ยา lactulose คืออะไร ใช้รักษาอะไร ผลข้างเคียงและวิธีใช้

แลคทูโลสคือยาระบายชนิดน้ำตาลสังเคราะห์ที่ดึงน้ำเข้าสู่ลำไส้ ทำให้อุจจาระนุ่มขึ้น และใช้ลดระดับแอมโมเนียในเลือดของผู้ป่วยโรคตับบางราย

สารบัญ

• lactulose คือยาอะไร
• lactulose ยาใช้รักษาอะไรได้บ้าง
• แลคทูโลสไม่ได้ใช้รักษาอะไร
• ใครควรระวังก่อนใช้ยาแลคทูโลส
• คนท้องหรือให้นมบุตรใช้แลคทูโลสได้ไหม
• เด็กใช้ยาแลคทูโลสได้ไหม
• ยาแลคทูโลสมีผลข้างเคียงอะไรบ้าง
• ยาแลคทูโลสมีปฏิกิริยากับยาอะไร
• กินแลคทูโลสร่วมกับแอลกอฮอล์ได้ไหม
• ขนาดยาแลคทูโลสในผู้ใหญ่เท่าไร
• ขนาดยาแลคทูโลสในเด็กเท่าไร
• หากใช้ยาแลคทูโลสเกินขนาดควรทำอย่างไร
• คำถามที่พบบ่อย
• คำถามที่ควรถามเภสัชกร

lactulose คือยาอะไร

แลคทูโลสเป็นยาระบายที่เพิ่มน้ำในลำไส้ใหญ่ ทำให้อุจจาระนุ่มและขับถ่ายง่ายขึ้น ยานี้เป็นน้ำตาลสังเคราะห์ที่ถูกแบคทีเรียในลำไส้ใหญ่ย่อย ก่อนเกิดสารที่ช่วยดึงน้ำเข้าสู่ลำไส้และกระตุ้นการเคลื่อนไหวของลำไส้

ยามักอยู่ในรูปสารละลายสำหรับรับประทาน และอาจใช้ทางทวารหนักในโรงพยาบาลสำหรับผู้ป่วยภาวะสมองจากโรคตับที่ไม่สามารถรับประทานยาได้

ความเข้มข้นและส่วนประกอบของแต่ละผลิตภัณฑ์อาจต่างกัน คุณควรตรวจฉลากก่อนตวงทุกครั้ง ไม่ควรใช้ช้อนกินข้าวหรือช้อนชาในครัว เพราะปริมาตรไม่แม่นยำ

ชื่อสามัญและชื่อผลิตภัณฑ์: แลคทูโลสเป็นชื่อสามัญของตัวยา ผลิตภัณฑ์แต่ละชนิดอาจมีความเข้มข้นหรือปริมาณน้ำตาลอื่นแตกต่างกัน จึงควรยึดฉลากของขวดที่ใช้อยู่

lactulose ยาใช้รักษาอะไรได้บ้าง

แลคทูโลสใช้รักษาอาการท้องผูกเรื้อรัง และใช้ลดแอมโมเนียในเลือดของผู้ป่วยโรคตับบางราย วัตถุประสงค์และขนาดยาของสองภาวะนี้ต่างกัน จึงไม่ควรนำวิธีใช้ของภาวะหนึ่งไปใช้กับอีกภาวะหนึ่ง

สำหรับอาการท้องผูก ยาอาจยังไม่ออกฤทธิ์ทันที โดยอาจต้องรอประมาณ 24–48 ชั่วโมง การกินเพิ่มถี่กว่าที่กำหนดเพราะยังไม่ถ่ายอาจทำให้ท้องเสียและเสียสมดุลเกลือแร่ได้

ภาวะสมองจากโรคตับเป็นภาวะที่ต้องอยู่ในการดูแลของแพทย์ หากผู้ป่วยโรคตับเริ่มสับสน ง่วงผิดปกติ บุคลิกเปลี่ยน หรือไม่รู้สึกตัว ควรไปโรงพยาบาลทันที

แลคทูโลสไม่ได้ใช้รักษาอะไร

ไม่ใช่ยาที่แก้สาเหตุของอาการท้องผูกทุกชนิด และไม่ใช่ยารักษาโรคตับโดยตรง ยาช่วยให้อุจจาระนุ่มหรือช่วยลดแอมโมเนีย แต่ไม่สามารถแก้ลำไส้อุดตัน ก้อนเนื้อ การตีบของลำไส้ หรือโรคอื่นที่ทำให้ขับถ่ายผิดปกติได้

