ทอนซิลอักเสบ รักษาเอง วิธีดูแล ยาที่ใช้และข้อควรระวัง

ทอนซิลอักเสบ คือภาวะที่ต่อมทอนซิลบริเวณด้านหลังลำคอบวมและอักเสบ ทำให้เจ็บคอ กลืนลำบาก มีไข้ หรือมีต่อมน้ำเหลืองที่คอโตได้

ทอนซิลอักเสบคืออะไร และดูแลเบื้องต้นอย่างไร

ทอนซิลอักเสบส่วนใหญ่เริ่มดูแลอาการที่บ้านได้ หากคุณยังหายใจและกลืนของเหลวได้ ไม่มีอาการรุนแรง และสุขภาพโดยรวมแข็งแรงดี สาเหตุอาจเป็นไวรัสหรือแบคทีเรีย แต่อาการเพียงอย่างเดียวไม่สามารถยืนยันสาเหตุได้เสมอไป

การดูแลที่ช่วยลดความระคายคอ ได้แก่ พักผ่อน ดื่มน้ำบ่อย ๆ เลือกอาหารอ่อน และหลีกเลี่ยงควันบุหรี่ คุณอาจจิบน้ำอุ่นหรือเครื่องดื่มเย็นตามแบบที่รู้สึกสบายคอ และกลั้วคอด้วยน้ำเกลือแล้วบ้วนทิ้งหากทำได้อย่างปลอดภัย

การมีจุดหรือคราบสีขาวบนทอนซิลไม่ได้แปลว่าต้องใช้ยาปฏิชีวนะทุกครั้ง เพราะพบได้จากหลายสาเหตุ แพทย์อาจต้องตรวจคอ ประเมินอาการร่วม หรือเก็บตัวอย่างจากลำคอในบางกรณี

ทอนซิลอักเสบใช้ยาอะไรบรรเทาอาการได้บ้าง

ยาแก้ปวดลดไข้ช่วยลดเจ็บคอและไข้ได้ แต่ไม่ได้กำจัดสาเหตุของทอนซิลอักเสบโดยตรง ตัวเลือกที่ใช้กัน ได้แก่ paracetamol หรือ ibuprofen โดยต้องพิจารณาโรคประจำตัว ยาอื่นที่ใช้อยู่ การตั้งครรภ์ และประวัติแพ้ยา

ไม่ควรใช้ povidone-iodine ชนิดสำหรับทำความสะอาดแผลมากลั้วคอหรือรับประทาน ผลิตภัณฑ์สำหรับผิวหนังมีไว้ใช้ภายนอกและไม่ได้ระบุให้ใช้รักษาทอนซิลอักเสบ

ทอนซิลอักเสบไม่ได้รักษาด้วยยาปฏิชีวนะทุกครั้งใช่ไหม

ใช่ ยาปฏิชีวนะไม่ช่วยรักษาทอนซิลอักเสบจากไวรัส และไม่ควรเริ่มกินเองจากยาที่เหลืออยู่ การใช้โดยไม่จำเป็นอาจทำให้เกิดผลข้างเคียง แพ้ยา และเพิ่มปัญหาเชื้อดื้อยา

หากแพทย์ประเมินว่าอาจเป็นการติดเชื้อแบคทีเรีย แพทย์จะเลือกชนิดยาและระยะเวลารักษาตามอาการ ผลตรวจ และประวัติแพ้ยา คุณควรใช้ให้ครบตามคำสั่ง ไม่แบ่งยาให้ผู้อื่น และไม่เก็บไว้ใช้กับการเจ็บคอครั้งต่อไป

ยาแก้ปวดอย่าง paracetamol และ ibuprofen ก็ไม่ใช่ยาฆ่าเชื้อ ยาเหล่านี้มีหน้าที่บรรเทาปวดหรือลดไข้ระหว่างที่ร่างกายฟื้นตัวหรือระหว่างรับการรักษาตามสาเหตุ

ทอนซิลอักเสบมีข้อควรระวังอะไรบ้าง

อาการที่กระทบการหายใจ การกลืน หรือระดับความรู้สึกตัวไม่ควรรอดูอาการเอง ข้อควรระวังสำคัญมีดังนี้

