ยาและการใช้ยา โหลดแอป
ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้

ยาแก้แพ้คันผิวหนัง

อาการคันผิวหนังจากภูมิแพ้ คืออาการคัน ผื่น หรือลมพิษที่เกี่ยวข้องกับการหลั่งฮีสตามีน ซึ่งอาจบรรเทาได้ด้วยยาต้านฮีสตามีนหรือยาทาภายนอกบางชนิด

ประเด็นสำคัญ

  • ยาต้านฮีสตามีนช่วยลดอาการคันจากลมพิษหรือภูมิแพ้ได้ แต่ไม่ได้รักษาอาการคันทุกสาเหตุ เช่น เชื้อรา หิด ผิวติดเชื้อ หรือโรคตับและไต
  • เภสัชกรอาจพิจารณา cetirizine, loratadine หรือ fexofenadine เพียงหนึ่งชนิด โดยเลือกขนาดตามอายุ น้ำหนัก การทำงานของไตหรือตับ ยาร่วม และฉลากของผลิตภัณฑ์ ไม่ควรซื้อหรือเลือกขนาดใช้เอง
  • หากคันร่วมกับลิ้นหรือคอบวม หายใจลำบาก กลืนลำบาก หน้ามืด หรือหมดสติ ให้ไปห้องฉุกเฉินทันที เพราะอาจเป็นอาการแพ้รุนแรง

สาเหตุที่พบบ่อย

อาการคันมักเกิดจากผิวแห้ง การสัมผัสสิ่งระคายเคือง แมลงกัด หรือลมพิษ แต่ต้องดูรูปร่างผื่น ตำแหน่ง และอาการร่วมด้วย สาเหตุที่พบได้บ่อยมีดังนี้

  • ผิวแห้ง: มักคันมากหลังอาบน้ำ อยู่ในห้องแอร์ หรือใช้สบู่ที่ชะล้างน้ำมันบนผิวมากเกินไป ผิวอาจแห้ง ลอก หรือแตกลาย
  • ผื่นแพ้สัมผัส: เกิดหลังสัมผัสเครื่องสำอาง น้ำหอม น้ำยาซักผ้า โลหะ ถุงมือ หรือผลิตภัณฑ์ใหม่ ผื่นมักอยู่ตรงบริเวณที่สัมผัส
  • ลมพิษ: เป็นผื่นนูนแดงหรือสีเดียวกับผิว คันมาก ผื่นแต่ละจุดเกิดและยุบได้ อาหาร ยา แมลง หรือการติดเชื้ออาจเป็นสิ่งกระตุ้น
  • แมลงกัดต่อย: มักเป็นตุ่มคันเฉพาะจุด อาจมีรอยกัดตรงกลาง และพบหลายตุ่มบริเวณผิวที่เปิดโล่ง
  • ผื่นภูมิแพ้ผิวหนัง: มักเป็นซ้ำ ผิวแห้ง อักเสบ และคัน โดยอาจกำเริบเมื่อเจออากาศแห้ง เหงื่อ ฝุ่น หรือผลิตภัณฑ์ระคายเคือง
  • เชื้อราและหิด: เชื้อราอาจเป็นวง ขอบแดง และลอก ส่วนหิดมักคันมากตอนกลางคืน พบตามซอกนิ้ว ข้อมือ เอว หรืออวัยวะเพศ
  • ยาและโรคภายในร่างกาย: ยาบางชนิด รวมถึงโรคตับ ไต หรือไทรอยด์ อาจทำให้คันโดยไม่มีผื่นชัดเจน โดยเฉพาะเมื่อคันทั่วตัวต่อเนื่อง

เมื่อไหร่ที่ดูแลเองได้

คุณอาจดูแลเองระยะสั้นได้เมื่ออาการคันไม่รุนแรง รู้สิ่งกระตุ้น ไม่มีแผลติดเชื้อ และไม่มีอาการแพ้รุนแรง หยุดใช้ผลิตภัณฑ์ใหม่ หลีกเลี่ยงความร้อนและการเกา ประคบเย็น และทามอยส์เจอไรเซอร์ชนิดไม่มีน้ำหอมบ่อย ๆ

