ผ่าตัดมะเร็งลำไส้ใหญ่

ผ่าตัดมะเร็งลำไส้ใหญ่ (Colon-cancer surgery) คือการนำลำไส้ส่วนที่มีมะเร็งออก พร้อมเนื้อเยื่อข้างเคียงและต่อมน้ำเหลืองที่เกี่ยวข้อง แล้วต่อลำไส้กลับหรือทำช่องเปิดหน้าท้องตามความเหมาะสม การผ่าตัดเป็นการรักษาหลักในผู้ป่วยจำนวนมาก แต่ชนิดและจังหวะการรักษาขึ้นกับตำแหน่ง ระยะของโรค สุขภาพโดยรวม และอาจต้องใช้ยาเคมีบำบัดร่วมด้วย

ผ่าตัดมะเร็งลำไส้ใหญ่ คืออะไร

การผ่าตัดรักษามะเร็งลำไส้ใหญ่มีเป้าหมายหลักเพื่อนำก้อนมะเร็งออก พร้อมขอบเนื้อเยื่อที่ดูปกติรอบก้อนและต่อมน้ำเหลืองบริเวณใกล้เคียง เนื้อเยื่อที่ตัดออกจะถูกส่งตรวจทางพยาธิวิทยา เพื่อดูว่าขอบชิ้นเนื้อมีเซลล์มะเร็งหรือไม่ และมีมะเร็งในต่อมน้ำเหลืองหรือไม่ ข้อมูลนี้ช่วยยืนยันระยะโรคและวางแผนการรักษาหลังผ่าตัด (Mayo Clinic)

ชนิดของการผ่าตัดขึ้นกับว่าก้อนอยู่ด้านขวา ด้านซ้าย หรือลำไส้ใหญ่ส่วนซิกมอยด์ รวมถึงก้อนกินลึกผ่านผนังลำไส้หรือแพร่ไปที่อื่นแล้วหรือไม่ วิธีที่พบบ่อย ได้แก่

หลังตัดลำไส้ ศัลยแพทย์มักเชื่อมปลายลำไส้ส่วนที่เหลือเข้าหากัน เรียกว่า “การต่อลำไส้” หากยังไม่เหมาะที่จะให้อุจจาระผ่านรอยต่อ อาจนำลำไส้ออกมาเปิดที่หน้าท้องเป็นทวารเทียม ทวารนี้อาจเป็นแบบชั่วคราวเพื่อรอให้รอยต่อหาย หรือเป็นแบบถาวรเมื่อไม่สามารถต่อลำไส้กลับได้

การผ่าตัดทำได้ทั้งแบบเปิดหน้าท้องและแบบแผลเล็ก แบบแผลเล็กใช้กล้องและเครื่องมือผ่านแผลหลายตำแหน่ง ส่วนแบบเปิดใช้แผลยาวกว่า การมีแผลเล็กไม่ได้แปลว่าเหมาะกับทุกคน หากก้อนใหญ่ อยู่ในตำแหน่งซับซ้อน มีพังผืดมาก หรือเกิดภาวะฉุกเฉิน การผ่าตัดแบบเปิดอาจช่วยให้จัดการโรคได้เหมาะสมกว่า

ในมะเร็งที่ทำให้ลำไส้อุดตัน การผ่าตัดอาจทำเพื่อเอาส่วนที่อุดตันออกหรือเปลี่ยนทางเดินอุจจาระ บางกรณีอาจใส่ท่อถ่างลำไส้เพื่อเปิดทางชั่วคราวก่อนผ่าตัด หรือทำทางเบี่ยงเพื่อบรรเทาอาการ ทั้งนี้ขึ้นกับตำแหน่งก้อน การกระจายของโรค และความแข็งแรงของผู้ป่วย

ใครควรทำ / ใครไม่ควรทำ

ผู้ที่ตรวจพบมะเร็งลำไส้ใหญ่ไม่ได้ต้องรับการผ่าตัดแบบเดียวกันทั้งหมด ทีมรักษาจะพิจารณาผลส่องกล้อง ผลชิ้นเนื้อ ภาพถ่ายรังสี ระยะโรค และโรคประจำตัวก่อนเสนอแผนรักษา

ผู้ที่มักได้รับการพิจารณาให้ผ่าตัด

• ผู้ที่มีก้อนมะเร็งอยู่เฉพาะในลำไส้ใหญ่และสามารถนำออกได้
• ผู้ที่มะเร็งลุกเข้าไปในผนังลำไส้ ซึ่งการตัดผ่านกล้องส่องลำไส้ไม่เพียงพอ
• ผู้ที่มีก้อนทำให้ลำไส้อุดตัน มีเลือดออก หรือเสี่ยงต่อการทะลุ
• ผู้ที่มีมะเร็งกระจายไปอวัยวะอื่นบางตำแหน่ง แต่ทีมสหสาขาประเมินว่าสามารถผ่าตัดเพื่อควบคุมโรคหรือบรรเทาอาการได้
• ผู้ที่มีติ่งเนื้อหรือรอยโรคระยะเริ่มต้น แต่ตัดผ่านกล้องไม่หมด หรือผลชิ้นเนื้อบ่งชี้ว่ามีโอกาสลุกลามลึก