• หายใจลำบากหรือมีเสียงหายใจผิดปกติ: ไปห้องฉุกเฉินทันที โดยเฉพาะเมื่อคอบวมเร็วหรือริมฝีปากเขียว
• กลืนน้ำลายไม่ได้หรือน้ำลายไหล: อาจสะท้อนว่าคอบวมมากและเสี่ยงต่อทางเดินหายใจ
• อ้าปากลำบาก เสียงเปลี่ยน หรือเจ็บคอข้างเดียวมาก: ควรได้รับการตรวจโดยเร็ว เพราะอาจพบภาวะแทรกซ้อนรอบทอนซิลได้
• มีภาวะขาดน้ำ: สังเกตจากปากแห้งมาก ปัสสาวะน้อย เวียนศีรษะ หรือเด็กไม่มีน้ำตาเวลาร้อง
• ไข้หรืออาการทรุดลง: หากไข้สูงขึ้น เจ็บมากขึ้น มีผื่น หรือเกิดอาการใหม่ ควรพบแพทย์
• มีภูมิคุ้มกันต่ำหรือโรคเรื้อรังสำคัญ: ไม่ควรรอให้อาการรุนแรงก่อนเข้ารับการประเมิน
• เป็นซ้ำบ่อย: ควรตรวจหาสาเหตุและประเมินผลกระทบต่อการนอน การหายใจ และการใช้ชีวิต

อาการบวมที่หน้า ลิ้น หรือคอ หายใจมีเสียงหวีด หน้ามืด หรือหมดสติหลังใช้ยา อาจเป็นอาการแพ้ยารุนแรง ให้หยุดยาและไปฉุกเฉินทันที

หญิงตั้งครรภ์หรือให้นมบุตรดูแลทอนซิลอักเสบอย่างไร

เริ่มจากพัก ดื่มน้ำ และใช้ยาเท่าที่จำเป็น โดยเลือกยาตามระยะการตั้งครรภ์และสุขภาพของคุณ paracetamol มักเป็นยาแก้ปวดที่ใช้ได้ในระหว่างตั้งครรภ์และให้นมบุตรเมื่อใช้ถูกต้อง แต่ต้องระวังยาแก้หวัดสูตรผสมที่อาจมีตัวยาซ้ำ

ไม่ควรใช้ ibuprofen ตั้งแต่อายุครรภ์ 20 สัปดาห์ขึ้นไป เว้นแต่แพทย์สั่งโดยเฉพาะ เพราะอาจกระทบทารกหรือทำให้เกิดภาวะแทรกซ้อนระหว่างคลอดได้ หากยังไม่ทราบอายุครรภ์หรือกำลังให้นม ควรตรวจส่วนประกอบของยาทุกชนิดก่อนใช้

หญิงตั้งครรภ์ที่มีไข้สูง ดื่มน้ำไม่ได้ หายใจลำบาก หรืออาการแย่ลงควรพบแพทย์ ไม่ควรเริ่มยาปฏิชีวนะหรือยาแก้อักเสบที่เหลือจากครั้งก่อนด้วยตนเอง

เด็กเป็นทอนซิลอักเสบควรดูแลอย่างไร

ให้เด็กจิบน้ำบ่อย ๆ ใช้อาหารอ่อน และประเมินการหายใจ การกลืน และภาวะขาดน้ำอย่างใกล้ชิด เด็กเล็กอาจบอกอาการไม่ได้ จึงควรสังเกตการไม่ยอมกิน น้ำลายไหล ร้องกวนผิดปกติ ซึม หรือหายใจแรงร่วมด้วย

ขนาดยารับประทานสำหรับเด็กต้องคำนวณตามน้ำหนักและความเข้มข้นของผลิตภัณฑ์ ไม่ควรกำหนดจากอายุเพียงอย่างเดียว ห้ามให้ยาน้ำเป็นจำนวนมิลลิลิตรโดยไม่ตรวจความเข้มข้นบนฉลาก เพราะผลิตภัณฑ์ต่างความเข้มข้นให้ปริมาณยาไม่เท่ากัน

