กินยาแล้วอาการแย่ลง ทำอย่างไร

อาการแย่ลงหลังกินยา คืออาการเดิมรุนแรงขึ้นหรือมีอาการใหม่เกิดขึ้น ซึ่งอาจมาจากผลข้างเคียง แพ้ยา ปฏิกิริยาระหว่างยา หรือโรคกำลังดำเนินต่อ

สาเหตุที่พบบ่อยมีอะไรบ้าง

สาเหตุที่พบบ่อยคือผลข้างเคียงของยา โรคเดิมยังไม่ดีขึ้น และยาตีกัน แต่ต้องแยกอาการแพ้ยารุนแรงออกก่อนเสมอ

• ผลข้างเคียงของยา: เช่น ง่วง มึน คลื่นไส้ ปวดท้อง ถ่ายเหลว ท้องผูก ปากแห้ง หรือใจสั่น อาการจะแตกต่างกันตามชนิดยาและสุขภาพของคุณ
• อาการของโรคยังดำเนินต่อ: ยาบางชนิดไม่ได้ออกฤทธิ์ทันที หรืออาจบรรเทาได้เพียงบางอาการ โรคติดเชื้อหรือการอักเสบบางอย่างจึงอาจแย่ลงแม้เริ่มกินยาแล้ว
• อาการแพ้ยา: อาจมีลมพิษ ผื่นคัน หนังตาบวม ปากบวม หายใจมีเสียงหวีด หรือหน้ามืด อาการอาจเกิดไม่นานหลังรับยา หรือเกิดภายหลังได้
• ปฏิกิริยาระหว่างยา: ยาตามใบสั่ง ยาที่ซื้อเอง สมุนไพร อาหารเสริม และแอลกอฮอล์อาจเสริมฤทธิ์หรือลดฤทธิ์กัน ทำให้ง่วงมาก เลือดออกง่าย ความดันผิดปกติ หรือเกิดอาการอื่น
• กินยาซ้ำหรือใช้ตัวยาเดียวกันโดยไม่รู้ตัว: ยาแก้หวัด ยาแก้ปวด และยาสูตรผสมอาจมีส่วนประกอบซ้ำกัน แม้ชื่อบนกล่องต่างกัน
• ใช้ยาไม่ตรงกับอาการ: อาการคล้ายกันอาจมีสาเหตุต่างกัน ยาที่ช่วยในกรณีหนึ่งจึงอาจไม่ได้ช่วยอีกกรณี และอาจเพิ่มผลข้างเคียง
• หยุดยาบางชนิดกะทันหัน: ยาบางกลุ่มอาจทำให้อาการเดิมกำเริบหรือเกิดอาการถอนยาเมื่อหยุดทันที โดยเฉพาะยาที่ใช้ต่อเนื่อง

การเริ่มมีอาการหลังรับยาไม่ได้ยืนยันว่าเกิดจากยาเสมอไป เวลาที่เริ่มอาการ ลักษณะอาการ ยาชนิดอื่นที่ใช้ และโรคประจำตัวช่วยแยกสาเหตุได้มากขึ้น

เมื่อไหร่ที่ดูแลตัวเองและสังเกตอาการได้

คุณอาจสังเกตอาการที่บ้านได้ชั่วคราวเมื่ออาการเล็กน้อย ไม่เพิ่มขึ้น และไม่มีสัญญาณแพ้ยาหรืออาการอันตราย ตัวอย่างเช่น คลื่นไส้เล็กน้อย ปากแห้ง หรือง่วงกว่าปกติ แต่ยังหายใจ พูด เดิน กินน้ำ และรู้สึกตัวได้ตามปกติ

ตรวจฉลากหรือเอกสารกำกับยาว่าอาการนั้นเป็นผลข้างเคียงที่พบได้หรือไม่ เตรียมรายชื่อยาทั้งหมด รวมถึงสมุนไพรและอาหารเสริม และจดว่าอาการเริ่มเมื่อใดหลังรับยา หากเป็นยาที่แพทย์สั่งใช้ต่อเนื่อง อย่าหยุดยาเองทันที เว้นแต่มีอาการที่สงสัยแพ้ยารุนแรงหรือได้รับคำสั่งให้หยุด