มะเร็งระยะเริ่มต้นบางรายอาจใช้การผ่าตัดเพียงอย่างเดียว ส่วนรายที่มีความเสี่ยงสูงหรือมีการกระจายไปต่อมน้ำเหลืองอาจต้องใช้ยาเคมีบำบัดหลังผ่าตัด การรักษาก่อนผ่าตัดอาจมีบทบาทในบางสถานการณ์ แต่ต้องวางแผนตามตำแหน่งและระยะของโรค (Mayo Clinic)

ผู้ที่อาจยังไม่เหมาะกับการผ่าตัดทันที

• ผู้ที่มีการติดเชื้อหรือภาวะทางการแพทย์ที่ยังควบคุมไม่ได้
• ผู้ที่หัวใจ ปอด ไต หรือภาวะโภชนาการยังไม่พร้อมรับการผ่าตัดใหญ่
• ผู้ที่มะเร็งกระจายกว้างและการตัดก้อนไม่ช่วยควบคุมโรคหรือบรรเทาอาการอย่างมีนัยสำคัญ
• ผู้ที่ควรได้รับการรักษาอื่นก่อน เพื่อทำให้ก้อนเล็กลงหรือควบคุมโรค
• ผู้ที่มีรอยโรคตื้นและสามารถตัดออกผ่านกล้องส่องลำไส้ได้ครบ โดยไม่ต้องตัดลำไส้เป็นช่วง

คำว่า “ยังไม่เหมาะ” ไม่ได้หมายความว่าจะผ่าตัดไม่ได้เสมอไป แพทย์อาจรักษาภาวะติดเชื้อ แก้โลหิตจาง ปรับโภชนาการ หรือควบคุมโรคประจำตัวก่อน แล้วประเมินใหม่

หากโรคกระจายมาก การไม่ผ่าตัดอาจเป็นทางเลือกที่เหมาะกว่าเมื่อการรักษาด้วยยาให้ประโยชน์มากกว่า อย่างไรก็ตาม ถ้าก้อนทำให้อุดตัน เลือดออก หรือทะลุ อาจยังต้องทำหัตถการหรือผ่าตัดเพื่อแก้ภาวะฉุกเฉิน แม้ไม่สามารถนำมะเร็งทั้งหมดออกได้

เตรียมตัวก่อนผ่าตัด

การเตรียมตัวเริ่มจากการยืนยันขอบเขตของโรคและประเมินว่าร่างกายพร้อมรับการผ่าตัดหรือไม่ คุณอาจได้รับการตรวจเลือด ภาพถ่ายช่องอกและช่องท้อง คลื่นไฟฟ้าหัวใจ หรือการตรวจเพิ่มเติมตามโรคประจำตัว ในบางกรณีอาจต้องส่องกล้องซ้ำหรือประเมินตำแหน่งก้อนให้ชัดเจน

แจ้งข้อมูลยาและสุขภาพให้ครบ

นำรายชื่อยาทั้งหมดไปพบทีมรักษา รวมถึงยาที่ซื้อเอง วิตามิน สมุนไพร และอาหารเสริม ยาบางกลุ่มอาจต้องหยุดหรือปรับก่อนผ่าตัด เช่น

• ยาต้านการแข็งตัวของเลือดและยาต้านเกล็ดเลือด
• ยารักษาเบาหวานและยาฉีดควบคุมน้ำตาล
• ยาที่มีผลต่อภูมิคุ้มกัน
• สมุนไพรหรืออาหารเสริมบางชนิดที่เพิ่มความเสี่ยงเลือดออก

อย่าหยุดยาเอง ศัลยแพทย์หรือวิสัญญีแพทย์จะกำหนดเวลาหยุด ปรับ หรือเริ่มยาใหม่ตามเหตุผลที่คุณใช้ยาและความเสี่ยงของการผ่าตัด การหยุดยาป้องกันลิ่มเลือดโดยไม่มีแผนอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อหลอดเลือดอุดตัน ขณะที่การใช้ต่อบางชนิดอาจเพิ่มเลือดออก

ควรแจ้งประวัติแพ้ยา แพ้อาหาร แพ้วัสดุทางการแพทย์ ปัญหาจากการดมยาสลบครั้งก่อน ภาวะหยุดหายใจขณะหลับ และประวัติลิ่มเลือดด้วย

การเตรียมลำไส้และงดอาหาร

โรงพยาบาลจะให้คำแนะนำเรื่องการกิน การดื่ม และเวลางดอาหารก่อนดมยาสลบอย่างเฉพาะเจาะจง บางการผ่าตัดต้องใช้ยาระบายหรือสวนล้างลำไส้ แต่ไม่ใช่ทุกคนต้องเตรียมแบบเดียวกัน การเตรียมลำไส้ขึ้นกับตำแหน่งที่จะผ่าตัด วิธีผ่าตัด และแนวทางของทีมรักษา (Cleveland Clinic)

ทำตามเวลาที่โรงพยาบาลกำหนด ไม่ปรับสูตรยาระบายหรืออดอาหารนานกว่าที่ได้รับคำแนะนำ หากอาเจียนมาก ดื่มน้ำที่กำหนดไม่ได้ หรือมีอาการอ่อนเพลียผิดปกติระหว่างเตรียมลำไส้ ให้ติดต่อโรงพยาบาล

เตรียมร่างกายและการกลับบ้าน

หากสูบบุหรี่ การหยุดสูบช่วยลดปัญหาปอดและแผลผ่าตัดได้ ควรแจ้งทีมรักษาหากน้ำหนักลดมาก กินอาหารได้น้อย หรือมีอาการอุดตัน เพราะอาจต้องประเมินโภชนาการก่อนผ่าตัด

