ไอเอฟ23/1
ไม่สามารถจำแนกยาได้จากคำค้น “ไอเอฟ23/1” เพียงอย่างเดียว และไม่ควรสรุปว่าเป็นยาที่มี levonorgestrel และ ethinylestradiol จนกว่าจะยืนยันฉลากได้ ควรนำชื่อผลิตภัณฑ์ ตัวยาสำคัญ ความแรง เลขทะเบียนยา และภาพแผงหรือกล่องให้เภสัชกรตรวจสอบก่อนใช้
ประเด็นสำคัญ
- ยาเม็ดคุมกำเนิดชนิดฮอร์โมนรวมช่วยป้องกันการตั้งครรภ์ด้วยการยับยั้งการตกไข่ ทำให้มูกปากมดลูกเหนียวขึ้น และทำให้เยื่อบุโพรงมดลูกบางลง
- ควรกินตามลำดับบนแผงในเวลาใกล้เคียงกันทุกวัน แต่ไม่ควรกำหนดจำนวนเม็ดหรือวิธีเริ่มยาโดยไม่ตรวจฉลากของผลิตภัณฑ์ก่อน
- ห้ามใช้หากเคยมีลิ่มเลือดอุดตัน โรคหลอดเลือดสมอง หรือแพ้ส่วนประกอบ และควรรีบพบแพทย์เมื่อเจ็บหน้าอก หายใจลำบาก หรือขาบวมข้างเดียว
สาเหตุที่พบบ่อยมีอะไรบ้าง
คนส่วนใหญ่มักค้นหาคำนี้เมื่อต้องการเริ่มยาคุม ลืมกินยา มีเลือดออกผิดปกติ หรือกังวลเรื่องผลข้างเคียง คำตอบที่เหมาะสมขึ้นอยู่กับส่วนประกอบ จำนวนเม็ดในแผง วันที่เริ่มกิน และจำนวนเม็ดที่ลืม
- ต้องการป้องกันการตั้งครรภ์: ยาฮอร์โมนรวมป้องกันการตกไข่เมื่อใช้อย่างต่อเนื่องและถูกวิธี แต่ไม่ป้องกันโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์
- ลืมกินหรือเริ่มแผงใหม่ช้า: ความเสี่ยงขึ้นอยู่กับจำนวนเม็ดฮอร์โมนที่ลืม ช่วงของแผง และว่ามีเพศสัมพันธ์โดยไม่ใช้ถุงยางหรือไม่
- มีเลือดออกกะปริดกะปรอย: พบได้ช่วงเริ่มใช้ยา การกินไม่ตรงเวลา หรือการลืมยา โดยทั่วไปอาจค่อย ๆ ดีขึ้นเมื่อร่างกายปรับตัว
- คลื่นไส้ คัดเต้านม หรือปวดศีรษะ: เป็นผลข้างเคียงที่พบได้จากฮอร์โมน แต่ต้องแยกจากอาการเตือน เช่น ปวดศีรษะรุนแรงแบบใหม่หรือมองเห็นผิดปกติ
- ต้องการเลื่อนประจำเดือนหรือปรับรอบเดือน: วิธีใช้ขึ้นอยู่กับชนิดของแผงและจำนวนเม็ดที่มีฮอร์โมน จึงต้องตรวจฉลากก่อนเปลี่ยนวิธีกิน
- สงสัยว่าตั้งครรภ์: อาจเกิดจากประจำเดือนขาด ลืมยา อาเจียนหรือท้องเสียหลังรับประทาน หรือใช้ยาบางชนิดที่ลดประสิทธิภาพของยาคุม
ยาคุมรายเดือนไม่ใช่ยาคุมฉุกเฉิน หากมีเพศสัมพันธ์ที่ไม่ได้ป้องกันหลังลืมยา อย่ากินเพิ่มเองหลายเม็ดเพื่อทดแทนโดยไม่มีคำแนะนำ เพราะแนวทางแก้ไขแตกต่างตามชนิดของแผง
