ผ่าตัดใส่เหล็กดามกระดูก

ผ่าตัดใส่เหล็กดามกระดูก (Fracture fixation) คือการจัดชิ้นกระดูกที่หักให้กลับมาอยู่ในแนวที่เหมาะสม แล้วใช้แผ่นโลหะ สกรู แกนโลหะ หรือลวดยึดไว้ระหว่างที่กระดูกสมานกัน การผ่าตัดมักใช้กับกระดูกหักที่เคลื่อน ไม่มั่นคง ทะลุผิวหนัง หรือมีโอกาสผิดรูปหากรักษาด้วยเฝือกเพียงอย่างเดียว แต่ไม่ใช่กระดูกหักทุกชนิดที่ต้องใส่เหล็ก

ผ่าตัดใส่เหล็กดามกระดูก คืออะไร

การผ่าตัดใส่เหล็กดามกระดูกมีชื่อทางการว่า “การผ่าตัดยึดตรึงกระดูกหัก” ศัลยแพทย์กระดูกและข้อจะจัดชิ้นกระดูกที่เคลื่อนให้ใกล้เคียงตำแหน่งเดิม แล้วใช้อุปกรณ์ยึดชิ้นกระดูกไม่ให้ขยับมากเกินไประหว่างการสมาน

วิธีที่ใช้บ่อยวิธีหนึ่งคือการผ่าตัดเปิดเพื่อจัดกระดูกและยึดตรึงจากภายใน ศัลยแพทย์เปิดแผลเพื่อเข้าถึงกระดูก จัดแนวรอยหัก และติดอุปกรณ์โลหะไว้กับหรือภายในกระดูก อุปกรณ์อาจประกอบด้วย:

• แผ่นโลหะและสกรู ซึ่งยึดอยู่ตามแนวผิวกระดูก
• แกนโลหะ ซึ่งสอดเข้าไปในโพรงกลางของกระดูกยาว
• สกรูเดี่ยวหรือหลายตัว สำหรับยึดชิ้นกระดูกเฉพาะตำแหน่ง
• ลวดหรือหมุด สำหรับกระดูกบางชนิดหรือชิ้นกระดูกขนาดเล็ก
• อุปกรณ์ยึดจากภายนอก ซึ่งมีหมุดผ่านผิวหนังเข้าสู่กระดูกและเชื่อมกับโครงด้านนอกร่างกาย

ศัลยแพทย์อาจใช้มากกว่าหนึ่งชนิดร่วมกัน การเลือกไม่ได้ขึ้นกับว่าอุปกรณ์ใด “ดีที่สุด” โดยรวม แต่ขึ้นกับว่าชนิดใดควบคุมรอยหักนั้นได้เหมาะสมที่สุด ตัวอย่างเช่น กระดูกยาวบางตำแหน่งอาจเหมาะกับแกนโลหะ ส่วนกระดูกใกล้ข้อหรือรอยหักซับซ้อนอาจต้องใช้แผ่นโลหะและสกรู

เป้าหมายไม่ใช่เพียงทำให้ภาพเอกซเรย์ดูตรง แต่ยังต้องรักษาความยาว แนวหมุน และแนวข้อให้เหมาะสม รวมทั้งหลีกเลี่ยงการทำอันตรายต่อเส้นเลือด เส้นประสาท กล้ามเนื้อ และผิวหนังรอบบริเวณหัก

เมื่อกระดูกสมานแล้ว เหล็กดามมักถูกทิ้งไว้ในร่างกาย เพราะการนำออกต้องผ่าตัดอีกครั้งและมีความเสี่ยงของตัวเอง บางคนอาจต้องเอาออกหากเหล็กนูนหรือระคายเคือง หลวม เคลื่อน ติดเชื้อ หรือมีเหตุผลเฉพาะตำแหน่ง ไม่ควรสรุปตั้งแต่ก่อนผ่าตัดว่าทุกคนต้องเอาเหล็กออกในภายหลัง Royal Orthopaedic Hospital

ใครควรทำ / ใครไม่ควรทำ

ไม่ใช่กระดูกหักทุกชนิดที่ต้องผ่าตัด แพทย์จะพิจารณาจากภาพเอกซเรย์หรือภาพถ่ายชนิดอื่น ร่วมกับการตรวจผิวหนัง การไหลเวียนเลือด การทำงานของเส้นประสาท และความมั่นคงของรอยหัก

ผู้ที่อาจต้องรับการผ่าตัด

การผ่าตัดมักได้รับการพิจารณาในสถานการณ์ต่อไปนี้:

• กระดูกหักเคลื่อนออกจากกันหรือผิดแนวมาก และจัดด้วยวิธีไม่ผ่าตัดแล้วไม่มั่นคง
• กระดูกหักทะลุผิวหนังหรือมีแผลเปิด ซึ่งเพิ่มความเสี่ยงต่อการปนเปื้อนและติดเชื้อ
• รอยหักเข้าไปถึงผิวข้อ หากปล่อยให้ผิดระดับอาจกระทบการเคลื่อนไหวและเพิ่มการสึกของข้อ
• กระดูกแตกหลายชิ้นหรือรอยหักซับซ้อน
• กระดูกหักร่วมกับข้อเคลื่อน หรือมีเอ็นและเนื้อเยื่อสำคัญบาดเจ็บ
• มีแรงกดหรือการบาดเจ็บต่อเส้นเลือดและเส้นประสาท
• รอยหักไม่มั่นคงจนไม่สามารถควบคุมด้วยเฝือกหรืออุปกรณ์พยุงได้
• กระดูกไม่ติด ติดช้า หรือติดผิดรูปหลังการรักษาก่อนหน้า
• มีกระดูกหักหลายตำแหน่งหรือมีการบาดเจ็บอื่นร่วมด้วย โดยการยึดกระดูกช่วยให้ดูแลและฟื้นฟูร่างกายได้เหมาะสมขึ้น