เตรียมคนพากลับและผู้ช่วยในช่วงแรกหลังออกจากโรงพยาบาล โดยเฉพาะเรื่องอาหาร การเดินทาง และงานบ้าน หากมีโอกาสต้องทำทวารเทียม ทีมรักษาอาจให้ผู้เชี่ยวชาญประเมินตำแหน่งช่องเปิดบนหน้าท้องและสอนการดูแลถุงก่อนผ่าตัด

ของที่ควรนำไป ได้แก่

• บัตรประชาชนและเอกสารสิทธิรักษา
• รายชื่อยาและประวัติแพ้ยา
• ผลตรวจหรือภาพถ่ายที่โรงพยาบาลขอ
• เสื้อผ้าหลวม รองเท้าไม่ลื่น และของใช้จำเป็น
• เบอร์ติดต่อญาติหรือผู้ดูแล
• อุปกรณ์ช่วยเดินหรือเครื่องช่วยหายใจขณะนอน หากใช้อยู่เป็นประจำ

ขั้นตอนการผ่าตัด

ขั้นตอนจริงแตกต่างกันตามตำแหน่งก้อนและวิธีผ่าตัด แต่โดยทั่วไปเป็นลำดับดังนี้

1. ยืนยันแผนและตำแหน่งผ่าตัด

ก่อนเข้าห้องผ่าตัด ทีมรักษาจะตรวจชื่อ ประวัติแพ้ยา ผลตรวจ และทบทวนแผนกับคุณอีกครั้ง หากมีความเป็นไปได้ที่จะทำทวารเทียม ศัลยแพทย์ควรอธิบายว่าอาจเป็นแบบชั่วคราวหรือถาวร และอะไรเป็นปัจจัยตัดสินใจ

2. ดมยาสลบ

การตัดลำไส้ใหญ่ส่วนใหญ่ทำภายใต้การดมยาสลบ คุณจะไม่รู้สึกตัวระหว่างผ่าตัด วิสัญญีแพทย์ดูแลการหายใจ ความดันโลหิต และให้ยาแก้ปวด อาจมีสายให้น้ำเกลือ สายสวนปัสสาวะ และอุปกรณ์ติดตามสัญญาณชีพตามความจำเป็น

3. เข้าสู่ช่องท้อง

หากผ่าตัดแบบแผลเล็ก ศัลยแพทย์จะเปิดแผลเล็กหลายตำแหน่งเพื่อใส่กล้องและเครื่องมือ หากเป็นการผ่าตัดแบบเปิด จะใช้แผลหน้าท้องที่ยาวกว่า บางครั้งอาจเริ่มด้วยวิธีแผลเล็กแล้วเปลี่ยนเป็นแบบเปิด หากพบพังผืด เลือดออก หรือกายวิภาคที่ทำให้การดำเนินการต่อไม่ปลอดภัย

4. ตัดลำไส้ส่วนที่เป็นโรค

ศัลยแพทย์แยกลำไส้ส่วนที่มีก้อนออกจากเนื้อเยื่อรอบข้าง ควบคุมหลอดเลือด และนำลำไส้ช่วงที่เป็นโรคออกพร้อมขอบเนื้อเยื่อและต่อมน้ำเหลืองที่เกี่ยวข้อง การตัดต่อมน้ำเหลืองช่วยประเมินว่ามะเร็งแพร่พ้นลำไส้หรือไม่ (Mayo Clinic)

หากก้อนติดอวัยวะข้างเคียง ศัลยแพทย์อาจต้องนำเนื้อเยื่อหรืออวัยวะบางส่วนออกพร้อมกันเพื่อหลีกเลี่ยงการตัดผ่านก้อน รายละเอียดนี้ควรได้รับการอธิบายล่วงหน้าหากคาดการณ์ได้

5. ต่อลำไส้หรือทำทวารเทียม

ถ้าปลายลำไส้มีเลือดมาเลี้ยงดีและต่อกันได้โดยไม่ตึง ศัลยแพทย์อาจเชื่อมปลายทั้งสองเข้าหากัน หากรอยต่อมีความเสี่ยงสูง อาจทำทวารเทียมชั่วคราวเพื่อให้อุจจาระเปลี่ยนทางและให้รอยต่อพัก

หากไม่สามารถเก็บทางออกตามธรรมชาติไว้ได้ หรือสุขภาพและลักษณะโรคไม่เอื้อต่อการต่อกลับ อาจต้องมีทวารเทียมถาวร การมีถุงหน้าท้องจึงไม่ใช่สิ่งที่เกิดกับทุกคน และคำตอบสุดท้ายบางครั้งทราบได้ระหว่างผ่าตัดเท่านั้น

6. ตรวจเลือดออกและปิดแผล

ทีมผ่าตัดตรวจบริเวณที่ตัดและรอยต่อ ควบคุมเลือดออก และอาจวางสายระบายตามความจำเป็น จากนั้นปิดแผลและส่งคุณไปห้องพักฟื้น เนื้อเยื่อที่นำออกจะถูกส่งตรวจ ผลพยาธิวิทยามักใช้ประกอบการตัดสินใจว่าจะต้องรักษาเพิ่มเติมหรือไม่

