ยาฉีดจมูก คืออะไร ใช้รักษาอะไร ผลข้างเคียงและวิธีใช้

ยาฉีดจมูก คือยาหรือสารละลายในรูปสเปรย์ที่พ่นเข้าโพรงจมูก เพื่อช่วยบรรเทาอาการคัดจมูก ภูมิแพ้ หรือเพิ่มความชุ่มชื้นตามชนิดของผลิตภัณฑ์

สารบัญ

• nasal spray คืออะไร และใช้รักษาอาการใด
• ยาพ่นจมูกไม่ได้ใช้รักษาอะไร
• ใครบ้างที่ต้องระวังก่อนใช้
• ใช้ระหว่างตั้งครรภ์ ให้นมบุตร หรือในเด็กได้หรือไม่
• มีผลข้างเคียงอะไรบ้าง
• ใช้ร่วมกับยาอื่นหรือแอลกอฮอล์ได้หรือไม่
• ผู้ใหญ่ควรใช้ขนาดเท่าไร
• เด็กควรใช้ขนาดเท่าไร
• ใช้มากเกินไปควรทำอย่างไร
• คำถามที่พบบ่อย

nasal spray คืออะไร และใช้รักษาอาการใด

nasal spray คือผลิตภัณฑ์ที่ส่งยา น้ำเกลือ หรือสารออกฤทธิ์เป็นละอองเข้าโพรงจมูก โดยไม่ใช่ยาฉีดด้วยเข็ม คนไทยมักเรียกว่า “ยาฉีดจมูก” แต่ลักษณะการใช้จริงคือการพ่นหรือสเปรย์เข้ารูจมูก

ชนิดที่เหมาะสมขึ้นอยู่กับสาเหตุและอาการที่ต้องการบรรเทา ผลิตภัณฑ์แต่ละกลุ่มใช้แทนกันไม่ได้ทั้งหมด

ยาลดคัดจมูกออกฤทธิ์โดยทำให้หลอดเลือดในเยื่อบุจมูกหดตัว จึงช่วยให้ทางเดินจมูกโล่งขึ้น ส่วนยาสเตียรอยด์ช่วยลดการอักเสบ และไม่ได้ทำให้โล่งทันทีเหมือนยาลดคัดจมูก

ชื่อสามัญสำคัญกว่ารูปลักษณ์ของขวด: ผลิตภัณฑ์ที่เป็นสเปรย์เหมือนกันอาจมีตัวยาและจุดประสงค์ต่างกัน อ่านหัวข้อ “ตัวยาสำคัญ” และ “ข้อบ่งใช้” บนฉลากก่อนใช้เสมอ

ยาพ่นจมูกไม่ได้ใช้รักษาอะไร

ไม่ใช่ยาพ่นจมูกทุกชนิดที่จะรักษาสาเหตุของไข้หวัด ไซนัสอักเสบ หรือการติดเชื้อ หลายชนิดช่วยเพียงบรรเทาอาการคัดจมูก น้ำมูก หรือการอักเสบภายในจมูก

ยาพ่นจมูกไม่ควรถูกใช้แทนการรักษาที่จำเป็นเมื่อมีการติดเชื้อรุนแรง การหายใจผิดปกติ หรือสิ่งแปลกปลอมในจมูก น้ำเกลือช่วยชะล้างและเพิ่มความชุ่มชื้น แต่ไม่ใช่ยาฆ่าเชื้อ ส่วนยาสเตียรอยด์ลดการอักเสบแต่ไม่ใช่ยาปฏิชีวนะ

อาการคัดจมูกข้างเดียวต่อเนื่อง มีกลิ่นเหม็น เลือดออกบ่อย ปวดใบหน้ารุนแรง หรือมีไข้ร่วมด้วย อาจต้องตรวจหาสาเหตุ ไม่ควรเพิ่มจำนวนครั้งที่พ่นเองเพื่อกลบอาการ

