ยาและการใช้ยา โหลดแอป
ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้

ยาแก้คันผิวหนัง

ยาแก้คันผิวหนัง คือยากินหรือยาทาภายนอกที่ช่วยบรรเทาอาการคัน โดยต้องเลือกให้ตรงกับสาเหตุ เช่น ภูมิแพ้ ลมพิษ แมลงกัด หรือผิวระคายเคือง

ประเด็นสำคัญ

  • อาการคันเล็กน้อยที่สงสัยว่าเกิดจากลมพิษหรือภูมิแพ้อาจบรรเทาได้ด้วยยาต้านฮีสตามีน ควรปรึกษาเภสัชกรเพื่อเลือกยาและขนาดที่เหมาะสม หากมีปากหรือลิ้นบวม หายใจลำบาก หน้ามืด หรือกลืนลำบาก ให้ไปห้องฉุกเฉินทันที
  • ยาต้านฮีสตามีนควรรับจากเภสัชกรหลังประเมินสาเหตุ ความเหมาะสม โรคประจำตัว ยาร่วม และการตั้งครรภ์ ไม่ควรเลือกชนิดหรือขนาดยาใช้เอง
  • อย่ากินยาต้านฮีสตามีนหลายชนิดพร้อมกันเอง เพราะไม่ได้ทำให้หายคันเสมอไป แต่อาจเพิ่มอาการง่วง มึนงง ปากแห้ง และผลไม่พึงประสงค์อื่น

อาการคันผิวหนังเกิดจากอะไรได้บ้าง

สาเหตุที่พบบ่อยคือผิวแห้ง การระคายเคือง แมลงกัด ภูมิแพ้ และลมพิษ แต่บางครั้งอาจเกิดจากการติดเชื้อหรือโรคภายในร่างกายได้

  • ผิวแห้ง: มักคันโดยไม่มีผื่นชัด ผิวอาจลอกหรือแตกร่วมด้วย โดยเฉพาะหลังอาบน้ำร้อนหรืออยู่ในห้องปรับอากาศนาน
  • ผื่นแพ้สัมผัส: เกิดหลังสัมผัสสบู่ น้ำหอม เครื่องสำอาง โลหะ ถุงมือ หรือสารทำความสะอาด มักเป็นเฉพาะบริเวณที่สัมผัส
  • ลมพิษ: เป็นปื้นนูน แดงหรือสีเดียวกับผิว คันมาก และอาจย้ายตำแหน่งหรือยุบแล้วขึ้นใหม่
  • แมลงกัดต่อย: มักเป็นตุ่มคันเฉพาะจุด บางครั้งมีบวม แดง หรือรอยเการอบตุ่ม
  • ผื่นภูมิแพ้ผิวหนัง: ผิวแห้ง แดง คัน และเป็นซ้ำ มักกำเริบเมื่อเจออากาศแห้ง เหงื่อ หรือสารระคายเคือง
  • การติดเชื้อที่ผิวหนัง: เชื้อรา หิด หรือการติดเชื้อแบคทีเรียอาจทำให้คัน แต่ต้องใช้ยาที่ตรงกับเชื้อ ยาแก้แพ้อย่างเดียวไม่รักษาสาเหตุ
  • ยา อาหาร หรือสิ่งกระตุ้นอื่น: ยาบางชนิด อาหาร แอลกอฮอล์ ฝุ่น เกสร และขนสัตว์อาจสัมพันธ์กับอาการคันหรือลมพิษ
  • โรคภายในร่างกาย: อาการคันทั่วตัวโดยไม่มีผื่นอาจพบร่วมกับความผิดปกติของตับ ไต ไทรอยด์ หรือเลือด จึงควรตรวจหาสาเหตุหากเป็นต่อเนื่อง

ลักษณะผื่นช่วยแยกสาเหตุได้ระดับหนึ่ง คุณควรสังเกตว่าผื่นเริ่มเมื่อไร อยู่ตำแหน่งใด มีคนใกล้ชิดคันด้วยหรือไม่ และเพิ่งเริ่มใช้ยา อาหาร หรือผลิตภัณฑ์ใดก่อนเกิดอาการหรือไม่

เมื่อไหร่ที่ดูแลอาการคันเองได้

คุณอาจดูแลเองได้เมื่ออาการคันไม่มาก เป็นเฉพาะจุดหรือสัมพันธ์กับภูมิแพ้เดิม ไม่มีแผลติดเชื้อ และไม่มีอาการแพ้รุนแรง