กระดูกหักชนิดเปิดและชนิดที่ชิ้นกระดูกเคลื่อนเป็นตัวอย่างของรอยหักที่มีแนวโน้มต้องผ่าตัดมากขึ้น แต่การตัดสินใจยังขึ้นกับตำแหน่งและสภาพของแต่ละคน Cleveland Clinic

ผู้ที่อาจรักษาโดยไม่ผ่าตัด

กระดูกหักที่ไม่เคลื่อนหรือเคลื่อนเพียงเล็กน้อย บางตำแหน่งอาจรักษาด้วยเฝือก อุปกรณ์พยุง หรือการจัดกระดูกโดยไม่เปิดแผล แล้วติดตามด้วยภาพเอกซเรย์ ผู้สูงอายุหรือผู้มีโรคประจำตัวไม่ได้แปลว่าจะผ่าตัดไม่ได้เสมอไป แต่แพทย์ต้องชั่งประโยชน์กับความเสี่ยงอย่างรอบคอบ

การผ่าตัดอาจต้องเลื่อนหรือปรับแผนเมื่อ:

• มีอาการบวมมาก ตุ่มพอง หรือผิวหนังบริเวณที่จะเปิดแผลยังไม่เหมาะกับการผ่าตัด
• มีการติดเชื้อที่ผิวหนังหรือการติดเชื้อในร่างกายที่ยังควบคุมไม่ได้
• ระบบไหลเวียนเลือดไปยังแขนหรือขาไม่เพียงพอ
• มีโรคหัวใจ ปอด หรือโรคอื่นที่ยังไม่คงที่
• มีการบาดเจ็บที่คุกคามชีวิตและต้องรักษาก่อน
• ประโยชน์จากการจัดกระดูกไม่มากพอเมื่อเทียบกับความเสี่ยงของยาสลบและการผ่าตัด

ในอุบัติเหตุรุนแรง ทีมรักษาจะดูแลทางเดินหายใจ การหายใจ การเสียเลือด และอวัยวะสำคัญก่อน จากนั้นจึงกำหนดว่าควรยึดกระดูกเมื่อใด บางกรณีอาจใช้อุปกรณ์ยึดภายนอกชั่วคราวก่อน แล้วผ่าตัดยึดจากภายในเมื่อผู้ป่วยและเนื้อเยื่อพร้อม

เตรียมตัวก่อนผ่าตัด

หากเป็นกระดูกหักจากอุบัติเหตุ การผ่าตัดอาจเกิดขึ้นเร่งด่วนและมีเวลาเตรียมตัวจำกัด หากสามารถวางแผนได้ ทีมรักษาจะประเมินทั้งรอยหักและความพร้อมของร่างกายก่อน

การตรวจและข้อมูลที่แพทย์ต้องใช้

โดยทั่วไปจะมีภาพเอกซเรย์เพื่อดูตำแหน่งและแนวกระดูก อาจต้องตรวจเอกซเรย์คอมพิวเตอร์เมื่อรอยหักซับซ้อนหรืออยู่ใกล้ข้อ และอาจใช้การตรวจอื่นหากสงสัยการบาดเจ็บของเอ็น เส้นเลือด เส้นประสาท หรือเนื้อเยื่ออ่อน การเลือกภาพตรวจขึ้นกับตำแหน่งและลักษณะการบาดเจ็บ Cleveland Clinic

แจ้งทีมรักษาเกี่ยวกับเรื่องต่อไปนี้ให้ครบ:

• โรคประจำตัว โดยเฉพาะโรคหัวใจ ปอด ไต เบาหวาน และความผิดปกติของการแข็งตัวของเลือด
• ประวัติแพ้ยา แพ้โลหะ แพ้ยาง หรือเคยมีปัญหาจากยาระงับความรู้สึก
• ยาทุกชนิดที่ใช้อยู่ รวมถึงยาซื้อเอง สมุนไพร และอาหารเสริม
• การสูบบุหรี่ บุหรี่ไฟฟ้า และการดื่มแอลกอฮอล์
• แผล การติดเชื้อ ไข้ ไอ หรืออาการป่วยที่เกิดขึ้นก่อนวันผ่าตัด
• โอกาสตั้งครรภ์

ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาต้านเกล็ดเลือด ยาเบาหวาน และอาหารเสริมบางชนิดอาจต้องหยุดหรือปรับก่อนผ่าตัด แต่แต่ละชนิดมีเวลาและวิธีจัดการต่างกัน ห้ามหยุดยาเอง ศัลยแพทย์หรือวิสัญญีแพทย์จะกำหนดตามชนิดยา เหตุผลที่ใช้ยา การทำงานของไต และความเร่งด่วนของการผ่าตัด

การงดอาหารและน้ำ

ทีมผ่าตัดจะแจ้งเวลางดอาหารและเครื่องดื่มตามชนิดของการระงับความรู้สึกและเวลาผ่าตัด ปฏิบัติตามคำสั่งล่าสุดของโรงพยาบาล หากเผลอกินหรือดื่มหลังเวลาที่กำหนด ให้บอกทีมรักษาตามจริง เพราะอาจกระทบความปลอดภัยระหว่างให้ยาระงับความรู้สึก

