ยาและการใช้ยา โหลดแอป
ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้

ยาฆ่าเชื้อตกขาว

ยารักษาตกขาวจากการติดเชื้อ คือยาที่เลือกตามเชื้อต้นเหตุ เช่น ยาต้านเชื้อราสำหรับเชื้อรา หรือยาต้านจุลชีพชนิดอื่นสำหรับแบคทีเรียและปรสิตบางชนิด

ประเด็นสำคัญ

  • ตกขาวไม่จำเป็นต้องเกิดจากการติดเชื้อ และลักษณะตกขาวเพียงอย่างเดียวอาจแยกเชื้อรา แบคทีเรีย ปรสิต หรือโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ไม่ได้แน่นอน
  • เชื้อราในช่องคลอดอาจรักษาด้วย clotrimazole 100 มิลลิกรัม เหน็บวันละ 1 เม็ดนาน 7 วัน หรือครั้งละ 2 เม็ดนาน 3 วัน
  • หากตกขาวมีกลิ่นแรง มีเลือดปน ปวดท้องน้อย มีไข้ แผลหรือตุ่มบริเวณอวัยวะเพศ ควรตรวจหาสาเหตุก่อนเลือกยา

สารบัญ

ยารักษาตกขาวจากการติดเชื้อคือยาอะไร

ยาที่เหมาะสมขึ้นอยู่กับว่าอาการเกิดจากเชื้อชนิดใด เพราะยาแต่ละกลุ่มใช้แทนกันไม่ได้ คำว่า “ยาฆ่าเชื้อ” อาจหมายถึงยาต้านเชื้อรา ยาต้านแบคทีเรีย หรือยารักษาปรสิต แต่ตกขาวบางแบบเป็นการเปลี่ยนแปลงตามธรรมชาติและไม่ต้องใช้ยา

Clotrimazole และ miconazole เป็นยาต้านเชื้อรากลุ่ม azole ซึ่งรบกวนโครงสร้างของเชื้อรา ส่วน nystatin เป็นยาต้านเชื้อราอีกกลุ่มหนึ่งและมีหลายรูปแบบยา การมีชื่อว่าเป็นยาต้านเชื้อราเหมือนกันไม่ได้หมายความว่าจะนำผลิตภัณฑ์สำหรับผิวหนัง ช่องปาก และช่องคลอดมาใช้สลับกันได้

ลักษณะที่พบสาเหตุที่อาจเกี่ยวข้องแนวทางเลือกยา
ขาวข้น คัน แสบเชื้อรายาต้านเชื้อรา
สีเทาหรือมีกลิ่นคาวความผิดปกติของแบคทีเรียต้องใช้ยาคนละกลุ่ม
เหลืองหรือเขียว มีกลิ่นปรสิตหรือการติดเชื้ออื่นควรตรวจหาสาเหตุ
ใสหรือขาว ไม่คัน ไม่มีกลิ่นการเปลี่ยนแปลงตามธรรมชาติอาจไม่ต้องใช้ยา
มีเลือด แผล ตุ่ม หรือปวดท้องน้อยภาวะอื่นหรือโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ควรพบแพทย์

ตารางนี้ช่วยประเมินเบื้องต้นเท่านั้น อาการหลายโรคคล้ายกันและอาจเกิดพร้อมกันได้

ชื่อสามัญและรูปแบบยาต้องตรงกับตำแหน่งที่ใช้: ครีมทาผิวหนังใช้ภายนอก ยาเหน็บใช้ในช่องคลอด และยาสำหรับช่องปากใช้ตามฉลากของรูปแบบนั้น ห้ามนำมาใช้แทนกันเอง

ยาฆ่าเชื้อช่องคลอดใช้รักษาอาการใด

ใช้เมื่อทราบหรือมีเหตุสนับสนุนว่าตกขาวเกิดจากการติดเชื้อ และต้องเลือกยาให้ตรงกับเชื้อ ยาต้านเชื้อราอย่าง clotrimazole ใช้รักษาเชื้อราในช่องคลอด ไม่ได้รักษาการติดเชื้อทุกชนิด