ใช้เวลานานแค่ไหน

การตัดลำไส้ใหญ่เป็นการผ่าตัดใหญ่ โดยทั่วไปใช้เวลาหลายชั่วโมง ไม่ควรยึดตัวเลขเดียว เพราะเวลาขึ้นกับตำแหน่งและขนาดก้อน การผ่าตัดแบบเปิดหรือแผลเล็ก พังผืดจากการผ่าตัดเดิม การลุกลามสู่อวัยวะข้างเคียง และความจำเป็นต้องทำทวารเทียม

หากเป็นเพียงการตัดรอยโรคระยะตื้นผ่านกล้องส่องลำไส้ ขั้นตอนและการพักฟื้นจะสั้นกว่าการตัดลำไส้เป็นช่วงอย่างมาก ส่วนการผ่าตัดที่ต้องตัดหลายอวัยวะหรือจัดการมะเร็งที่กระจายอาจใช้เวลานานกว่า

การผ่าตัดตัดลำไส้ส่วนใหญ่ใช้การดมยาสลบ หลังผ่าตัดคุณต้องพักในโรงพยาบาลเพื่อเฝ้าระวังการทำงานของลำไส้ การกินอาหาร การควบคุมปวด แผล และภาวะแทรกซ้อน ระยะนอนโรงพยาบาลอาจอยู่ตั้งแต่ไม่กี่วันไปจนถึงมากกว่าหนึ่งสัปดาห์ ขึ้นกับขอบเขตการผ่าตัด การฟื้นตัว และแนวทางของโรงพยาบาล หากเกิดภาวะแทรกซ้อนอาจต้องอยู่นานกว่านั้น

ก่อนกลับบ้าน ทีมรักษามักต้องเห็นว่าคุณลุกเดินได้ อาการปวดควบคุมได้ ไม่มีสัญญาณอันตราย และเริ่มรับอาหารหรือของเหลวได้ตามแผน ผู้ที่มีทวารเทียมควรสามารถดูแลถุงเบื้องต้นได้ หรือมีผู้ดูแลที่ได้รับการสอนแล้ว

พักฟื้นนานแค่ไหน

การพักฟื้นเกิดเป็นช่วง ไม่ได้สิ้นสุดในวันที่ออกจากโรงพยาบาล ความเร็วในการฟื้นขึ้นกับวิธีผ่าตัด อายุ สุขภาพเดิม ภาวะโภชนาการ ภาวะแทรกซ้อน และการรักษาอื่นที่ต้องทำต่อ

ช่วงเวลาในตารางเป็นเพียงกรอบทั่วไป การผ่าตัดผ่านกล้องอาจฟื้นตัวเร็วกว่าการผ่าตัดเปิดในบางคน แต่ไม่ควรใช้ขนาดแผลเพียงอย่างเดียวตัดสินว่าพร้อมทำงานหรือยกของแล้ว

การกินและการขับถ่าย

หลังผ่าตัด ลำไส้อาจทำงานช้าชั่วคราว ทีมรักษาจะค่อยๆ ปรับจากของเหลวไปสู่อาหารตามที่ร่างกายรับได้ อุจจาระอาจถี่ เหลว ท้องผูก หรือมีลมมากขึ้นในช่วงแรก โดยเฉพาะเมื่อมีการตัดลำไส้ออกเป็นช่วง

กินมื้อเล็ก เคี้ยวให้ละเอียด และสังเกตว่าอาหารชนิดใดทำให้แน่นท้องหรือถ่ายผิดปกติ ไม่จำเป็นต้องงดอาหารหลายกลุ่มในระยะยาวโดยไม่มีเหตุผล หากน้ำหนักลด กินไม่ได้ หรือถ่ายมากจนเวียนศีรษะ ควรแจ้งทีมรักษา

การเดินและกลับไปทำงาน

การลุกเดินเร็วตามความพร้อมช่วยให้ปอดขยาย ลดการสูญเสียกำลังกล้ามเนื้อ และลดความเสี่ยงลิ่มเลือด เริ่มจากระยะสั้นและเพิ่มตามอาการ ไม่ควรฝืนเมื่อเวียนศีรษะหรือปวดมาก

งานโต๊ะอาจกลับได้ในช่วงประมาณ 2-6 สัปดาห์ ส่วนงานที่ยกของ ใช้แรง หรือขับรถเป็นเวลานานมักต้องรอนานกว่า ระยะจริงขึ้นกับชนิดแผล ภาวะแทรกซ้อน และความพร้อมของแต่ละคน คุณควรให้ศัลยแพทย์ประเมินก่อนกลับไปทำงานหนัก

ยังไม่ควรขับรถหากปวดยังรบกวนการเคลื่อนไหว ใช้ยาที่ทำให้ง่วง หรือยังไม่สามารถเบรกฉุกเฉินและบิดลำตัวได้อย่างปลอดภัย

หากมีทวารเทียม

ช่วงแรกอาจต้องใช้เวลาฝึกเปลี่ยนถุง วัดขนาดช่องเปิด และดูแลผิวหนังรอบทวาร รูปร่างของช่องเปิดอาจเปลี่ยนเมื่ออาการบวมลดลง หากเป็นแบบชั่วคราว การปิดทวารจะพิจารณาเมื่อรอยต่อลำไส้หายดี สุขภาพพร้อม และแผนรักษามะเร็งเอื้อ ไม่ควรคาดว่าทุกคนจะปิดได้ในเวลาเดียวกัน