อย่าใช้คำแนะนำเรื่องการงดอาหารจากประสบการณ์ผ่าตัดครั้งก่อนแทนคำสั่งปัจจุบัน โดยเฉพาะเมื่อเป็นการผ่าตัดฉุกเฉินหรือเวลาผ่าตัดเปลี่ยนไป

การเตรียมกลับบ้าน

เตรียมบัตรประจำตัว เอกสารสิทธิการรักษา รายชื่อยา ผลตรวจที่โรงพยาบาลขอ และอุปกรณ์ช่วยเดินที่ได้รับคำแนะนำ ถ้ามีโอกาสกลับบ้านในวันเดียว ควรจัดคนมารับและอยู่ช่วยในช่วงแรก เพราะยาระงับความรู้สึกและข้อจำกัดการลงน้ำหนักทำให้เดินทางเองไม่ปลอดภัย

ก่อนกลับบ้าน คุณควรรู้ให้ชัดว่า:

• ลงน้ำหนักที่แขนหรือขาข้างผ่าตัดได้หรือไม่
• ต้องใช้เฝือก อุปกรณ์พยุง ไม้ค้ำ หรือรถเข็นอย่างไร
• นัดตรวจแผลและติดตามภาพเอกซเรย์เมื่อใด
• ต้องดูแลผ้าปิดแผลและแผลผ่าตัดอย่างไร
• ยาที่ได้รับมีหน้าที่อะไร และมีอาการข้างเคียงใดที่ต้องระวัง
• หากมีปัญหานอกเวลาทำการควรติดต่อที่ใด

การลดหรือหยุดนิโคตินมีความสำคัญ เพราะนิโคตินสัมพันธ์กับการสมานของแผลและกระดูกที่ช้าลง หากหยุดเองได้ยาก ให้แจ้งทีมรักษาเพื่อวางแผนที่เหมาะสม

ขั้นตอนการผ่าตัด

รายละเอียดแตกต่างกันมากระหว่างกระดูกข้อมือ ข้อเท้า สะโพก ต้นขา หน้าแข้ง ต้นแขน หรือกระดูกเชิงกราน แต่ลำดับหลักมักเป็นดังนี้

• ยืนยันตัวผู้ป่วยและตำแหน่งผ่าตัด

ทีมผ่าตัดตรวจชื่อ ตำแหน่งกระดูกหัก ข้างที่จะผ่าตัด ภาพถ่าย และแผนการใช้อุปกรณ์อีกครั้ง

• ให้ยาระงับความรู้สึก

อาจใช้ยาสลบเพื่อให้หลับ หรือการระงับความรู้สึกเฉพาะส่วนเพื่อให้บริเวณผ่าตัดชา บางคนได้รับยาช่วยให้ผ่อนคลายร่วมด้วย วิธีที่เลือกขึ้นกับตำแหน่ง ระยะเวลาผ่าตัด โรคประจำตัว และความเหมาะสมของผู้ป่วย Cleveland Clinic

• จัดท่าและเตรียมผิวหนัง

ทีมรักษาจัดท่าให้เข้าถึงกระดูกได้โดยไม่กดทับเส้นประสาทหรือเนื้อเยื่อส่วนอื่น จากนั้นทำความสะอาดผิวหนังและคลุมบริเวณผ่าตัด

• เปิดแผลหรือเข้าถึงกระดูกด้วยแผลขนาดเหมาะสม

ศัลยแพทย์เลือกแนวแผลโดยคำนึงถึงรอยหัก เส้นเลือด เส้นประสาท กล้ามเนื้อ และผิวหนัง บางวิธีใช้แผลเล็กหลายตำแหน่ง แต่รอยหักซับซ้อนอาจต้องเปิดแผลกว้างขึ้นเพื่อมองเห็นและจัดกระดูก

• ทำความสะอาดรอยหักเมื่อจำเป็น

หากเป็นกระดูกหักเปิด อาจต้องเอาสิ่งปนเปื้อนและเนื้อเยื่อที่เสียหายออก รวมทั้งล้างแผลอย่างเหมาะสม ขั้นตอนนี้ช่วยจัดการความเสี่ยงติดเชื้อ แต่บางรายอาจต้องผ่าตัดทำความสะอาดมากกว่าหนึ่งครั้ง

• จัดชิ้นกระดูกกลับเข้าที่

ศัลยแพทย์ใช้เครื่องมือดึงและจัดแนวกระดูก โดยตรวจความยาว แนวหมุน และระดับผิวข้อ อาจใช้เครื่องเอกซเรย์ระหว่างผ่าตัดช่วยยืนยันตำแหน่ง

• ยึดกระดูก

ใส่แผ่นโลหะ สกรู แกน ลวด หมุด หรืออุปกรณ์หลายชนิดร่วมกัน วิธีเปิดแผลเพื่อจัดกระดูกและยึดจากภายในประกอบด้วยสองส่วน คือการจัดชิ้นกระดูกให้กลับเข้าตำแหน่งและการใช้อุปกรณ์ภายในรักษาแนวนั้นไว้

• ตรวจความมั่นคงและปิดแผล

ศัลยแพทย์ตรวจแนวกระดูกและตำแหน่งอุปกรณ์ ห้ามเลือด ล้างแผล และปิดแผล บางกรณีอาจใส่สายระบายชั่วคราว