อาการที่พบร่วมกับเชื้อราได้ ได้แก่ ตกขาวขาวข้น คัน แสบ แดง หรือระคายเคืองบริเวณปากช่องคลอด แต่การวินิจฉัยจากอาการอย่างเดียวอาจคลาดเคลื่อน โดยเฉพาะเมื่อเป็นครั้งแรก อาการกลับซ้ำ หรือมีกลิ่นแรงผิดปกติ

ผู้ที่เคยได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นเชื้อราและกลับมามีอาการแบบเดิมอาจรู้จักอาการของตนเอง อย่างไรก็ตาม หากใช้ยาครบแล้วไม่ดีขึ้น ไม่ควรเปลี่ยนหรือใช้ยาหลายชนิดซ้อนกันโดยไม่ตรวจหาสาเหตุ

ยาเหล่านี้ไม่ได้ใช้รักษาอะไร

ไม่ใช่ยาสำหรับตกขาวทุกแบบ และไม่ควรใช้เพื่อทำความสะอาดช่องคลอดเป็นประจำ ยาต้านเชื้อราไม่รักษาตกขาวจากแบคทีเรีย ปรสิต โรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ หรือการเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมน

Clotrimazole และ miconazole ไม่ได้รักษาเชื้อแบคทีเรียหรือไวรัส ส่วนผลิตภัณฑ์ clotrimazole หรือ miconazole ที่ระบุให้ทาผิวหนังก็ไม่ควรนำมาสอดช่องคลอด เพราะส่วนประกอบและวิธีใช้ต่างจากยาเหน็บช่องคลอด

การสวนล้างช่องคลอดไม่ได้ทำให้การติดเชื้อหายเร็วขึ้น และอาจรบกวนสมดุลตามธรรมชาติ หากตกขาวไม่คัน ไม่มีกลิ่นผิดปกติ และเปลี่ยนตามรอบเดือน อาจเป็นตกขาวตามธรรมชาติซึ่งไม่ต้องใช้ยาฆ่าเชื้อ

ต้องระวังอะไรก่อนใช้ยา

ตรวจชื่อยา รูปแบบยา และอาการผิดปกติก่อนใช้ทุกครั้ง ข้อควรระวังสำคัญมีดังนี้

  • อย่าใช้ยาจากสีหรือกลิ่นของตกขาวเพียงอย่างเดียว อาการของเชื้อรา แบคทีเรีย และโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์อาจซ้อนกันได้
  • อย่านำยาทาผิวหนังมาสอดช่องคลอด แม้มีตัวยาสำคัญชื่อเดียวกัน เพราะสารประกอบและคำแนะนำการใช้ไม่เหมือนกัน
  • อย่าสวนล้างยาออกหลังเหน็บ หลังเหน็บ clotrimazole ให้นอนนิ่งประมาณ 15–30 นาที ยาจะละลายเอง และอาจใช้แผ่นรองซับส่วนที่ไหลออกมา
  • หลีกเลี่ยงการใช้ต่อเมื่อระคายเคืองมากขึ้น หากแสบ บวม แดง หรือมีผื่นมากผิดปกติ ให้หยุดยาและประเมินอาการ
  • ตรวจวันหมดอายุและสภาพยา ไม่ควรใช้ครีมที่แยกชั้น มีผลึก สีหรือกลิ่นเปลี่ยน หรือมีความข้นผิดปกติ
  • พบแพทย์เมื่อมีสัญญาณเตือน เช่น ไข้ ปวดท้องน้อยมาก เลือดออกผิดปกติ แผลหรือตุ่ม หนอง กลิ่นแรงมาก หรือสงสัยโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์