เมื่อไหร่ที่ใช้ยาเองได้
คุณอาจใช้ยาคุมฮอร์โมนรวมต่อได้เมื่อทราบแน่ชัดว่าแผงมีตัวยาอะไร ไม่มีข้อห้าม และเข้าใจวิธีกินจากฉลาก หากเพิ่งเริ่มใช้ ควรตรวจความดันโลหิต ประวัติโรค ลิ่มเลือด ไมเกรน การสูบบุหรี่ และยาที่ใช้อยู่ก่อน
| สถานการณ์ | ควรทำอย่างไร |
| มีฉลากและส่วนประกอบชัดเจน | กินตามลำดับบนแผง |
| คลื่นไส้หรือคัดเต้านมเล็กน้อย | สังเกตอาการและกินให้สม่ำเสมอ |
| มีเลือดกะปริดกะปรอยช่วงเริ่มใช้ | กินต่อให้ตรงเวลาและติดตามอาการ |
| ลืมยาแต่ไม่แน่ใจจำนวนเม็ด | ตรวจฉลากและขอคำแนะนำทันที |
| ประจำเดือนขาดหรือสงสัยตั้งครรภ์ | เริ่มแผงใหม่ตามกำหนดหากกินยาถูกต้องและไม่มีเหตุเสี่ยงต่อการตั้งครรภ์ แต่ควรตรวจการตั้งครรภ์เมื่อมีการลืมยา เริ่มแผงช้า มีเพศสัมพันธ์ที่ไม่ได้ป้องกัน หรือมีอาการสงสัยตั้งครรภ์ และใช้ถุงยางพร้อมปรึกษาเภสัชกรหากไม่แน่ใจ |
| ไม่ทราบส่วนประกอบของแผง | อย่าเดาวิธีกินจากชื่อเพียงอย่างเดียว |
ก่อนใช้ควรตรวจว่ายาที่มีอยู่เป็นแผงชนิดใด เพราะแต่ละแผงอาจมีจำนวนเม็ดฮอร์โมนและเม็ดที่ไม่มีฮอร์โมนต่างกัน อย่านำวิธีกินของยาคุมอีกชนิดมาใช้แทน แม้บรรจุภัณฑ์จะดูคล้ายกัน
ห้ามใช้ยาคุมฮอร์โมนรวม หากเคยแพ้ส่วนประกอบ เคยมีลิ่มเลือดอุดตันที่ขาหรือปอด โรคหลอดเลือดสมอง โรคหัวใจบางชนิด หรือมะเร็งที่ไวต่อฮอร์โมน หญิงตั้งครรภ์ไม่ควรเริ่มใช้ และผู้ที่มีโรคตับรุนแรง เลือดออกทางช่องคลอดที่ยังไม่ทราบสาเหตุ ไมเกรนร่วมกับออรา หรือความดันโลหิตสูงที่ควบคุมไม่ได้ ต้องได้รับการประเมินก่อน
ผู้ที่สูบบุหรี่ โดยเฉพาะเมื่ออายุมากขึ้น มีความเสี่ยงต่อโรคหัวใจและหลอดเลือดจากยาคุมฮอร์โมนรวมสูงขึ้น ส่วนผู้ให้นมบุตรควรสอบถามเรื่องช่วงเวลาที่เหมาะสมและทางเลือกอื่น เนื่องจากฮอร์โมนอาจไม่เหมาะในบางช่วงหลังคลอด
มีกลุ่มยาใดเกี่ยวข้องบ้าง
ตัวยาหลักที่เกี่ยวข้องคือฮอร์โมนเอสโตรเจนสังเคราะห์และโปรเจสติน ซึ่งทำงานร่วมกันเพื่อป้องกันการตั้งครรภ์ ควรยืนยันชื่อตัวยาและความแรงจากฉลากทุกครั้ง เพราะชื่อที่ใช้ค้นหาเพียงอย่างเดียวไม่เพียงพอสำหรับกำหนดวิธีกิน
| กลุ่มยา | หน้าที่หลัก | สิ่งที่ควรรู้ |
