ยาและการใช้ยา โหลดแอป
ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้

ยารักษาแผลในปาก วิธีดูแล ข้อควรระวัง คำถามพบบ่อย

แผลในปากคือแผลถลอกหรือแผลอักเสบบริเวณเยื่อบุช่องปาก ลิ้น เหงือก หรือริมฝีปากด้านใน ซึ่งมักเจ็บแสบและรบกวนการกินหรือพูด

ประเด็นสำคัญ

  • แผลในปากขนาดเล็กที่ไม่มีไข้หรืออาการผิดปกติอื่น มักดูแลเองได้ด้วยการหลีกเลี่ยงสิ่งระคายเคือง รักษาความสะอาด และใช้ยาบรรเทาอาการเฉพาะที่
  • น้ำยาบ้วนปาก chlorhexidine ที่ใช้ในช่องปากมักมีความเข้มข้นประมาณ 0.2% ส่วน benzydamine 0.15% ใช้บรรเทาปวดและการอักเสบในปากได้
  • ควรพบแพทย์หรือทันตแพทย์เมื่อแผลอยู่นานเกิน 2 สัปดาห์ มีหลายแผลซ้ำบ่อย แผลลุกลาม มีไข้ กลืนลำบาก หรือกินน้ำไม่ได้

แผลในปากเกิดจากสาเหตุอะไรได้บ้าง

สาเหตุที่พบบ่อยคือแผลร้อนใน การบาดเจ็บ และการระคายเคืองภายในช่องปาก ลักษณะและตำแหน่งของแผลช่วยบอกแนวทางดูแลเบื้องต้นได้ แต่ไม่ควรวินิจฉัยโรคจากรูปร่างแผลเพียงอย่างเดียว

  • แผลร้อนใน: มักเป็นแผลกลมหรือรี ตื้น ตรงกลางสีขาวหรือเหลือง ขอบแดง และไม่ติดต่อไปยังผู้อื่น
  • การกัดกระพุ้งแก้มหรือลิ้น: มักเกิดหลังเคี้ยวอาหารเร็ว หรือมีอาการชาบริเวณปากหลังทำฟัน
  • ฟันคม เครื่องมือจัดฟัน หรือฟันปลอม: เสียดสีกับตำแหน่งเดิมซ้ำ ๆ ทำให้แผลหายช้า
  • อาหารและเครื่องดื่มระคายเคือง: อาหารร้อนจัด เผ็ดจัด เปรี้ยวจัด หรือแข็งกรอบอาจทำให้แสบและแผลเปิดมากขึ้น
  • แผลจากความร้อน: พบได้หลังดื่มเครื่องดื่มร้อนหรือกินอาหารที่เพิ่งปรุงเสร็จ
  • การติดเชื้อบางชนิด: อาจมีตุ่มน้ำ แผลหลายจุด ไข้ ต่อมน้ำเหลืองโต หรืออาการเจ็บคอร่วมด้วย
  • ภาวะสุขภาพหรือยาบางชนิด: แผลที่เกิดซ้ำอาจสัมพันธ์กับภาวะขาดสารอาหาร โรคที่มีผลต่อภูมิคุ้มกัน หรือผลไม่พึงประสงค์จากยา

ความเครียด การพักผ่อนน้อย และการเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมนอาจกระตุ้นให้แผลร้อนในเกิดซ้ำในบางคนได้ หากแผลขึ้นตรงตำแหน่งเดิมตลอด ควรตรวจหาฟันคมหรือสิ่งที่เสียดสีบริเวณนั้นด้วย

เมื่อไหร่ที่ดูแลแผลในปากด้วยตัวเองได้

คุณดูแลเองได้เมื่อมีแผลขนาดเล็กเพียงไม่กี่แผล ยังดื่มน้ำและกินอาหารได้ และไม่มีไข้ แผลลุกลาม หรืออาการป่วยร่วมด้วย เป้าหมายคือช่วยลดปวด ลดการระคายเคือง และป้องกันไม่ให้แผลถูกกระทบซ้ำระหว่างรอให้เยื่อบุฟื้นตัว