ใครบ้างที่ต้องระวังก่อนใช้

ผู้ที่มีโรคประจำตัว เลือดกำเดาไหลบ่อย เพิ่งผ่าตัดจมูก หรือกำลังใช้ยาหลายชนิด ควรตรวจสอบตัวยาก่อนใช้ ข้อควรระวังแตกต่างกันมากระหว่างน้ำเกลือ ยาลดคัดจมูก และยาสเตียรอยด์

• ผู้มีความดันโลหิตสูงหรือโรคหัวใจ: ยาลดคัดจมูกบางชนิดอาจมีผลต่อหัวใจและความดัน โดยเฉพาะเมื่อใช้มากกว่าที่ฉลากกำหนด
• ผู้มีต้อหิน ต่อมไทรอยด์ทำงานมาก หรือปัสสาวะลำบาก: ควรตรวจสอบว่ายาลดคัดจมูกเหมาะหรือไม่
• ผู้มีแผลในจมูกหรือเลือดกำเดาไหลบ่อย: การพ่นโดนผนังกั้นจมูกโดยตรงอาจเพิ่มการระคายเคืองและเลือดออก
• ผู้เพิ่งผ่าตัดหรือได้รับบาดเจ็บบริเวณจมูก: ควรใช้เฉพาะผลิตภัณฑ์ที่ทีมรักษาอนุญาต
• ผู้แพ้ตัวยาหรือส่วนประกอบ: หยุดใช้ทันทีหากเกิดผื่น บวม หายใจลำบาก หรืออาการแพ้อื่น
• ผู้ใช้ยาลดคัดจมูกต่อเนื่อง: หากหยุดแล้วจมูกตันหนักกว่าเดิม อาจเป็นภาวะคัดจมูกจากการใช้ยาเกินระยะที่เหมาะสม

การหันหัวพ่นออกจากผนังกั้นกลางจมูกช่วยลดการกระแทกและระคายเคืองบริเวณที่เลือดออกง่าย ไม่ควรสูดแรงจนยาลงคอ เพราะอาจทำให้ยาอยู่ในจมูกน้อยลงและเกิดรสขมในปาก

ใช้ระหว่างตั้งครรภ์ ให้นมบุตร หรือในเด็กได้หรือไม่

ใช้ได้เฉพาะชนิดที่เหมาะกับช่วงตั้งครรภ์ การให้นมบุตร หรืออายุของเด็ก ไม่ควรเลือกจากคำว่า “พ่นเฉพาะที่” เพียงอย่างเดียว ยาบางส่วนยังอาจถูกดูดซึมเข้าสู่ร่างกาย แม้โดยทั่วไปจะได้รับในปริมาณน้อยกว่ายารับประทาน

การตั้งครรภ์และให้นมบุตร

น้ำเกลือมักเป็นตัวเลือกที่ไม่มีตัวยาเมื่อคุณต้องการเพิ่มความชุ่มชื้นหรือชะล้างน้ำมูก แต่หากต้องใช้ยาลดคัดจมูก ยาต้านฮิสตามีน หรือยาสเตียรอยด์ ต้องพิจารณาตัวยา ระยะเวลาที่ใช้ และโรคประจำตัวร่วมกัน

อย่านำยาของคนอื่นมาใช้หรือเลือกจากประสบการณ์การตั้งครรภ์ครั้งก่อน เพราะสุขภาพ ยาที่ใช้อยู่ และสาเหตุของอาการอาจไม่เหมือนเดิม

การใช้ในเด็ก

ผลิตภัณฑ์พ่นจมูกไม่ใช่ทุกชนิดที่เหมาะกับเด็ก หัวพ่น ความแรงของยา และช่วงอายุที่อนุญาตอาจต่างกัน เด็กเล็กยังอาจกลั้นหายใจหรือทำตามขั้นตอนการพ่นได้ไม่ดี

สำหรับยาพ่นทางจมูก การกำหนดวิธีใช้สามารถอิงอายุและจำนวนครั้งที่พ่นตามฉลากได้ เนื่องจากเป็นยาที่ออกฤทธิ์เฉพาะที่ ไม่ควรนำขนาดของผู้ใหญ่มาลดเองหรือแบ่งจากการคาดเดา