แลคทูโลสไม่ใช่ยาลดน้ำหนัก การถ่ายอุจจาระมากขึ้นไม่ได้หมายถึงไขมันลดลง การใช้ยาระบายเพื่อควบคุมน้ำหนักเสี่ยงต่อการขาดน้ำและเกลือแร่ผิดปกติ

หากท้องผูกร่วมกับปวดท้องรุนแรง ท้องบวมมาก อาเจียน ถ่ายเป็นเลือด หรือไม่ผายลม ไม่ควรกินยาระบายเพื่อรอดูอาการ เพราะอาการเหล่านี้อาจพบได้ในภาวะที่ต้องตรวจเร่งด่วน

ใครควรระวังก่อนใช้ยาแลคทูโลส

ผู้ที่ต้องจำกัดกาแลคโตส ผู้ป่วยเบาหวาน และผู้ที่กำลังตรวจหรือทำหัตถการบริเวณลำไส้ควรแจ้งบุคลากรทางการแพทย์ก่อนใช้ยา ข้อควรระวังสำคัญมีดังนี้

• ผู้ที่ต้องรับประทานอาหารกาแลคโตสต่ำ: สารละลายแลคทูโลสอาจมีกาแลคโตสน้อยกว่า 1.6 กรัมต่อ 15 มล. จึงมีข้อห้ามใช้ในผู้ที่จำเป็นต้องจำกัดกาแลคโตส
• ผู้ป่วยเบาหวาน: ผลิตภัณฑ์เป็นสารละลายน้ำตาลและอาจมีน้ำตาลชนิดอื่นปนอยู่ ควรตรวจส่วนประกอบและติดตามระดับน้ำตาลตามแผนรักษา
• ผู้ที่แพ้ยา น้ำตาล หรือส่วนประกอบในผลิตภัณฑ์: ควรตรวจฉลากก่อนใช้ โดยเฉพาะเมื่อเคยมีผื่น บวม หรือหายใจลำบากหลังใช้ยา
• ผู้ที่กำลังเข้ารับการส่องกล้องหรือหัตถการลำไส้ใหญ่: ต้องแจ้งแพทย์ว่ากำลังใช้แลคทูโลส เพราะอาจต้องปรับวิธีเตรียมลำไส้
• ผู้ที่ท้องเสียหรือเสี่ยงขาดน้ำ: การใช้ต่ออาจทำให้สูญเสียน้ำ โพแทสเซียมต่ำ หรือโซเดียมสูง โดยเฉพาะเมื่อใช้มากเกินไป
• ผู้ที่สงสัยลำไส้อุดตัน: หากปวดท้องมาก อาเจียน ท้องบวม หรือหยุดผายลม ควรหยุดใช้และไปโรงพยาบาล

คนท้องหรือให้นมบุตรใช้แลคทูโลสได้ไหม

คนท้อง ผู้ที่วางแผนตั้งครรภ์ หรือกำลังให้นมบุตรควรแจ้งแพทย์หรือเภสัชกรก่อนเริ่มใช้แลคทูโลส การเลือกยาระบายควรพิจารณาระยะเวลาที่มีอาการ อาหารที่รับประทาน โรคประจำตัว และยาอื่นที่ใช้อยู่ร่วมกัน

ก่อนใช้ยา คุณอาจลองเพิ่มน้ำและใยอาหาร รวมถึงขยับร่างกายตามความเหมาะสม แต่หากปวดท้องมาก อาเจียน ถ่ายเป็นเลือด หรือท้องผูกต่อเนื่อง ไม่ควรเพิ่มยาหรือใช้ยาหลายชนิดร่วมกันเอง

เด็กใช้ยาแลคทูโลสได้ไหม

เด็กใช้แลคทูโลสได้ในบางกรณี แต่ขนาดต้องพิจารณาจากน้ำหนัก อาการ ความเข้มข้นของผลิตภัณฑ์ และคำแนะนำของผู้ดูแลรักษา ไม่ควรกำหนดขนาดยากินให้เด็กจากอายุเพียงอย่างเดียว และไม่ควรใช้ปริมาตรจากผลิตภัณฑ์อื่นแทนกันโดยไม่ตรวจฉลาก