ลักษณะอาการสิ่งที่ทำได้เบื้องต้น
ผิวแห้ง ไม่มีผื่นลุกลามทามอยส์เจอไรเซอร์หลังอาบน้ำ
คันหลังสัมผัสผลิตภัณฑ์ใหม่หยุดใช้และล้างบริเวณสัมผัส
ลมพิษเล็กน้อย หายใจปกติใช้ยาต้านฮีสตามีนหนึ่งชนิด
แมลงกัดหรือตุ่มคันเฉพาะจุดประคบเย็นหรือทา calamine
มีแผล หนอง หรือปวดร้อนไม่ควรรักษาด้วยยาแก้แพ้อย่างเดียว
คันกลางคืนและคนใกล้ชิดคันด้วยควรตรวจหาหิดและรักษาพร้อมกัน

หลีกเลี่ยงการอาบน้ำร้อนจัด สบู่แรง เสื้อผ้ารัดหรือเนื้อหยาบ และการเกาจนเกิดแผล ตัดเล็บให้สั้น หากสงสัยเชื้อรา ไม่ควรซื้อครีมสเตียรอยด์มาทาเอง เพราะอาจทำให้ลักษณะผื่นเปลี่ยนและการติดเชื้อลุกลามได้

กลุ่มยาที่ใช้บรรเทาอาการ

ถ้าลักษณะอาการเข้ากับลมพิษหรือภูมิแพ้ ยาต้านฮีสตามีนชนิดรับประทานช่วยลดคันได้ โดยทั่วไปควรเลือกใช้เพียงหนึ่งชนิด การกินหลายชนิดร่วมกันไม่ได้แปลว่าจะดีขึ้นเสมอ และอาจเพิ่มอาการง่วง มึนงง หรือผลไม่พึงประสงค์อื่น

กลุ่มหรือยาขนาดที่มีข้อมูลรองรับข้อควรรู้
cetirizineอายุ 6 ปีขึ้นไป 10 มก. วันละครั้ง ไม่เกิน 10 มก. ใน 24 ชั่วโมงอาจง่วง หลีกเลี่ยงแอลกอฮอล์
loratadineเด็กอายุ 2–12 ปีต้องกำหนดขนาดตามน้ำหนักและฉลากผลิตภัณฑ์ โดยทั่วไปน้ำหนักไม่เกิน 30 กก. ใช้ 5 มก. วันละครั้ง และน้ำหนักมากกว่า 30 กก. ใช้ 10 มก. วันละครั้งมักง่วงน้อยกว่า แต่ยังควรสังเกตอาการ และให้เภสัชกรตรวจสอบก่อนใช้
fexofenadineสำหรับผู้ใหญ่และเด็กอายุ 12 ปีขึ้นไป 60 มก. วันละ 2 ครั้ง หรือ 180 มก. วันละครั้ง ส่วนเด็กอายุต่ำกว่า 12 ปีต้องให้เภสัชกรหรือแพทย์กำหนดขนาดตามอายุ ข้อบ่งใช้ การทำงานของไต และฉลากผลิตภัณฑ์ใช้น้ำเปล่ารับประทาน และไม่กินเกินขนาด
calamine ชนิดทาอายุ 2 ปีขึ้นไป ทาไม่เกินวันละ 3–4 ครั้งใช้ภายนอก ห้ามเข้าตาหรือรับประทาน

ข้อมูลขนาดยาอ้างอิงจากแหล่งข้อมูลสากล ควรใช้ตามฉลากหรือคำแนะนำของเภสัชกร

Cetirizine อาจทำให้ง่วงได้ จึงควรหลีกเลี่ยงการขับรถจนกว่าจะรู้ว่ายามีผลต่อคุณอย่างไร แอลกอฮอล์ ยานอนหลับ และยากล่อมประสาทอาจทำให้ง่วงมากขึ้น ส่วนผู้ที่เป็นโรคไตหรือโรคตับอาจต้องปรับขนาดยา

