ยาแก้แผลในปาก

แผลในปาก คือ แผลตื้นหรือบริเวณเยื่อบุช่องปากที่อักเสบ ทำให้เจ็บ แสบ และรับประทานอาหารลำบาก โดยส่วนใหญ่มักหายได้เอง

สาเหตุที่พบบ่อยของแผลในปากคืออะไร

สาเหตุที่พบบ่อยที่สุดคือเยื่อบุปากถูกกัด กระแทก หรือระคายเคือง ส่วนแผลที่เกิดซ้ำอาจสัมพันธ์กับความเครียด อาหาร และปัญหาสุขภาพบางอย่าง

• กัดกระพุ้งแก้มหรือลิ้น: มักเกิดระหว่างเคี้ยวอาหารหรือขณะนอนหลับ แผลมักอยู่ตรงตำแหน่งที่ถูกกัด
• ฟันคม เครื่องมือจัดฟัน หรือฟันปลอม: การเสียดสีซ้ำทำให้แผลหายช้าหรือกลับมาเป็นที่เดิม
• อาหารร้อน แข็ง เผ็ด เปรี้ยว หรือเค็มจัด: อาจทำให้เยื่อบุปากบาดหรือเพิ่มอาการแสบของแผลเดิม
• แผลร้อนใน: มักเป็นแผลกลมหรือรี ตรงกลางขาวหรือเหลือง ขอบแดง และไม่ติดต่อสู่ผู้อื่น
• ความเครียดและการพักผ่อนไม่พอ: อาจกระตุ้นให้แผลร้อนในเกิดซ้ำในบางคน
• ยาสีฟันหรือผลิตภัณฑ์ในช่องปากที่ระคายเคือง: ควรสังเกตว่าอาการเริ่มหลังเปลี่ยนผลิตภัณฑ์หรือไม่
• การติดเชื้อ: อาจมีตุ่มน้ำ ไข้ เจ็บคอ เหงือกอักเสบ หรือแผลหลายตำแหน่งร่วมด้วย
• ภาวะขาดสารอาหารหรือโรคบางชนิด: ควรนึกถึงเมื่อแผลเป็นซ้ำถี่ มีอาการซีด อ่อนเพลีย ท้องเสียเรื้อรัง หรือน้ำหนักลด

แผลสีขาวบางชนิดอาจไม่ใช่แผลร้อนใน เช่น คราบเชื้อราที่เช็ดออกได้ หรือปื้นขาวที่เช็ดไม่ออก หากไม่แน่ใจ ไม่ควรแกะหรือใช้สารกัดแผลด้วยตัวเอง

เมื่อไหร่ที่ดูแลแผลในปากเองได้

คุณดูแลเองได้เมื่อเป็นแผลเล็กเพียงไม่กี่แผล ยังดื่มน้ำและรับประทานอาหารได้ ไม่มีไข้ และอาการค่อย ๆ ดีขึ้น

ระหว่างรอให้แผลหาย เลือกอาหารอ่อนและไม่ร้อน ดื่มน้ำให้เพียงพอ และใช้แปรงสีฟันขนนุ่ม คุณอาจบ้วนปากด้วยน้ำสะอาดหรือน้ำเกลืออ่อน ๆ เพื่อชะล้างเศษอาหาร แต่ไม่ควรใช้น้ำยาที่แสบมากหรือมีแอลกอฮอล์สูงหากทำให้เจ็บกว่าเดิม

อย่าแต้มแผลด้วยสารกัดกร่อน ยาฆ่าเชื้อสำหรับผิวหนัง หรือผลิตภัณฑ์ที่ไม่ได้ระบุว่าใช้ในช่องปาก เพราะเยื่อบุปากบอบบางและดูดซึมสารต่าง ๆ ได้ การกัดแผลไม่ได้ทำให้สาเหตุหาย และอาจทำให้แผลลึกขึ้น

มีกลุ่มยาอะไรที่ใช้บรรเทาแผลในปากได้บ้าง

ยาที่ใช้ขึ้นอยู่กับอาการหลัก ได้แก่ ยาลดการอักเสบ ยาชาเฉพาะที่ ยาแก้ปวด และน้ำยาฆ่าเชื้อสำหรับช่องปาก

ยาลดการอักเสบเฉพาะที่ช่วยอย่างไร

ยา corticosteroid เฉพาะที่ช่วยลดการอักเสบ คัน และบวม แต่ควรใช้ผลิตภัณฑ์สำหรับช่องปากหลังปรึกษาเภสัชกรหรือแพทย์เท่านั้น

Triamcinolone acetonide เป็น corticosteroid ที่มีหลายความเข้มข้นและหลายรูปแบบ ผลิตภัณฑ์สำหรับผิวหนังไม่ควรนำมาทาในปากแทนผลิตภัณฑ์สำหรับเยื่อบุช่องปาก เพราะตัวยาพื้นฐานและวิธีใช้ต่างกัน การใช้บริเวณกว้าง ใช้นาน หรือใช้ในเด็กอาจเพิ่มการดูดซึมและความเสี่ยงต่อผลข้างเคียง ไม่ควรใช้กับแผลที่มีคราบเชื้อรา ตุ่มน้ำ ไข้ หนอง หรือสงสัยการติดเชื้อรา ไวรัส หรือแบคทีเรีย จนกว่าจะได้รับการประเมิน เพราะยาอาจบดบังอาการหรือทำให้การติดเชื้อรุนแรงขึ้น

