ยาและการใช้ยา โหลดแอป
ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้

ยาแก้ผื่นคัน กินยาอะไร วิธีดูแล เมื่อไหร่ควรพบแพทย์

ผื่นคัน คือการเปลี่ยนแปลงของผิวหนังที่มีอาการคันร่วมด้วย อาจเกิดจากการแพ้ การระคายเคือง แมลงกัด โรคผิวหนัง หรือการติดเชื้อ ซึ่งใช้ยาต่างกัน

ประเด็นสำคัญ

  • ถ้าเป็นลมพิษหรือผื่นจากภูมิแพ้ ยาต้านฮีสตามีนอาจลดอาการคันได้ แต่ผื่นที่เป็นแผล ติดเชื้อ หรือมีตุ่มน้ำไม่ควรเลือกยากินเอง
  • ผู้ใหญ่และเด็กตั้งแต่ 6 ปี ฉลากสากลระบุ cetirizine 10 มก. วันละครั้ง ส่วน loratadine โดยทั่วไปใช้ในเด็กอายุ 2 ปีขึ้นไป โดยเด็กน้ำหนักไม่เกิน 30 กก. ใช้ 5 มก. วันละครั้ง และเด็กน้ำหนักมากกว่า 30 กก. ใช้ 10 มก. วันละครั้ง เด็กอายุต่ำกว่า 2 ปีไม่ควรให้ยาเองและควรพบแพทย์
  • หากผื่นมาพร้อมริมฝีปากหรือลิ้นบวม แน่นคอ หายใจลำบาก หน้ามืด หรือผื่นลอกเป็นบริเวณกว้าง ให้ไปฉุกเฉินทันที

สาเหตุที่พบบ่อยของผื่นคันมีอะไรบ้าง

สาเหตุที่พบบ่อยคือภูมิแพ้ การสัมผัสสารระคายเคือง แมลงกัด และโรคผิวหนัง แต่ลักษณะที่คล้ายกันอาจมีสาเหตุต่างกันได้ ก่อนใช้ยา ลองนึกถึงผลิตภัณฑ์ อาหาร ยา หรือสิ่งแวดล้อมที่เพิ่งเปลี่ยนไป

  • ลมพิษ: เป็นปื้นนูนคัน เกิดขึ้นเร็ว ย้ายตำแหน่งได้ และแต่ละปื้นมักยุบแล้วเกิดใหม่ อาจสัมพันธ์กับอาหาร ยา การติดเชื้อ ความร้อน หรือหาสาเหตุไม่พบ
  • ผื่นแพ้สัมผัส: มักอยู่ตรงบริเวณที่โดนเครื่องสำอาง น้ำหอม สบู่ น้ำยาซักผ้า โลหะ ถุงมือ หรือพืชบางชนิด
  • ผิวระคายเคืองหรือผิวแห้ง: คัน แดง แสบ หรือลอก หลังล้างมือบ่อย ใช้สารเคมี หรืออยู่ในอากาศแห้ง
  • แมลงกัดต่อย: เป็นตุ่มคันเฉพาะจุด บางครั้งมีรอยกัดตรงกลาง
  • ผดร้อน: เป็นตุ่มเล็กในบริเวณอับชื้นหรือมีเหงื่อมาก เช่น คอ หน้าอก หลัง และข้อพับ
  • โรคผิวหนังอักเสบ: อาจเป็นผื่นแห้ง คัน แตก หรือกลับเป็นซ้ำ โดยเฉพาะบริเวณข้อพับ
  • การติดเชื้อ: เชื้อราอาจทำให้ผื่นเป็นวงและลาม ส่วนการติดเชื้อแบคทีเรียอาจมีอาการปวด บวม ร้อน หนอง หรือสะเก็ด การทาสเตียรอยด์เองอาจทำให้อาการดูเปลี่ยนไปและรักษาช้า

เมื่อไหร่ที่ดูแลผื่นคันเองได้

คุณอาจดูแลเองได้เมื่อผื่นเป็นบริเวณเล็ก อาการไม่มาก ไม่มีไข้ ไม่มีแผลพุพองหรือหนอง และไม่เกี่ยวข้องกับตา ปาก หรืออวัยวะเพศ หากไม่แน่ใจว่าเป็นลมพิษ ผื่นแพ้ หรือเชื้อรา อย่ารีบทายาหลายชนิดพร้อมกัน เพราะอาจบดบังลักษณะผื่นเดิม

ลักษณะอาการสิ่งที่ทำได้เบื้องต้น
คันหลังใช้ผลิตภัณฑ์ใหม่หยุดใช้และล้างผิวอย่างอ่อนโยน
ผิวแห้ง แดง ระคายเคืองทามอยส์เจอไรเซอร์ไม่มีน้ำหอม
ผื่นร้อนหรือแสบเล็กน้อยประคบเย็น 10–15 นาที
ผดร้อนอยู่ในที่เย็น ใส่เสื้อโปร่ง ลดเหงื่อ
ตุ่มจากแมลงกัดล้างผิว หลีกเลี่ยงการเกา
ลมพิษเล็กน้อย ไม่มีอาการหายใจอาจพิจารณายาต้านฮีสตามีน