เด็กไม่ควรใช้ขนาด ibuprofen สำหรับผู้ใหญ่หรือกำหนดขนาดยาจากอายุเพียงอย่างเดียว ควรให้เภสัชกรประเมินน้ำหนัก ภาวะขาดน้ำ โรคไต และข้อห้ามอื่นก่อนใช้ เด็กที่หายใจลำบาก กลืนน้ำลายไม่ได้ ดื่มไม่ได้ ซึม คอแข็ง หรือมีผื่นร่วมกับไข้ ควรได้รับการตรวจโดยเร็ว

ยาบรรเทาทอนซิลอักเสบมีผลข้างเคียงอะไรบ้าง

paracetamol มักมีผลข้างเคียงน้อยเมื่อใช้ถูกต้อง ส่วน ibuprofen พบบ่อยที่ระบบทางเดินอาหารและอาจทำให้เกิดเลือดออกได้ ความเสี่ยงเพิ่มขึ้นเมื่อใช้ยาเกินคำแนะนำ ใช้นาน หรือมีโรคประจำตัวบางอย่าง

การแพ้ paracetamol พบได้น้อย แต่อาจรุนแรงและคาดเดาไม่ได้ อาการที่เป็นไปได้ ได้แก่ ผื่น ตุ่มพอง หน้าบวม หลอดลมตีบ ความดันต่ำ และปฏิกิริยาทางผิวหนังรุนแรง

ผื่นที่ลามเร็ว มีตุ่มพอง ผิวลอก แผลในปาก ตาอักเสบ หรือมีไข้ร่วมด้วย เป็นสัญญาณอันตราย ให้หยุดยาที่สงสัยและไปโรงพยาบาลทันที

ยาบรรเทาทอนซิลอักเสบตีกับยาอะไรได้บ้าง

ต้องระวังยาที่มีตัวยาซ้ำ ยาต้านการแข็งตัวของเลือด และยาแก้ปวดกลุ่มเดียวกัน อ่านฉลากยาแก้หวัด ยาลดไข้ และยาแก้ปวดทุกตัวก่อนใช้ร่วมกัน เพราะผลิตภัณฑ์สูตรผสมอาจมี paracetamol หรือ ibuprofen อยู่แล้ว

ibuprofen อาจเพิ่มความเสี่ยงเลือดออกเมื่อใช้ร่วมกับยาต้านการแข็งตัวของเลือดหรือยาสเตียรอยด์ และไม่ควรใช้ซ้ำกับยากลุ่ม NSAIDs ตัวอื่น นอกจากนี้ ibuprofen อาจรบกวนประโยชน์ของ aspirin ที่ใช้ป้องกันหัวใจขาดเลือดหรือโรคหลอดเลือดสมอง

ผู้ที่ใช้ warfarin ยาขับปัสสาวะ หรือกำลังรักษาโรคร้ายแรง ควรตรวจสอบรายการยาก่อนเลือกยาแก้ปวด อย่าหยุดยาประจำเองเพื่อเปลี่ยนมาใช้ยาบรรเทาเจ็บคอ

ดื่มแอลกอฮอล์ระหว่างเป็นทอนซิลอักเสบได้ไหม

ควรงดแอลกอฮอล์จนกว่าอาการจะดีขึ้นและไม่ต้องใช้ยาแก้ปวด แอลกอฮอล์ทำให้ร่างกายขาดน้ำ ระคายคอ และอาจเพิ่มความเสี่ยงผลข้างเคียงจากยา

การดื่มแอลกอฮอล์เป็นประจำหรือดื่มหนักเพิ่มความกังวลเรื่องตับเมื่อใช้ paracetamol ส่วนการดื่มวันละอย่างน้อย 3 แก้วขณะใช้ ibuprofen เพิ่มความเสี่ยงเลือดออกในกระเพาะอาหาร