ครีม clotrimazole หลังเปิดใช้มักมีอายุการใช้งานตามเอกสารกำกับของแต่ละผลิตภัณฑ์ ซึ่งอาจระบุ 6 หรือ 12 เดือน และต้องไม่เกินวันหมดอายุบนบรรจุภัณฑ์

ใช้ระหว่างตั้งครรภ์หรือให้นมบุตรได้ไหม

ควรให้แพทย์หรือเภสัชกรเลือกตัวยาและรูปแบบก่อนใช้ โดยเฉพาะระหว่างตั้งครรภ์ อาการตกขาวในช่วงตั้งครรภ์อาจเกิดจากฮอร์โมนหรือการติดเชื้อ การตรวจให้ชัดเจนช่วยหลีกเลี่ยงการใช้ยาผิดชนิด

หากกำลังให้นมบุตร ควรแจ้งยาทุกชนิดที่ใช้อยู่ รวมถึงยาทา ยาเหน็บ และอาหารเสริม อย่าทายาบริเวณเต้านมหรือบริเวณที่ทารกอาจสัมผัส เว้นแต่ได้รับคำแนะนำเฉพาะ

หากใช้ยาคุมกำเนิดชนิดฮอร์โมนร่วมกับยาเหน็บสูตรผสม ต้องพิจารณาตัวยาทุกตัวในสูตร ไม่ควรประเมินจากยาต้านเชื้อราเพียงตัวเดียว นอกจากนี้ ยาเหน็บหรือครีมบางสูตรอาจกระทบความแข็งแรงของอุปกรณ์คุมกำเนิดชนิดกั้น จึงควรอ่านฉลากของผลิตภัณฑ์นั้น

เด็กใช้ยารักษาการติดเชื้อในช่องคลอดได้ไหม

เด็กที่มีตกขาว คัน เจ็บ หรือเลือดออกควรได้รับการตรวจหาสาเหตุก่อนใช้ยา อาการในเด็กอาจเกี่ยวข้องกับการระคายเคือง สิ่งแปลกปลอม สุขอนามัย การติดเชื้อ หรือภาวะอื่น จึงไม่ควรสรุปว่าเป็นเชื้อราเอง

ไม่ควรนำขนาดยาของผู้ใหญ่มาลดครึ่งหรือแบ่งใช้กับเด็ก และไม่ควรใช้ผลิตภัณฑ์สอดช่องคลอดโดยไม่มีคำแนะนำเฉพาะ หากมีไข้ ปวดมาก เลือดออก บาดแผล ปัสสาวะแสบขัด หรือสงสัยการบาดเจ็บ ควรพาไปพบแพทย์โดยเร็ว

ยามีผลข้างเคียงอะไรบ้าง

ผลข้างเคียงส่วนใหญ่อยู่บริเวณที่ใช้ยา แต่ต้องหยุดใช้หากอาการรุนแรงหรือแย่ลง ความรู้สึกแสบเล็กน้อยอาจเกิดขึ้นได้หลังใช้ยาบางรูปแบบ แต่ถ้าแสบมาก บวม หรือปวดเพิ่มควรประเมินใหม่

ผลข้างเคียงที่พบบ่อย

  • แสบ คัน หรือระคายเคืองบริเวณที่ใช้
  • ผิวแดง แห้ง หรือลอก
  • รู้สึกไม่สบายบริเวณช่องคลอด
  • มีตัวยาที่ละลายแล้วไหลออกมา ซึ่งไม่จำเป็นต้องหมายถึงยาไม่ได้ผล

ผลข้างเคียงที่รุนแรง

  • ลมพิษหรือผื่นกระจาย
  • ใบหน้า ริมฝีปาก ลิ้น หรือคอบวม
  • หายใจหรือกลืนลำบาก
  • เวียนศีรษะมาก คล้ายจะหมดสติ
  • ผิวพุพอง บวมมาก หรือเจ็บรุนแรง