| ethinylestradiol | ช่วยยับยั้งการตกไข่ | เพิ่มความเสี่ยงลิ่มเลือดในบางคน |
| levonorgestrel | ทำให้มูกปากมดลูกเหนียว | อาจทำให้เลือดออกไม่สม่ำเสมอ |
| ยาคุมฮอร์โมนรวม | ป้องกันการตั้งครรภ์ | ต้องกินต่อเนื่องตามลำดับแผง |
| ถุงยางอนามัย | ลดโอกาสตั้งครรภ์และโรคติดต่อ | ใช้เสริมเมื่อเริ่มยา หรือลืมยา |
ยาบางชนิดอาจลดประสิทธิภาพของยาคุม เช่น ยากระตุ้นเอนไซม์ตับบางกลุ่ม ยารักษาวัณโรคบางชนิด ยากันชักบางชนิด และสมุนไพรบางประเภท เมื่อเริ่มหรือหยุดยาอื่น ควรแจ้งว่ากำลังใช้ยาคุมฮอร์โมนรวมอยู่
การอาเจียนหรือท้องเสียรุนแรงอาจทำให้ร่างกายดูดซึมยาได้ไม่เต็มที่ จึงอาจต้องใช้วิธีคุมกำเนิดเสริมตามคำแนะนำของฉลาก หากอาเจียนไม่นานหลังรับประทาน อย่ากินชดเชยโดยเดาจากความจำ
ยาคุมฮอร์โมนรวมอาจทำให้คลื่นไส้ คัดเต้านม ปวดศีรษะ อารมณ์เปลี่ยน หรือมีเลือดกะปริดกะปรอย อาการเหล่านี้มักไม่ใช่ภาวะฉุกเฉินหากไม่รุนแรง แต่ถ้าเป็นต่อเนื่อง รบกวนชีวิตประจำวัน หรือเกิดอาการผิดไปจากเดิม ควรประเมินหาสาเหตุอื่นด้วย
เมื่อไหร่ควรพบแพทย์
รีบไปโรงพยาบาลทันทีหากมีอาการที่อาจสัมพันธ์กับลิ่มเลือด โรคหลอดเลือดสมอง หรือปัญหาตับ แม้ภาวะเหล่านี้พบไม่บ่อย แต่ไม่ควรรอดูอาการเอง
- เจ็บหรือแน่นหน้าอก หายใจลำบาก ไอเป็นเลือด หรือหมดสติ
- ขาข้างหนึ่งบวม แดง ร้อน หรือปวดน่องโดยไม่มีสาเหตุชัดเจน
- ปวดศีรษะรุนแรงฉับพลัน พูดไม่ชัด หน้าเบี้ยว หรือแขนขาอ่อนแรง
- ตามัว เห็นแสงวาบ สูญเสียการมองเห็น หรือเกิดออราเป็นครั้งแรก
- ปวดท้องรุนแรง ตัวเหลือง ตาเหลือง หรือปัสสาวะสีเข้ม
- มีอาการแพ้ เช่น หน้าบวม ลิ้นบวม หายใจมีเสียงหวีด หรือหายใจไม่ออก
- เลือดออกทางช่องคลอดมากจนหน้ามืด อ่อนเพลีย หรือใจสั่น
- ตรวจพบการตั้งครรภ์ หรือประจำเดือนขาดร่วมกับปวดท้องข้างเดียวและมีเลือดออก
- ความดันโลหิตสูงมาก หรือมีปวดศีรษะ เจ็บหน้าอก และมองเห็นผิดปกติร่วมด้วย
ควรนัดพบแพทย์โดยไม่ต้องรอให้เป็นภาวะฉุกเฉิน หากเลือดออกผิดปกติต่อเนื่อง ปวดศีรษะแบบใหม่ อารมณ์เปลี่ยนชัดเจน หรือผลข้างเคียงรบกวนชีวิตประจำวัน นอกจากนี้ควรประเมินใหม่หากมีการผ่าตัดใหญ่ ต้องนอนพักนาน หรือเพิ่งคลอดบุตร เพราะความเสี่ยงลิ่มเลือดอาจเปลี่ยนไป