อย่าทดลองกินยาแก้แพ้ ยาแก้ปวด หรือยาแก้อาเจียนเพิ่มเพื่อกลบอาการโดยไม่ตรวจส่วนประกอบ เพราะอาจเกิดตัวยาซ้ำ ทำให้ง่วงมากขึ้น หรือบดบังสัญญาณของภาวะที่ต้องรักษา

มีกลุ่มยาใดใช้บรรเทาอาการได้บ้าง

ไม่มียากลุ่มเดียวที่ใช้แก้อาการแย่ลงหลังรับยาได้ทุกกรณี เพราะต้องทราบก่อนว่าเป็นผลข้างเคียง แพ้ยา ยาตีกัน หรือโรคเดิมกำลังรุนแรงขึ้น การเพิ่มยาเองอาจทำให้อาการซับซ้อนและหาสาเหตุได้ยากขึ้น

กลุ่มยาที่บุคลากรทางการแพทย์อาจพิจารณาตามอาการมีดังนี้ แต่ไม่ควรเลือกใช้แทนการประเมินหากอาการกำลังเพิ่มขึ้น

ยาต้านฮิสตามีนช่วยลดผื่นคันบางแบบ แต่ไม่สามารถหยุดภาวะแพ้ยารุนแรงได้ หากมีเสียงแหบ ลิ้นบวม แน่นคอ หายใจไม่สะดวก หรือหน้ามืด ต้องไปห้องฉุกเฉินแทนการรอดูผลของยา

หากสงสัยว่ากินยาเกิน กินผิดชนิด หรือเด็กเผลอกินยา อย่ารอให้เกิดอาการและอย่าทำให้อาเจียนเอง เก็บแผงยา ขวด หรือซองยาไว้ และติดต่อศูนย์พิษวิทยาหรือไปโรงพยาบาลทันที

เมื่อไหร่ควรพบแพทย์

ไปห้องฉุกเฉินทันทีหากมีอาการเกี่ยวกับการหายใจ การไหลเวียนเลือด ระบบประสาท หรือผิวหนังรุนแรง อย่าขับรถเองหากมึนมาก ใกล้หมดสติ หรือหายใจลำบาก และนำยาทั้งหมดที่ใช้ไปด้วยถ้าทำได้

สัญญาณอันตราย ได้แก่

• หายใจลำบาก หอบ มีเสียงหวีด แน่นคอ เสียงแหบ หรือกลืนลำบาก
• หน้า ริมฝีปาก ลิ้น หนังตา หรือคอบวม
• หน้ามืด เป็นลม สับสน ปลุกไม่ตื่น ชัก หรืออ่อนแรงเฉียบพลัน
• เจ็บหรือแน่นหน้าอก ใจสั่นมาก หรือหัวใจเต้นผิดปกติร่วมกับอาการวูบ
• ผื่นลามเร็ว ผิวหนังเจ็บ มีตุ่มน้ำ ผิวลอก หรือมีแผลที่ปาก ตา หรืออวัยวะเพศ
• อาเจียนเป็นเลือด ถ่ายดำ ถ่ายเป็นเลือด ปัสสาวะเป็นเลือด หรือเลือดออกไม่หยุด
• ปวดท้องรุนแรง อาเจียนต่อเนื่อง ดื่มน้ำไม่ได้ หรือปัสสาวะน้อยลงชัดเจน
• ตัวเหลือง ตาเหลือง ปัสสาวะสีเข้ม หรือปวดบริเวณชายโครงขวา
• ไข้ร่วมกับผื่น หน้าบวม ต่อมน้ำเหลืองโต หรืออ่อนเพลียผิดปกติหลังเริ่มยา
• อาการเดิมทรุดเร็ว หรือมีอาการใหม่ที่รบกวนการหายใจ การเดิน การพูด หรือความรู้สึกตัว