Loratadine และ fexofenadine เป็นยาต้านฮีสตามีนรุ่นใหม่ที่มักส่งผลต่อความตื่นตัวน้อยกว่ายารุ่นแรก แต่ยังเกิดปวดศีรษะ คลื่นไส้ อ่อนเพลีย มึนงง หรือปากแห้งได้ ห้ามใช้ยาชนิดใดหากเคยแพ้ตัวยาหรือส่วนประกอบของผลิตภัณฑ์นั้น

สำหรับเด็ก ขนาด cetirizine ชนิดรับประทานต้องพิจารณาตามน้ำหนัก โดยมีข้อมูลขนาด 0.25 มก./กก./วัน ในเด็กเล็ก แต่ประเทศไทยรับรองยาน้ำสำหรับเด็กอายุมากกว่า 2 ปีขึ้นไป จึงไม่ควรคำนวณหรือให้ยาเด็กเล็กเอง ความเข้มข้นของยาน้ำแต่ละผลิตภัณฑ์อาจต่างกัน ต้องตรวจจำนวนมิลลิกรัมต่อมิลลิลิตรก่อนตวงทุกครั้ง

Calamine เหมาะกับอาการคันเฉพาะจุดจากแมลงกัดหรือการระคายเคืองเล็กน้อย เขย่าขวดก่อนใช้และหลีกเลี่ยงบริเวณตา ปาก และแผลลึก ผลิตภัณฑ์อาจมีส่วนผสมและความเข้มข้นต่างกัน จึงต้องยึดฉลากของผลิตภัณฑ์ที่คุณใช้

หากตั้งครรภ์ ควรตรวจสอบความเหมาะสมก่อนใช้ยารับประทาน หากให้นมบุตร ไม่แนะนำให้ใช้ cetirizine ตามฉลากที่อ้างอิง ส่วน loratadine และ fexofenadine ควรให้ผู้เชี่ยวชาญประเมินก่อนใช้ ห้ามเพิ่มขนาดหรือผสมยาต้านฮีสตามีนหลายชนิดเองเมื่อยาตัวเดิมไม่ได้ผล

เมื่อไหร่ควรพบแพทย์

ไปห้องฉุกเฉินทันทีหากมีลมพิษร่วมกับหายใจมีเสียงหวีด หายใจลำบาก ลิ้นหรือคอบวม กลืนไม่ได้ พูดลำบาก น้ำลายไหล หน้ามืด หรือหมดสติ ยาต้านฮีสตามีนไม่สามารถใช้แทน epinephrine ในผู้ที่ได้รับยาฉีดสำหรับภาวะแพ้รุนแรง

ควรพบแพทย์เมื่อมีอาการต่อไปนี้

  • ผื่นพุพอง ผิวลอก มีแผลในปาก หรือเกิดหลังเริ่มยาใหม่
  • ผื่นมีสีคล้ำคล้ายรอยช้ำ เจ็บมาก หรือไม่คัน
  • มีไข้ หนอง บวมแดง ร้อน หรือปวดมากขึ้น ซึ่งอาจสัมพันธ์กับการติดเชื้อ
  • คันทั่วตัวต่อเนื่องโดยไม่มีผื่นชัด หรือมีตาเหลือง ตัวเหลือง ปัสสาวะผิดปกติ หรือน้ำหนักลด
  • อาการแย่ลง เป็นนานเกิน 7 วัน หรือหายแล้วกลับมาเป็นซ้ำในไม่กี่วัน
  • ลมพิษเป็นซ้ำเรื้อรัง หรือใช้ยาตามขนาดแล้วควบคุมอาการไม่ได้
  • คันรุนแรงตอนกลางคืน หรือคนที่อาศัยร่วมกันมีอาการคล้ายกัน
  • เกิดอาการแพ้หลังรับประทานอาหาร ยา หรือถูกแมลงต่อย แม้อาการครั้งแรกจะไม่รุนแรง

คำถามที่พบบ่อย

คันผิวหนังควรกิน cetirizine หรือ loratadine?