หากเผลอดื่มไปแล้ว อย่าเพิ่มหรือลดยาเอง ให้ตรวจเวลาที่ใช้ยา ปริมาณแอลกอฮอล์ และอาการผิดปกติ โดยเฉพาะปวดท้อง หน้ามืด อาเจียนเป็นเลือด หรืออุจจาระดำ

ผู้ใหญ่ใช้ยาแก้ปวดเมื่อเป็นทอนซิลอักเสบอย่างไร

ibuprofen ชนิดรับประทานเป็นยาอันตรายในประเทศไทยและต้องรับจากร้านยาโดยให้เภสัชกรประเมินก่อนใช้ เภสัชกรจะพิจารณาอายุ น้ำหนัก โรคประจำตัว การตั้งครรภ์ ภาวะขาดน้ำ และยาที่ใช้อยู่ก่อนกำหนดขนาดยา ไม่ควรนำขนาดจากฉลากต่างประเทศมาใช้เอง

ควรใช้ขนาดต่ำที่สุดที่ช่วยควบคุมอาการและใช้ช่วงสั้นที่สุดตามคำแนะนำของเภสัชกรหรือแพทย์ หากระคายกระเพาะ สามารถรับประทานพร้อมอาหารหรือนมได้ แต่การกินพร้อมอาหารไม่ได้ตัดความเสี่ยงแผลหรือเลือดออกในทางเดินอาหาร

ไม่ควรใช้ ibuprofen หากเคยแพ้ aspirin หรือยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs กำลังจะผ่าตัดหัวใจ หรือเพิ่งผ่าตัดหัวใจ รวมถึงหากกำลังมีแผลหรือเลือดออกในกระเพาะหรือลำไส้ เคยมีเลือดออกจาก NSAIDs หรือมีโรคไตรุนแรง ผู้ที่มีโรคหัวใจ ความดันสูง โรคตับแข็ง หอบหืด หรือเคยเป็นโรคหลอดเลือดสมองควรปรึกษาเภสัชกรหรือแพทย์ก่อนใช้

คำถามเกี่ยวกับขนาดยา

กิน ibuprofen ซ้ำก่อนเวลาที่เภสัชกรกำหนดได้ไหม?

ไม่ควร ควรใช้ตามช่วงเวลาที่เภสัชกรหรือแพทย์กำหนด การกินถี่ขึ้นเพิ่มความเสี่ยงผลข้างเคียงและการใช้ยาเกินขนาด

กิน ibuprofen 2 เม็ดตั้งแต่ครั้งแรกได้ไหม?

ไม่ควรกำหนดจำนวนเม็ดเอง ให้เภสัชกรประเมินและกำหนดขนาดยาตามอายุ น้ำหนัก โรคประจำตัว การตั้งครรภ์ ภาวะขาดน้ำ และยาที่ใช้อยู่

อาการดีขึ้นแล้วต้องกินต่อไหม?

ไม่จำเป็นต้องกินต่อเป็นคอร์ส ยาแก้ปวดใช้เมื่อมีอาการและหยุดได้เมื่อไม่ปวดหรือไม่มีไข้ ต่างจากยาปฏิชีวนะที่ต้องใช้ตามแผนของแพทย์

เด็กใช้ยาแก้ปวดเมื่อเป็นทอนซิลอักเสบอย่างไร

ขนาดยาเด็กต้องคำนวณจากน้ำหนักตัวและความเข้มข้นของผลิตภัณฑ์ จึงไม่ควรนำขนาดผู้ใหญ่มาลดครึ่งเอง ชั่งน้ำหนักเด็ก ตรวจชื่อสามัญและความเข้มข้นบนฉลาก แล้วใช้เครื่องตวงยาที่มากับผลิตภัณฑ์

อย่าใช้ช้อนกินข้าวหรือช้อนชาในครัวตวงยา และอย่าให้ยาน้ำเป็นมิลลิลิตรจากความจำ หากเด็กได้รับยาหลายชนิด ให้ตรวจว่ามี paracetamol หรือ ibuprofen ซ้ำกันหรือไม่