ทารกหรือเด็กที่ท้องผูกร่วมกับท้องบวม อาเจียน มีไข้ ถ่ายเป็นเลือด กินได้น้อย หรือซึม ควรได้รับการประเมินก่อนใช้ยาระบาย หากเด็กถ่ายเหลวหลังใช้ยา ควรหยุดเพิ่มขนาดและเฝ้าระวังภาวะขาดน้ำ

ยาแลคทูโลสมีผลข้างเคียงอะไรบ้าง

ผลข้างเคียงที่พบบ่อยคือท้องอืด ผายลม เรอ ปวดบิด คลื่นไส้ และถ่ายเหลว อาการเกี่ยวกับแก๊สหรือปวดท้องพบได้ประมาณ 20% ของผู้ใช้ตามข้อมูลฉลากสากล และมักสัมพันธ์กับฤทธิ์หมักของยาในลำไส้ใหญ่

ผลข้างเคียงที่พบบ่อย

ผลข้างเคียงที่รุนแรง

ท้องเสียมากอาจทำให้ขาดน้ำ โพแทสเซียมต่ำ หรือโซเดียมสูงได้ สัญญาณที่ควรพบแพทย์ ได้แก่ กระหายน้ำมาก ปากแห้ง ปัสสาวะน้อย อ่อนแรงมาก ใจสั่น กล้ามเนื้อเป็นตะคริว สับสน หรือหมดสติ

อาการแพ้ยารุนแรง: หากมีลมพิษ หน้าหรือริมฝีปากบวม ลิ้นหรือคอบวม หายใจลำบาก หรือหน้ามืด ให้หยุดยาและขอความช่วยเหลือฉุกเฉินทันที

ยาแลคทูโลสมีปฏิกิริยากับยาอะไร

ยาปฏิชีวนะบางชนิด ยาลดกรดที่ไม่ดูดซึม และยาระบายอื่นอาจรบกวนผลของแลคทูโลสหรือทำให้ประเมินการตอบสนองคลาดเคลื่อน คุณควรแจ้งรายการยาประจำ ยาซื้อใช้เอง วิตามิน และสมุนไพรก่อนเริ่มใช้

ผู้ป่วยที่ใช้ยาเพื่อภาวะสมองจากโรคตับไม่ควรเริ่มยาระบายชนิดอื่นเอง เพราะการถ่ายเหลวจากยาอีกชนิดอาจทำให้เข้าใจผิดว่าแลคทูโลสได้ผลตามเป้าหมายแล้ว

กินแลคทูโลสร่วมกับแอลกอฮอล์ได้ไหม

ไม่มีข้อมูลว่าต้องห้ามใช้แลคทูโลสร่วมกับแอลกอฮอล์โดยตรง แต่ผู้ป่วยโรคตับควรหลีกเลี่ยงแอลกอฮอล์ตามแผนการรักษา แอลกอฮอล์อาจทำให้ขาดน้ำมากขึ้น โดยเฉพาะหากแลคทูโลสทำให้ถ่ายเหลวหรืออาเจียน

หากคุณใช้ยานี้เพื่อควบคุมภาวะสมองจากโรคตับ การดื่มแอลกอฮอล์อาจทำให้โรคตับแย่ลงและรบกวนการรักษา แม้จะไม่ได้เกิดจากปฏิกิริยากับตัวยาโดยตรงก็ตาม

ขนาดยาแลคทูโลสในผู้ใหญ่เท่าไร

ขนาดยาขึ้นอยู่กับว่าใช้แก้ท้องผูกหรือใช้ควบคุมภาวะสมองจากโรคตับ จึงห้ามสลับขนาดระหว่างสองข้อบ่งใช้ สำหรับอาการท้องผูก ข้อมูลอ้างอิงระบุว่ามักรับประทานวันละครั้ง แต่ปริมาณต่อครั้งต้องยึดฉลากหรือคำสั่งที่ได้รับ

สำหรับการป้องกันหรือรักษาภาวะสมองจากโรคตับ ขนาดรับประทานในผู้ใหญ่ตามฉลากสากลคือ 30–45 มล. ซึ่งมีแลคทูโลส 20–30 กรัม วันละ 3–4 ครั้ง อาจปรับทุก 1–2 วันเพื่อให้ถ่ายอุจจาระนุ่มวันละ 2–3 ครั้ง การใช้ขนาดนี้ควรอยู่ภายใต้การดูแลของแพทย์

ขนาดยาที่ใช้ในประเทศไทยอาจแตกต่างกัน โปรดปรึกษาเภสัชกรก่อนใช้ยา

ข้อมูลขนาดยาอ้างอิงจากแหล่งข้อมูลสากล ควรใช้ตามฉลากหรือคำแนะนำของเภสัชกร

คำถามเกี่ยวกับขนาดยา

ยาจะออกฤทธิ์เมื่อไร?

