ยาและการใช้ยา โหลดแอป
ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้

ยาทาแผลที่ปาก

ยาทาแผลที่ปาก คือยาหรือผลิตภัณฑ์ใช้เฉพาะในช่องปากเพื่อบรรเทาอาการเจ็บ ลดการอักเสบ หรือควบคุมเชื้อ โดยต้องเลือกให้ตรงกับสาเหตุและตำแหน่งของแผล

ประเด็นสำคัญ

  • แผลร้อนในขนาดเล็ก เจ็บไม่มาก และไม่มีไข้ มักดูแลเองได้ โดยหลีกเลี่ยงอาหารระคายเคือง รักษาความสะอาด และเลือกยาใช้ในช่องปากโดยเฉพาะ
  • ยาที่ใช้มีหลายกลุ่ม เช่น triamcinolone ชนิดป้ายช่องปาก ยาชาเฉพาะที่ และน้ำยาบ้วนปาก chlorhexidine ซึ่งมักมีความเข้มข้นประมาณ 0.2%
  • ควรพบแพทย์หรือทันตแพทย์หากแผลอยู่นานเกิน 2 สัปดาห์ มีหลายแผลผิดปกติ กลืนลำบาก มีไข้ เลือดออก หรือมีก้อนแข็งร่วมด้วย

สาเหตุของแผลที่ปากที่พบบ่อยมีอะไรบ้าง

แผลส่วนใหญ่มาจากร้อนในหรือการบาดเจ็บเล็กน้อย แต่แผลที่ดูคล้ายกันอาจมีสาเหตุและวิธีรักษาต่างกัน คุณจึงควรดูทั้งลักษณะแผล ตำแหน่ง ระยะเวลา และอาการอื่นร่วมด้วย

  • แผลร้อนใน มักเป็นแผลตื้น กลมหรือรี ตรงกลางสีขาวหรือเหลือง ขอบแดง พบด้านในริมฝีปาก กระพุ้งแก้ม หรือลิ้น และไม่ติดต่อกัน
  • การกัดหรือเสียดสี เกิดจากกัดกระพุ้งแก้ม ฟันคม ฟันปลอม เครื่องมือจัดฟัน หรืออาหารแข็ง แผลมักอยู่ตรงจุดที่ถูกกระแทกซ้ำ
  • แผลจากของร้อนหรือสารระคายเคือง เช่น เครื่องดื่มร้อนจัด อาหารเผ็ดจัด น้ำยาบ้วนปากที่ระคายเคือง หรือการใช้ยาผิดประเภทในช่องปาก
  • การติดเชื้อไวรัส อาจมีตุ่มน้ำหลายตุ่ม แผลหลายจุด ไข้ ปวดเมื่อย หรือต่อมน้ำเหลืองโต บางชนิดแพร่ให้คนอื่นได้
  • เชื้อราในช่องปาก มักเห็นคราบขาว เช็ดออกแล้วแดงหรือเจ็บ พบได้หลังใช้ยาปฏิชีวนะหรือยาสเตียรอยด์ และในผู้ใส่ฟันปลอม
  • โรคเหงือกหรือฟัน อาจทำให้ปวด บวม มีหนอง มีกลิ่นปาก หรือเจ็บเฉพาะบริเวณใกล้ฟัน ไม่ควรแก้ด้วยยาป้ายแผลอย่างเดียว
  • ภาวะสุขภาพหรือยาอื่น แผลที่เกิดซ้ำอาจสัมพันธ์กับการขาดสารอาหาร โรคภูมิคุ้มกัน หรือยาบางชนิด จึงควรตรวจหาสาเหตุหากเป็นบ่อยหรือรุนแรงขึ้น

ความเครียดและการพักผ่อนน้อยอาจสัมพันธ์กับแผลร้อนในในบางคน แต่ไม่ควรสรุปว่าเป็นสาเหตุเสมอไป โดยเฉพาะเมื่อแผลมีลักษณะแปลกไปจากเดิม

เมื่อไหร่ที่สามารถใช้ยาดูแลเองได้

ดูแลเองได้เมื่อเป็นแผลตื้นขนาดเล็ก มีเพียงไม่กี่แผล เจ็บไม่มาก และยังรับประทานอาหารหรือดื่มน้ำได้ตามปกติ แผลควรมีแนวโน้มดีขึ้น ไม่ขยายต่อเนื่อง และไม่มีไข้ หนอง ก้อนแข็ง หรืออาการบวมลาม