ลักษณะอาการสิ่งที่ทำได้เบื้องต้น
ผิวแห้ง ไม่มีแผลทามอยส์เจอไรเซอร์ ไม่มีน้ำหอม
คันหลังสัมผัสผลิตภัณฑ์ใหม่หยุดใช้และล้างผิวด้วยน้ำ
แมลงกัด ผิวไม่แตกประคบเย็น หลีกเลี่ยงการเกา
ลมพิษเล็กน้อย ไม่มีบวมในปากปรึกษาเภสัชกรเพื่อประเมินและเลือกยาต้านฮีสตามีนที่เหมาะสม
มีน้ำเหลือง หนอง หรือปวดร้อนไม่ควรรักษาด้วยยาแก้คันอย่างเดียว
หายใจลำบาก ลิ้นบวม หน้ามืดไปห้องฉุกเฉินทันที

อาบน้ำด้วยน้ำอุณหภูมิปกติหรืออุ่นเล็กน้อย ใช้สบู่อ่อน และตัดเล็บให้สั้น การเกาทำให้ผิวแตก ติดเชื้อ และยิ่งคันมากขึ้นได้ เสื้อผ้าหลวมและผ้าที่ไม่ระคายผิวอาจช่วยลดการเสียดสี

หากสงสัยว่าเกิดจากสารใหม่ ให้หยุดสัมผัสก่อน อย่าทายาหลายชนิดทับกัน เพราะอาจระคายเคืองเพิ่มและทำให้ประเมินสาเหตุยากขึ้น

มีกลุ่มยาอะไรที่ใช้บรรเทาอาการคันได้บ้าง

ยาต้านฮีสตามีนเหมาะกับอาการคันจากลมพิษหรือภูมิแพ้ ส่วนยาทาภายนอกช่วยลดอาการคันและการระคายเคืองเฉพาะที่ แต่ยาเหล่านี้ไม่ครอบคลุมทุกสาเหตุ

ยาต้านฮีสตามีนชนิดกิน

ยากลุ่มนี้ลดผลของฮีสตามีน จึงช่วยบรรเทาลมพิษ อาการคัน น้ำมูกไหล จาม และคันตาจากภูมิแพ้ ควรรับยาจากเภสัชกรหลังประเมินสาเหตุ ความเหมาะสม โรคประจำตัว ยาร่วม และการตั้งครรภ์ โดยทั่วไปควรใช้เพียงชนิดเดียว ไม่ควรเลือกยา เพิ่มขนาด หรือกินหลายชนิดร่วมกันเอง

ชื่อสามัญขนาดที่มีข้อมูลรองรับข้อสังเกต
cetirizineอายุ 6 ปีขึ้นไป 10 มก. วันละครั้ง ไม่เกิน 10 มก. ใน 24 ชั่วโมงอาจง่วง ควรระวังการขับรถ
loratadineแนวทางตามน้ำหนักนี้ใช้กับเด็กอายุ 2–12 ปี โดยเด็กน้ำหนักไม่เกิน 30 กก. ใช้ 5 มก. วันละครั้ง และเด็กน้ำหนักมากกว่า 30 กก. ใช้ 10 มก. วันละครั้ง ส่วนเด็กอายุต่ำกว่า 2 ปีไม่ควรให้ยาเองและควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนใช้ทุกครั้งโดยทั่วไปง่วงน้อยกว่า
fexofenadineอายุ 12 ปีขึ้นไป: 60 มก. วันละ 2 ครั้ง หรือ 180 มก. วันละครั้ง; เด็กอายุต่ำกว่า 12 ปีควรให้แพทย์หรือเภสัชกรกำหนดขนาดตามอายุ น้ำหนัก การทำงานของไต และผลิตภัณฑ์ที่มีจำหน่ายใช้บรรเทาอาการคันจากลมพิษ
chlorpheniramineอายุ 12 ปีขึ้นไป 4 มก. ทุก 4–6 ชั่วโมง ไม่เกิน 24 มก. ใน 24 ชั่วโมงทำให้ง่วงได้ชัดเจน

ข้อมูลขนาดยาอ้างอิงจากแหล่งข้อมูลสากล ไม่ควรใช้ตารางนี้เพื่อเลือกชนิดหรือขนาดยาเอง ควรรับยาและใช้ตามคำแนะนำของเภสัชกร

chlorpheniramine เป็นยาต้านฮีสตามีนรุ่นแรก จึงผ่านเข้าสู่ระบบประสาทและทำให้ง่วง มึนงง หรือปากแห้งได้มากกว่ายารุ่นใหม่ หลีกเลี่ยงแอลกอฮอล์ ยานอนหลับ และการขับรถหลังใช้ยา หากมีต้อหิน ปัสสาวะลำบาก ต่อมลูกหมากโต หรือโรคทางเดินหายใจเรื้อรัง ควรตรวจสอบความเหมาะสมก่อนใช้

cetirizine อาจทำให้ง่วงได้เช่นกัน แม้จะเป็นยารุ่นใหม่ คุณควรสังเกตการตอบสนองของร่างกายก่อนขับรถหรือทำงานกับเครื่องจักร ส่วนผู้มีโรคไตหรือโรคตับอาจต้องปรับขนาดยา

