ยาและการใช้ยา โหลดแอป
ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้

ยาคุมฉุกเฉินแบบเม็ดเดียว

ยาคุมฉุกเฉินชนิด levonorgestrel คือยาฮอร์โมนสำหรับลดโอกาสตั้งครรภ์หลังมีเพศสัมพันธ์โดยไม่ได้ป้องกัน หรือเมื่อวิธีคุมกำเนิดที่ใช้อยู่ผิดพลาด

ประเด็นสำคัญ

  • Levonorgestrel เป็นยาคุมกำเนิดฉุกเฉินที่ช่วยป้องกันหรือชะลอการตกไข่ จึงใช้หลังมีเพศสัมพันธ์โดยไม่ได้ป้องกันหรือเมื่อถุงยางอนามัยแตกหรือหลุด
  • Levonorgestrel 1.5 มก. กินครั้งเดียวให้เร็วที่สุดหลังมีเพศสัมพันธ์ โดยควรกินภายใน 72 ชั่วโมง เพราะยิ่งกินเร็วโอกาสได้ผลยิ่งสูง
  • ยานี้ไม่ยุติการตั้งครรภ์ ไม่ป้องกันโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ และอาจได้ผลลดลงเมื่อใช้ร่วมกับยารักษาวัณโรค เอชไอวี หรือโรคลมชักบางชนิด

สารบัญ

Levonorgestrel คือยาอะไรและใช้เมื่อใด

Levonorgestrel เป็นฮอร์โมนกลุ่มโปรเจสตินที่ใช้คุมกำเนิดในสถานการณ์ฉุกเฉิน โดยออกฤทธิ์หลักผ่านการป้องกันหรือชะลอการตกไข่ ยาจะช่วยลดโอกาสที่ไข่กับอสุจิจะปฏิสนธิกัน แต่ไม่สามารถรับประกันว่าจะป้องกันการตั้งครรภ์ได้ทุกครั้ง

สถานการณ์ที่อาจพิจารณาใช้ ได้แก่ มีเพศสัมพันธ์โดยไม่ได้คุมกำเนิด ถุงยางอนามัยแตกหรือหลุด หรือลืมใช้วิธีคุมกำเนิดประจำตามกำหนด หากคุณกำลังกังวลเรื่องความเสี่ยง ไม่ต้องรอถึงเช้าวันถัดไป เพราะยิ่งกินเร็วหลังมีเพศสัมพันธ์ ยิ่งมีโอกาสได้ผลดีขึ้น

Levonorgestrel มีรูปแบบใด

รูปแบบความแรงวิธีใช้โดยสรุป
ยาเม็ดรับประทาน1.5 มก. ต่อเม็ดกินครั้งเดียว
ผลิตภัณฑ์สองเม็ดตรวจความแรงบนฉลากกินตามลำดับบนฉลาก

บทความนี้กล่าวถึงชนิดที่มี levonorgestrel 1.5 มก. ในหนึ่งเม็ดเป็นหลัก ผลิตภัณฑ์สองเม็ดมีวิธีใช้ต่างออกไป โดยแหล่งข้อมูลไทยระบุให้กินเม็ดที่สองหลังเม็ดแรก 12 ชั่วโมง จึงไม่ควรนำวิธีของคนละรูปแบบมาปะปนกัน

ชื่อสามัญกับชื่อผลิตภัณฑ์: ให้ดูคำว่า “levonorgestrel” และความแรงบนบรรจุภัณฑ์เป็นหลัก เพราะจำนวนเม็ดและความแรงอาจแตกต่างกันได้

Levonorgestrel ไม่ได้ใช้รักษาหรือป้องกันอะไร

ไม่ใช่ยาทำแท้ง และไม่สามารถยุติการตั้งครรภ์ที่เกิดขึ้นแล้วได้ หากตั้งครรภ์อยู่ก่อนกินยา levonorgestrel จะไม่ทำให้การตั้งครรภ์นั้นสิ้นสุดลง

