ยาและการใช้ยา โหลดแอป
ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้

ยาลดผื่นคัน

ผื่นคัน คือ การเปลี่ยนแปลงของผิวหนังที่อาจมีรอยแดง ตุ่ม ปื้น บวม หรือผิวแห้งร่วมกับความรู้สึกอยากเกา โดยเกิดได้จากภูมิแพ้ การระคายเคือง แมลงกัด หรือโรคผิวหนังหลายชนิด

ประเด็นสำคัญ

  • ผื่นคันเล็กน้อยที่ไม่มีแผลพุพอง ไข้ หรือหายใจลำบาก อาจดูแลเบื้องต้นด้วยการหลีกเลี่ยงสิ่งกระตุ้น ประคบเย็น และเลือกยาตามลักษณะอาการ
  • ผู้ใหญ่อาจใช้ cetirizine 10 มก. วันละครั้ง, loratadine 10 มก. วันละครั้ง หรือ fexofenadine 180 มก. วันละครั้ง โดยเลือกเพียงชนิดเดียว
  • หากผื่นเกิดร่วมกับปากหรือลิ้นบวม หายใจมีเสียงหวีด กลืนลำบาก หน้ามืด หรือหมดสติ ให้ไปห้องฉุกเฉินทันที เพราะอาจเป็นอาการแพ้รุนแรง

สาเหตุที่พบบ่อยมีอะไรบ้าง

สาเหตุที่พบบ่อย ได้แก่ การสัมผัสสารระคายเคือง ลมพิษ แมลงกัดต่อย ผิวแห้ง และโรคผิวหนังอักเสบ ลักษณะผื่นบางแบบคล้ายกันมาก จึงไม่ควรเลือกยาจากคำว่า “คัน” เพียงอย่างเดียว โดยเฉพาะเมื่อไม่ทราบว่าเริ่มจากอะไร

  • ผื่นแพ้สัมผัสหรือระคายเคือง: มักเกิดตรงบริเวณที่สัมผัสสบู่ น้ำหอม เครื่องสำอาง โลหะ น้ำยาทำความสะอาด หรือพืชบางชนิด อาจแดง แสบ คัน หรือลอก
  • ลมพิษ: เป็นปื้นนูนคัน เกิดและยุบได้ อาจย้ายตำแหน่ง มักสัมพันธ์กับอาหาร ยา การติดเชื้อ อากาศ หรือสิ่งกระตุ้นอื่น แต่บางครั้งหาสาเหตุไม่พบ
  • แมลงกัดต่อย: มักเป็นตุ่มคันเฉพาะจุด อาจเห็นรอยกัดตรงกลาง หากเกามากอาจถลอกและติดเชื้อ
  • ผิวแห้ง: พบบ่อยหลังอาบน้ำร้อน อยู่ในห้องปรับอากาศนาน หรือใช้สบู่ที่ชะล้างไขมันบนผิวมาก ผิวมักหยาบ ลอก และคัน
  • ผื่นภูมิแพ้ผิวหนัง: มักแห้ง แดง คัน และกลับมาเป็นซ้ำ บางคนมีประวัติภูมิแพ้จมูกหรือโรคหืดร่วมด้วย
  • เชื้อราหรือการติดเชื้อผิวหนัง: อาจเป็นวง ขอบชัด ลอก หรือค่อย ๆ ขยาย ยาต้านฮีสตามีนอาจลดคันได้บ้าง แต่ไม่กำจัดเชื้อ
  • หิด: มักคันมากตอนกลางคืน อาจมีตุ่มหรือรอยเส้นเล็ก ๆ ตามซอกนิ้ว ข้อมือ เอว หรืออวัยวะเพศ และคนใกล้ชิดอาจคันด้วย
  • ผื่นจากยา: อาจเกิดหลังเริ่มยาใหม่ไม่นานหรือหลายวัน ผื่นกระจายทั่วตัวควรได้รับการประเมิน โดยเฉพาะเมื่อมีไข้ แผลในปาก หรือตุ่มพอง