ยาชาเฉพาะที่เหมาะกับใคร

ยาชาเฉพาะที่ใช้บรรเทาความเจ็บช่วงสั้น ๆ ตามฉลากหรือคำแนะนำของเภสัชกร แต่ไม่ได้ทำให้แผลหายเร็วขึ้น

Lidocaine ทำให้บริเวณสัมผัสยาชาลงชั่วคราว หากปาก ลิ้น หรือลำคอชา คุณอาจกัดเนื้อเยื่อโดยไม่รู้ตัว กลืนลำบาก หรือสำลัก จึงควรหลีกเลี่ยงการกิน ดื่มของร้อน หรือเคี้ยวอาหารขณะปากหรือลำคอยังชา ไม่ควรนำขนาดยาฉีดหรือผลิตภัณฑ์สำหรับผิวหนังมาใช้คำนวณกับแผลในปาก

Chlorhexidine ใช้กับแผลในปากอย่างไร

Chlorhexidine เป็นยาฆ่าเชื้อที่ช่วยลดแบคทีเรียในช่องปาก แต่มีหน้าที่เสริมการดูแล ไม่ได้แก้สาเหตุของแผลทุกชนิด

น้ำยาบ้วนปาก chlorhexidine มักอยู่ในรูป chlorhexidine gluconate หรือ chlorhexidine acetate ความเข้มข้นประมาณ 0.2% ควรใช้ตามฉลากของผลิตภัณฑ์สำหรับช่องปาก ไม่กลืน และไม่ใช้ผลิตภัณฑ์ chlorhexidine สำหรับล้างผิวหนังหรือมือมาบ้วนปาก

ผลข้างเคียงที่พบได้คือระคายเคือง ลิ้นหรือฟันเปลี่ยนสี รับรสผิดปกติ รู้สึกแสบร้อนที่ลิ้น และเยื่อบุปากลอก หากหน้าบวม มีลมพิษ หายใจมีเสียงหวีด หรือหายใจลำบาก ให้หยุดใช้และรับความช่วยเหลือฉุกเฉิน

Benzydamine ช่วยให้แผลหายหรือไม่

Benzydamine ช่วยลดอาการปวด อักเสบ และระคายเคืองในช่องปาก แต่เป็นยาบรรเทาอาการ ไม่ได้รักษาสาเหตุทั้งหมด

ยานี้มีฤทธิ์ลดการอักเสบและให้ความรู้สึกชาบางส่วน เหมาะกับอาการเจ็บจากการอักเสบของเยื่อบุปากหรือคอ รูปแบบและความเข้มข้นแตกต่างกัน จึงควรใช้ตามฉลากและไม่กลืนเกินกว่าที่เกิดจากการใช้ตามปกติ

เมื่อไหร่ควรพบแพทย์หรือทันตแพทย์

ควรรับการตรวจเมื่อแผลอยู่นานผิดปกติ รบกวนการกินดื่ม หรือมีอาการอื่นที่ไม่เข้ากับแผลร้อนในทั่วไป

• แผลไม่ดีขึ้นหรือยังไม่หายภายในประมาณ 2 สัปดาห์
• แผลมีขนาดใหญ่ ลึก ขอบแข็ง เลือดออก หรือปวดมากขึ้นเรื่อย ๆ
• เป็นซ้ำบ่อยมาก หรือเกิดตำแหน่งเดิมทุกครั้ง
• มีไข้สูง ต่อมน้ำเหลืองโต ผื่น ตุ่มน้ำ หรือเจ็บคอมากร่วมด้วย
• มีคราบขาว ปื้นแดง หรือก้อนในปากที่ไม่หาย
• ปวดฟัน เหงือกบวม มีหนอง หรือใบหน้าบวม
• กลืนลำบาก อ้าปากลำบาก น้ำลายไหล หรือหายใจไม่สะดวก
• ดื่มน้ำได้น้อย ปัสสาวะน้อย เวียนศีรษะ หรือมีอาการขาดน้ำ
• น้ำหนักลด ซีด อ่อนเพลีย หรือมีอาการทางลำไส้เรื้อรังร่วมด้วย
• มีภูมิคุ้มกันต่ำ อยู่ระหว่างเคมีบำบัด หรือใช้ยากดภูมิคุ้มกัน

หากใบหน้าหรือลิ้นบวม หายใจลำบาก กลืนไม่ได้ หรือมีอาการแพ้ยารุนแรง ให้ไปห้องฉุกเฉินทันที ไม่ควรรอดูอาการจนถึงวันถัดไป