ยานี้ไม่ใช่ยาคุมกำเนิดสำหรับใช้เป็นประจำ และไม่ป้องกันเอชไอวีหรือโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ หากมีโอกาสสัมผัสเชื้อ ควรใช้ถุงยางอนามัยและเข้ารับการประเมินตามความเสี่ยง

Levonorgestrel ยังไม่ป้องกันการตั้งครรภ์จากการมีเพศสัมพันธ์ครั้งต่อไป คุณจึงต้องเริ่มหรือใช้วิธีคุมกำเนิดประจำต่อทันทีตามคำแนะนำของวิธีนั้น

ก่อนใช้ levonorgestrel ต้องระวังอะไรบ้าง

ตรวจเวลาที่มีเพศสัมพันธ์ ชื่อยา ความแรง ประวัติแพ้ยา ยาที่กำลังใช้อยู่ และแจ้งน้ำหนักหรือ BMI แก่เภสัชกรก่อนกิน โดยเฉพาะผู้ที่มี BMI ตั้งแต่ 30 กก./ตร.ม. หรือมีน้ำหนักตัวมาก เพราะ levonorgestrel อาจมีประสิทธิภาพลดลง เภสัชกรจะช่วยประเมินทางเลือกคุมกำเนิดฉุกเฉินที่มีประสิทธิภาพกว่า เช่น ห่วงอนามัยทองแดง โดยไม่ควรชะลอการรับคำแนะนำหรือปล่อยให้เลยช่วงเวลาที่ใช้ได้ หากยังไม่เกิน 72 ชั่วโมง ไม่ควรชะลอการกินโดยไม่จำเป็น เพราะประสิทธิภาพลดลงตามเวลาที่ผ่านไป

  • อย่าใช้หากเคยแพ้ levonorgestrel หรือส่วนประกอบของผลิตภัณฑ์ หากไม่แน่ใจเรื่องส่วนประกอบ ให้ตรวจฉลากก่อนกิน
  • อย่าใช้แทนยาคุมกำเนิดประจำ การใช้ในเหตุฉุกเฉินไม่ได้ป้องกันความเสี่ยงจากเพศสัมพันธ์ครั้งถัดไป
  • ตรวจยาที่ใช้อยู่ทุกชนิด ยาบางกลุ่มเร่งการกำจัดฮอร์โมนออกจากร่างกายและอาจลดผลของยา
  • สังเกตประจำเดือนหลังใช้ยา รอบเดือนอาจมาเร็วหรือช้ากว่าปกติ หรือมีเลือดออกกะปริดกะปรอย
  • พบแพทย์หากปวดท้องน้อยรุนแรง โดยเฉพาะเมื่อเกิดภายใน 3–5 สัปดาห์หลังกินยา เพราะอาการดังกล่าวต้องตรวจหาสาเหตุ รวมถึงการตั้งครรภ์นอกมดลูก

ควรไปฉุกเฉินทันที หากมีหน้าหรือคอบวม หายใจหรือกลืนลำบาก เป็นลม หรือปวดท้องน้อยรุนแรง อาการเหล่านี้ไม่ควรรอดูเองที่บ้าน

ตั้งครรภ์หรือให้นมบุตรใช้ levonorgestrel ได้หรือไม่

หากตั้งครรภ์อยู่แล้ว ไม่ควรกินเพื่อหวังยุติการตั้งครรภ์ เพราะยาจะไม่ได้ผลตามวัตถุประสงค์นั้น หากไม่แน่ใจว่าตั้งครรภ์มาก่อนหรือไม่ ให้พิจารณาจากประจำเดือนครั้งล่าสุดและตรวจการตั้งครรภ์เมื่อถึงเวลาที่เหมาะสม

หากประจำเดือนไม่มาตามกำหนดหรือยังไม่มาภายใน 3 สัปดาห์หลังกินยา ควรตรวจการตั้งครรภ์ รอบเดือนที่คลาดเคลื่อนอาจเกิดจากยาได้ แต่ไม่ควรใช้การเปลี่ยนแปลงของประจำเดือนยืนยันว่าป้องกันสำเร็จ