ลักษณะอาการควรทำอย่างไร
แผลร้อนในเล็กน้อยดูแลช่องปากและใช้ยาเฉพาะที่
แผลจากกัดหรือฟันเสียดสีลดการเสียดสีและสังเกตแผล
เจ็บจนกินลำบากเล็กน้อยเลือกยาบรรเทาปวดสำหรับช่องปาก
มีคราบขาวหรือตุ่มน้ำหลายจุดอย่าเลือกยาสเตียรอยด์เอง
ปวดฟัน บวม หรือมีหนองพบทันตแพทย์
แผลไม่ดีขึ้นหรือเป็นซ้ำบ่อยตรวจหาสาเหตุเพิ่มเติม

ระหว่างที่แผลหาย คุณควรแปรงฟันด้วยแปรงขนนุ่ม ดื่มน้ำให้เพียงพอ และเลือกอาหารนิ่ม อุณหภูมิไม่ร้อนจัด หลีกเลี่ยงอาหารเผ็ด เปรี้ยว เค็มจัด ของแข็งคม บุหรี่ และแอลกอฮอล์ เพราะอาจทำให้แผลแสบและหายช้าลง

อย่านำครีมทาผิว ยาฆ่าเชื้อสำหรับผิวหนัง หรือยาสเตียรอยด์ชนิดทาผิวมาใช้ในปาก แม้จะมีชื่อตัวยาเดียวกับผลิตภัณฑ์สำหรับช่องปาก เพราะส่วนประกอบและวิธีใช้ไม่เหมือนกัน หากฉลากไม่ได้ระบุว่าใช้ในช่องปาก ให้ถือว่าไม่ควรนำมาป้ายแผล

มีกลุ่มยาอะไรที่ใช้บรรเทาแผลในปากได้บ้าง

เลือกยาตามอาการและสาเหตุ ไม่ใช่เลือกจากความแรงของยาเพียงอย่างเดียว ยาลดอักเสบเหมาะกับแผลร้อนในบางลักษณะ ขณะที่ยาชาช่วยลดปวดชั่วคราว และน้ำยาฆ่าเชื้อไม่ได้รักษาแผลทุกประเภท

กลุ่มยาเหมาะกับอาการใดข้อควรรู้
triamcinolone ชนิดป้ายช่องปากแผลร้อนในอักเสบไม่ใช้กับแผลติดเชื้อโดยไม่ประเมิน
lidocaine ชนิดใช้ในช่องปากลดปวดหรือแสบชั่วคราวใช้ตามฉลาก หลีกเลี่ยงการกลืน
benzydamine 0.15% ชนิดใช้ในช่องปากลดปวดและระคายเคืองหลักฐานด้านประสิทธิผลยังมีข้อจำกัด
chlorhexidine ชนิดบ้วนปากลดเชื้อในช่องปากบางกรณีมักมีความเข้มข้นประมาณ 0.2%
เจลเคลือบแผลลดการเสียดสีช่วยบรรเทาแต่ไม่ได้แก้ทุกสาเหตุ

Triamcinolone ชนิดป้ายช่องปากช่วยอะไร

ยานี้ช่วยลดการอักเสบของแผลร้อนใน แต่ควรใช้เฉพาะผลิตภัณฑ์ที่ระบุว่าสำหรับช่องปาก ก่อนเริ่มใช้ควรปรึกษาเภสัชกรเพื่อประเมินว่าเป็นแผลร้อนในที่เหมาะกับยาและตรวจข้อห้ามใช้ จากนั้นใช้ตามฉลากและคำแนะนำของเภสัชกรหรือแพทย์ โดยก่อนป้ายควรซับบริเวณแผลให้แห้ง แล้วแตะยาเบา ๆ ให้ติดแผลแทนการถูแรง ๆ

ห้ามใช้หากเคยแพ้ตัวยาหรือส่วนประกอบของผลิตภัณฑ์ และไม่ควรใช้เองเมื่อสงสัยเชื้อรา เริม หรือการติดเชื้ออื่น เพราะสเตียรอยด์อาจกดการอักเสบและทำให้ลักษณะโรคไม่ชัดเจน เด็กเล็ก หญิงตั้งครรภ์ หรือผู้ให้นมบุตรควรให้บุคลากรทางการแพทย์ช่วยประเมินก่อน

Triamcinolone มีหลายรูปแบบและความเข้มข้น เช่น ผลิตภัณฑ์สำหรับผิวหนังและผลิตภัณฑ์สำหรับช่องปาก ห้ามใช้สลับกันเอง และไม่ควรตีความว่าความเข้มข้นสูงกว่าจะเหมาะกว่าหรือทำให้แผลหายเร็วกว่า