คำถามที่พบบ่อย
ไอเอฟ23/1 กินอย่างไร
ให้ตรวจลูกศรและคำแนะนำบนแผง แล้วกินตามลำดับในเวลาใกล้เคียงกันทุกวัน ไม่ควรระบุจำนวนเม็ดหรือช่วงเว้นยาโดยอาศัยชื่อที่ค้นหาเพียงอย่างเดียว เพราะแต่ละแผงอาจจัดเม็ดต่างกัน
ถ้าลืมกินยาคุมควรทำอย่างไร
วิธีแก้ขึ้นอยู่กับจำนวนเม็ดฮอร์โมนที่ลืม ตำแหน่งในแผง และเวลาที่ควรเริ่มแผงใหม่ ตรวจคำแนะนำบนฉลากทันทีและใช้ถุงยางระหว่างรอคำตอบ หากมีเพศสัมพันธ์โดยไม่ป้องกัน อาจต้องประเมินความจำเป็นของการคุมกำเนิดฉุกเฉิน
กินแล้วประจำเดือนไม่มาปกติไหม
ประจำเดือนอาจมาน้อยลง มาไม่ตรงวัน หรือมีเลือดกะปริดกะปรอยได้ โดยเฉพาะช่วงเริ่มใช้หรือเมื่อกินไม่สม่ำเสมอ หากประจำเดือนขาดหลังลืมยา มีอาการคลื่นไส้ผิดปกติ หรือสงสัยตั้งครรภ์ ควรตรวจการตั้งครรภ์
ยาคุมชนิดนี้ทำให้น้ำหนักขึ้นไหม
บางคนอาจรู้สึกบวมน้ำ ความอยากอาหารเปลี่ยน หรือน้ำหนักแกว่งเล็กน้อย แต่การเปลี่ยนแปลงไม่ได้เกิดกับทุกคน หากน้ำหนักเพิ่มรวดเร็วร่วมกับขาบวมข้างเดียว หายใจลำบาก หรือเจ็บหน้าอก ให้รีบพบแพทย์
ใช้แทนยาคุมฉุกเฉินได้ไหม
ไม่ควรนำยาคุมรายเดือนมากินแทนยาคุมฉุกเฉินโดยคำนวณจำนวนเม็ดเอง เพราะส่วนประกอบและความแรงของแต่ละแผงไม่เหมือนกัน หากเพิ่งมีเพศสัมพันธ์โดยไม่ป้องกัน ควรแจ้งเวลาที่เกิดเหตุและยาที่ใช้อยู่เพื่อเลือกวิธีที่เหมาะสม
ยาคุมป้องกันโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ไหม
ไม่ป้องกัน ยาคุมฮอร์โมนช่วยลดโอกาสตั้งครรภ์ แต่ไม่ป้องกันเอชไอวี หนองใน ซิฟิลิส หรือโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์อื่น ควรใช้ถุงยางอนามัยร่วมด้วยเมื่อมีความเสี่ยง
กินยาคุมพร้อมยาอื่นได้ไหม
ยาหลายชนิดใช้ร่วมกันได้ แต่ยาบางกลุ่มอาจลดประสิทธิภาพของยาคุมหรือเพิ่มผลข้างเคียง ก่อนเริ่มยา สมุนไพร หรืออาหารเสริมชนิดใหม่ ควรตรวจปฏิกิริยาระหว่างยาจากรายการยาทั้งหมดที่คุณใช้
ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้
หากมีอาการผิดปกติ ควรปรึกษาเภสัชกรหรือพบแพทย์
ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้
หากมีอาการผิดปกติ ควรปรึกษาเภสัชกรหรือพบแพทย์