• ใส่อุปกรณ์พยุงเมื่อจำเป็น

หลังผ่าตัดอาจใช้เฝือก อุปกรณ์พยุง หรือผ้าคล้องแขน ขึ้นกับตำแหน่งและความมั่นคงของการยึดกระดูก ไม่ใช่ทุกคนที่ใส่เหล็กแล้วจะเคลื่อนไหวหรือลงน้ำหนักได้ทันที

หลังผ่าตัด คุณจะถูกดูแลในห้องพักฟื้น ทีมรักษาจะติดตามการหายใจ ความดัน ชีพจร ระดับความรู้สึกตัว ความปวด เลือดออก รวมถึงการไหลเวียนเลือดและการทำงานของเส้นประสาทบริเวณปลายแขนหรือขา

ใช้เวลานานแค่ไหน

ระยะเวลาผ่าตัดแตกต่างกันมากตามตำแหน่งและความซับซ้อนของรอยหัก วิธีที่ใช้ สภาพเนื้อเยื่อ และการบาดเจ็บร่วม บางหัตถการอาจใช้เวลาไม่นาน ขณะที่รายซับซ้อนอาจใช้เวลาหลายชั่วโมง ทีมผ่าตัดจะประเมินเวลาโดยประมาณเป็นรายบุคคล

เวลาที่อยู่ในห้องผ่าตัดยังรวมการให้ยาระงับความรู้สึก การจัดท่า การเตรียมผิวหนัง และการปลุกหลังผ่าตัด จึงอาจนานกว่าเวลาที่ศัลยแพทย์ใช้กับกระดูกโดยตรง

การระงับความรู้สึกอาจเป็นยาสลบหรือการระงับความรู้สึกเฉพาะส่วน บางกรณีใช้ทั้งสองวิธีร่วมกันเพื่อควบคุมความปวด วิสัญญีแพทย์จะเลือกตามตำแหน่งผ่าตัด ความเร่งด่วน โรคประจำตัว และการคาดการณ์ระยะเวลาผ่าตัด

บางคนกลับบ้านได้ในวันเดียว ขณะที่บางคนต้องนอนโรงพยาบาลข้ามคืนหรือหลายวัน โดยเฉพาะเมื่อมีกระดูกหักขนาดใหญ่ บาดเจ็บหลายตำแหน่ง ต้องเฝ้าระวังแผลหรือต้องฝึกใช้อุปกรณ์ช่วยเดินก่อนกลับบ้าน แนวทางของแต่ละโรงพยาบาลในประเทศไทยอาจต่างกัน ศัลยแพทย์จะประเมินจากอาการหลังผ่าตัด ไม่ใช่จากชื่อการผ่าตัดเพียงอย่างเดียว

พักฟื้นนานแค่ไหน

การพักฟื้นมีสองส่วนที่ไม่ควรสับสนกัน คือแผลผ่าตัดหายและกระดูกสมาน แผลภายนอกอาจดีขึ้นก่อน แต่ไม่ได้หมายความว่ากระดูกแข็งแรงพอสำหรับยกของ วิ่ง หรือรับน้ำหนักเต็มที่แล้ว

ระยะเวลาขึ้นกับกระดูกที่หัก ความรุนแรงของรอยหัก อายุ ภาวะกระดูกพรุน การสูบบุหรี่ เบาหวาน การไหลเวียนเลือด การติดเชื้อ และการทำกายภาพบำบัด ดังนั้นวันกลับไปทำงานหรือกลับไปเล่นกีฬาต้องอิงจากการตรวจและภาพเอกซเรย์ของคุณ

การกลับไปทำงาน

งานนั่งโต๊ะอาจกลับได้เร็วกว่างานที่ต้องยืน เดิน ขับรถ ยกของ หรือทำงานบนที่สูง หากผ่าตัดแขนหรือมือ แม้งานจะไม่ต้องเดินก็อาจพิมพ์ ยกเอกสาร หรือควบคุมเครื่องมือไม่ได้ตามปกติ หากผ่าตัดขา การเดินทางไปทำงานและการใช้บันไดอาจเป็นข้อจำกัดสำคัญ

อย่าใช้วันที่แผลดูแห้งเป็นเกณฑ์กลับไปทำงานหนัก ศัลยแพทย์ต้องดูความมั่นคงของรอยหัก ภาพเอกซเรย์ ความปวด และความสามารถในการควบคุมแขนหรือขา งานบางประเภทอาจต้องปรับหน้าที่ชั่วคราว

การลงน้ำหนักและกายภาพบำบัด

คำว่า “ใส่เหล็กแล้ว” ไม่ได้แปลว่าลงน้ำหนักได้ทันที การลงน้ำหนักเร็วเกินไปอาจทำให้แนวกระดูกเปลี่ยนหรืออุปกรณ์รับแรงมากเกินไป แต่การไม่เคลื่อนไหวนานเกินจำเป็นก็เพิ่มความเสี่ยงข้อติด กล้ามเนื้อลีบ และลิ่มเลือด

ทีมรักษาจะบอกระดับการใช้งานที่เหมาะสม เช่น ห้ามลงน้ำหนัก แตะพื้นเพื่อทรงตัว ลงน้ำหนักบางส่วน หรือลงเต็มที่ตามอาการ คำสั่งนี้อาจเปลี่ยนหลังติดตามภาพเอกซเรย์ กายภาพบำบัดช่วยฝึกการเดิน การใช้ไม้ค้ำ การขยับข้อ และเพิ่มกำลังกล้ามเนื้อโดยไม่รบกวนรอยหัก