ยาชาเฉพาะที่ช่วยลดอาการอย่างไร

Lidocaine ชนิดใช้ในช่องปากช่วยทำให้บริเวณแผลชาชั่วคราว จึงลดความเจ็บขณะพูดหรือรับประทานอาหารได้ ยากลุ่มนี้ไม่ได้รักษาสาเหตุ และเมื่อยาหมดฤทธิ์อาการปวดอาจกลับมา

ควรใช้เฉพาะสูตรที่ระบุสำหรับช่องปากและใช้ตามฉลาก ไม่ควรนำ lidocaine ชนิดฉีดหรือชนิดทาผิวมาใช้แทน หลังใช้ยาอาจต้องระวังการกัดลิ้น กระพุ้งแก้ม หรือรับประทานอาหารร้อน เพราะความรู้สึกลดลงและอาจบาดเจ็บโดยไม่รู้ตัว

ตัวเลขขนาดยาของ lidocaine ชนิดฉีด เช่น 4 มก./กก. ไม่เกี่ยวกับยาทาแผลในปากและห้ามนำมาคำนวณใช้เอง รูปแบบยา ตำแหน่งที่ใช้ และการดูดซึมแตกต่างกันอย่างมาก

น้ำยาบ้วนปากช่วยให้แผลหายหรือไม่

Chlorhexidine ช่วยลดแบคทีเรียในช่องปาก แต่ไม่ได้รักษาแผลทุกสาเหตุและไม่ควรใช้ต่อเนื่องโดยไม่จำเป็น ผลิตภัณฑ์บ้วนปากมักมีความเข้มข้นประมาณ 0.2% ควรตรวจฉลากให้แน่ใจว่าเป็นสูตรสำหรับช่องปาก ไม่ใช่น้ำยาฆ่าเชื้อผิวหนัง

ผลข้างเคียงที่พบได้ ได้แก่ ระคายเคือง ปากลอก แสบลิ้น การรับรสเปลี่ยน และคราบสีบนลิ้นหรือฟัน ห้ามใช้หากเคยแพ้ chlorhexidine และหากเกิดหน้าบวม ลมพิษ หายใจลำบาก หรือหน้ามืด ให้หยุดใช้และไปฉุกเฉินทันที

Benzydamine 0.15% เป็นอีกทางเลือกสำหรับบรรเทาปวดและการระคายเคืองในช่องปากหรือคอ แต่ไม่ได้ยืนยันสาเหตุของแผลและไม่ได้เหมาะกับทุกคน ข้อมูลความเข้มข้นนี้อ้างอิงจากแหล่งข้อมูลสากล ควรใช้ตามฉลากหรือคำแนะนำของเภสัชกร

เมื่อไหร่ควรพบแพทย์หรือทันตแพทย์

ควรเข้ารับการตรวจเมื่อแผลไม่หายภายใน 2 สัปดาห์ หรือมีอาการที่ไม่เหมือนแผลร้อนในทั่วไป แผลเรื้อรังอาจเกิดจากฟันเสียดสี การติดเชื้อ โรคประจำตัว หรือความผิดปกติของเนื้อเยื่อในช่องปาก จึงไม่ควรทายาซ้ำเพื่อกลบอาการ

ควรพบแพทย์หรือทันตแพทย์หากมีข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้

  • แผลขยายใหญ่ ลึก ขอบแข็ง หรือเลือดออกง่าย
  • มีก้อนแข็ง ปื้นขาวหรือแดงที่เช็ดไม่ออก
  • แผลอยู่นานเกิน 2 สัปดาห์ หรือกลับเป็นซ้ำบ่อยขึ้น
  • มีไข้สูง อ่อนเพลียมาก หรือต่อมน้ำเหลืองโต
  • มีตุ่มน้ำหรือแผลจำนวนมาก กระจายทั่วปาก
  • ปวดฟัน เหงือกบวม หน้าบวม มีหนอง หรือมีกลิ่นผิดปกติ
  • เจ็บมากจนกินอาหารหรือดื่มน้ำไม่ได้
  • กลืนลำบาก น้ำลายไหล หายใจลำบาก หรือบวมลามอย่างรวดเร็ว
  • เกิดแผลหลังเริ่มยาใหม่ หรือมีผื่น ตาแดง และแผลบริเวณอื่นร่วมด้วย
  • มีภูมิคุ้มกันต่ำ อยู่ระหว่างเคมีบำบัด หรือใช้ยากดภูมิคุ้มกัน