ลักษณะอาการควรทำอย่างไร
แผลเล็ก เจ็บไม่มากรักษาความสะอาดและสังเกตอาการ
แผลเจ็บเวลากินใช้ยาบรรเทาปวดเฉพาะที่ตามฉลาก
มีฟันคมหรือเหล็กเสียดสีหลีกเลี่ยงการกระแทกและพบทันตแพทย์
ปากแห้งจิบน้ำบ่อย ๆ และหลีกเลี่ยงน้ำยาที่ระคายเคือง
แผลหลายจุดหรือมีไข้ไม่ควรดูแลด้วยยาเพียงอย่างเดียว

ระหว่างมีแผล ให้เลือกอาหารอ่อนและอุณหภูมิไม่ร้อน เช่น ข้าวต้ม โจ๊ก ไข่ หรืออาหารบด ใช้แปรงสีฟันขนนุ่ม และแปรงอย่างเบามือ หลีกเลี่ยงอาหารเผ็ด เปรี้ยว เค็มจัด แข็งกรอบ รวมถึงบุหรี่และเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ เพราะทำให้แสบหรือแผลหายช้าลงได้

อย่าแกะ เกา หรือพยายามเจาะแผล และไม่ควรนำยาเม็ดมาบดโปะโดยไม่ได้รับคำแนะนำ ยาบางชนิดสัมผัสเยื่อบุโดยตรงแล้วทำให้เกิดแผลไหม้หรือระคายเคืองมากขึ้นได้

มีกลุ่มยาอะไรที่ใช้บรรเทาแผลในปากได้บ้าง

เลือกยาตามอาการหลัก ไม่จำเป็นต้องใช้หลายชนิดพร้อมกัน ยาส่วนใหญ่ช่วยลดปวด ลดการอักเสบ หรือควบคุมเชื้อในช่องปาก แต่ไม่ได้แก้สาเหตุอย่างฟันคม ฟันปลอมกดทับ หรือโรคที่ทำให้แผลเกิดซ้ำ

กลุ่มยาช่วยเรื่องใดข้อควรรู้
Chlorhexidineลดแบคทีเรียในช่องปากอาจทำให้ฟันหรือลิ้นเปลี่ยนสี
Benzydamineลดปวดและการอักเสบใช้เฉพาะในช่องปากตามฉลาก
ยาชาเฉพาะที่ลดเจ็บชั่วคราวระวังกัดลิ้นหรือกระพุ้งแก้ม
ยาสเตียรอยด์เฉพาะที่ลดการอักเสบของแผลต้องเลือกตำรับที่ใช้ในช่องปาก
Paracetamolบรรเทาปวดทั่วไปตรวจยาสูตรผสมเพื่อป้องกันใช้ซ้ำ

Chlorhexidine เหมาะกับแผลแบบไหน

Chlorhexidine เป็นยาฆ่าเชื้อเฉพาะที่ซึ่งช่วยลดแบคทีเรียในช่องปาก น้ำยาบ้วนปากที่ใช้กับช่องปากมักมีความเข้มข้นประมาณ 0.2% แต่ความเข้มข้นและวิธีใช้ของแต่ละผลิตภัณฑ์อาจต่างกัน จึงควรอ่านฉลากก่อนใช้และไม่ควรกลืน

ผลข้างเคียงที่พบได้ ได้แก่ ระคายเคือง ปากลอก รู้สึกแสบลิ้น การรับรสเปลี่ยนไป และเกิดคราบสีบนฟันหรือลิ้น หากเกิดหน้าบวม ผื่น หายใจมีเสียงหวีด หรือหายใจลำบาก ให้หยุดใช้และรับความช่วยเหลือทางการแพทย์ทันที

Benzydamine ช่วยลดอาการอะไร

Benzydamine ช่วยบรรเทาปวดและการอักเสบของเยื่อบุปากหรือคอ รูปแบบน้ำยาบ้วนปากที่มีข้อมูลสำหรับอาการปวดในช่องปากมีความเข้มข้น 0.15% อย่างไรก็ตาม หลักฐานสำหรับการบรรเทาอาการเจ็บคอเฉียบพลันยังไม่ชัดเจนเพียงพอที่จะยืนยันประโยชน์ในทุกคน

