตัด

มีความเสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อนรุนแรงและการเสียชีวิตจากการผ่าตัดได้ แต่แหล่งข้อมูลที่ให้มาไม่มีอัตราที่เหมาะสำหรับใช้อธิบายผู้ป่วยในประเทศไทย จึงไม่ควรใช้ตัวเลขต่างประเทศแทนความเสี่ยงส่วนบุคคล ศัลยแพทย์ควรประเมินจากผลตรวจ ชนิดการผ่าตัด และโรคร่วมของคุณโดยตรง

สัญญาณที่ต้องกลับไปพบแพทย์ทันที

หลังกลับบ้าน ให้ติดต่อทีมผ่าตัดหรือไปโรงพยาบาลทันทีเมื่อมีอาการต่อไปนี้

หากไม่แน่ใจว่าอาการรุนแรงหรือไม่ แต่หายใจแย่ลงหรือรู้สึกผิดปกติอย่างชัดเจน อย่ารอถึงวันนัดครั้งถัดไป

ทางเลือกอื่น

การผ่าตัดหนึ่งกลีบไม่ใช่คำตอบเดียว ทางเลือกขึ้นกับว่าโรคเป็นมะเร็งหรือไม่ ระยะโรค ตำแหน่งก้อน ผลชิ้นเนื้อ สมรรถภาพปอด และเป้าหมายการรักษา

เฝ้าติดตามด้วยภาพถ่ายรังสี

ก้อนขนาดเล็กบางชนิดที่มีโอกาสเป็นมะเร็งต่ำอาจติดตามการเปลี่ยนแปลงด้วยภาพถ่ายตามช่วงเวลาที่แพทย์กำหนด วิธีนี้หลีกเลี่ยงการผ่าตัดที่ไม่จำเป็น แต่ต้องมาตรวจตามนัด และไม่เหมาะเมื่อก้อนมีลักษณะเสี่ยงสูงหรือโตขึ้น

ตรวจชิ้นเนื้อด้วยวิธีอื่น

อาจใช้เข็มผ่านผนังทรวงอกหรือกล้องผ่านหลอดลมเพื่อเก็บชิ้นเนื้อ วิธีเหล่านี้รุกล้ำน้อยกว่า แต่บางครั้งได้เนื้อไม่พอหรือเข้าถึงก้อนไม่ได้ หากผลไม่ชัด แพทย์ต้องชั่งน้ำหนักระหว่างติดตาม ตรวจซ้ำ หรือตัดก้อนเพื่อวินิจฉัย

ตัดเนื้อปอดน้อยกว่าหนึ่งกลีบ

การตัดแบบลิ่มหรือการตัดส่วนย่อยของกลีบช่วยสงวนเนื้อปอดได้มากกว่า อาจเหมาะกับก้อนบางขนาดและตำแหน่ง หรือผู้ที่มีสมรรถภาพปอดจำกัด อย่างไรก็ตาม วิธีที่ตัดน้อยกว่าอาจไม่ให้ขอบเขตที่เหมาะกับโรคทุกชนิด ต้องพิจารณาภาพถ่าย ชนิดมะเร็ง และต่อมน้ำเหลืองร่วมกัน

การฉายรังสี

การฉายรังสีแบบกำหนดเป้าหมายอาจใช้กับมะเร็งปอดระยะต้นในผู้ที่ผ่าตัดไม่ได้หรือไม่ต้องการผ่าตัด ข้อดีคือไม่ต้องเปิดทรวงอก แต่ไม่มีชิ้นปอดและต่อมน้ำเหลืองทั้งหมดให้ตรวจเหมือนการผ่าตัด และผลข้างเคียงแตกต่างกัน

ยารักษามะเร็ง

ยาเคมีบำบัด ยามุ่งเป้า และยากระตุ้นภูมิคุ้มกันมีบทบาทตามชนิดเซลล์ ระยะโรค และผลตรวจทางชีวโมเลกุล ยาอาจใช้ก่อนผ่าตัด หลังผ่าตัด แทนการผ่าตัด หรือร่วมกับรังสี การใช้ยาแทนการผ่าตัดไม่ได้เหมาะกับมะเร็งทุกระยะ

ยาต้านเชื้อและการระบายหนอง

หากสาเหตุคือการติดเชื้อ มักรักษาด้วยยาต้านเชื้อและการระบายหนองเมื่อจำเป็นก่อน การผ่าตัดพิจารณาเมื่อโรคทำลายปอดเฉพาะส่วน เกิดภาวะแทรกซ้อน หรือไม่ตอบสนองต่อการรักษาที่เหมาะสม การติดเชื้อไม่ได้หมายความว่าต้องตัดกลีบปอดทุกราย