ยาพ่นจมูกมีผลข้างเคียงอะไรบ้าง

อาการที่พบบ่อยมักเป็นการระคายเคืองเฉพาะที่ แต่อาการหายใจลำบาก หน้าบวม หรือใจสั่นรุนแรงต้องได้รับการดูแลทันที ความเสี่ยงขึ้นอยู่กับตัวยา วิธีพ่น และระยะเวลาที่ใช้

ผลข้างเคียงที่พบบ่อย

• แสบ แห้ง หรือคันภายในจมูก
• จามหลังพ่น
• ระคายคอหรือมีรสขม
• ปวดศีรษะ
• เลือดกำเดาออกเล็กน้อย
• จมูกตันกลับมากขึ้นหลังใช้ยาลดคัดจมูกต่อเนื่องนานเกินไป

หากเลือดกำเดาไหลหลังพ่น ให้หยุดพ่นชั่วคราวและตรวจทิศทางหัวพ่น หัวพ่นควรชี้ออกด้านข้าง ไม่เล็งเข้าหาผนังกั้นกลางจมูก

ผลข้างเคียงที่รุนแรง

• หายใจลำบากหรือมีเสียงหวีด
• ใบหน้า ริมฝีปาก ลิ้น หรือคอบวม
• ใจเต้นเร็ว ใจสั่น หรือเจ็บหน้าอกอย่างชัดเจน
• เลือดกำเดาไหลมากหรือหยุดยาก
• ตามัว ปวดตา หรือการมองเห็นเปลี่ยนไป
• แผลในจมูกที่เจ็บมาก มีหนอง หรือไม่หาย
• เด็กซึมผิดปกติหลังกลืนหรือได้รับยาโดยไม่ตั้งใจ

อาการแพ้ยาอาจเริ่มจากผื่นหรือลมพิษและลุกลามเป็นอาการบวมกับหายใจลำบากได้ หากหายใจติดขัด หน้าบวม หรือรู้สึกจะเป็นลม ให้หยุดใช้และขอความช่วยเหลือฉุกเฉิน

ยาพ่นจมูกใช้ร่วมกับยาอื่นหรือแอลกอฮอล์ได้หรือไม่

ปฏิกิริยาระหว่างยาขึ้นอยู่กับตัวยา ไม่ได้ขึ้นอยู่กับการเป็นสเปรย์เพียงอย่างเดียว แจ้งรายชื่อยารับประทาน ยาหยอด ยาพ่น อาหารเสริม และผลิตภัณฑ์แก้หวัดทั้งหมดที่คุณใช้อยู่ เพื่อหลีกเลี่ยงการได้รับตัวยาซ้ำ

แอลกอฮอล์ไม่มีข้อห้ามเดียวที่ใช้ได้กับยาพ่นจมูกทุกชนิด น้ำเกลือไม่ได้มีปฏิกิริยาแบบเดียวกับยาที่มีตัวยา แต่แอลกอฮอล์อาจเพิ่มอาการง่วง เวียนศีรษะ หรือทำให้เยื่อบุแห้งในบางคน ควรตรวจฉลากของตัวยาที่ใช้จริง

ผู้ใหญ่ควรใช้ยาพ่นจมูกขนาดเท่าไร

ไม่มีขนาดมาตรฐานเดียวสำหรับผู้ใหญ่ เพราะจำนวนครั้งต่อรูจมูกและความถี่ขึ้นอยู่กับตัวยา ความแรง และวัตถุประสงค์การใช้ น้ำเกลือ ยาลดคัดจมูก ยาต้านฮิสตามีน และยาสเตียรอยด์ใช้คนละแบบ จึงไม่ควรนำคำสั่งของผลิตภัณฑ์หนึ่งไปใช้กับอีกผลิตภัณฑ์