เมื่อไหร่ที่ดูแลเองได้

คุณอาจดูแลเองได้เมื่อผื่นมีพื้นที่ไม่มาก อาการคันไม่รบกวนมาก ไม่มีไข้ ไม่มีแผลพุพอง และไม่มีอาการแพ้รุนแรง หากยังไม่แน่ใจว่าเป็นลมพิษ ผื่นสัมผัส หรือเชื้อรา อย่ารีบทายาหลายชนิดพร้อมกัน เพราะอาจทำให้ผื่นเปลี่ยนลักษณะและหาสาเหตุยากขึ้น

ลักษณะอาการดูแลเบื้องต้น
คันหลังสัมผัสสิ่งใหม่หยุดใช้และล้างผิวด้วยน้ำสะอาด
ตุ่มจากแมลงกัดเล็กน้อยประคบเย็น หลีกเลี่ยงการเกา
ผิวแห้ง ลอก ไม่มีน้ำเหลืองทามอยส์เจอไรเซอร์ชนิดไม่มีน้ำหอม
ลมพิษเล็กน้อย ไม่มีหน้าบวมพิจารณายาต้านฮีสตามีนหนึ่งชนิด
ผื่นมีน้ำเหลืองหรือสงสัยเชื้อราควรประเมินสาเหตุก่อนเลือกยา

อาบน้ำด้วยน้ำอุณหภูมิพอเหมาะ ใช้ผลิตภัณฑ์อ่อนโยน และซับผิวให้แห้งโดยไม่ถูแรง คุณอาจประคบเย็นครั้งละสั้น ๆ และตัดเล็บให้สั้นเพื่อลดแผลจากการเกา หลีกเลี่ยงการประคบร้อน เพราะความร้อนอาจทำให้คันมากขึ้น

ไม่ควรใช้ยาทาสเตียรอยด์กับผื่นที่ไม่ทราบสาเหตุ โดยเฉพาะผื่นเป็นวง ผื่นบริเวณหน้า รอบดวงตา ขาหนีบ หรือผื่นมีหนอง ยากลุ่มนี้อาจบดบังการติดเชื้อและทำให้อาการบางชนิดแย่ลงได้

กลุ่มยาอะไรที่ใช้บรรเทาอาการคันได้

ยาที่ใช้ขึ้นอยู่กับว่าคันจากฮีสตามีน ผิวแห้ง การอักเสบ หรือการติดเชื้อ ยาแก้แพ้ชนิดกินเหมาะกับลมพิษและอาการแพ้บางแบบ แต่ไม่ได้รักษาเชื้อรา หิด หรือการติดเชื้อแบคทีเรีย

กลุ่มยาเหมาะกับอาการจุดที่ต้องระวัง
ยาต้านฮีสตามีนรุ่นใหม่ลมพิษ ผื่นแพ้ คันจากภูมิแพ้บางคนยังง่วงได้
chlorpheniramineอาการแพ้และคันง่วง ปากแห้ง ปัสสาวะลำบาก
calamine ชนิดทาคันจากแมลงกัดหรือระคายเคืองเล็กน้อยใช้ภายนอก หลีกเลี่ยงดวงตา
มอยส์เจอไรเซอร์ผิวแห้งหรือผิวอักเสบเรื้อรังเลือกชนิดไม่มีน้ำหอม
ยารักษาตามสาเหตุเชื้อรา หิด หรือการติดเชื้อต้องเลือกให้ตรงโรค

ยาต้านฮีสตามีนรุ่นใหม่ใช้อย่างไร

โดยทั่วไปให้เลือกเพียงหนึ่งชนิด ไม่ควรกินหลายตัวร่วมกันเอง ขนาดต่อไปนี้เป็นขนาดตามฉลากหรือข้อมูลที่เผยแพร่สำหรับกลุ่มอายุที่ระบุ ไม่ใช่คำแนะนำให้ทุกคนใช้เหมือนกัน