อาการท้องผูกอาจเริ่มดีขึ้นภายใน 24–48 ชั่วโมง จึงไม่ควรกินซ้ำถี่ขึ้นเพียงเพราะยังไม่ถ่ายในช่วงแรก

ถ่ายเหลวแล้วควรเพิ่มยาต่อไหม?

ไม่ควรเพิ่มยา หากถ่ายเหลวควรลดหรือหยุดตามคำแนะนำ และชดเชยน้ำอย่างเหมาะสม หากท้องเสียต่อเนื่องควรพบแพทย์

ถ้าลืมกินยาควรทำอย่างไร?

กินเมื่อจำได้ แต่ถ้าใกล้เวลามื้อต่อไปให้ข้ามมื้อที่ลืม ห้ามเพิ่มเป็นสองเท่าเพื่อชดเชย

ขนาดยาแลคทูโลสในเด็กเท่าไร

ขนาดยาเด็กควรคำนวณและตรวจสอบตามน้ำหนักตัว ข้อบ่งใช้ และความเข้มข้นของผลิตภัณฑ์ ไม่ควรใช้ตารางอายุหรือคาดคะเนเป็นมิลลิลิตรเอง เด็กแต่ละคนมีน้ำหนักและสาเหตุของอาการท้องผูกต่างกัน แม้อายุเท่ากันก็อาจต้องใช้ขนาดไม่เท่ากัน

ก่อนตวงยาให้ตรวจความเข้มข้นบนขวด และใช้อุปกรณ์ตวงยาที่มีขีดบอกปริมาตรชัดเจน ไม่ใช้ช้อนในครัว หากเด็กถ่ายเหลว อาเจียน ปัสสาวะน้อย หรือซึม ให้หยุดยาและพาไปพบแพทย์

หากใช้ยาแลคทูโลสเกินขนาดควรทำอย่างไร

การใช้แลคทูโลสมากเกินไปมักทำให้ปวดบิดและท้องเสีย ซึ่งอาจตามมาด้วยภาวะขาดน้ำและเกลือแร่ผิดปกติ หยุดกินเพิ่ม จิบน้ำถ้ายังรู้สึกตัวดี และอย่าใช้ยาหยุดถ่ายหรือยาระบายชนิดอื่นแก้อาการเอง

นำขวดยา ฉลาก และข้อมูลปริมาณที่ใช้ไปด้วย เพื่อให้บุคลากรทางการแพทย์ตรวจสอบความเข้มข้นและประเมินความเสี่ยงได้ถูกต้อง

คำถามที่พบบ่อย

คำถามเกี่ยวกับการใช้แก้ท้องผูก

แลคทูโลสกินก่อนหรือหลังอาหาร?

รับประทานตามเวลาที่ระบุบนฉลากหรือใบสั่งยา และพยายามใช้เวลาเดิมทุกวัน หากรู้สึกคลื่นไส้ ควรถามเภสัชกรว่าสามารถปรับเวลากับมื้ออาหารได้หรือไม่

แลคทูโลสผสมกับอะไรได้บ้าง?

หากรสชาติหวานทำให้กินยาก สามารถผสมยากับน้ำ นม หรือน้ำผลไม้ประมาณครึ่งแก้วได้ แต่ต้องกินส่วนผสมทั้งหมดเพื่อให้ได้รับยาครบขนาด

กินแล้วทำไมยังไม่ถ่าย?

แลคทูโลสอาจต้องใช้เวลา 24–48 ชั่วโมงจึงเริ่มเห็นผล อย่าเพิ่มขนาดหรือความถี่เองในช่วงนี้ เพราะอาจทำให้ท้องเสียตามมา

ควรดื่มน้ำมากแค่ไหนเมื่อใช้ยา?

ควรดื่มน้ำให้เพียงพอตามภาวะสุขภาพของคุณ ผู้ที่แพทย์จำกัดน้ำเนื่องจากโรคหัวใจ ไต หรือตับ ไม่ควรเพิ่มน้ำเองโดยไม่สอบถามผู้ดูแลรักษา

คำถามเกี่ยวกับความปลอดภัย

แลคทูโลสทำให้ติดยาระบายไหม?