ความเสี่ยงและภาวะแทรกซ้อน

ผู้ป่วยส่วนใหญ่กังวลเรื่องความเสี่ยง ซึ่งเป็นเรื่องสมเหตุสมผล การผ่าตัดนี้มีโอกาสเกิดภาวะแทรกซ้อนเพราะเกี่ยวข้องกับลำไส้ หลอดเลือด และการดมยาสลบ แต่ความเสี่ยงของแต่ละคนไม่เท่ากัน ศัลยแพทย์จะประเมินจากขอบเขตการผ่าตัด อายุ โรคหัวใจหรือปอด ภาวะโภชนาการ การสูบบุหรี่ และการใช้ยา

รอยต่อลำไส้รั่ว

รอยต่อลำไส้รั่วคือมีของเหลวหรือสิ่งที่อยู่ในลำไส้รั่วออกจากจุดที่เชื่อมปลายลำไส้ เป็นภาวะแทรกซ้อนร้ายแรงและต้องรักษาโดยเร็ว บางคนรักษาด้วยยาปฏิชีวนะ การระบายของเหลว และพักการกินทางปาก แต่บางคนต้องผ่าตัดซ้ำและอาจต้องทำทวารเทียม (Mid Cheshire Hospitals NHS Foundation Trust)

ลำไส้ยังไม่ทำงานหรืออุดตัน

หลังผ่าตัด ลำไส้อาจหยุดบีบตัวชั่วคราว ทำให้ท้องอืด คลื่นไส้ อาเจียน และยังไม่ผายลมหรือถ่าย การรักษาอาจรวมถึงพักการกิน ให้น้ำเกลือ และใส่สายผ่านจมูกลงกระเพาะเพื่อระบายของเหลว ส่วนใหญ่ค่อยๆ ดีขึ้น แต่หากมีการอุดตันจริงหรือไม่ดีขึ้น อาจต้องรักษาเพิ่มเติม (Mid Cheshire Hospitals NHS Foundation Trust)

เลือดออก

เลือดออกอาจเกิดที่แผล ในช่องท้อง หรือบริเวณรอยต่อลำไส้ ทีมรักษาจะติดตามความดัน ชีพจร ปริมาณเลือด และผลตรวจเลือด การรักษาขึ้นกับตำแหน่งและความรุนแรง บางกรณีอาจต้องให้เลือด ทำหัตถการ หรือผ่าตัดซ้ำ (Mid Cheshire Hospitals NHS Foundation Trust)

การติดเชื้อ

อาจเกิดการติดเชื้อที่แผล ช่องท้อง ปอด หรือทางเดินปัสสาวะ สัญญาณที่ควรสังเกต ได้แก่ ไข้ แผลแดง บวม ร้อน มีหนอง หรือปวดมากขึ้น การติดเชื้อบางชนิดรักษาด้วยยา แต่ฝีในช่องท้องอาจต้องใส่สายระบายหรือผ่าตัด (Mid Cheshire Hospitals NHS Foundation Trust)

ลิ่มเลือด

การนอนและเคลื่อนไหวน้อยเพิ่มความเสี่ยงลิ่มเลือดที่ขา ลิ่มเลือดอาจหลุดไปอุดหลอดเลือดปอดและทำให้หายใจลำบาก การป้องกันอาจประกอบด้วยการลุกเดิน อุปกรณ์รัดขา ถุงน่อง หรือยาป้องกันลิ่มเลือดตามความเสี่ยงของแต่ละคน (Mid Cheshire Hospitals NHS Foundation Trust)

ความเสี่ยงอื่น

• อวัยวะใกล้เคียงบาดเจ็บ เช่น ลำไส้เล็ก กระเพาะปัสสาวะ หรือท่อไต
• แผลแยก ไส้เลื่อนบริเวณแผล หรือแผลหายช้า
• พังผืดในช่องท้องและลำไส้อุดตันภายหลัง
• การเปลี่ยนแปลงของการขับถ่าย เช่น ถ่ายถี่ ท้องเสีย หรือท้องผูก
• ปัสสาวะลำบากหรือการทำงานทางเพศเปลี่ยนไป หากการผ่าตัดอยู่ใกล้เส้นประสาทในอุ้งเชิงกราน
• ปัญหาจากการดมยาสลบ ปอด หัวใจ หรือไต
• ภาวะแทรกซ้อนรุนแรงจากการติดเชื้อ เลือดออก ลิ่มเลือด หัวใจ ปอด ไต หรือรอยต่อรั่วอาจทำให้ต้องรักษาในหอผู้ป่วยวิกฤต ผ่าตัดซ้ำ และอาจเสียชีวิตได้ ความเสี่ยงเฉพาะบุคคลควรประเมินกับศัลยแพทย์และวิสัญญีแพทย์ก่อนผ่าตัด
• ระคายเคืองหรือแผลที่ผิวหนังรอบทวารเทียม

ไม่มีอัตราภาวะแทรกซ้อนตัวเลขเดียวที่ใช้ได้กับทุกคน การตัดติ่งผ่านกล้องกับการตัดลำไส้หลายช่วงมีความเสี่ยงต่างกันมาก ก่อนตัดสินใจควรถามศัลยแพทย์ว่าความเสี่ยงหลักในกรณีของคุณคืออะไร และมีโอกาสต้องทำทวารเทียมหรือผ่าตัดซ้ำในสถานการณ์ใด