อาการแพ้รุนแรงเป็นภาวะฉุกเฉิน: หากหายใจลำบาก คอบวม หรือหน้าบวม ให้หยุดยาและไปห้องฉุกเฉินทันที

ใช้ร่วมกับยาอื่นหรือแอลกอฮอล์ได้ไหม

ยาทาหรือยาเหน็บอาจดูดซึมเข้าสู่ร่างกายน้อย แต่ยังต้องตรวจส่วนประกอบและยาที่ใช้ร่วมกัน โดยเฉพาะผลิตภัณฑ์สูตรผสม ซึ่งอาจมียาต้านแบคทีเรียหรือสารอื่นนอกเหนือจากยาต้านเชื้อรา

การให้ miconazole ทางช่องคลอดมีการดูดซึมเข้าสู่ร่างกายประมาณ 1.4% จึงไม่น่ารบกวนยาคุมกำเนิดชนิดฮอร์โมนอย่างมีนัยสำคัญจากตัวยานี้เพียงตัวเดียว แต่สูตรผสมต้องพิจารณายาตัวอื่นร่วมด้วย อย่างไรก็ตาม miconazole ทางช่องคลอดอาจเพิ่มฤทธิ์ของ warfarin และยาต้านการแข็งตัวของเลือด ทำให้เลือดออกรุนแรงได้แม้เป็นยาที่ใช้เฉพาะที่ ผู้ที่ใช้ยาเหล่านี้ควรแจ้งเภสัชกรหรือแพทย์ก่อนใช้ เฝ้าระวังเลือดออกผิดปกติ และพิจารณาติดตามค่า INR ตามคำแนะนำ

หลีกเลี่ยงการทาผลิตภัณฑ์ดูแลผิวทับ clotrimazole บริเวณเดียวกันทันที เพราะสิ่งที่ปกคลุมผิวอาจเปลี่ยนการซึมของยา หากต้องใช้ยาหลายชนิดบริเวณเดียวกัน ให้ตรวจลำดับและช่วงเวลาจากฉลาก

ดื่มแอลกอฮอล์ได้ไหม

Clotrimazole หรือ miconazole ที่ใช้เฉพาะที่ไม่มีข้อห้ามเรื่องแอลกอฮอล์แบบทั่วไป แต่สูตรผสมอาจต่างออกไป หากผลิตภัณฑ์มีตัวยาอื่นร่วมด้วย ต้องตรวจคำเตือนของตัวยาทุกตัวก่อนดื่มแอลกอฮอล์

ผู้ใหญ่ควรใช้ยาอย่างไร

สำหรับเชื้อราในช่องคลอด clotrimazole 100 มิลลิกรัมมีข้อมูลการใช้สองแบบที่ให้ผลและผลข้างเคียงใกล้เคียงกัน ได้แก่ วันละ 1 เม็ดนาน 7 วัน หรือครั้งละ 2 เม็ดนาน 3 วัน

สูตร clotrimazole ชนิดเหน็บวิธีใช้
สูตร 7 วัน100 มิลลิกรัม วันละ 1 เม็ด นาน 7 วัน
สูตร 3 วัน100 มิลลิกรัม ครั้งละ 2 เม็ด นาน 3 วัน

ใช้ยาเหน็บในช่วงก่อนนอนตามคำแนะนำของผลิตภัณฑ์ หลังสอดยาให้นอนนิ่งประมาณ 15–30 นาที ไม่ต้องล้างภายในช่องคลอดตอนเช้า หากมียาละลายไหลออกมาให้ใช้แผ่นรองซับได้

ข้อมูลข้างต้นใช้เฉพาะ clotrimazole ชนิดเหน็บ 100 มิลลิกรัมสำหรับเชื้อราในช่องคลอด ไม่ควรนำจำนวนเม็ดหรือระยะเวลาไปใช้กับตัวยาอื่น ความแรงอื่น หรือผลิตภัณฑ์สำหรับผิวหนัง