คำถามที่พบบ่อย

แผลในปากกี่วันหาย

แผลขนาดเล็กทั่วไปมักค่อย ๆ ดีขึ้นและหายภายในประมาณ 1–2 สัปดาห์ หากครบประมาณ 2 สัปดาห์แล้วยังไม่ดีขึ้น หรือแผลโตขึ้นและแข็งผิดปกติ ควรพบทันตแพทย์หรือแพทย์เพื่อตรวจหาสาเหตุ

แผลในปากใช้ยาทาผิวหนังได้ไหม

ไม่ควรใช้ เว้นแต่ฉลากระบุชัดว่าใช้กับเยื่อบุช่องปากได้ ยาทาผิวหนังอาจมีตัวยาพื้น สารกันเสีย หรือความเข้มข้นที่ไม่เหมาะกับการสัมผัสภายในปาก และบางชนิดห้ามกลืน

น้ำยาบ้วนปาก chlorhexidine ทำให้ฟันเหลืองหรือไม่

อาจทำให้ฟัน ลิ้น หรือวัสดุอุดฟันมีสีเปลี่ยนได้ โดยเฉพาะเมื่อใช้ต่อเนื่อง นอกจากนี้ยังอาจทำให้รับรสเปลี่ยน ปากลอก หรือแสบลิ้น สีที่เกิดขึ้นไม่ได้หมายถึงฟันผุเสมอไป แต่ควรหยุดใช้หากระคายเคืองมาก

แผลในปากเป็นโรคติดต่อหรือไม่

แผลร้อนในทั่วไปไม่ติดต่อ แต่แผลที่เกิดจากเชื้อบางชนิดสามารถแพร่สู่ผู้อื่นได้ หากมีตุ่มน้ำหลายเม็ด ไข้ เจ็บคอ หรือคนใกล้ชิดมีอาการคล้ายกัน ควรหลีกเลี่ยงการใช้แก้วน้ำ ช้อน หรือของใช้ส่วนตัวร่วมกัน

เด็กมีแผลในปากใช้ยาอะไรได้

ต้องเลือกตามอายุ น้ำหนัก ลักษณะแผล และความสามารถในการบ้วนหรือบอกอาการชา เด็กเล็กอาจกลืนน้ำยาบ้วนปากหรือกัดปากหลังใช้ยาชา จึงไม่ควรใช้ยาของผู้ใหญ่ ลดปริมาณเอง หรือทายา corticosteroid โดยไม่มีคำแนะนำ

แผลในปากควรกินยาปฏิชีวนะไหม

โดยทั่วไปไม่ควรกินยาปฏิชีวนะสำหรับแผลร้อนในธรรมดา เพราะแผลไม่ได้เกิดจากแบคทีเรียเสมอไป ยาปฏิชีวนะควรใช้เฉพาะเมื่อแพทย์หรือเภสัชกรประเมินแล้วว่าสงสัยการติดเชื้อแบคทีเรียและเลือกยาได้เหมาะสม ไม่ควรซื้อหรือเลือกใช้เอง เพราะอาจเกิดผลข้างเคียงและเชื้อดื้อยา

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้ หากมีอาการผิดปกติ ควรปรึกษาเภสัชกรหรือพบแพทย์

ข้อมูลอ้างอิง

• หน่วยคลังข้อมูลยา คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล (คำถามที่ 10571) — เกี่ยวกับ triamcinolone acetonide — แหล่งวิชาการไทย (สืบค้น 2026-09-17)
• หน่วยคลังข้อมูลยา คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล (คำถามที่ 348) — เกี่ยวกับ chlorhexidine — แหล่งวิชาการไทย (สืบค้น 2026-09-17)
• หน่วยคลังข้อมูลยา คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล (คำถามที่ 166) — เกี่ยวกับ lidocaine — แหล่งวิชาการไทย (สืบค้น 2026-09-17)
• หน่วยคลังข้อมูลยา คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล (คำถามที่ 2856) — เกี่ยวกับ lidocaine — แหล่งวิชาการไทย (สืบค้น 2026-09-17)
• หน่วยคลังข้อมูลยา คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล (คำถามที่ 3404) — เกี่ยวกับ lidocaine — แหล่งวิชาการไทย (สืบค้น 2026-09-17)
• หน่วยคลังข้อมูลยา คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล (คำถามที่ 5962) — เกี่ยวกับ lidocaine — แหล่งวิชาการไทย (สืบค้น 2026-09-17)
• WebMD: Triamcinolone Acetonide topical (Aristocort, Kenalog, and others) — เกี่ยวกับ triamcinolone acetonide — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-17)
• NHS: Chlorhexidine: antiseptic and disinfectant for mouth ulcers, throat… — เกี่ยวกับ chlorhexidine — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-17)
• pmc.ncbi.nlm.nih.gov: Benzydamine hydrochloride for the treatment of sore throat ... - PMC — เกี่ยวกับ benzydamine — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-17)

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้

หากมีอาการผิดปกติ ควรปรึกษาเภสัชกรหรือพบแพทย์