สัญญาณที่ต้องกลับไปพบแพทย์ทันที

หลังกลับบ้าน ให้ติดต่อทีมผ่าตัดหรือไปโรงพยาบาลทันทีเมื่อมีอาการต่อไปนี้

อาการเจ็บหน้าอก หายใจลำบาก หมดสติ หรือเลือดออกมากเป็นเหตุฉุกเฉิน ไม่ควรรอถึงวันนัด ส่วนอาการที่ไม่รุนแรงแต่แย่ลงเรื่อยๆ ก็ควรแจ้งทีมรักษา ไม่ต้องรอให้มีไข้ก่อน

ทางเลือกอื่น

การผ่าตัดไม่ใช่คำตอบเดียวในทุกระยะ และ “ทางเลือกอื่น” ไม่ได้แปลว่ามีวิธีหนึ่งแทนการผ่าตัดได้เสมอไป แผนรักษามักประกอบด้วยหลายวิธีตามชีววิทยาของก้อนและเป้าหมายการรักษา

ตัดรอยโรคผ่านกล้องส่องลำไส้

หากมะเร็งยังอยู่ตื้น อาจตัดติ่งเนื้อหรือตัดเยื่อบุผ่านกล้องส่องลำไส้ได้ วิธีนี้หลีกเลี่ยงการตัดลำไส้ใหญ่เป็นช่วง แต่ใช้ได้เฉพาะรอยโรคที่มีลักษณะเหมาะสม หากผลชิ้นเนื้อพบว่ามะเร็งลุกลามลึก ขอบตัดไม่สะอาด หรือมีปัจจัยเสี่ยงอื่น อาจยังต้องผ่าตัดเพิ่มเติม (Mayo Clinic)

การรักษาด้วยยา

ยาเคมีบำบัด ยามุ่งเป้า หรือยากระตุ้นภูมิคุ้มกันอาจใช้ก่อนหรือหลังผ่าตัด หรือใช้เป็นการรักษาหลักเมื่อโรคกระจายและการผ่าตัดไม่เหมาะสม ชนิดยาขึ้นกับระยะโรค ผลตรวจชิ้นเนื้อ และลักษณะทางโมเลกุลของมะเร็ง

ในผู้ที่โรคกระจาย การเริ่มด้วยยาอาจเหมาะกว่าการรีบตัดก้อนในลำไส้ หากก้อนไม่ได้ทำให้อุดตัน เลือดออก หรือทะลุ ทีมมะเร็งจะชั่งประโยชน์ของการควบคุมโรคทั้งร่างกายกับความเสี่ยงของการผ่าตัด

ใส่ท่อถ่างลำไส้หรือทำทางเบี่ยง

เมื่อก้อนทำให้ลำไส้ตีบ อาจพิจารณาใส่ท่อถ่างผ่านกล้องเพื่อเปิดทางให้อุจจาระผ่าน ใช้เป็นสะพานไปสู่การผ่าตัดหรือเพื่อบรรเทาอาการในบางราย อีกทางหนึ่งคือทำทางเบี่ยงหรือทวารเทียมโดยยังไม่ตัดก้อนออก หากการตัดก้อนในครั้งนั้นมีความเสี่ยงสูง

การดูแลประคับประคอง

หากไม่สามารถควบคุมมะเร็งด้วยการผ่าตัดได้ การดูแลประคับประคองช่วยลดปวด คลื่นไส้ อุดตัน เบื่ออาหาร และความกังวล สามารถทำร่วมกับการรักษามะเร็ง ไม่จำเป็นต้องรอจนหยุดการรักษาอื่น

การเลือกไม่ผ่าตัดอาจสมเหตุสมผลเมื่อความเสี่ยงสูงกว่าประโยชน์ หรือมีวิธีอื่นที่ควบคุมโรคได้เหมาะกว่า แต่หากก้อนทำให้ลำไส้ทะลุ อุดตันรุนแรง หรือเลือดออกมาก การรักษาเร่งด่วนอาจยังจำเป็น

สิทธิการรักษา

การผ่าตัดมะเร็งลำไส้ใหญ่อาจอยู่ในสิทธิรักษาหลักของไทยเมื่อมีข้อบ่งชี้ แต่สถานพยาบาลตามสิทธิ ระบบส่งต่อ รายการตรวจ และเงื่อนไขอนุมัติแตกต่างกัน ควรตรวจสอบก่อนเริ่มรักษาหากไม่ใช่ภาวะฉุกเฉิน

บัตรทอง

โดยทั่วไปต้องเริ่มที่หน่วยบริการประจำหรือหน่วยบริการที่กำหนด หากต้องพบศัลยแพทย์หรือรักษาในโรงพยาบาลที่มีศักยภาพสูงกว่า อาจต้องมีใบส่งต่อ ถามหน่วยบริการว่า

• ต้องใช้ใบส่งต่อหรือไม่
• การตรวจระยะโรคและการผ่าตัดทำที่ใด
• การรักษาด้วยยาหลังผ่าตัดอยู่ในแผนเดียวกันหรือไม่
• หากต้องใช้ถุงทวารเทียม เบิกอุปกรณ์และรับคำแนะนำจากที่ใด