Levonorgestrel ผ่านเข้าสู่น้ำนมได้ ผู้ที่กำลังให้นมบุตรควรแจ้งบุคลากรทางการแพทย์ก่อนใช้ เพื่อพิจารณาความเหมาะสมตามสถานการณ์และผลิตภัณฑ์ที่มีอยู่

เด็กใช้ levonorgestrel ได้หรือไม่

ขนาดยาสำหรับผู้ที่จำเป็นต้องใช้ยาคุมฉุกเฉินไม่ได้คำนวณจากช่วงอายุเอง และไม่ควรลดจำนวนเม็ดโดยพลการ หากผู้ใช้เป็นเด็กหรือวัยรุ่น ควรได้รับการช่วยเหลือโดยคำนึงถึงความปลอดภัย ความสมัครใจ และความเสี่ยงจากการถูกบังคับหรือคุกคามทางเพศ

หากเหตุการณ์เกิดขึ้นโดยไม่ยินยอม ควรไปโรงพยาบาลโดยเร็วเพื่อรับการดูแลที่ครอบคลุม ทั้งการป้องกันการตั้งครรภ์ การประเมินโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ การดูแลบาดแผล และการเก็บหลักฐานเมื่อผู้รับบริการต้องการ

Levonorgestrel มีผลข้างเคียงอะไรบ้าง

ผลข้างเคียงส่วนใหญ่มักเกี่ยวกับระบบทางเดินอาหาร อาการปวดศีรษะ และการเปลี่ยนแปลงของประจำเดือน อาการอาจทำให้กังวลได้ แต่เลือดออกกะปริดกะปรอยหรือรอบเดือนคลาดเคลื่อนไม่ได้แปลว่าตั้งครรภ์เสมอไป

ผลข้างเคียงที่พบบ่อย

อาการควรทำอย่างไร
คลื่นไส้พักและจิบน้ำ
อาเจียนตรวจว่าเกิดภายใน 2 ชั่วโมงหรือไม่
ปวดศีรษะพักผ่อนและสังเกตอาการ
เลือดออกกะปริดกะปรอยติดตามจนถึงรอบเดือนถัดไป
ประจำเดือนมากหรือน้อยกว่าปกติบันทึกวันและปริมาณเลือด
ประจำเดือนมาเร็วหรือช้าตรวจครรภ์หากล่าช้าหรือไม่มาภายใน 3 สัปดาห์

หากอาเจียนภายใน 2 ชั่วโมงหลังกินยา อาจดูดซึมยาได้ไม่ครบและอาจต้องกินซ้ำ ควรนำฉลากหรือบรรจุภัณฑ์ไปให้เภสัชกรตรวจว่าควรทำอย่างไร

ผลข้างเคียงที่รุนแรง

อาการแพ้รุนแรงและอาการปวดท้องน้อยรุนแรงต้องได้รับการประเมินทันที สัญญาณแพ้ยารุนแรง ได้แก่ ลมพิษ หน้าหรือริมฝีปากบวม คอตีบ หายใจลำบาก เวียนศีรษะมาก หรือหมดสติ

อาการปวดท้องน้อยรุนแรงในช่วง 3–5 สัปดาห์หลังใช้ยาอาจพบร่วมกับภาวะตั้งครรภ์นอกมดลูกได้ โดยเฉพาะหากประจำเดือนขาด มีเลือดออกผิดปกติ หน้ามืด หรืออ่อนแรง ไม่ควรวินิจฉัยจากอาการเอง

Levonorgestrel มีปฏิกิริยากับยาอะไรบ้าง

ยาบางชนิดอาจลดระดับ levonorgestrel และทำให้การคุมกำเนิดฉุกเฉินได้ผลน้อยลง ก่อนกินควรแจ้งยาตามใบสั่งแพทย์ ยาที่ซื้อเอง วิตามิน และผลิตภัณฑ์สมุนไพรทั้งหมดที่ใช้อยู่