  • Cetirizine: ผู้ใหญ่ 10 มก. วันละครั้ง และไม่เกิน 10 มก. ใน 24 ชั่วโมง อาจทำให้ง่วง จึงควรดูการตอบสนองก่อนขับรถ สำหรับเด็กต้องให้เภสัชกรตรวจสอบขนาดตามน้ำหนัก อายุ การทำงานของไต รูปแบบยา และความแรงของผลิตภัณฑ์ ไม่ควรกำหนด 10 มก. ให้เด็กทุกคนจากเกณฑ์อายุเพียงอย่างเดียว
  • Loratadine: ผู้ใหญ่ 10 มก. วันละครั้ง สำหรับเด็กต้องอิงน้ำหนักและฉลากผลิตภัณฑ์ โดยเด็กน้ำหนักไม่เกิน 30 กก. มักใช้ 5 มก. วันละครั้ง และเด็กน้ำหนักมากกว่า 30 กก. ใช้ 10 มก. วันละครั้ง ควรให้เภสัชกรตรวจสอบอายุ น้ำหนัก รูปแบบยา และความแรงก่อนใช้
  • Fexofenadine: ผู้ใหญ่และเด็กอายุ 12 ปีขึ้นไป 180 มก. วันละครั้งกับน้ำ ไม่เกินหนึ่งเม็ดใน 24 ชั่วโมง
  • Chlorpheniramine: ผู้ใหญ่และเด็กอายุ 12 ปีขึ้นไป ขนาดเม็ดละ 4 มก. ทุก 4–6 ชั่วโมง ไม่เกิน 6 เม็ดหรือ 24 มก. ใน 24 ชั่วโมง ยานี้ทำให้ง่วงได้ชัดกว่า

ข้อมูลขนาดยาอ้างอิงจากแหล่งข้อมูลสากล ควรใช้ตามฉลากหรือคำแนะนำของเภสัชกร

หลีกเลี่ยงแอลกอฮอล์ ยานอนหลับ หรือยากล่อมประสาทขณะใช้ยาที่ทำให้ง่วง และอย่าขับรถจนกว่าจะรู้ว่ายามีผลต่อคุณอย่างไร ผู้ที่มีโรคไตหรือโรคตับอาจต้องปรับขนาด cetirizine หรือ loratadine ส่วนผู้มีโรคไตควรตรวจสอบขนาด fexofenadine ก่อนใช้

ห้ามใช้ cetirizine หากเคยแพ้ cetirizine ส่วนประกอบของยา หรือยาต้านฮีสตามีนที่มี hydroxyzine และห้ามใช้ loratadine หรือ fexofenadine หากเคยแพ้ตัวยาหรือส่วนประกอบนั้น ผู้ตั้งครรภ์ควรตรวจสอบความเหมาะสมก่อนใช้ ส่วนฉลาก cetirizine ไม่แนะนำระหว่างให้นมบุตร

เด็กที่ต้องกินยาไม่ควรคำนวณจากอายุเพียงอย่างเดียว ยาน้ำ cetirizine ในเด็กบางกรณีใช้ขนาด 0.25 มก./กก./วัน แต่เด็กอายุต่ำกว่า 2 ปีในประเทศไทยควรใช้ภายใต้การดูแลของแพทย์ และต้องตรวจความเข้มข้นบนขวดก่อนแปลงเป็นมิลลิลิตร

Chlorpheniramine เหมาะกับใคร

ยานี้อาจช่วยลดอาการแพ้ แต่ความง่วงและฤทธิ์ปากแห้งมักมากกว่ายารุ่นใหม่ ผู้สูงอายุ ผู้ที่ต้องขับรถ หรือผู้ที่ทำงานกับเครื่องจักรจึงมักไม่เหมาะกับการใช้โดยไม่ประเมินความเสี่ยงก่อน