หลีกเลี่ยง ibuprofen ในเด็กที่ขาดน้ำมาก อาเจียนต่อเนื่อง หรือมีโรคไตโดยไม่ได้รับคำแนะนำ หากเด็กกินยาไม่ได้ อาเจียนทุกครั้ง หรืออาการปวดทำให้ไม่ยอมดื่ม ควรพาไปตรวจแทนการเพิ่มขนาดยา

หากใช้ยาแก้ปวดเกินขนาดควรทำอย่างไร

ให้ขอความช่วยเหลือทางการแพทย์ทันทีแม้ยังไม่มีอาการ โดยเฉพาะเมื่อใช้ paracetamol เกินฉลาก ภาวะพิษต่อตับอาจยังไม่แสดงอาการในช่วงแรก การรอจนคลื่นไส้มาก ปวดท้อง หรือตัวเหลืองอาจทำให้รักษาช้าลง

นำซองยา ขวดยา ยาที่เหลือ และรายชื่อยาทั้งหมดไปด้วย จดชื่อยา ความแรง จำนวนที่กิน และเวลาที่กินให้ใกล้เคียงที่สุด อย่าทำให้อาเจียนเองและอย่ากินยาอื่นเพื่อแก้ฤทธิ์

การใช้ ibuprofen เกินขนาดก็ต้องรับการประเมิน โดยเฉพาะเมื่อมีง่วงผิดปกติ อาเจียนมาก ปวดท้อง เลือดออก หายใจผิดปกติ หรือหมดสติ หากผู้ป่วยซึม ชัก หรือหายใจลำบาก ให้เรียกรถฉุกเฉินทันที

คำถามที่พบบ่อย

คำถามเกี่ยวกับอาการและระยะเวลา

ทอนซิลอักเสบหายเองได้ไหม?

อาจหายเองได้หากเกิดจากไวรัสและไม่มีภาวะแทรกซ้อน ระหว่างนั้นให้พัก ดื่มน้ำ และบรรเทาอาการ แต่ควรพบแพทย์เมื่ออาการรุนแรง แย่ลง หรือดื่มน้ำไม่ได้

เห็นจุดขาวบนทอนซิลต้องกินยาปฏิชีวนะไหม?

ไม่จำเป็นเสมอไป จุดขาวพบได้จากหลายสาเหตุและไม่สามารถยืนยันการติดเชื้อแบคทีเรียด้วยการดูเพียงอย่างเดียว ควรให้แพทย์ประเมินก่อนเริ่มยาปฏิชีวนะ

ทอนซิลอักเสบติดต่อไหม?

เชื้อไวรัสหรือแบคทีเรียที่เป็นสาเหตุสามารถแพร่ผ่านละอองฝอย น้ำลาย และของใช้ร่วมกันได้ ล้างมือ ไม่ใช้แก้วหรือช้อนร่วมกัน และปิดปากเมื่อไอหรือจาม

กลั้วคอน้ำเกลือช่วยไหม?

ช่วยลดความระคายและทำให้คอสบายขึ้นชั่วคราวได้ แต่ไม่ได้ฆ่าเชื้อหรือแทนการรักษาที่จำเป็น เด็กเล็กที่ยังบ้วนทิ้งไม่ได้ไม่ควรใช้วิธีนี้

คำถามเกี่ยวกับยาและการดูแลตัวเอง

กิน paracetamol กับ ibuprofen พร้อมกันได้ไหม?

ยาทั้งสองมีกลไกต่างกัน แต่การใช้ร่วมกันเพิ่มความซับซ้อนและเสี่ยงกินผิดเวลา ควรเลือกยาที่เหมาะกับโรคประจำตัวก่อน และทำตารางเวลาหากได้รับคำแนะนำให้ใช้ทั้งสองชนิด

ใช้ยาพ่นหรือยาอมอย่างเดียวพอไหม?

ยาใช้เฉพาะที่อาจช่วยลดเจ็บคอชั่วคราว แต่ไม่ได้รักษาทุกสาเหตุ เลือกให้เหมาะกับอายุ อ่านฉลาก และหยุดใช้หากแสบมาก บวม หรือเกิดผื่น

ใช้ povidone-iodine สำหรับแผลมากลั้วคอได้ไหม?