การรักษาประคับประคอง

เมื่อการผ่าตัดไม่ช่วยควบคุมโรคหรือมีความเสี่ยงสูง การดูแลอาการ เช่น หอบ ปวด ไอ เบื่ออาหาร และความกังวล เป็นการรักษาที่มีความหมาย สามารถให้ร่วมกับการรักษามะเร็งได้ ไม่ได้จำกัดเฉพาะระยะท้าย

สิทธิการรักษา

สิทธิครอบคลุมหรือไม่ขึ้นกับข้อบ่งชี้ทางการแพทย์ สถานพยาบาลตามสิทธิ ขั้นตอนการส่งต่อ และรายการบริการของแต่ละระบบ ควรตรวจสอบก่อนวันผ่าตัด เพราะการตรวจระยะโรค การผ่าตัด ห้องพัก และการรักษาต่อเนื่องอาจผ่านกระบวนการอนุมัติต่างกัน

ประกันสังคม

ผู้ประกันตนควรเริ่มจากสถานพยาบาลตามสิทธิ หากโรงพยาบาลต้นสังกัดไม่มีศักยภาพด้านศัลยกรรมทรวงอก อาจต้องใช้ใบส่งตัวไปยังสถานพยาบาลที่รับช่วงรักษา ถามให้ชัดว่าเอกสารใดครอบคลุมการตรวจก่อนผ่าตัด การผ่าตัด พยาธิวิทยา และการรักษาหลังทราบผลชิ้นเนื้อ

กรณีฉุกเฉินใช้กระบวนการต่างจากการผ่าตัดที่วางแผนล่วงหน้า จึงไม่ควรอ้างหลักฉุกเฉินเพื่อคาดว่าการผ่าตัดตามนัดจะได้รับความคุ้มครองโดยอัตโนมัติ

บัตรทอง

โดยทั่วไปควรเข้ารับการประเมินที่หน่วยบริการประจำก่อน และใช้ระบบส่งต่อไปยังศูนย์ที่มีทีมศัลยกรรมทรวงอกเมื่อจำเป็น ตรวจสอบว่าใบส่งตัวครอบคลุมถึงวันผ่าตัดและการติดตามหลังผ่าตัดหรือไม่ หากต้องตรวจหรือรักษาต่อที่อีกแห่ง อาจต้องมีเอกสารเพิ่มเติม

สิทธิข้าราชการและสิทธิภาครัฐอื่น

เงื่อนไขขึ้นกับต้นสังกัด โรงพยาบาล และรายการที่เบิกได้ ควรถามหน่วยสิทธิของโรงพยาบาลเกี่ยวกับการส่งต่อ การใช้ห้องพิเศษ วัสดุหรืออุปกรณ์ที่อยู่นอกสิทธิ และเอกสารสำหรับการรักษามะเร็งต่อเนื่อง

ประกันสุขภาพเอกชน

ติดต่อบริษัทประกันก่อนนอนโรงพยาบาลเพื่อขอการยืนยันความคุ้มครอง ประเด็นที่ควรถาม ได้แก่

• กรมธรรม์คุ้มครองการผ่าตัดจากโรคที่วินิจฉัยนี้หรือไม่
• ต้องขออนุมัติก่อนเข้ารักษาหรือไม่
• มีข้อยกเว้นเรื่องโรคเดิม ระยะรอคอย หรือมะเร็งหรือไม่
• คุ้มครองการตรวจระยะโรค ห้องผู้ป่วยวิกฤต พยาธิวิทยา และการรักษาหลังผ่าตัดหรือไม่
• ต้องใช้รายงานแพทย์ ผลชิ้นเนื้อ หรือภาพถ่ายรังสีใดบ้าง

หากบริษัทออกหนังสือรับรอง ควรอ่านขอบเขตที่อนุมัติ ไม่ควรเข้าใจว่าหนังสือฉบับเดียวครอบคลุมบริการทุกอย่างโดยอัตโนมัติ

จ่ายเอง ส่วนร่วมจ่าย หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน

หากต้องจ่ายค่ารักษาเองทั้งหมด หรือจ่ายบางส่วน เช่น ส่วนร่วมจ่าย (Co-payment) ตามเงื่อนไขกรมธรรม์ หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน ควรขอใบประเมินค่าใช้จ่ายจากโรงพยาบาลก่อนตัดสินใจ และถามให้ชัดว่ารวมค่าแพทย์ ค่าห้อง ค่าอุปกรณ์ และการตรวจติดตามหลังผ่าตัดหรือไม่ ทางเลือกหนึ่งสำหรับการชำระคือการผ่อน เช่น บริการผ่อน 0% ผ่านบัตรเครดิตนานสูงสุด 10 เดือนของ HDcare