เหล็กต้องเอาออกเมื่อใด

เหล็กดามส่วนใหญ่ไม่จำเป็นต้องนำออกหากไม่ก่อปัญหา การผ่าตัดเอาออกอาจพิจารณาเมื่อเหล็กนูน ระคายเคือง หลวม เคลื่อน ติดเชื้อ หรือเกี่ยวข้องกับกระดูกไม่ติด บางครั้งเอาออกได้เพียงบางส่วน เพราะอุปกรณ์ฝังแน่นหรือแตกอยู่ในกระดูก การเอาเหล็กออกยังมีความเสี่ยงต่อแผล เส้นประสาท การติดเชื้อ และกระดูกหักซ้ำ จึงไม่ใช่ขั้นตอนอัตโนมัติหลังจากกระดูกติด Royal Orthopaedic Hospital

ความเสี่ยงและภาวะแทรกซ้อน

การผ่าตัดมีเป้าหมายทำให้กระดูกอยู่ในแนวที่สมานได้ แต่ไม่สามารถรับประกันว่ากระดูกจะติดเร็ว ติดตรง หรือกลับมาใช้งานได้เหมือนเดิมทุกคน ความเสี่ยงขึ้นกับตำแหน่งรอยหัก ความเสียหายจากอุบัติเหตุ โรคประจำตัว และวิธีผ่าตัด

ความเสี่ยงที่เกี่ยวกับแผลและการติดเชื้อ

แผลอาจมีเลือดออก บวม แยก หรือหายช้า การติดเชื้ออาจเกิดเฉพาะผิวหนังหรือลึกถึงกระดูกและอุปกรณ์โลหะ หากติดเชื้อลึก อาจต้องให้การรักษาเพิ่มเติม เปิดล้างแผล หรือปรับอุปกรณ์ยึดกระดูก

กระดูกหักเปิด การสูบบุหรี่ เบาหวานที่ควบคุมไม่ดี เนื้อเยื่อเสียหายมาก และการไหลเวียนเลือดไม่ดีอาจทำให้การดูแลซับซ้อนขึ้น

กระดูกติดช้า ไม่ติด หรือติดผิดแนว

กระดูกบางชิ้นอาจสมานช้ากว่าที่คาด หรือไม่สมานจนต้องรักษาเพิ่มเติม หากอุปกรณ์คลาย แตก หรือแนวกระดูกเคลื่อน อาจต้องจำกัดการใช้งานนานขึ้นหรือผ่าตัดซ้ำ อย่างไรก็ตาม เหล็กที่เห็นจากภาพเอกซเรย์ไม่ได้หมายความว่ามีปัญหาเสมอไป ต้องประเมินร่วมกับอาการและการติดของกระดูก

การบาดเจ็บของเส้นเลือดและเส้นประสาท

เส้นเลือดหรือเส้นประสาทอาจได้รับบาดเจ็บจากอุบัติเหตุตั้งแต่แรก หรือเกิดการระคายเคืองระหว่างการจัดกระดูกและใส่อุปกรณ์ อาการอาจเป็นชา อ่อนแรง ปวดแสบปวดร้อน หรือการไหลเวียนเลือดลดลง อาการบางส่วนดีขึ้นได้ แต่บางส่วนอาจคงอยู่

ข้อติด กล้ามเนื้ออ่อนแรง และปวดเรื้อรัง

การบาดเจ็บใกล้ข้อและการจำกัดการเคลื่อนไหวอาจทำให้ข้อติด กล้ามเนื้อลีบ หรือการเคลื่อนไหวไม่เท่าเดิม กายภาพบำบัดช่วยลดผลกระทบ แต่ต้องทำในช่วงและระดับที่ไม่ทำให้รอยหักเสียความมั่นคง บางคนอาจมีอาการปวดเรื้อรังหรือไวต่อการสัมผัสบริเวณแผล

ลิ่มเลือดและภาวะแทรกซ้อนจากการนอนพัก

การผ่าตัดกระดูก โดยเฉพาะบริเวณขา สะโพก หรือเชิงกราน ร่วมกับการเคลื่อนไหวน้อย อาจเพิ่มความเสี่ยงลิ่มเลือดในหลอดเลือดดำ หากลิ่มเลือดเคลื่อนไปปอดอาจทำให้หายใจลำบากและเป็นภาวะฉุกเฉิน ทีมรักษาจะประเมินวิธีป้องกันตามความเสี่ยงของแต่ละคน

ความเสี่ยงจากยาระงับความรู้สึก

อาจเกิดคลื่นไส้ อาเจียน เจ็บคอ ง่วงนาน ปฏิกิริยาแพ้ยา หรือภาวะแทรกซ้อนเกี่ยวกับหัวใจและปอด ความเสี่ยงเฉพาะบุคคลจะได้รับการประเมินโดยวิสัญญีแพทย์ก่อนผ่าตัดเมื่อสถานการณ์เอื้ออำนวย

ปัญหาจากอุปกรณ์โลหะ

เหล็กอาจนูน ระคายเคืองเนื้อเยื่อ หลวม เคลื่อน หรือแตกได้ โดยเฉพาะถ้ากระดูกยังไม่สมานและอุปกรณ์ต้องรับแรงต่อเนื่อง การเอาอุปกรณ์ออกอาจทำได้ไม่ครบหากฝังลึกหรือแตก และมีความเป็นไปได้ที่กระดูกจะหักซ้ำระหว่างหรือหลังการนำออก Royal Orthopaedic Hospital