ผู้ที่เป็นต้อหิน มีปัญหาปัสสาวะจากต่อมลูกหมากโต หรือมีโรคทางเดินหายใจ เช่น หลอดลมอักเสบเรื้อรัง ควรตรวจสอบก่อนใช้ ห้ามใช้หากเคยแพ้ chlorpheniramine หรือส่วนประกอบของผลิตภัณฑ์ และไม่ควรใช้ยาเพื่อทำให้เด็กง่วง

ยาทาภายนอกช่วยได้อย่างไร

Calamine ช่วยบรรเทาคันจากแมลงกัด ผื่น และการระคายเคืองผิวเล็กน้อยได้ชั่วคราว ผลิตภัณฑ์แต่ละสูตรอาจมีส่วนผสมและความเข้มข้นต่างกัน จึงควรอ่านฉลากทุกครั้ง

สำหรับผู้ใหญ่และเด็กอายุ 2 ปีขึ้นไป ฉลากผลิตภัณฑ์บางชนิดระบุให้ทาบริเวณที่เป็นไม่เกินวันละ 3–4 ครั้ง หลังทำความสะอาดและเช็ดผิวให้แห้ง ห้ามรับประทานและหลีกเลี่ยงดวงตา หากอาการนานเกิน 7 วัน แย่ลง หรือหายแล้วกลับมาใหม่ ควรหยุดใช้และรับการตรวจ

เมื่อไหร่ควรพบแพทย์

ให้ไปห้องฉุกเฉินทันทีเมื่อผื่นคันเกิดร่วมกับหายใจลำบาก เสียงหวีด ลิ้นหรือคอบวม กลืนลำบาก พูดไม่ชัด น้ำลายไหล หน้ามืด หรือหมดสติ ยาแก้แพ้ชนิดกินไม่สามารถทดแทนการรักษาภาวะแพ้รุนแรงได้

ควรพบแพทย์โดยเร็วเมื่อมีอาการต่อไปนี้

  • ผื่นลามรวดเร็วทั่วตัว หรือเกิดหลังเริ่มยาใหม่
  • มีไข้สูง อ่อนเพลียมาก หรือปวดผิวหนัง
  • มีตุ่มพอง ผิวลอก หรือแผลที่ปาก ตา หรืออวัยวะเพศ
  • ผื่นมีหนอง บวมร้อน เจ็บ หรือน้ำเหลืองมาก
  • จุดแดงหรือม่วงกดแล้วไม่จาง หรือดูคล้ายรอยช้ำ
  • ลมพิษมีสีผิดปกติ มีตุ่มพอง ไม่คัน หรือรอยเดิมอยู่นาน
  • คันมากตอนกลางคืนและคนในบ้านเริ่มคันตาม
  • ผื่นไม่ดีขึ้นภายใน 7 วัน หรือกลับมาเป็นซ้ำบ่อย
  • มีโรคตับ โรคไต ตั้งครรภ์ ให้นมบุตร หรือกำลังใช้ยาหลายชนิด
  • เป็นผื่นในทารก หรือเด็กมีอาการซึม กินไม่ได้ หรือหายใจผิดปกติ

คำถามที่พบบ่อย

ผื่นคันกินยาแก้แพ้ตัวไหนได้บ้าง

หากลักษณะเข้ากับลมพิษหรืออาการแพ้ คุณอาจเลือก cetirizine, loratadine หรือ fexofenadine เพียงหนึ่งชนิดตามฉลาก ไม่ควรกินพร้อมกันหลายตัว เพราะอาจเพิ่มอาการง่วง มึนงง ปากแห้ง หรือผลไม่พึงประสงค์อื่น โดยไม่ได้ทำให้เหมาะกับสาเหตุของผื่นมากขึ้น

Cetirizine กับ chlorpheniramine ต่างกันอย่างไร

Cetirizine มักทำให้ง่วงน้อยกว่า chlorpheniramine และรับประทานวันละครั้งตามขนาดที่ระบุ Chlorpheniramine ออกฤทธิ์สั้นกว่า ต้องกินทุก 4–6 ชั่วโมง และอาจทำให้ง่วง ปากแห้ง หรือปัสสาวะลำบากชัดกว่า