คำถามที่พบบ่อย

ผ่าตัดปอดออกหนึ่งกลีบเท่ากับตัดปอดทั้งข้างหรือไม่

ไม่เท่ากัน การผ่าตัดนี้นำออกเฉพาะหนึ่งกลีบ ขณะที่การตัดปอดทั้งข้างนำปอดซ้ายหรือขวาออกทั้งหมด ปริมาณเนื้อปอดที่เหลือและผลต่อการหายใจจึงต่างกัน

หลังตัดหนึ่งกลีบแล้วยังหายใจได้หรือไม่

ส่วนใหญ่ยังหายใจได้ด้วยกลีบปอดที่เหลือ แต่ระดับความเหนื่อยและกำลังออกแรงแตกต่างกันตามสมรรถภาพปอดก่อนผ่าตัด โรคหัวใจ ตำแหน่งกลีบที่ตัด และการฟื้นฟูหลังผ่าตัด

ต้องใช้ถังออกซิเจนตลอดชีวิตหรือไม่

ไม่ใช่ทุกคนที่ต้องใช้ออกซิเจนระยะยาว บางคนใช้ออกซิเจนเพียงช่วงพักฟื้น ส่วนผู้ที่มีโรคปอดเดิมหรือระดับออกซิเจนต่ำอาจต้องใช้นานกว่า แพทย์จะประเมินจากระดับออกซิเจนขณะพักและออกแรง

การผ่าตัดผ่านแผลเล็กดีกว่าการเปิดทรวงอกเสมอหรือไม่

ไม่เสมอไป วิธีแผลเล็กอาจลดการบาดเจ็บของผนังทรวงอกและช่วยให้ฟื้นเร็วขึ้นในผู้ป่วยที่เหมาะสม แต่การเปิดทรวงอกอาจปลอดภัยกว่าเมื่อก้อนใหญ่ อยู่ใกล้หลอดเลือด มีพังผืดมาก หรือเกิดเหตุที่ต้องควบคุมโดยตรง

ถ้าเริ่มผ่าตัดผ่านแผลเล็กแล้วเปลี่ยนเป็นแผลเปิด แปลว่าเกิดความผิดพลาดหรือไม่

ไม่จำเป็น การเปลี่ยนเป็นแผลเปิดเป็นมาตรการด้านความปลอดภัยเมื่อมองเห็นโครงสร้างไม่ชัด มีเลือดออก มีพังผืด หรือพบโรคซับซ้อนกว่าที่ภาพถ่ายแสดง ศัลยแพทย์ควรอธิบายความเป็นไปได้นี้ก่อนผ่าตัด

ต้องใส่ท่อระบายทรวงอกนานแค่ไหน

มักใส่จนลมและของเหลวลดลง ปอดขยายดี และไม่มีเหตุให้เฝ้าระวังต่อ ระยะเวลาจึงต่างกันในแต่ละคน โดยเฉพาะเมื่อมีลมรั่วหลังผ่าตัด ทีมผ่าตัดจะตัดสินจากอาการ ภาพถ่าย และการทำงานของท่อ

เจ็บมากไหม

ช่วงแรกมักเจ็บบริเวณแผล ซี่โครง หน้าอก หรือไหล่ โดยเฉพาะเวลาไอหรือหายใจลึก ทีมรักษาจะวางแผนควบคุมปวดเพื่อให้คุณหายใจและเดินได้ หากปวดจนหายใจตื้นหรือไม่กล้าขยับ ควรแจ้งทีมรักษา ไม่ควรทนเงียบ ๆ

หลังผ่าตัดจะกลับไปทำงานได้เมื่อไร

งานเบาอาจกลับได้ภายในหลายสัปดาห์ ส่วนงานใช้แรงมักต้องรอนานกว่าและอาจใช้เวลาหลายเดือน กำหนดจริงขึ้นกับวิธีผ่าตัด ภาวะแทรกซ้อน สมรรถภาพปอด และหน้าที่ในการทำงาน

ผลชิ้นเนื้อหลังผ่าตัดบอกอะไร

ผลชิ้นเนื้อบอกชนิดโรค ขนาดก้อน การลุกลาม ขอบตัด และสถานะของต่อมน้ำเหลือง ข้อมูลเหล่านี้ใช้ยืนยันระยะโรคและตัดสินว่าต้องรักษาเพิ่มเติมหรือเฝ้าติดตาม