ข้อมูลขนาดยาอ้างอิงจากแหล่งข้อมูลสากล ควรใช้ตามฉลากหรือคำแนะนำของเภสัชกร

วิธีพ่นให้ยาอยู่ในจมูก

• สั่งน้ำมูกเบาๆ ก่อนใช้ หากไม่มีข้อห้าม
• เขย่าหรือเตรียมขวดตามคำแนะนำบนฉลาก
• ก้มหน้าเล็กน้อยและปิดรูจมูกอีกข้าง
• สอดหัวพ่นเพียงตื้นๆ แล้วชี้ออกไปทางหูข้างเดียวกัน
• กดพ่นพร้อมสูดเบาๆ ไม่ต้องสูดแรง
• เช็ดหัวพ่นและปิดฝาหลังใช้
• ไม่ใช้หัวพ่นร่วมกับผู้อื่น

คำถามเกี่ยวกับขนาดยา

ถ้าพ่นแล้วรู้สึกว่ายาไหลลงคอ ต้องพ่นซ้ำไหม?

ไม่ควรพ่นซ้ำทันทีโดยอัตโนมัติ เพราะคุณอาจได้รับยาไปแล้ว ครั้งต่อไปให้สูดเบาลงและปรับหัวพ่นออกจากผนังกั้นจมูก

ถ้าลืมพ่นควรเพิ่มจำนวนครั้งหรือไม่?

ไม่ควรพ่นเพิ่มเป็นสองเท่า ให้ทำตามคำแนะนำเรื่องการลืมใช้บนฉลากของตัวยานั้น

อาการยังไม่ดีขึ้นควรเพิ่มขนาดเองไหม?

ไม่ควรเพิ่มจำนวนครั้งหรือความถี่เอง โดยเฉพาะยาลดคัดจมูกและยาสเตียรอยด์ ควรตรวจว่าชนิดยาตรงกับสาเหตุของอาการหรือไม่

เด็กควรใช้ยาพ่นจมูกขนาดเท่าไร

ขนาดสำหรับเด็กต้องดูตัวยา ความแรง อายุที่ฉลากอนุญาต และความสามารถในการใช้หัวพ่น จึงไม่มีตัวเลขเดียวที่ใช้กับเด็กทุกคน อย่าใช้คำสั่งสำหรับผู้ใหญ่แล้วลดจำนวนพ่นเอง และอย่าเทยาจากขวดหนึ่งไปใส่อีกขวด

น้ำเกลือกับยาที่มีสารออกฤทธิ์เป็นคนละประเภท แม้บรรจุในขวดพ่นคล้ายกัน ผู้ปกครองควรตรวจให้ชัดว่าผลิตภัณฑ์เป็นน้ำเกลืออย่างเดียวหรือมียาผสมอยู่

เด็กที่หายใจลำบาก ซึม กินหรือดื่มได้น้อย ปากเขียว หรือมีอาการหลังกลืนยาพ่นจมูก ต้องได้รับการประเมินโดยเร็ว ไม่ควรแก้ด้วยการพ่นเพิ่ม

หากใช้ยาพ่นจมูกมากเกินไปควรทำอย่างไร

หยุดใช้ชั่วคราว ตรวจตัวยาและปริมาณที่ได้รับ แล้วสังเกตอาการผิดปกติ การพ่นเกินอาจทำให้ระคายเคือง เลือดกำเดา จมูกตันมากขึ้น ใจสั่น เวียนศีรษะ หรือความดันเปลี่ยนแปลง ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับตัวยา

หากเด็กกลืนยาโดยไม่ตั้งใจ หรือผู้ใช้มีใจสั่นมาก เจ็บหน้าอก หายใจลำบาก สับสน ซึม หรือหมดสติ ให้ติดต่อบริการฉุกเฉินหรือศูนย์พิษวิทยา เก็บขวดหรือฉลากไว้เพื่อแจ้งชื่อตัวยาและความแรง

อย่าทำให้อาเจียนเอง เว้นแต่ได้รับคำแนะนำจากบุคลากรทางการแพทย์โดยตรง

คำถามที่พบบ่อย

วิธีใช้และการทำความสะอาด

ยาพ่นจมูกต้องเขย่าก่อนใช้ไหม?

ขึ้นอยู่กับสูตรยา บางชนิดเป็นสารแขวนลอยและต้องเขย่า แต่บางชนิดไม่จำเป็น ให้ดูคำแนะนำบนฉลากของขวดที่คุณใช้

เปิดขวดใหม่แล้วพ่นได้เลยไหม?