สำหรับเด็ก ขนาดยากินควรพิจารณาจากน้ำหนักและผลิตภัณฑ์ที่ใช้ ข้อมูลยาน้ำ cetirizine ระบุขนาด 0.25 มก./กก./วันในเด็กเล็ก แต่ประเทศไทยรับรองการใช้สำหรับโรคจมูกอักเสบจากภูมิแพ้และลมพิษเรื้อรังตั้งแต่อายุมากกว่า 2 ปีขึ้นไป จึงไม่ควรคำนวณเป็นมิลลิลิตรเองหากยังไม่ทราบความเข้มข้นบนฉลาก

ยาทาภายนอก

Calamine ช่วยบรรเทาอาการคันจากแมลงกัด ผื่น และการระคายเคืองเล็กน้อย โดยทาเฉพาะบริเวณและไม่ใช้กับตาหรือภายในร่างกาย

ฉลากผลิตภัณฑ์บางสูตรระบุให้ผู้ใหญ่และเด็กอายุ 2 ปีขึ้นไปทาบริเวณที่เป็นไม่เกินวันละ 3–4 ครั้ง โดยเขย่าก่อนใช้และทำความสะอาดผิวให้แห้ง เด็กอายุต่ำกว่า 2 ปีควรให้แพทย์ประเมินก่อน เนื่องจากแต่ละสูตรอาจมีตัวยาและความเข้มข้นต่างกัน

Calamine ไม่รักษาเชื้อรา หิด หรือการติดเชื้อแบคทีเรีย หากผื่นมีขอบชัด ลามเป็นวง คันมากตอนกลางคืน มีคนในบ้านคันด้วย หรือมีหนอง ควรประเมินสาเหตุก่อนเลือกยา

อาการคันแบบไหนควรพบแพทย์

ควรพบแพทย์เมื่ออาการคันรบกวนการนอน เป็นทั่วตัว เป็นซ้ำโดยไม่ทราบสาเหตุ หรือมีผื่นผิดปกติ แผล และอาการระบบอื่นร่วมด้วย

ไปห้องฉุกเฉินทันทีหากมีลมพิษร่วมกับอาการต่อไปนี้ เพราะอาจเป็นอาการแพ้รุนแรง:

  • หายใจลำบาก หอบ หรือมีเสียงหวีด
  • ลิ้น ริมฝีปาก ใบหน้า หรือรอบปากบวม
  • กลืนลำบาก พูดลำบาก หรือน้ำลายไหลผิดปกติ
  • เวียนศีรษะมาก หน้ามืด หรือหมดสติ
  • แน่นหน้าอก หรืออาการทรุดลงอย่างรวดเร็ว

ไปโรงพยาบาลหรือห้องฉุกเฉินทันทีหากผื่นเป็นตุ่มพอง ผิวลอก มีรอยคล้ำหรือเจ็บ มีแผลในปาก ตา หรืออวัยวะเพศ มีไข้ หรือเกิดหลังเริ่มยาใหม่ และให้นำยาทุกชนิดที่ใช้อยู่ไปให้บุคลากรทางการแพทย์ตรวจสอบ

ควรนัดพบแพทย์หากมีอาการเหล่านี้:

  • มีหนอง น้ำเหลือง บวมร้อน หรือปวดมาก
  • คันทั่วตัวโดยไม่มีผื่นชัด
  • ผื่นลามเร็วหรือกลับมาเป็นซ้ำบ่อย
  • ใช้ calamine แล้วอาการแย่ลง หรือยังเป็นเกิน 7 วัน
  • ต้องกินยาแก้แพ้ต่อเนื่องหรือยาเดิมไม่ช่วยเหมือนเดิม

หากคุณเคยได้รับยาฉีด epinephrine สำหรับอาการแพ้รุนแรง ยาแก้แพ้ชนิดกินใช้แทนไม่ได้ ให้ปฏิบัติตามแผนฉุกเฉินที่แพทย์กำหนดและไปโรงพยาบาล

คำถามที่พบบ่อย

คำตอบสั้น ๆ คือเลือกยาตามลักษณะอาการ หลีกเลี่ยงการใช้หลายชนิดพร้อมกัน และอย่ารอเมื่อมีอาการบวมในปากหรือหายใจผิดปกติ