ผ่าตัดแล้วมะเร็งจะหายแน่นอนหรือไม่

ไม่สามารถรับประกันได้ การควบคุมโรคขึ้นกับชนิดมะเร็ง ระยะโรค ต่อมน้ำเหลือง ขอบตัด และชีววิทยาของก้อน แม้ตัดก้อนที่มองเห็นออกแล้ว บางคนยังต้องรับยา ฉายรังสี หรือติดตามอย่างต่อเนื่อง

ถ้าสมรรถภาพปอดไม่ดี ยังผ่าตัดได้ไหม

อาจผ่าตัดได้ในบางคน แต่ต้องประเมินเนื้อปอดที่จะเหลือและความเสี่ยงอย่างละเอียด ทางเลือกอาจเป็นการตัดเนื้อปอดน้อยกว่าหนึ่งกลีบ การฉายรังสี หรือการรักษาอื่นตามโรค ไม่ควรตัดสินจากผลตรวจค่าเดียว

ผู้สูงอายุผ่าตัดได้หรือไม่

อายุเพียงอย่างเดียวไม่ใช่ข้อห้าม แพทย์จะดูความแข็งแรง การทำกิจวัตร โรคหัวใจและปอด ภาวะโภชนาการ และความสามารถในการฟื้นตัวร่วมกัน ผู้สูงอายุที่แข็งแรงอาจรับการผ่าตัดได้ ขณะที่คนอายุน้อยกว่าบางรายอาจมีความเสี่ยงสูงจากโรคร่วม

ต้องหยุดยาละลายลิ่มเลือดก่อนผ่าตัดหรือไม่

ยาที่มีผลต่อการแข็งตัวของเลือดบางชนิดต้องหยุดหรือปรับ แต่ห้ามหยุดเอง ศัลยแพทย์หรือวิสัญญีแพทย์จะกำหนดเวลาเฉพาะบุคคลจากชนิดยา เหตุผลที่ใช้ และความเสี่ยงต่อเลือดออกหรือลิ่มเลือด

หลังผ่าตัดเดินทางโดยเครื่องบินได้เมื่อไร

ต้องรอให้ปอดขยายดี ไม่มีลมหรือของเหลวค้างที่เป็นข้อกังวล และอาการคงที่ก่อน เพราะความดันอากาศอาจมีผลต่ออากาศที่ค้างในช่องอก ให้ศัลยแพทย์ประเมินภาพถ่ายและกำหนดเวลาตามแผนการเดินทางของคุณ

ต้องติดตามหลังผ่าตัดนานแค่ไหน

ต้องติดตามอย่างน้อยจนแผลและการหายใจฟื้นตัว รวมถึงรับฟังผลชิ้นเนื้อ หากเป็นมะเร็งจะมีแผนติดตามภาพถ่ายและประเมินการรักษาต่อเนื่องตามชนิดและระยะโรค ตารางนัดจึงต่างกันในแต่ละคน

[^1]: Cleveland Clinic. ข้อมูลอ้างอิงเรื่องข้อบ่งชี้ การประเมินก่อนผ่าตัด ขั้นตอน ความเสี่ยง และการฟื้นตัวจากการตัดกลีบปอด: https://my.clevelandclinic.org/health/treatments/17608-lobectomy

[^2]: Wei X, et al. การศึกษาติดตามการฟื้นตัวด้านการทำหน้าที่หลังตัดกลีบปอดส่วนบนเทียบกับส่วนล่าง: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11734611/

[^3]: Penn Medicine. ข้อมูลอ้างอิงเรื่องผู้ที่อาจเหมาะกับการผ่าตัด วิธีผ่าตัด การพักรักษา และการฟื้นตัว: https://www.pennmedicine.org/treatments/lobectomy

ข้อมูลอ้างอิง

• Cleveland Clinic: Lung Lobectomy: Surgery, Recovery & Outlook — เกี่ยวกับ Lobectomy — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
• PubMed Central (U.S. National Library of Medicine): Long‐Term Function Recovery Following Upper Versus Lower ... — เกี่ยวกับ Lobectomy — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
• Penn Medicine: Lobectomy Surgery — เกี่ยวกับ Lobectomy — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำวินิจฉัยหรือคำแนะนำจากแพทย์ได้

หากมีอาการผิดปกติหลังผ่าตัด ควรติดต่อแพทย์หรือโรงพยาบาลทันที