ประกันสังคม

ผู้ประกันตนควรติดต่อโรงพยาบาลตามสิทธิเป็นจุดเริ่มต้น หากโรงพยาบาลนั้นไม่สามารถทำการผ่าตัดที่จำเป็นได้ แพทย์จะพิจารณาระบบส่งต่อ ถามฝ่ายสิทธิว่าการตรวจชิ้นเนื้อ ภาพถ่าย การผ่าตัด การรักษาต่อเนื่อง และอุปกรณ์ทวารเทียมดำเนินการผ่านช่องทางใด

สิทธิข้าราชการและสิทธิหน่วยงานอื่น

เงื่อนไขขึ้นกับต้นสังกัดและสถานพยาบาลที่เข้าร่วม บางรายการอาจต้องมีข้อบ่งชี้หรือเอกสารประกอบเฉพาะ ควรให้เจ้าหน้าที่ตรวจสิทธิก่อนนัดผ่าตัด และถามว่าการส่งต่อไปยังศูนย์ที่มีทีมศัลยกรรมเฉพาะทางต้องทำอย่างไร

ประกันสุขภาพเอกชน

ตรวจสอบว่ากรมธรรม์ครอบคลุมโรคมะเร็ง การผ่าตัดผู้ป่วยใน การตรวจระยะโรค ห้องพัก การรักษาด้วยยา และอุปกรณ์ทวารเทียมหรือไม่ บริษัทอาจขอประวัติเดิม ผลชิ้นเนื้อ และแผนการผ่าตัดเพื่ออนุมัติล่วงหน้า

ควรถามเรื่องข้อยกเว้นโรคเดิม ระยะเวลารอคอย เครือข่ายโรงพยาบาล และเอกสารรับรองจากแพทย์ อย่าเลื่อนการดูแลฉุกเฉินเพื่อรออนุมัติ หากมีลำไส้อุดตัน ปวดท้องรุนแรง อาเจียน หรือเลือดออกมาก ให้ไปโรงพยาบาลก่อนแล้วดำเนินเรื่องสิทธิตามขั้นตอน

จ่ายเอง ส่วนร่วมจ่าย หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน

หากต้องจ่ายค่ารักษาเองทั้งหมด หรือจ่ายบางส่วน เช่น ส่วนร่วมจ่าย (Co-payment) ตามเงื่อนไขกรมธรรม์ หรือส่วนที่เกินวงเงินประกัน ควรขอใบประเมินค่าใช้จ่ายจากโรงพยาบาลก่อนตัดสินใจ และถามให้ชัดว่ารวมค่าแพทย์ ค่าห้อง ค่าอุปกรณ์ และการตรวจติดตามหลังผ่าตัดหรือไม่ ทางเลือกหนึ่งสำหรับการชำระคือการผ่อน เช่น บริการผ่อน 0% ผ่านบัตรเครดิตนานสูงสุด 10 เดือนของ HDcare

คำถามที่พบบ่อย

ผ่าตัดมะเร็งลำไส้ใหญ่ต้องตัดลำไส้ออกทั้งหมดไหม

ไม่จำเป็นในผู้ป่วยส่วนใหญ่ เพราะมักตัดเฉพาะช่วงที่มีก้อนพร้อมขอบเนื้อเยื่อและต่อมน้ำเหลืองที่เกี่ยวข้อง การตัดทั้งหมดพิจารณาเมื่อมีโรคหลายตำแหน่ง มีภาวะทางพันธุกรรมบางชนิด หรือมีโรคลำไส้อื่นร่วมด้วย

ทุกคนต้องมีถุงหน้าท้องหรือไม่

ไม่ทุกคน หากนำก้อนออกและต่อลำไส้ได้อย่างปลอดภัย อุจจาระยังออกทางเดิมได้ บางคนต้องมีทวารเทียมชั่วคราวเพื่อพักรอยต่อ ส่วนแบบถาวรพิจารณาเมื่อไม่สามารถต่อลำไส้กลับได้อย่างเหมาะสม

รู้ก่อนผ่าตัดได้ไหมว่าจะต้องทำทวารเทียม

มักประเมินความเป็นไปได้ก่อนผ่าตัดได้ แต่บางครั้งต้องตัดสินใจระหว่างผ่าตัด ศัลยแพทย์จะดูตำแหน่งก้อน เลือดที่มาเลี้ยงปลายลำไส้ ความตึงของรอยต่อ การปนเปื้อน และสภาพร่างกายของคุณ

ผ่าตัดแบบแผลเล็กดีกว่าแบบเปิดเสมอไหม

ไม่เสมอไป แบบแผลเล็กอาจช่วยให้แผลเล็กและฟื้นตัวเร็วขึ้นในผู้ที่เหมาะสม แต่แบบเปิดอาจปลอดภัยและจัดการโรคได้ดีกว่าเมื่อก้อนซับซ้อน มีพังผืดมาก หรือเกิดภาวะฉุกเฉิน เป้าหมายสำคัญคือเอาก้อนและต่อมน้ำเหลืองที่จำเป็นออกอย่างเหมาะสม

หลังผ่าตัดจะถ่ายเหมือนเดิมไหม

การขับถ่ายอาจเปลี่ยนในช่วงแรก โดยอาจถี่ขึ้น เหลวขึ้น ท้องผูก หรือมีลมมากขึ้น หลายคนค่อยๆ ปรับตัวได้ แต่ผลระยะยาวขึ้นกับว่าตัดลำไส้ส่วนใดและยาวเพียงใด หากถ่ายมากจนขาดน้ำหรือรบกวนชีวิต ควรแจ้งทีมรักษา