ยาหรือผลิตภัณฑ์ประเด็นสำคัญ
Efavirenzอาจลดประสิทธิภาพ
Rifampinอาจลดประสิทธิภาพ
ยารักษาโรคลมชักบางชนิดอาจลดประสิทธิภาพ
St. John’s wortอาจเกิดปฏิกิริยาระหว่างยา

หากคุณใช้ยาเหล่านี้อยู่ อย่าหยุดยาประจำเอง ควรแจ้งชื่อยาและเวลาที่มีเพศสัมพันธ์แก่บุคลากรทางการแพทย์ เพื่อพิจารณาวิธีคุมกำเนิดฉุกเฉินที่เหมาะกับช่วงเวลานั้น

กิน levonorgestrel พร้อมแอลกอฮอล์ได้หรือไม่

แอลกอฮอล์ไม่ได้ทำให้ levonorgestrel กลายเป็นยาคุมกำเนิดที่มีประสิทธิภาพมากขึ้น และอาจทำให้คลื่นไส้หรืออาเจียนหนักขึ้น หากดื่มจนลืมกินยา การเริ่มยาล่าช้ายังลดโอกาสได้ผลด้วย

หากอาเจียนภายใน 2 ชั่วโมงหลังรับประทาน ไม่ว่าจะเกิดจากยาหรือแอลกอฮอล์ อาจต้องใช้ยาอีกครั้ง อย่ากินเพิ่มโดยไม่ตรวจสอบชนิดและความแรงของผลิตภัณฑ์ก่อน

ขนาดและวิธีใช้ levonorgestrel เป็นอย่างไร

ผู้ใหญ่ใช้ levonorgestrel 1.5 มก. กินทางปากครั้งเดียว ให้เร็วที่สุดหลังมีเพศสัมพันธ์โดยไม่ได้ป้องกัน และควรกินภายใน 72 ชั่วโมง ไม่ต้องรอให้ถึงเช้าวันถัดไปหรือรอหลังอาหาร

ข้อมูลขนาดยาอ้างอิงจากแหล่งข้อมูลสากล ควรใช้ตามฉลากหรือคำแนะนำของเภสัชกร

แหล่งข้อมูลไทยระบุว่าการเริ่มยาคุมฉุกเฉินที่มี levonorgestrel ภายใน 24 ชั่วโมงมีประสิทธิภาพดีกว่าการรอจนครบช่วง 72 ชั่วโมง อย่างไรก็ตาม ยาไม่สามารถป้องกันการตั้งครรภ์ได้ทั้งหมด และความเสี่ยงยังขึ้นกับช่วงรอบเดือนและปัจจัยของแต่ละคน

ขนาดยาในผู้ใหญ่

สถานการณ์วิธีใช้
ยังไม่เกิน 72 ชั่วโมง1.5 มก. ครั้งเดียวโดยเร็ว
อาเจียนภายใน 2 ชั่วโมงอาจต้องกินซ้ำหลังประเมิน
มีเพศสัมพันธ์อีกหลังใช้ยาต้องใช้การคุมกำเนิดสำหรับครั้งใหม่
เกิน 72 ชั่วโมงเข้ารับคำแนะนำเรื่องทางเลือกอื่นโดยเร็ว

ขนาดยาในเด็ก

ไม่มีขนาดยาชนิดรับประทานที่ควรคำนวณเองตามอายุหรือน้ำหนักจากข้อมูลนี้ ไม่ควรหักเม็ด ลดขนาดยา หรือสร้างตารางอายุกับขนาดยาเอง เพราะอาจทำให้ใช้ยาไม่เหมาะสมและพลาดการดูแลด้านความปลอดภัยอื่นที่จำเป็น

คำถามเกี่ยวกับขนาดยา

กินพร้อมอาหารได้ไหม?

กินพร้อมหรือไม่พร้อมอาหารก็ได้ หากคุณคลื่นไส้ง่าย การกินหลังอาหารเล็กน้อยอาจช่วยให้สบายท้องขึ้น

ถ้ากินช้ากว่า 72 ชั่วโมงยังควรกินหรือไม่?