หัวพ่นบางแบบต้องกดเตรียมปั๊มก่อนใช้ครั้งแรก หรือเมื่อไม่ได้ใช้นาน ขั้นตอนต่างกันตามอุปกรณ์ จึงควรทำตามคู่มือของผลิตภัณฑ์

ล้างหัวพ่นด้วยน้ำได้ไหม?

ทำได้เมื่อฉลากระบุ แต่ไม่ควรใช้ของแหลมหรือเข็มแคะรูพ่น เพราะอาจทำให้หัวพ่นเสียและปล่อยยาไม่สม่ำเสมอ

ใช้ยาพ่นจมูกร่วมกับคนอื่นได้ไหม?

ไม่ควรใช้ขวดเดียวกันร่วมกับผู้อื่น หัวพ่นสัมผัสบริเวณจมูกและอาจปนเปื้อนสารคัดหลั่ง

การออกฤทธิ์และระยะเวลาใช้

พ่นแล้วจมูกจะโล่งทันทีไหม?

ขึ้นอยู่กับชนิดยา ยาลดคัดจมูกอาจออกฤทธิ์ค่อนข้างเร็ว ขณะที่ยาสเตียรอยด์ต้องใช้สม่ำเสมอและอาจไม่เห็นผลเต็มที่ทันที

ใช้ทุกวันได้ไหม?

น้ำเกลือ ยาสเตียรอยด์ และยาลดคัดจมูกมีข้อกำหนดต่างกัน ยาลดคัดจมูกบางชนิดไม่เหมาะกับการใช้ต่อเนื่อง เพราะอาจทำให้จมูกตันย้อนกลับ

หยุดยาสเตียรอยด์พ่นจมูกทันทีได้ไหม?

การหยุดขึ้นอยู่กับเหตุผลที่ใช้ ระยะเวลาการรักษา และคำสั่งเดิม หากเป็นการใช้ต่อเนื่องเพื่อควบคุมอาการ ควรตรวจแผนการใช้ก่อนหยุด

พ่นแล้วจามทันทีต้องพ่นใหม่หรือไม่?

ไม่ควรพ่นซ้ำเองทันที เพราะไม่ทราบว่ายาถูกส่งเข้าไปเท่าไร รอใช้ครั้งถัดไปตามกำหนดและปรับวิธีพ่นให้สูดเบาลง

อาการที่ควรพบแพทย์

คัดจมูกนานแค่ไหนจึงควรกังวล?

ควรรับการประเมินเมื่ออาการต่อเนื่องหรือแย่ลงแม้ใช้ยาอย่างถูกต้อง โดยเฉพาะเมื่อคัดข้างเดียว มีเลือดออกบ่อย มีกลิ่นผิดปกติ หรือปวดใบหน้ามาก

เลือดกำเดาออกหลังพ่นอันตรายไหม?

เลือดเล็กน้อยอาจเกิดจากความแห้ง การระคายเคือง หรือพ่นโดนผนังกั้นจมูก แต่ถ้าออกมาก เกิดซ้ำบ่อย หรือหยุดยาก ควรหยุดใช้และพบแพทย์

ยาพ่นจมูกทำให้ติดยาได้ไหม?

ยาลดคัดจมูกบางชนิดอาจทำให้รู้สึกว่าต้องพ่นซ้ำ เพราะจมูกกลับมาตันมากขึ้นหลังใช้ต่อเนื่อง ภาวะนี้ไม่เกิดกับยาพ่นทุกกลุ่ม

จมูกตันหลังหยุดยาลดคัดจมูกควรทำอย่างไร?

อย่าเพิ่มความถี่เพื่อแก้อาการ เพราะอาจทำให้วงจรคัดจมูกยืดเยื้อ ควรประเมินชนิดยา ระยะเวลาที่ใช้ และทางเลือกอื่นกับเภสัชกรหรือแพทย์

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้

หากมีอาการผิดปกติ ควรปรึกษาเภสัชกรหรือพบแพทย์