คันผิวหนังแต่ไม่มีผื่น กินยาแก้แพ้ได้ไหม

อาจใช้ได้หากอาการสัมพันธ์กับภูมิแพ้ แต่ควรให้เภสัชกรประเมินก่อนจ่ายยา เพราะยาแก้แพ้อาจช่วยไม่มากเมื่อสาเหตุคือผิวแห้งหรือโรคภายในร่างกาย เริ่มจากทามอยส์เจอไรเซอร์และหลีกเลี่ยงน้ำร้อน หากคันทั่วตัวหรือเป็นต่อเนื่อง ควรพบแพทย์เพื่อตรวจหาสาเหตุ

กิน cetirizine กับ chlorpheniramine พร้อมกันได้ไหม

ไม่ควรกินพร้อมกันเอง เพราะเป็นยาต้านฮีสตามีนทั้งคู่และอาจเพิ่มอาการง่วง มึนงง หรือปากแห้ง โดยทั่วไปเภสัชกรจะพิจารณาให้ใช้เพียงหนึ่งชนิดในขนาดที่เหมาะสม หากยาเดิมไม่ช่วย ควรประเมินว่าสาเหตุของอาการคันเป็นภูมิแพ้จริงหรือไม่

ยาแก้แพ้ชนิดไหนไม่ง่วง

ยารุ่นใหม่ เช่น loratadine และ fexofenadine มักมีผลต่อความง่วงน้อยกว่ายารุ่นแรกอย่าง chlorpheniramine แต่แต่ละคนตอบสนองต่างกัน และยาบางชนิดยังทำให้ง่วงได้ ควรปรึกษาเภสัชกรเพื่อเลือกยาที่เหมาะสม และคุณควรเลี่ยงการขับรถจนกว่าจะทราบว่ายามีผลต่อตัวเองอย่างไร

คันทา calamine ได้ทุกกรณีไหม

ไม่ได้ Calamine เหมาะกับการระคายเคืองเล็กน้อย แมลงกัด และผื่นคันบางชนิด แต่ไม่รักษาเชื้อรา หิด หรือการติดเชื้อ ห้ามทาเข้าตา และควรหยุดใช้หากผื่นแย่ลง

เด็กคันผิวหนังให้ยาแก้แพ้ได้ไหม

ให้ได้ในบางกรณี แต่ต้องให้เภสัชกรหรือแพทย์เลือกชนิดและคำนวณขนาดตามน้ำหนัก รวมทั้งดูความเข้มข้นของยาน้ำ ห้ามเลือกยาและให้ปริมาตรเป็นมิลลิลิตรเองโดยไม่ทราบว่าผลิตภัณฑ์มีกี่มิลลิกรัมต่อมิลลิลิตร

กินยาแล้วผื่นยุบ แต่กลับมาขึ้นอีกควรทำอย่างไร

อาการที่กลับมาเป็นซ้ำอาจหมายถึงยังสัมผัสสิ่งกระตุ้น หรือมีสาเหตุอื่นที่ยาแก้แพ้ไม่ได้แก้ หากต้องใช้ยาต่อเนื่อง ผื่นเกิดบ่อย หรือยาเดิมเริ่มควบคุมอาการไม่ได้ ควรพบแพทย์เพื่อประเมินสาเหตุ

คำถามที่ควรถามเภสัชกร

  • ผื่นลักษณะนี้เหมาะกับยากินหรือยาทาภายนอกมากกว่ากัน?
  • ยาแก้แพ้ที่ใช้อยู่ทำให้ง่วงและมีผลกับยาประจำตัวหรือไม่?
  • หากมีโรคไต โรคตับ ต้อหิน หรือปัสสาวะลำบาก ควรหลีกเลี่ยงยาชนิดใด?
  • เด็กมีน้ำหนักเท่านี้ ควรได้รับยากี่มิลลิกรัม และยาน้ำความเข้มข้นใด?
  • ถ้ายาเดิมไม่ช่วย ควรเปลี่ยนยา หยุดยา หรือพบแพทย์เพื่อตรวจสาเหตุ?

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้

หากมีอาการผิดปกติ ควรปรึกษาเภสัชกรหรือพบแพทย์

ข้อมูลอ้างอิง

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้

หากมีอาการผิดปกติ ควรปรึกษาเภสัชกรหรือพบแพทย์

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้

แอป HDmall เชื่อมต่อผู้ใช้กับเภสัชกรที่มีใบอนุญาตของ Fascino ผ่านวิดีโอคอล โทรศัพท์ หรือแชทในแอป

สามารถขอคำแนะนำเรื่องอาการเบื้องต้น การใช้ยา และยาที่ต้องใช้ภายใต้คำแนะนำของเภสัชกร

บริการนี้ดำเนินการร่วมกับ Fascino โดย HDmall เป็นผู้ให้บริการแพลตฟอร์ม ไม่ได้จำหน่ายยาโดยตรง

ปรึกษาเภสัชกรตัวจริงผ่านแอป HDmall

บริการเภสัชกรรมทางไกลฟรี โดย Fascino ผ่านแอป HDmall