ให้ใช้ตามฉลากของตำรับนั้น และหลีกเลี่ยงการกลืน หากใช้แล้วแสบมาก ระคายเคืองเพิ่ม หรือมีอาการแพ้ ควรหยุดใช้

ยาชาเฉพาะที่ควรใช้อย่างไร

ยาชาเฉพาะที่ลดความเจ็บได้ชั่วคราว แต่ไม่ได้ทำให้แผลหายเร็วขึ้น หลังใช้ บริเวณลิ้น กระพุ้งแก้ม หรือริมฝีปากอาจชา จึงควรระวังการกัดเนื้อเยื่อโดยไม่รู้ตัวและหลีกเลี่ยงอาหารร้อนจนกว่าอาการชาจะลดลง

ขนาดยาชาแบบฉีด เช่น lidocaine 4 มก./กก. เป็นขนาดสูงสุดที่ใช้ในบริบทการฉีดยาชาเฉพาะที่ ไม่ใช่ขนาดสำหรับทาแผลในปาก จึงห้ามนำตัวเลขดังกล่าวมาคำนวณหรือใช้กับเจล สเปรย์ หรือน้ำยาสำหรับช่องปาก

ยาสเตียรอยด์ใช้กับแผลในปากได้หรือไม่

ยาสเตียรอยด์สำหรับเยื่อบุช่องปากเป็นยาอันตราย ควรใช้หลังปรึกษาเภสัชกรหรือแพทย์เพื่อประเมินว่าแผลไม่เข้าได้กับการติดเชื้อ และใช้ตามวิธีที่แนะนำเท่านั้น ยาสเตียรอยด์ช่วยลดการอักเสบ แต่ไม่เหมาะกับแผลทุกชนิด โดยเฉพาะแผลที่อาจเกี่ยวข้องกับการติดเชื้อ

อย่านำครีมหรือขี้ผึ้งสเตียรอยด์สำหรับผิวหนังมาทาในปากเอง ความเข้มข้นเดียวกันอาจอยู่ในตำรับที่มีส่วนประกอบและวิธีใช้ต่างกัน และการใช้ผิดตำแหน่งอาจเพิ่มการระคายเคืองหรือผลข้างเคียง

แผลในปากแบบไหนควรพบแพทย์หรือทันตแพทย์

ควรตรวจหาสาเหตุเมื่อแผลไม่ดีขึ้นภายใน 2 สัปดาห์ เกิดซ้ำบ่อย หรือรบกวนการกินและดื่มอย่างชัดเจน แผลที่หายช้าอาจเกิดจากการเสียดสีต่อเนื่อง การติดเชื้อ ภาวะสุขภาพบางอย่าง หรือความผิดปกติของเนื้อเยื่อในช่องปาก

ไปพบแพทย์หรือทันตแพทย์เมื่อมีข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้

  • แผลอยู่นานเกิน 2 สัปดาห์ หรือมีขนาดใหญ่ขึ้น
  • มีแผลจำนวนมาก แผลลึก หรือปวดมากผิดปกติ
  • มีไข้ ต่อมน้ำเหลืองโต ผื่น หรือตุ่มน้ำร่วมด้วย
  • กลืนลำบาก น้ำลายไหล หรืออ้าปากลำบาก
  • ปวดจนดื่มน้ำไม่ได้ ปัสสาวะน้อย หรือมีอาการอ่อนเพลียมาก
  • แผลเกิดหลังเริ่มยาใหม่ หรือมีผื่น ตาแดง และผิวหนังลอกร่วมด้วย
  • มีปื้นขาว ปื้นแดง ก้อนแข็ง เลือดออกง่าย หรือแผลขอบไม่เรียบ
  • เป็นผู้ที่ภูมิคุ้มกันต่ำ หรืออยู่ระหว่างรับยาที่กดภูมิคุ้มกัน
  • เด็กเล็กไม่ยอมดื่มนม ดื่มน้ำไม่ได้ หรือซึมลง

หากมีใบหน้า ริมฝีปาก ลิ้น หรือคอบวม หายใจลำบาก หรือรู้สึกหน้ามืดหลังใช้ยา ให้ขอความช่วยเหลือฉุกเฉิน เพราะอาจเป็นอาการแพ้รุนแรง