ถ้าลืมเหน็บยาควรทำอย่างไร

ใช้เมื่อนึกได้ถ้ายังไม่ใกล้เวลาครั้งถัดไป หากใกล้เวลาครั้งต่อไป ให้ข้ามครั้งที่ลืมและใช้ตามกำหนดเดิม ไม่เพิ่มยาเป็นสองเท่าเพื่อชดเชย

อาการดีขึ้นแล้วหยุดยาได้ไหม

ควรใช้ให้ครบระยะเวลาของสูตรที่เลือก การหยุดก่อนกำหนดอาจทำให้อาการกลับมา แม้ความคันหรือตกขาวจะลดลงแล้ว

ใช้ระหว่างมีประจำเดือนได้ไหม

ขึ้นอยู่กับรูปแบบยาและคำแนะนำของผลิตภัณฑ์ เลือดประจำเดือนอาจทำให้ใช้ยาเหน็บไม่สะดวก จึงควรอ่านเอกสารกำกับของยาที่คุณมี ไม่ควรเพิ่มจำนวนเม็ดเพื่อชดเชยยาที่ไหลออกมา

เด็กควรใช้ขนาดเท่าไร

ไม่มีขนาดยาเหน็บช่องคลอดสำหรับเด็กที่ควรคำนวณเองจากขนาดของผู้ใหญ่ เด็กต้องได้รับการประเมินตามอาการ ตำแหน่งติดเชื้อ รูปแบบยา และสาเหตุที่สงสัยก่อนกำหนดขนาดยา

ไม่ควรสร้างขนาดยาตามช่วงอายุหรือแบ่งเม็ดยาเหน็บของผู้ใหญ่เอง การรักษาอาจไม่จำเป็นต้องใช้ยาต้านเชื้อรา หากอาการเกิดจากการระคายเคือง สิ่งแปลกปลอม หรือสาเหตุอื่น

หากใช้ยาเกินขนาดควรทำอย่างไร

หยุดใช้ยาเพิ่มและสังเกตอาการ โดยเฉพาะการแสบ บวม แดง หรือปวดมากผิดปกติ อย่าสวนล้างช่องคลอดเพื่อพยายามเอายาออก เพราะอาจทำให้เยื่อบุระคายเคืองมากขึ้น

หากเผลอกลืนยาทาหรือยาเหน็บ ให้บ้วนส่วนที่ยังอยู่ในปากออก อย่าทำให้อาเจียนเอง เก็บบรรจุภัณฑ์ไว้เพื่อระบุชื่อยาและความแรง แล้วติดต่อศูนย์พิษวิทยาหรือไปโรงพยาบาล โดยเฉพาะเมื่อเป็นเด็กหรือเริ่มมีอาการผิดปกติ

คำถามที่พบบ่อย

คำถามเกี่ยวกับการเลือกยา

ตกขาวซื้อยาเหน็บใช้เองได้ไหม

หากเคยได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นเชื้อราและอาการครั้งนี้เหมือนเดิมโดยไม่มีสัญญาณเตือน ให้ปรึกษาเภสัชกรเพื่อเลือกยาและตรวจข้อห้ามก่อนใช้ หากเป็นครั้งแรก มีกลิ่นแรง สีเขียวหรือเหลือง มีเลือด แผล ไข้ หรือปวดท้องน้อย ควรพบแพทย์เพื่อตรวจหาสาเหตุ

ตกขาวสีขาวข้นแปลว่าเป็นเชื้อราแน่นอนหรือไม่

ไม่แน่นอน ตกขาวขาวข้นร่วมกับคันและแสบพบได้ในเชื้อรา แต่สีและความข้นเพียงอย่างเดียวใช้ยืนยันเชื้อไม่ได้

ยาต้านเชื้อราใช้รักษาตกขาวมีกลิ่นคาวได้ไหม

อาจไม่ตรงสาเหตุ กลิ่นคาวเด่นอาจสัมพันธ์กับความผิดปกติของแบคทีเรีย ซึ่งต้องใช้การรักษาคนละกลุ่มกับยาต้านเชื้อรา