สัญญาณที่ต้องกลับไปพบแพทย์ทันที

ให้ติดต่อโรงพยาบาลหรือไปห้องฉุกเฉินทันทีเมื่อมีอาการต่อไปนี้ โดยเฉพาะหากอาการเกิดใหม่หรือแย่ลงรวดเร็ว:

อย่ารอถึงวันนัดหากปลายมือหรือเท้าเย็น ซีด ขยับไม่ได้ หายใจไม่ออก หรือเจ็บหน้าอก อาการเหล่านี้ต้องได้รับการประเมินทันที

ทางเลือกอื่น

ทางเลือกขึ้นกับตำแหน่งและความมั่นคงของรอยหัก การไม่ผ่าตัดไม่ได้หมายถึงการปล่อยไว้เฉย ๆ แต่เป็นการรักษาที่ต้องติดตามแนวกระดูกและการสมานอย่างเป็นระบบ

การรักษาโดยไม่ผ่าตัด

• เฝือกหรืออุปกรณ์พยุง: เหมาะกับรอยหักบางชนิดที่แนวดีและมั่นคง ต้องติดตามภาพเอกซเรย์เพื่อตรวจว่ากระดูกไม่เคลื่อนภายหลัง
• การจัดกระดูกโดยไม่เปิดแผล: แพทย์จัดชิ้นกระดูกจากภายนอกแล้วใส่เฝือกหรืออุปกรณ์พยุง อาจใช้ยาระงับปวดหรือยาระงับความรู้สึกตามความเหมาะสม
• การดึงถ่วงกระดูก: ใช้ในบางตำแหน่งหรือเป็นมาตรการชั่วคราวระหว่างรอการรักษาหลัก
• การเฝ้าติดตามและปรับกิจกรรม: อาจเหมาะกับรอยร้าวหรือรอยหักที่มั่นคง โดยมีแผนลงน้ำหนักและการติดตามชัดเจน

หากรอยหักเคลื่อนมาก เปิดทะลุผิวหนัง ไม่มั่นคง หรือเข้าไปในข้อ การรักษาโดยไม่ผ่าตัดอาจทำให้เสี่ยงต่อการติดผิดรูป ข้อติด หรือใช้งานลดลง การตัดสินใจจึงต้องดูภาพถ่ายและเป้าหมายการใช้งานของผู้ป่วย ไม่ควรเลือกจากความกังวลเรื่องแผลผ่าตัดเพียงอย่างเดียว

ทางเลือกการผ่าตัดแบบอื่น

• อุปกรณ์ยึดจากภายนอก: หมุดยึดกระดูกเชื่อมกับโครงนอกร่างกาย ใช้ได้ทั้งชั่วคราวและเป็นการรักษาหลักในบางกรณี
• การใส่ข้อเทียม: กระดูกหักใกล้ข้อบางชนิด โดยเฉพาะเมื่อชิ้นกระดูกเสียหายมาก อาจเหมาะกับการเปลี่ยนผิวข้อหรือข้อแทนการยึดรอยหัก
• การเชื่อมข้อ: ใช้เฉพาะบางกรณีที่ผิวข้อเสียหายรุนแรงหรือการรักษาเดิมไม่สำเร็จ โดยแลกกับการสูญเสียการเคลื่อนไหวของข้อนั้น
• การผ่าตัดหลายระยะ: รอยหักเปิดหรือเนื้อเยื่อบวมมากอาจต้องทำความสะอาดและยึดชั่วคราวก่อน แล้วจึงใส่อุปกรณ์ถาวรเมื่อสภาพพร้อม

คำถามสำคัญไม่ใช่เพียง “ผ่าหรือไม่ผ่า” แต่รวมถึงหากไม่ผ่าตัด โอกาสที่แนวกระดูกจะเปลี่ยนเป็นอย่างไร ต้องติดตามถี่เพียงใด และหากรอแล้วจำเป็นต้องผ่าตัดภายหลัง ผลต่อความยากของการรักษาจะเป็นอย่างไร

สิทธิการรักษา

การผ่าตัดกระดูกหักอาจอยู่ในสิทธิการรักษาเมื่อมีข้อบ่งชี้ทางการแพทย์ แต่สถานพยาบาลที่ใช้สิทธิ ขั้นตอนส่งต่อ อุปกรณ์ที่ครอบคลุม และเอกสารที่ต้องใช้แตกต่างกัน ควรตรวจสอบก่อนหากไม่ใช่เหตุฉุกเฉิน ส่วนเหตุฉุกเฉินให้รับการประเมินและรักษาความปลอดภัยก่อน

ประกันสังคม

โดยทั่วไปควรเริ่มที่สถานพยาบาลตามสิทธิหรือช่องทางที่สำนักงานประกันสังคมกำหนด หากสถานพยาบาลเดิมไม่มีศักยภาพ อาจต้องมีการส่งต่อ กรณีเกิดจากการทำงานอาจเกี่ยวข้องกับกองทุนเงินทดแทนและต้องใช้เอกสารของนายจ้างเพิ่มเติม

ควรถามสถานพยาบาลว่า:

• การผ่าตัดและอุปกรณ์ยึดกระดูกอยู่ในสิทธิหรือไม่
• ต้องมีใบส่งตัวหรือเอกสารอุบัติเหตุใด
• การทำกายภาพบำบัดและการติดตามภาพเอกซเรย์ใช้สิทธิที่ใด
• หากต้องผ่าตัดเอาเหล็กออกภายหลัง ต้องประเมินสิทธิใหม่อย่างไร