หากหายใจลำบาก ลิ้นหรือคอบวม หน้าบวมมาก หรือมีอาการแพ้รุนแรง ให้ไปห้องฉุกเฉินทันที ไม่ควรรอดูอาการจนถึงวันถัดไป

คำถามที่พบบ่อย

แผลร้อนในทายาแล้วกี่วันหาย

แผลร้อนในขนาดเล็กมักค่อย ๆ ดีขึ้นและหายได้เองภายในประมาณ 1–2 สัปดาห์ ยาเฉพาะที่ช่วยลดปวดหรือการอักเสบ แต่อาจไม่ได้ทำให้แผลหายทันที หากเกิน 2 สัปดาห์ยังไม่หาย ควรตรวจโดยแพทย์หรือทันตแพทย์

ใช้ยาทาผิวที่มี triamcinolone ทาในปากได้ไหม

ไม่ได้ เว้นแต่ฉลากระบุชัดว่าเป็นผลิตภัณฑ์สำหรับใช้ในช่องปาก ยาทาผิวอาจมีสารประกอบที่ไม่เหมาะกับเยื่อบุช่องปากและหลุดกลืนได้ง่าย ควรใช้รูปแบบยาป้ายช่องปากเท่านั้น

แผลในปากใช้ chlorhexidine ได้ทุกกรณีไหม

ไม่ได้ เพราะ chlorhexidine ลดเชื้อแบคทีเรียแต่ไม่ครอบคลุมทุกสาเหตุของแผล หากเป็นตุ่มน้ำจากไวรัส เชื้อรา แผลจากฟันคม หรือแผลที่มีเนื้อแข็ง น้ำยาบ้วนปากอย่างเดียวไม่เพียงพอ การใช้นานยังอาจทำให้ฟันหรือลิ้นเกิดคราบสีและการรับรสเปลี่ยน

ยาชาทาแผลในปากช่วยรักษาแผลหรือไม่

ยาชาช่วยลดความเจ็บชั่วคราว แต่ไม่ได้รักษาสาเหตุหรือทำให้แผลทุกชนิดหายเร็วขึ้น ใช้เฉพาะผลิตภัณฑ์ที่ทำสำหรับช่องปากและอย่าใช้เกินฉลาก หากปวดมากขึ้นแม้ใช้ยา ควรตรวจหาสาเหตุ

แผลในปากเป็นเชื้อราหรือร้อนในดูอย่างไร

ร้อนในมักเป็นแผลเดี่ยวหรือไม่กี่แผล ตรงกลางขาวหรือเหลืองและมีขอบแดง ส่วนเชื้อรามักเป็นคราบขาวหลายบริเวณ คราบเชื้อราอาจเช็ดออกแล้วเห็นผิวแดงหรือมีเลือดซึม แต่การดูด้วยตนเองอาจแยกได้ไม่แน่นอน จึงไม่ควรใช้ยาสเตียรอยด์เมื่อสงสัยเชื้อรา

เด็กมีแผลในปากใช้ยาเดียวกับผู้ใหญ่ได้ไหม

ไม่ควรใช้ยาเดียวกับผู้ใหญ่โดยอัตโนมัติ เพราะข้อจำกัดด้านอายุ รูปแบบยา และความเสี่ยงจากการกลืนต่างกัน เด็กที่มีไข้ ดื่มน้ำน้อย น้ำลายไหล แผลหลายจุด หรือซึม ควรได้รับการตรวจ ไม่ควรคำนวณขนาดยารับประทานจากอายุเอง

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้

หากมีอาการผิดปกติ ควรปรึกษาเภสัชกรหรือพบแพทย์

ข้อมูลอ้างอิง

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้

หากมีอาการผิดปกติ ควรปรึกษาเภสัชกรหรือพบแพทย์

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้

แอป HDmall เชื่อมต่อผู้ใช้กับเภสัชกรที่มีใบอนุญาตของ Fascino ผ่านวิดีโอคอล โทรศัพท์ หรือแชทในแอป

สามารถขอคำแนะนำเรื่องอาการเบื้องต้น การใช้ยา และยาที่ต้องใช้ภายใต้คำแนะนำของเภสัชกร

บริการนี้ดำเนินการร่วมกับ Fascino โดย HDmall เป็นผู้ให้บริการแพลตฟอร์ม ไม่ได้จำหน่ายยาโดยตรง

ปรึกษาเภสัชกรตัวจริงผ่านแอป HDmall

บริการเภสัชกรรมทางไกลฟรี โดย Fascino ผ่านแอป HDmall