ไม่ได้ ผลิตภัณฑ์ทำแผลระบุให้ใช้ภายนอกและห้ามใช้ในดวงตาหรือบริเวณกว้าง อย่านำผลิตภัณฑ์ที่ไม่ได้ระบุสำหรับช่องปากมากลั้วคอหรือกลืน

ต้องหยุดงานหรือหยุดเรียนไหม?

ควรพักเมื่อมีไข้ อ่อนเพลียมาก หรือเสี่ยงแพร่เชื้อ การกลับไปทำกิจกรรมควรพิจารณาจากอาการ ความสามารถในการกินดื่ม และคำแนะนำหลังได้รับการวินิจฉัย

คำถามเกี่ยวกับการพบแพทย์

เจ็บคอแบบไหนควรไปโรงพยาบาลทันที?

หายใจลำบาก กลืนน้ำลายไม่ได้ น้ำลายไหล คอบวมเร็ว เสียงเปลี่ยนมาก อ้าปากลำบาก ซึม หรือริมฝีปากเขียว เป็นเหตุให้ไปฉุกเฉินทันที

ทอนซิลอักเสบเป็นซ้ำบ่อยควรทำอย่างไร?

ควรบันทึกจำนวนครั้ง ระยะเวลา ไข้ ผลตรวจ และยาที่เคยใช้ แล้วเข้ารับการประเมิน สาเหตุและความจำเป็นในการรักษาเพิ่มเติมขึ้นอยู่กับความถี่ ความรุนแรง และผลต่อการนอนหรือการหายใจ

ไม่มีไข้แต่เจ็บคอมากควรพบแพทย์ไหม?

ควรพบแพทย์หากเจ็บมากขึ้นเรื่อย ๆ เจ็บข้างเดียว อ้าปากลำบาก เสียงเปลี่ยน มีก้อนที่คอ หรือดื่มน้ำไม่พอ การไม่มีไข้ไม่ได้ตัดภาวะที่ต้องรักษาออกทั้งหมด

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้ หากมีอาการผิดปกติ ควรปรึกษาเภสัชกรหรือพบแพทย์

ข้อมูลอ้างอิง

• หน่วยคลังข้อมูลยา คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล (คำถามที่ 707) — เกี่ยวกับ paracetamol — แหล่งวิชาการไทย (สืบค้น 2026-09-17)
• หน่วยคลังข้อมูลยา คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล (คำถามที่ 1475) — เกี่ยวกับ paracetamol — แหล่งวิชาการไทย (สืบค้น 2026-09-17)
• หน่วยคลังข้อมูลยา คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล (คำถามที่ 1879) — เกี่ยวกับ paracetamol — แหล่งวิชาการไทย (สืบค้น 2026-09-17)
• หน่วยคลังข้อมูลยา คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล (คำถามที่ 272) — เกี่ยวกับ ibuprofen — แหล่งวิชาการไทย (สืบค้น 2026-09-17)
• หน่วยคลังข้อมูลยา คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล (คำถามที่ 2151) — เกี่ยวกับ ibuprofen — แหล่งวิชาการไทย (สืบค้น 2026-09-17)
• หน่วยคลังข้อมูลยา คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล (คำถามที่ 2272) — เกี่ยวกับ ibuprofen — แหล่งวิชาการไทย (สืบค้น 2026-09-17)
• NHS: Paracetamol for adults: painkiller for pain and high temperature — เกี่ยวกับ paracetamol — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-17)
• Medical News Today: Ibuprofen: Uses, interactions, and side effects — เกี่ยวกับ ibuprofen — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-17)
• RxList: Benzydamine: Side Effects, Uses, Dosage, Interactions, Warnings — เกี่ยวกับ benzydamine — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-17)
• pmc.ncbi.nlm.nih.gov: Benzydamine—An Affordable Over-the-Counter Drug with ... - PMC — เกี่ยวกับ benzydamine — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-17)

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้

หากมีอาการผิดปกติ ควรปรึกษาเภสัชกรหรือพบแพทย์