ข้อมูลของผลิตภัณฑ์ชนิดนี้กำหนดให้กินภายใน 72 ชั่วโมง หากเกินช่วงดังกล่าวควรขอคำแนะนำเรื่องวิธีคุมกำเนิดฉุกเฉินทางเลือกทันที ไม่ควรรอให้ประจำเดือนมาแล้วค่อยจัดการ

ถ้ากินแล้วมีเพศสัมพันธ์อีก ต้องกินเพิ่มไหม?

ยาที่กินไปไม่ได้คุ้มครองการมีเพศสัมพันธ์ครั้งใหม่ ควรใช้ถุงยางอนามัยหรือวิธีคุมกำเนิดประจำ และประเมินความจำเป็นของยาฉุกเฉินสำหรับเหตุการณ์ครั้งใหม่แยกกัน

หากใช้ levonorgestrel เกินขนาดควรทำอย่างไร

อย่ากินเพิ่มเพื่อหวังให้ได้ผลดีขึ้น เพราะการเพิ่มขนาดยาไม่ได้รับประกันว่าจะป้องกันการตั้งครรภ์ได้มากขึ้น ให้ตรวจจำนวนเม็ด ความแรง เวลาที่กิน และเก็บบรรจุภัณฑ์ไว้

หากกินเกินคำแนะนำหรือไม่แน่ใจว่ากินซ้ำไปแล้วหรือไม่ ให้ติดต่อศูนย์พิษวิทยาหรือไปโรงพยาบาล โดยเฉพาะเมื่อมีอาเจียนต่อเนื่อง เลือดออกมาก หน้ามืด หมดสติ หรืออาการผิดปกติรุนแรง

คำถามที่พบบ่อย

กินหลังมีเพศสัมพันธ์ทันทีได้ไหม

กินได้และควรกินให้เร็วที่สุด Levonorgestrel 1.5 มก. ไม่จำเป็นต้องรอเช้าวันถัดไป โดยควรกินภายใน 72 ชั่วโมงหลังมีเพศสัมพันธ์โดยไม่ได้ป้องกัน

กินภายใน 24 ชั่วโมงยังเสี่ยงตั้งครรภ์ไหม

ยังมีความเสี่ยงอยู่ เพราะยาไม่มีประสิทธิภาพเต็มร้อย การเริ่มภายใน 24 ชั่วโมงมีโอกาสได้ผลดีกว่าการกินช้ากว่านั้น แต่ความเสี่ยงจริงยังสัมพันธ์กับการตกไข่และรอบเดือนของคุณด้วย

ยาทำให้ประจำเดือนเลื่อนได้กี่วัน

ประจำเดือนรอบถัดไปอาจมาเร็วหรือช้ากว่าที่คาด รวมถึงอาจมีเลือดออกกะปริดกะปรอย หากประจำเดือนช้ากว่ากำหนดเกิน 1 สัปดาห์ หรือยังไม่มาภายใน 3 สัปดาห์หลังกินยา ควรตรวจการตั้งครรภ์

กินแล้วอาเจียนต้องทำอย่างไร

หากอาเจียนภายใน 2 ชั่วโมง อาจต้องกินยาอีกครั้ง หากอาเจียนหลังจากนั้น ยาอาจถูกดูดซึมไปแล้ว แต่ควรตรวจเวลาที่แน่นอนและความแรงบนฉลากก่อนตัดสินใจ

กินแล้วเลือดออกแปลว่าไม่ตั้งครรภ์ใช่ไหม

ไม่สามารถใช้เลือดออกยืนยันว่าไม่ตั้งครรภ์ได้ เลือดกะปริดกะปรอยอาจเป็นผลข้างเคียงจากฮอร์โมน จึงควรติดตามประจำเดือนและตรวจครรภ์เมื่อประจำเดือนล่าช้า