คำถามเกี่ยวกับวิธีใช้

เหน็บยาแล้วตอนเช้าต้องล้างออกไหม

ไม่ต้องล้างภายในช่องคลอด หลังเหน็บให้นอนนิ่งประมาณ 15–30 นาที และใช้แผ่นรองซับรองรับส่วนของยาที่ละลายแล้วไหลออกมาได้

ยาไหลออกมาหลังเหน็บแปลว่ายาไม่ได้ผลหรือไม่

ไม่จำเป็น ฐานของยาเหน็บบางส่วนอาจละลายและไหลออกมาได้ ควรใช้ตามกำหนดเดิมและไม่เพิ่มจำนวนเม็ดเอง

ระหว่างใช้ยามีเพศสัมพันธ์ได้ไหม

ควรรอให้อาการระคายเคืองดีขึ้นและตรวจคำเตือนของผลิตภัณฑ์ก่อน การเสียดสีอาจทำให้อาการแสบหรือเจ็บมากขึ้น และยาเหน็บบางสูตรอาจกระทบอุปกรณ์คุมกำเนิดชนิดกั้น

ใช้ครีมทาผิวแทนยาเหน็บได้ไหม

ไม่ได้ ครีมสำหรับผิวหนังและยาเหน็บช่องคลอดมีส่วนประกอบและตำแหน่งใช้ต่างกัน แม้จะมีตัวยาสำคัญชื่อเดียวกัน

คำถามเกี่ยวกับอาการหลังใช้ยา

ใช้ยาครบแล้วตกขาวยังไม่หายควรทำอย่างไร

ไม่ควรเริ่มยารอบใหม่หรือเปลี่ยนยาเองทันที อาการอาจเกิดจากเชื้อคนละชนิด การติดเชื้อร่วมกัน หรือภาวะที่ไม่ใช่การติดเชื้อ จึงควรตรวจหาสาเหตุ

อาการกลับมาเป็นซ้ำบ่อยเกิดจากอะไร

อาจเกี่ยวข้องกับการวินิจฉัยไม่ตรงเชื้อ การติดเชื้อซ้ำ หรือปัจจัยสุขภาพบางอย่าง การใช้ผลิตภัณฑ์ทำความสะอาดที่ระคายเคืองและความอับชื้นก็อาจทำให้อาการคล้ายเดิมได้

เมื่อใดต้องไปโรงพยาบาลทันที

ไปทันทีหากหายใจลำบาก หน้าหรือคอบวม ปวดท้องน้อยรุนแรง มีไข้สูง เป็นลม หรือมีเลือดออกมากผิดปกติ หากมีแผล ตุ่ม หนอง หรือสงสัยโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ ควรเข้ารับการตรวจโดยไม่ใช้ยาปกปิดอาการ

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้

หากมีอาการผิดปกติ ควรปรึกษาเภสัชกรหรือพบแพทย์

ข้อมูลอ้างอิง

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้

หากมีอาการผิดปกติ ควรปรึกษาเภสัชกรหรือพบแพทย์

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้

แอป HDmall เชื่อมต่อผู้ใช้กับเภสัชกรที่มีใบอนุญาตของ Fascino ผ่านวิดีโอคอล โทรศัพท์ หรือแชทในแอป

สามารถขอคำแนะนำเรื่องอาการเบื้องต้น การใช้ยา และยาที่ต้องใช้ภายใต้คำแนะนำของเภสัชกร

บริการนี้ดำเนินการร่วมกับ Fascino โดย HDmall เป็นผู้ให้บริการแพลตฟอร์ม ไม่ได้จำหน่ายยาโดยตรง

ปรึกษาเภสัชกรตัวจริงผ่านแอป HDmall

บริการเภสัชกรรมทางไกลฟรี โดย Fascino ผ่านแอป HDmall