คำถามที่พบบ่อย

แผลในปากใช้เวลากี่วันจึงหาย

แผลขนาดเล็กที่ไม่มีภาวะแทรกซ้อนมักค่อย ๆ ดีขึ้นเอง ระหว่างรอให้แผลหาย คุณสามารถลดการเสียดสี เลือกอาหารอ่อน และใช้ยาบรรเทาอาการตามฉลาก หากผ่านไป 2 สัปดาห์แล้วยังไม่ดีขึ้น ควรตรวจหาสาเหตุ

เป็นแผลในปากควรใช้ยาฆ่าเชื้อทุกครั้งไหม

ไม่จำเป็นทุกครั้ง แผลจากการกัดปาก ฟันคม หรืออาหารร้อนไม่ได้หมายความว่ามีการติดเชื้อที่ต้องรักษาด้วยยาฆ่าเชื้อเสมอไป น้ำยาฆ่าเชื้ออาจช่วยลดเชื้อในช่องปาก แต่ไม่สามารถแก้สิ่งที่เสียดสีแผลได้

ใช้เกลือทาแผลโดยตรงได้ไหม

ไม่ควรนำเกลือเม็ดหรือเกลือเข้มข้นโปะแผลโดยตรง การทำเช่นนี้มักทำให้แสบและระคายเคืองมากขึ้น หากต้องการทำความสะอาดช่องปาก ให้ใช้วิธีที่อ่อนโยนและหยุดทันทีเมื่อรู้สึกแสบผิดปกติ

แผลในปากติดต่อกันได้หรือไม่

แผลร้อนในทั่วไปไม่ติดต่อ แต่แผลที่เกิดจากเชื้อบางชนิดอาจแพร่ได้ หากมีตุ่มน้ำ ไข้ หรือหลายคนในบ้านมีอาการใกล้เคียงกัน ควรหลีกเลี่ยงการใช้แก้วน้ำ ช้อนส้อม หรือของใช้ในช่องปากร่วมกัน

เด็กเป็นแผลในปากใช้ยาของผู้ใหญ่ได้ไหม

ไม่ควรใช้ทันทีโดยดูเพียงว่าเป็นแผลเหมือนกัน เด็กอาจกลืนยาได้ง่าย และผลิตภัณฑ์บางชนิดมีข้อจำกัดด้านอายุ รูปแบบยา หรือความเข้มข้น หากเด็กดื่มน้ำไม่ได้ ซึม หรือมีไข้ ควรพาไปพบแพทย์

แผลในปากเกิดซ้ำบ่อยควรกินวิตามินหรือไม่

ไม่ควรกินวิตามินขนาดสูงโดยยังไม่ทราบสาเหตุ แผลซ้ำอาจสัมพันธ์กับการเสียดสี ความเครียด ภาวะขาดสารอาหาร หรือโรคบางชนิด การตรวจประวัติและช่องปากช่วยเลือกการตรวจหรือการรักษาที่เหมาะสมกว่า

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้ หากมีอาการผิดปกติ ควรปรึกษาเภสัชกรหรือพบแพทย์

ข้อมูลอ้างอิง

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้

หากมีอาการผิดปกติ ควรปรึกษาเภสัชกรหรือพบแพทย์

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้

แอป HDmall เชื่อมต่อผู้ใช้กับเภสัชกรที่มีใบอนุญาตของ Fascino ผ่านวิดีโอคอล โทรศัพท์ หรือแชทในแอป

สามารถขอคำแนะนำเรื่องอาการเบื้องต้น การใช้ยา และยาที่ต้องใช้ภายใต้คำแนะนำของเภสัชกร

บริการนี้ดำเนินการร่วมกับ Fascino โดย HDmall เป็นผู้ให้บริการแพลตฟอร์ม ไม่ได้จำหน่ายยาโดยตรง

ปรึกษาเภสัชกรตัวจริงผ่านแอป HDmall

บริการเภสัชกรรมทางไกลฟรี โดย Fascino ผ่านแอป HDmall