กินแล้วตรวจครรภ์ได้เมื่อไหร่

หากประจำเดือนไม่มาตามกำหนดหรือยังไม่มาภายใน 3 สัปดาห์หลังกินยา ควรตรวจการตั้งครรภ์ การตรวจเร็วเกินไปอาจยังตรวจไม่พบ จึงควรตรวจซ้ำหรือพบแพทย์หากยังสงสัย

กินบ่อยทำให้เป็นหมันไหม

ยานี้มีไว้ใช้ในสถานการณ์ฉุกเฉิน ไม่ใช่วิธีคุมกำเนิดประจำ หากต้องใช้บ่อย ควรเลือกวิธีคุมกำเนิดที่ต่อเนื่องและเหมาะกับคุณมากกว่า เพราะมีประสิทธิภาพสม่ำเสมอกว่าและช่วยลดความกังวลแต่ละครั้ง

ยาป้องกันโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ไหม

ไม่ป้องกันเอชไอวีหรือโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ชนิดอื่น หากมีความเสี่ยง ควรใช้ถุงยางอนามัย ตรวจตามช่วงเวลาที่เหมาะสม และเข้ารับการดูแลโดยเร็วเมื่อเป็นเหตุการณ์ที่ไม่ได้ยินยอม

กินยาแล้วประจำเดือนมาปกติ ยังต้องตรวจครรภ์ไหม

หากประจำเดือนมาตามเวลาและมีลักษณะใกล้เคียงปกติ โอกาสตั้งครรภ์มักลดลง แต่ไม่อาจสรุปจากเลือดออกเพียงอย่างเดียว หากมีอาการสงสัย เลือดออกผิดปกติ หรือกังวลมาก คุณสามารถตรวจการตั้งครรภ์เพื่อยืนยันได้

ปวดท้องน้อยหลังใช้ยาควรกังวลเมื่อใด

ควรพบแพทย์ทันทีเมื่อปวดท้องน้อยรุนแรง โดยเฉพาะในช่วง 3–5 สัปดาห์หลังใช้ยา หากมีหน้ามืด เป็นลม เลือดออกผิดปกติ หรือปวดข้างเดียวร่วมด้วย ไม่ควรรอดูอาการ

คำถามที่ควรถามเภสัชกร

  • ยาที่ฉันกินประจำมีตัวใดลดประสิทธิภาพของ levonorgestrel หรือไม่
  • หากอาเจียนภายใน 2 ชั่วโมง ฉันควรกินซ้ำด้วยความแรงเท่าเดิมหรือไม่
  • หากเกิน 72 ชั่วโมงแล้ว ยังมีวิธีคุมกำเนิดฉุกเฉินทางเลือกใดที่เหมาะกับฉัน
  • หลังใช้ยา ฉันควรเริ่มหรือกลับไปใช้วิธีคุมกำเนิดประจำอย่างไร
  • ประจำเดือนล่าช้าหรือเลือดออกแบบใดที่ควรตรวจครรภ์หรือไปพบแพทย์

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้ หากมีอาการผิดปกติ ควรปรึกษาเภสัชกรหรือพบแพทย์

ข้อมูลอ้างอิง

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้

หากมีอาการผิดปกติ ควรปรึกษาเภสัชกรหรือพบแพทย์

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้

แอป HDmall เชื่อมต่อผู้ใช้กับเภสัชกรที่มีใบอนุญาตของ Fascino ผ่านวิดีโอคอล โทรศัพท์ หรือแชทในแอป

สามารถขอคำแนะนำเรื่องอาการเบื้องต้น การใช้ยา และยาที่ต้องใช้ภายใต้คำแนะนำของเภสัชกร

บริการนี้ดำเนินการร่วมกับ Fascino โดย HDmall เป็นผู้ให้บริการแพลตฟอร์ม ไม่ได้จำหน่ายยาโดยตรง

ปรึกษาเภสัชกรตัวจริงผ่านแอป HDmall

บริการเภสัชกรรมทางไกลฟรี โดย Fascino ผ่านแอป HDmall