ยานี้อาจใช้ต่อเนื่องได้เมื่อมีข้อบ่งใช้และติดตามผล แต่ไม่ควรใช้ยาวนานกว่าที่กำหนดเอง หากต้องพึ่งยาตลอดหรืออาการท้องผูกเปลี่ยนไป ควรหาสาเหตุเพิ่มเติม

ผู้ป่วยเบาหวานกินแลคทูโลสได้ไหม?

ต้องพิจารณาส่วนประกอบของผลิตภัณฑ์และการควบคุมน้ำตาลในเลือด เพราะสารละลายอาจมีน้ำตาลชนิดอื่นปนอยู่ ควรแสดงฉลากผลิตภัณฑ์ให้ผู้ดูแลรักษาตรวจสอบ

อุจจาระควรเป็นอย่างไรหลังใช้ยา?

เป้าหมายทั่วไปคืออุจจาระนุ่มและขับถ่ายง่าย ไม่ใช่ถ่ายเป็นน้ำ สำหรับภาวะสมองจากโรคตับ แพทย์อาจตั้งเป้าถ่ายอุจจาระนุ่มวันละ 2–3 ครั้งและปรับยาตามอาการ

สีของน้ำยาเข้มขึ้นยังใช้ได้ไหม?

สารละลายอาจมีสีเข้มขึ้นระหว่างเก็บโดยไม่จำเป็นต้องหมายถึงยาเสื่อม แต่หากสีเข้มมากผิดปกติ มีตะกอน กลิ่นเปลี่ยน หรือเก็บไม่ถูกวิธี ไม่ควรใช้จนกว่าจะตรวจสอบได้

ควรเก็บแลคทูโลสอย่างไร?

เก็บในภาชนะเดิม ปิดฝาให้สนิท ที่อุณหภูมิห้อง หลีกเลี่ยงความร้อนและความชื้นสูง ไม่ควรแช่แข็ง และเก็บให้พ้นมือเด็กหรือสัตว์เลี้ยง

คำถามเกี่ยวกับโรคตับ

ทำไมแลคทูโลสจึงใช้ในผู้ป่วยโรคตับ?

ยาช่วยดึงแอมโมเนียจากเลือดเข้าสู่ลำไส้และขับออกทางอุจจาระ จึงใช้รักษาหรือป้องกันภาวะสมองจากโรคตับในผู้ป่วยบางราย

ถ้าผู้ป่วยโรคตับเริ่มสับสนควรเพิ่มยาเองไหม?

ไม่ควรเพิ่มยาเอง อาการสับสน ง่วงมาก พูดไม่ชัด หรือไม่รู้สึกตัวอาจเป็นสัญญาณของภาวะรุนแรง ควรพาไปโรงพยาบาลทันที

คำถามที่ควรถามเภสัชกร

• ขนาดแลคทูโลสที่เหมาะกับข้อบ่งใช้ของฉันคือเท่าไร และควรตวงด้วยอุปกรณ์ชนิดใด?
• ผลิตภัณฑ์นี้มีความเข้มข้น รวมถึงปริมาณกาแลคโตสหรือน้ำตาลอื่นเท่าไร?
• แลคทูโลสมีปฏิกิริยากับยาปฏิชีวนะ ยาลดกรด หรือยาระบายที่ฉันใช้อยู่หรือไม่?
• หากยังไม่ถ่ายภายใน 48 ชั่วโมง ควรรอต่อ ปรับยา หรือไปพบแพทย์?
• อาการถ่ายเหลวหรือปวดท้องระดับใดที่ควรหยุดยาและไปโรงพยาบาล?

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้ หากมีอาการผิดปกติ ควรปรึกษาเภสัชกรหรือพบแพทย์

ข้อมูลอ้างอิง

• Cleveland Clinic: Lactulose: Uses & Side Effects — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-16)
• MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine): Lactulose: MedlinePlus Drug Information — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-16)
• NHS: Lactulose: a laxative medicine to treat constipation — เกี่ยวกับ lactulose — บทความสุขภาพต่างประเทศ (สืบค้น 2026-09-16)

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้

หากมีอาการผิดปกติ ควรปรึกษาเภสัชกรหรือพบแพทย์