ทั้งสองชนิดช่วยลดอาการคันที่เกี่ยวกับลมพิษหรือภูมิแพ้ได้ Cetirizine อาจทำให้ง่วงมากกว่าในบางคน ส่วน loratadine มักง่วงน้อยกว่า แต่ผลตอบสนองแตกต่างกัน ควรเลือกเพียงหนึ่งชนิดและใช้ตามขนาดบนฉลาก

กิน cetirizine กับ loratadine พร้อมกันได้ไหม?

ไม่ควรกินพร้อมกันเอง เพราะเป็นยาต้านฮีสตามีนเหมือนกันและอาจเพิ่มผลข้างเคียง หากใช้หนึ่งชนิดตามขนาดแล้วอาการไม่ดีขึ้น ควรประเมินก่อนว่าอาการคันเกิดจากภูมิแพ้จริงหรือมีสาเหตุอื่น เช่น เชื้อรา หิด หรือผิวติดเชื้อ

ยาแก้แพ้ช่วยรักษาเชื้อราหรือหิดไหม?

ไม่ช่วยกำจัดเชื้อราหรือไรหิด แม้อาจทำให้รู้สึกคันน้อยลงชั่วคราว เชื้อราต้องใช้ยาต้านเชื้อราที่เหมาะสม โดยให้เภสัชกรหรือแพทย์ประเมินชนิดและตำแหน่งของเชื้อราก่อนเลือกยา ส่วนหิดต้องใช้ยากำจัดหิดและจัดการเสื้อผ้า เครื่องนอน รวมถึงผู้สัมผัสใกล้ชิด

กินยาแล้วง่วงควรทำอย่างไร?

หยุดขับรถ ทำงานบนที่สูง หรือใช้เครื่องจักร และหลีกเลี่ยงแอลกอฮอล์ อย่ากินยาซ้ำหรือเปลี่ยนไปใช้ยาอีกชนิดในวันเดียวกันโดยไม่ตรวจตัวยา เพราะผลิตภัณฑ์แก้หวัดบางชนิดอาจมียาต้านฮีสตามีนผสมอยู่แล้ว

คันผิวหนังแต่ไม่มีผื่นเกิดจากอะไร?

อาจเกิดจากผิวแห้ง ยา หรือโรคภายในร่างกาย และยาต้านฮีสตามีนอาจไม่ช่วยเสมอไป หากคันทั่วตัวต่อเนื่อง รบกวนการนอน หรือมีตัวเหลือง น้ำหนักลด อ่อนเพลีย หรือปัสสาวะเปลี่ยนไป ควรพบแพทย์เพื่อตรวจหาสาเหตุ

ทา calamine ได้นานแค่ไหน?

ใช้บรรเทาอาการเฉพาะจุดชั่วคราว และควรหยุดหากผื่นแย่ลง หากใช้แล้วอาการยังอยู่เกิน 7 วัน หรือหายแล้วกลับมาอีกภายในไม่กี่วัน ควรตรวจหาสาเหตุแทนการทาต่อเนื่อง

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้ หากมีอาการผิดปกติ ควรปรึกษาเภสัชกรหรือพบแพทย์

ข้อมูลอ้างอิง

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้

หากมีอาการผิดปกติ ควรปรึกษาเภสัชกรหรือพบแพทย์

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้

แอป HDmall เชื่อมต่อผู้ใช้กับเภสัชกรที่มีใบอนุญาตของ Fascino ผ่านวิดีโอคอล โทรศัพท์ หรือแชทในแอป

สามารถขอคำแนะนำเรื่องอาการเบื้องต้น การใช้ยา และยาที่ต้องใช้ภายใต้คำแนะนำของเภสัชกร

บริการนี้ดำเนินการร่วมกับ Fascino โดย HDmall เป็นผู้ให้บริการแพลตฟอร์ม ไม่ได้จำหน่ายยาโดยตรง

ปรึกษาเภสัชกรตัวจริงผ่านแอป HDmall

บริการเภสัชกรรมทางไกลฟรี โดย Fascino ผ่านแอป HDmall