บัตรทอง

ผู้มีสิทธิบัตรทองมักเริ่มรับบริการที่หน่วยบริการประจำหรือหน่วยที่ได้รับการส่งต่อ ภาวะฉุกเฉินสามารถเข้ารับการประเมินตามระบบฉุกเฉินได้ การเลือกไปโรงพยาบาลนอกเครือข่ายเองโดยไม่มีการส่งต่ออาจกระทบการใช้สิทธิ

ให้ตรวจสอบว่าหน่วยบริการใดรับผิดชอบการติดตามแผล การทำกายภาพบำบัด การถ่ายภาพเอกซเรย์ และการดูแลหากเกิดภาวะแทรกซ้อน เพราะการรักษาไม่ได้สิ้นสุดในวันผ่าตัด

ประกันสุขภาพเอกชน

ความคุ้มครองขึ้นกับกรมธรรม์ สาเหตุของกระดูกหัก ระยะเวลารอคอย ข้อยกเว้น โรคเดิม และเงื่อนไขอุบัติเหตุ ก่อนผ่าตัดแบบวางแผน ควรให้โรงพยาบาลส่งข้อมูลเพื่อขออนุมัติล่วงหน้า และถามให้ชัดว่าครอบคลุม:

• การนอนโรงพยาบาลและการผ่าตัด
• อุปกรณ์ยึดกระดูกและวัสดุสิ้นเปลือง
• การตรวจภาพก่อนและหลังผ่าตัด
• กายภาพบำบัดและอุปกรณ์ช่วยเดิน
• การผ่าตัดเพิ่มเติมหากกระดูกไม่ติด ติดเชื้อ หรือต้องเอาเหล็กออก

หากเกิดจากอุบัติเหตุทางถนน อุบัติเหตุจากการทำงาน หรือมีคู่กรณี อาจมีสิทธิหรือเอกสารหลายระบบเกี่ยวข้อง เก็บใบรับรองแพทย์ รายงานอุบัติเหตุ ภาพถ่าย และเอกสารการรักษาไว้ครบถ้วน

จ่ายเอง ส่วนร่วมจ่าย หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน

หากต้องจ่ายค่ารักษาเองทั้งหมด หรือจ่ายบางส่วน เช่น ส่วนร่วมจ่าย (Co-payment) ตามเงื่อนไขกรมธรรม์ หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน ควรขอใบประเมินค่าใช้จ่ายจากโรงพยาบาลก่อนตัดสินใจ และถามให้ชัดว่ารวมค่าแพทย์ ค่าห้อง ค่าอุปกรณ์ และการตรวจติดตามหลังผ่าตัดหรือไม่ ทางเลือกหนึ่งสำหรับการชำระคือการผ่อน เช่น บริการผ่อน 0% ผ่านบัตรเครดิตนานสูงสุด 10 เดือนของ HDcare

คำถามที่พบบ่อย

ผ่าตัดใส่เหล็กดามกระดูกจำเป็นทุกครั้งที่กระดูกหักไหม

ไม่จำเป็น กระดูกหักที่แนวดีและมั่นคงหลายชนิดรักษาด้วยเฝือกหรืออุปกรณ์พยุงได้ ส่วนการผ่าตัดมักพิจารณาเมื่อรอยหักเคลื่อน ไม่มั่นคง เปิดทะลุผิวหนัง เข้าไปในข้อ หรือมีความเสี่ยงติดผิดรูปสูง

ใส่เหล็กแล้วกระดูกจะติดแน่นอนหรือไม่

ไม่สามารถรับประกันได้ เหล็กทำหน้าที่รักษาแนวและความมั่นคง แต่การสมานยังขึ้นกับเลือดที่ไปเลี้ยงกระดูก ความรุนแรงของการบาดเจ็บ การติดเชื้อ โรคประจำตัว การสูบบุหรี่ และการปฏิบัติตามข้อจำกัดการใช้งาน

เหล็กดามกระดูกต้องเอาออกทุกคนไหม

ไม่ต้องเอาออกทุกคน เหล็กจำนวนมากอยู่ในร่างกายต่อได้หากไม่ก่อปัญหา การนำออกมักพิจารณาเมื่อระคายเคือง หลวม ติดเชื้อ เคลื่อน หรือมีเหตุผลเฉพาะตำแหน่ง และต้องชั่งกับความเสี่ยงของการผ่าตัดซ้ำ

หลังผ่าตัดเดินหรือลงน้ำหนักได้เลยไหม

บางคนลงน้ำหนักได้ตามแผน แต่บางคนต้องงดหรือจำกัดการลงน้ำหนักเป็นช่วงหนึ่ง ขึ้นกับกระดูกที่หัก รูปแบบการยึด และความมั่นคง ห้ามเพิ่มน้ำหนักเองเพียงเพราะปวดน้อยลง

ผ่าตัดแล้วต้องใส่เฝือกอีกไหม

อาจต้องใส่เฝือกหรืออุปกรณ์พยุงต่อ แม้เหล็กจะยึดกระดูกจากภายในก็ตาม จุดประสงค์คือปกป้องรอยหักและเนื้อเยื่อในระยะแรก แต่บางตำแหน่งอาจไม่ต้องใช้เฝือก ศัลยแพทย์จะกำหนดเป็นรายกรณี

ใช้เวลานานเท่าไรกว่าจะกลับไปทำงานได้

งานเบาอาจกลับได้เร็วกว่างานที่ต้องเดิน ยืน ยกของ หรือใช้แขนข้างผ่าตัดอย่างมาก ระยะจริงขึ้นกับตำแหน่งรอยหัก การติดของกระดูก ความปวด และความปลอดภัยในการเดินทาง แพทย์จะประเมินร่วมกับลักษณะงานของคุณ