ผื่นคันไม่มีลมพิษ กินยาแก้แพ้ได้ไหม

กินได้ในบางกรณี แต่อาจช่วยเพียงลดคันชั่วคราวและไม่แก้สาเหตุ หากผื่นเป็นวง มีขุย มีหนอง คันกลางคืนมาก หรือเกิดเฉพาะจุดหลังสัมผัสสารบางอย่าง อาจต้องใช้การรักษาคนละแบบ

กินยาแก้แพ้สองชนิดพร้อมกันได้ไหม

ไม่ควรกินร่วมกันเอง การเพิ่มขนาดหรือใช้ยาต้านฮีสตามีนหลายชนิดอาจใช้ในบางสถานการณ์ภายใต้การดูแลของแพทย์ แต่เพิ่มความเสี่ยงต่ออาการง่วง มึนงง และผลข้างเคียงอื่น

ผื่นหายแล้วกลับมาเป็นซ้ำควรทำอย่างไร

จดเวลา อาหาร ยา ผลิตภัณฑ์ที่สัมผัส และถ่ายรูปผื่นไว้เมื่อเกิดอาการ หากเป็นซ้ำบ่อย นานเรื้อรัง หรือยาที่เคยช่วยกลับไม่ได้ผล ควรตรวจหาสาเหตุแทนการเปลี่ยนหรือเพิ่มยาเอง

ยาแก้แพ้ทำให้ง่วงทุกตัวไหม

ไม่ทุกตัว แต่ทุกคนตอบสนองต่อยาไม่เหมือนกัน Chlorpheniramine มักทำให้ง่วงมากกว่า ส่วน cetirizine ยังทำให้ง่วงได้ในบางคน ขณะที่ loratadine และ fexofenadine โดยทั่วไปมีผลต่อความง่วงน้อยกว่า

คำถามที่ควรถามเภสัชกร

  • ผื่นลักษณะนี้เข้ากับลมพิษ การแพ้สัมผัส เชื้อรา หรือสาเหตุอื่นมากกว่ากัน?
  • ยาที่ฉันใช้อยู่มีตัวยาแก้แพ้ซ้ำกับยาแก้หวัดหรือยาแก้ไอหรือไม่?
  • หากมีโรคไต โรคตับ ต้อหิน หรือต่อมลูกหมากโต ควรหลีกเลี่ยงยาตัวใด?
  • ยานี้ทำให้ง่วงหรือกระทบการขับรถและการทำงานกับเครื่องจักรหรือไม่?
  • สำหรับเด็ก น้ำหนักตัวและความเข้มข้นของยาน้ำนี้ควรคำนวณเป็นกี่มิลลิกรัมและกี่มิลลิลิตร?

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้ หากมีอาการผิดปกติ ควรปรึกษาเภสัชกรหรือพบแพทย์

ข้อมูลอ้างอิง

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้

หากมีอาการผิดปกติ ควรปรึกษาเภสัชกรหรือพบแพทย์

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้

แอป HDmall เชื่อมต่อผู้ใช้กับเภสัชกรที่มีใบอนุญาตของ Fascino ผ่านวิดีโอคอล โทรศัพท์ หรือแชทในแอป

สามารถขอคำแนะนำเรื่องอาการเบื้องต้น การใช้ยา และยาที่ต้องใช้ภายใต้คำแนะนำของเภสัชกร

บริการนี้ดำเนินการร่วมกับ Fascino โดย HDmall เป็นผู้ให้บริการแพลตฟอร์ม ไม่ได้จำหน่ายยาโดยตรง

ปรึกษาเภสัชกรตัวจริงผ่านแอป HDmall

บริการเภสัชกรรมทางไกลฟรี โดย Fascino ผ่านแอป HDmall