ผู้สูงอายุ หญิงตั้งครรภ์หรือให้นมบุตร เด็ก และผู้มีโรคไต โรคตับ โรคหัวใจ หรือใช้ยาหลายชนิดควรรับการประเมินเร็วขึ้น เพราะผลของยาและความเสี่ยงจากการเกิดปฏิกิริยาระหว่างยาอาจแตกต่างจากคนทั่วไป

คำถามที่พบบ่อย

กินยาแล้วอาการหนักกว่าเดิม ควรหยุดยาทันทีไหม

ถ้ามีอาการแพ้รุนแรงหรือสัญญาณอันตราย ให้หยุดรับยาครั้งถัดไปและไปห้องฉุกเฉินทันที หากอาการไม่รุนแรงและเป็นยาที่ต้องใช้ต่อเนื่อง อย่าหยุดกะทันหันเอง เพราะยาบางชนิดทำให้อาการกำเริบเมื่อหยุดทันที ให้ติดต่อผู้สั่งยาหรือเภสัชกรเพื่อวางแผนอย่างปลอดภัย

จะรู้ได้อย่างไรว่าแพ้ยาหรือเป็นผลข้างเคียง

ผื่นลมพิษ หน้าหรือปากบวม หายใจมีเสียงหวีด และหน้ามืด ชวนสงสัยอาการแพ้ยามากกว่าผลข้างเคียงทั่วไป ส่วนคลื่นไส้ ง่วง ปากแห้ง หรือท้องผูกอาจเป็นผลข้างเคียง แต่ลักษณะอาการเพียงอย่างเดียวอาจแยกไม่ได้แน่นอน หากอาการลามเร็วหรือกระทบการหายใจ ให้ถือเป็นเหตุฉุกเฉิน

อาเจียนหลังกินยา ต้องกินยาใหม่หรือไม่

อย่ากินซ้ำทันทีโดยอัตโนมัติ เพราะยาบางส่วนอาจถูกดูดซึมไปแล้วและการกินซ้ำอาจทำให้ได้รับยาเกิน การตัดสินใจขึ้นอยู่กับชนิดยา รูปแบบยา เวลาที่อาเจียน และเห็นเม็ดยาออกมาหรือไม่ เตรียมข้อมูลเหล่านี้เมื่อติดต่อสถานพยาบาล

กินยาแก้แพ้เองได้ไหมถ้ามีผื่นหลังรับยา

ยาแก้แพ้อาจช่วยผื่นคันเล็กน้อย แต่ไม่ควรใช้เพื่อรอดูอาการเมื่อมีหน้าบวม คอบวม หายใจลำบาก หรือหน้ามืด อาการเหล่านี้อาจรุนแรงขึ้นอย่างรวดเร็วและต้องได้รับการรักษาฉุกเฉิน ยาแก้แพ้บางชนิดยังทำให้ง่วงและอาจเสริมฤทธิ์ยาเดิมได้

ถ้ากินยาผิดหรือกินซ้ำควรทำอย่างไร

เก็บบรรจุภัณฑ์ไว้ ตรวจชื่อยาและจำนวนที่กิน แล้วติดต่อศูนย์พิษวิทยาหรือโรงพยาบาลทันทีโดยไม่รออาการ อย่าทำให้อาเจียนเอง และอย่ากินอาหาร เครื่องดื่ม หรือยาอื่นเพื่อหวังหักล้างฤทธิ์ เว้นแต่ได้รับคำแนะนำจากบุคลากรทางการแพทย์

ควรเตรียมข้อมูลอะไรเมื่อไปพบแพทย์

นำแผงยา ขวดยา หรือภาพฉลาก พร้อมรายชื่อยาตามใบสั่ง ยาซื้อเอง สมุนไพร และอาหารเสริมทั้งหมดไปด้วย จดเวลาที่รับยา เวลาที่เริ่มอาการ จำนวนที่กิน และถ่ายภาพผื่นหรืออาการบวมไว้ ข้อมูลเหล่านี้ช่วยประเมินว่าควรหยุด เปลี่ยน หรือปรับการใช้ยาหรือไม่

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้

หากมีอาการผิดปกติ ควรปรึกษาเภสัชกรหรือพบแพทย์