สามารถผ่านเครื่องตรวจโลหะได้ไหม

อุปกรณ์ภายในบางชนิดอาจทำให้เครื่องตรวจตอบสนองได้ แต่ไม่ได้เกิดกับทุกคน หากต้องเดินทางหรือเข้าพื้นที่ควบคุม ให้แจ้งเจ้าหน้าที่ว่ามีอุปกรณ์ยึดกระดูก และปฏิบัติตามขั้นตอนตรวจเพิ่มเติมของสถานที่นั้น

มีเหล็กในร่างกายแล้วตรวจเอ็มอาร์ไอได้หรือไม่

อุปกรณ์กระดูกสมัยใหม่หลายชนิดสามารถตรวจได้ภายใต้เงื่อนไขที่กำหนด แต่ต้องยืนยันชนิด ตำแหน่ง และข้อมูลของอุปกรณ์ก่อน แจ้งหน่วยตรวจทุกครั้งว่าคุณมีเหล็กดาม และนำเอกสารการผ่าตัดไปด้วยหากมี

เหล็กดามกระดูกเป็นสนิมหรือแพ้ได้ไหม

อุปกรณ์ถูกออกแบบสำหรับใช้ในร่างกายและไม่ได้เป็นสนิมแบบโลหะทั่วไป แต่ปฏิกิริยาต่อโลหะหรือการระคายเคืองสามารถเกิดได้แม้พบไม่บ่อย หากเคยแพ้โลหะ เครื่องประดับ หรือมีผื่นจากการสัมผัสโลหะ ควรแจ้งศัลยแพทย์ก่อนผ่าตัด

ถ้าเหล็กหักหรือหลวมจะรู้ได้อย่างไร

อาจมีอาการปวดเพิ่ม ผิดรูป รู้สึกเคลื่อนไหวผิดปกติ หรือใช้งานลดลง แต่บางครั้งพบจากภาพเอกซเรย์โดยยังไม่มีอาการ หากล้ม กระแทก หรือใช้งานเกินข้อจำกัดแล้วมีอาการเปลี่ยนไป ควรหยุดใช้งานและกลับไปตรวจ

หลังผ่าตัดอาบน้ำได้เมื่อใด

ขึ้นกับชนิดผ้าปิดแผล เฝือก และคำสั่งของทีมผ่าตัด อย่าให้แผลหรือเฝือกเปียกจนกว่าจะได้รับอนุญาต และอย่าแช่น้ำในขณะที่แผลยังไม่ปิดสนิท หากผ้าปิดแผลเปียกหรือหลุด ให้ติดต่อหน่วยรักษาเพื่อรับคำแนะนำ

ปวดและบวมหลังผ่าตัดถือว่าปกติแค่ไหน

อาการปวด บวม และรอยช้ำพบได้ในช่วงแรก แต่ควรมีแนวโน้มควบคุมได้และค่อย ๆ ดีขึ้น หากปวดรุนแรงขึ้นอย่างรวดเร็ว บวมตึง นิ้วซีดหรือเย็น ชาเพิ่ม มีไข้ หรือมีของเหลวผิดปกติจากแผล ต้องกลับไปพบแพทย์ทันที

สูบบุหรี่มีผลต่อกระดูกติดหรือไม่

มีผล นิโคตินสัมพันธ์กับการสมานของกระดูกและแผลที่ช้าลง รวมถึงภาวะแทรกซ้อนที่มากขึ้น การหยุดบุหรี่และบุหรี่ไฟฟ้าช่วยลดปัจจัยเสี่ยง แต่หากหยุดยากควรบอกทีมรักษาเพื่อวางแผนช่วยเหลือที่เหมาะสม

หากไม่ผ่าตัดทั้งที่แพทย์แนะนำ อาจเกิดอะไรขึ้น

ผลขึ้นกับรอยหัก แต่อาจมีความเสี่ยงกระดูกติดผิดแนว ไม่ติด ข้อผิดรูป เคลื่อนไหวลดลง หรือปวดเรื้อรัง ก่อนตัดสินใจควรถามศัลยแพทย์ให้ชัดว่าทางเลือกไม่ผ่าตัดของรอยหักชนิดนั้นต้องติดตามอย่างไร และผลที่คาดได้ต่างจากการผ่าตัดอย่างไร

ควรขอความเห็นจากแพทย์อีกคนก่อนผ่าตัดไหม

ทำได้หากอาการคงที่และการรอไม่เพิ่มความเสี่ยง โดยเตรียมภาพเอกซเรย์ ผลตรวจ และข้อมูลการบาดเจ็บไปให้ครบ แต่กระดูกหักเปิด การไหลเวียนเลือดผิดปกติ เส้นประสาทถูกกด หรือการบาดเจ็บฉุกเฉินไม่ควรชะลอการรักษาเพื่อรอความเห็นเพิ่มเติม

ข้อมูลอ้างอิง

• Cleveland Clinic: Open Reduction & Internal Fixation (ORIF): What It Is — เกี่ยวกับ Fracture fixation — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
• NHS: Removal of Internal Fixation - Royal Orthopaedic Hospital — เกี่ยวกับ Fracture fixation — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำวินิจฉัยหรือคำแนะนำจากแพทย์ได้

หากมีอาการผิดปกติหลังผ่าตัด ควรติดต่อแพทย์หรือโรงพยาบาลทันที