ต้องให้ยาเคมีบำบัดหลังผ่าตัดทุกคนไหม

ไม่ทุกคน การตัดสินใจขึ้นกับระยะโรค ผลตรวจต่อมน้ำเหลือง ขอบชิ้นเนื้อ และปัจจัยเสี่ยงจากผลพยาธิวิทยา ผู้ป่วยระยะเริ่มต้นบางรายอาจไม่ต้องใช้ยา ส่วนรายที่มีความเสี่ยงสูงอาจได้รับคำแนะนำให้รักษาต่อ

ผลชิ้นเนื้อหลังผ่าตัดบอกอะไร

ผลชิ้นเนื้อบอกชนิดและระดับความผิดปกติของมะเร็ง ความลึกที่ก้อนลุกเข้าไป ขอบตัด และการพบเซลล์มะเร็งในต่อมน้ำเหลือง ข้อมูลเหล่านี้ใช้กำหนดระยะโรคและวางแผนติดตามหรือรักษาเพิ่มเติม

ต้องพักงานนานแค่ไหน

งานเบามักต้องพักประมาณ 2-6 สัปดาห์ ส่วนงานใช้แรงอาจต้องพักราว 6-12 สัปดาห์หรือมากกว่า ระยะจริงขึ้นกับวิธีผ่าตัด ภาวะแทรกซ้อน สุขภาพ และลักษณะงาน ให้ศัลยแพทย์ประเมินก่อนกลับไปยกของหรือทำงานหนัก

กินอาหารปกติได้เมื่อไร

ทีมรักษาจะค่อยๆ เพิ่มอาหารตามการทำงานของลำไส้และอาการของคุณ ช่วงแรกอาจเหมาะกับมื้อเล็กและอาหารย่อยง่าย จากนั้นจึงเพิ่มความหลากหลาย ไม่ควรงดอาหารหลายกลุ่มระยะยาวหากไม่ได้รับคำแนะนำเฉพาะ

ถ้ามะเร็งกระจายแล้วยังผ่าตัดได้ไหม

บางรายยังผ่าตัดได้ โดยอาจมีเป้าหมายเพื่อนำโรคที่จำกัดตำแหน่งออก แก้อุดตัน หยุดเลือด หรือบรรเทาอาการ แต่ไม่ใช่ทุกคนที่ได้ประโยชน์จากการผ่าตัด ทีมสหสาขาจะประเมินตำแหน่งที่กระจาย สุขภาพ และผลที่คาดจากการรักษาด้วยยา

หากไม่ผ่าตัดจะเกิดอะไรขึ้น

ผลขึ้นกับระยะและอาการของโรค มะเร็งอาจโต ลุกลาม เลือดออก หรือทำให้ลำไส้อุดตัน แต่บางกรณีควรเริ่มด้วยยา หรือตัดรอยโรคผ่านกล้องแทนการตัดลำไส้ การไม่ผ่าตัดจึงต้องเป็นแผนรักษาที่มีเหตุผล ไม่ใช่การปล่อยโรคโดยไม่มีการติดตาม

ทวารเทียมชั่วคราวปิดกลับได้เมื่อไร

ปิดได้เมื่อรอยต่อลำไส้หายดี ไม่มีการรั่วหรือการตีบ สุขภาพพร้อม และแผนรักษามะเร็งเอื้อ ระยะเวลาแตกต่างกันตั้งแต่หลายเดือนไปจนถึงนานกว่านั้น โดยเฉพาะหากต้องรับยาเพิ่มเติมหรือเกิดภาวะแทรกซ้อน

มะเร็งกลับมาได้ไหมหลังผ่าตัด

กลับมาได้ในบางคน เพราะอาจมีเซลล์มะเร็งขนาดเล็กอยู่นอกบริเวณที่ผ่าตัดโดยตรวจไม่พบในตอนแรก ความเสี่ยงขึ้นกับระยะโรคและผลพยาธิวิทยา จึงต้องมาติดตาม ตรวจเลือด ส่องกล้อง หรือถ่ายภาพตามแผน แม้หลังผ่าตัดแล้วไม่มีอาการ

ควรถามศัลยแพทย์เรื่องใดก่อนตัดสินใจ

ควรถามว่าจะตัดลำไส้ส่วนใด ใช้วิธีแผลเล็กหรือเปิด มีโอกาสทำทวารเทียมหรือไม่ ความเสี่ยงเฉพาะของคุณคืออะไร และผลชิ้นเนื้อจะเปลี่ยนแผนรักษาอย่างไร นอกจากนี้ควรถามเรื่องระยะนอนโรงพยาบาล การกลับไปทำงาน การดูแลที่บ้าน และอาการใดที่ต้องกลับมาโรงพยาบาลทันที

ข้อมูลอ้างอิง

• NHS: Associated Risks & Complications — เกี่ยวกับ Colon cancer surgery — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
• Cleveland Clinic: Low Anterior Resection: Surgery, Recovery & Outlook — เกี่ยวกับ Colon cancer surgery — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)
• Mayo Clinic: Colon cancer surgery - About — เกี่ยวกับ Colon-cancer surgery — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-24)

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำวินิจฉัยหรือคำแนะนำจากแพทย์ได้

หากมีอาการผิดปกติหลังผ่าตัด ควรติดต่อแพทย์หรือโรงพยาบาลทันที