ตัดเล็บให้สั้นและหลีกเลี่ยงการเกา เพราะผิวที่ถลอกติดเชื้อได้ง่าย อาบน้ำอุณหภูมิพอเหมาะ ใช้สบู่อ่อน และหลีกเลี่ยงน้ำร้อน น้ำหอม หรือผลิตภัณฑ์ที่ยิ่งทำให้แสบคัน

หากผื่นเกิดหลังเริ่มยาใหม่ ให้ติดต่อแพทย์หรือเภสัชกรโดยเร็วเพื่อประเมินว่าควรงดยาที่สงสัยหรือไม่ ไม่ควรหยุดยาสำคัญเองโดยไม่มีคำแนะนำ แต่หากมีไข้ แผลในปาก ตาแดง ตุ่มพอง ผิวลอก ใบหน้าบวม หรือหายใจลำบาก ให้หยุดยาที่สงสัยและไปโรงพยาบาลทันที พร้อมนำยาและรายการยาทั้งหมดไปด้วย

ยาแก้ผดผื่นคันมีกลุ่มใดบ้าง

ยาที่เหมาะขึ้นอยู่กับสาเหตุและลักษณะผื่น โดยยากินช่วยอาการแพ้ทั่วร่างกาย ส่วนยาทาเหมาะกับอาการเฉพาะจุด ไม่ควรใช้ยาหลายชนิดที่ออกฤทธิ์ซ้ำกันเพื่อหวังให้หายเร็วขึ้น

กลุ่มยาเหมาะกับอาการแบบใดข้อควรรู้
Cetirizineลมพิษหรือคันจากภูมิแพ้อาจทำให้ง่วง
Loratadineลมพิษหรืออาการแพ้โดยทั่วไปง่วงน้อยกว่า
Chlorpheniramineอาการแพ้และคันง่วงและปากแห้งได้มากกว่า
Calamineคันจากผื่นระคายเคืองหรือแมลงกัดใช้ภายนอก หลีกเลี่ยงดวงตา
Hydrocortisone 1%ผื่นอักเสบหรือแพ้สัมผัสเล็กน้อยควรให้เภสัชกรประเมินก่อนใช้
มอยส์เจอไรเซอร์ผิวแห้ง แตก หรือผิวหนังอักเสบเลือกชนิดไม่มีน้ำหอม

ยาต้านฮีสตามีนกินอย่างไร

สำหรับผู้ใหญ่และเด็กตั้งแต่ 6 ปี ฉลากสากลระบุ cetirizine 10 มก. วันละครั้ง ไม่เกิน 10 มก. ใน 24 ชั่วโมง หากอาการไม่มาก ผลิตภัณฑ์ขนาด 5 มก. อาจเหมาะสมกว่า ยานี้อาจทำให้ง่วง จึงควรดูว่าร่างกายตอบสนองอย่างไรก่อนขับรถ และหลีกเลี่ยงแอลกอฮอล์หรือยากดประสาทร่วมกัน

Loratadine โดยทั่วไปใช้ในเด็กอายุ 2 ปีขึ้นไป โดยเด็กน้ำหนักไม่เกิน 30 กก. ใช้ 5 มก. วันละครั้ง และเด็กน้ำหนักมากกว่า 30 กก. ใช้ 10 มก. วันละครั้ง รวมถึงผู้ใหญ่ใช้ 10 มก. วันละครั้ง ควรตรวจฉลากผลิตภัณฑ์และปรึกษาเภสัชกรก่อนใช้ ส่วนเด็กอายุต่ำกว่า 2 ปีไม่ควรให้ยาเองและควรพบแพทย์ เลือก cetirizine หรือ loratadine เพียงชนิดเดียว ไม่ควรกินซ้อนกับ chlorpheniramine หรือยาต้านฮีสตามีนตัวอื่นเอง

เด็กเล็กต้องคำนวณตามน้ำหนักและตรวจความเข้มข้นของยาน้ำ โดยมีข้อมูล cetirizine ชนิดน้ำที่ขนาด 0.25 มก./กก./วัน ในเด็กอายุ 6–11 เดือน แต่ในประเทศไทยฉลากรับรองตั้งแต่อายุมากกว่า 2 ปี การใช้ในเด็กเล็กจึงควรให้แพทย์เป็นผู้กำหนด ไม่ควรแปลงเป็นมิลลิลิตรเองโดยไม่ทราบความเข้มข้น

ข้อมูลขนาดยาอ้างอิงจากแหล่งข้อมูลสากล ควรใช้ตามฉลากหรือคำแนะนำของเภสัชกร

ยาทาใช้แบบไหน

Calamine ช่วยบรรเทาอาการคันจากแมลงกัด ผื่น และการระคายเคืองเล็กน้อย โดยฉลากระบุให้เขย่าก่อนใช้และทาไม่เกินวันละ 3–4 ครั้ง ใช้เฉพาะภายนอก ไม่ทาเข้าตา และหยุดใช้หากผื่นแย่ลงหรือยังอยู่นานเกิน 7 วัน

ควรปรึกษาเภสัชกรก่อนใช้ hydrocortisone 1% เพื่อยืนยันว่าไม่ใช่ผื่นติดเชื้อและกำหนดความถี่กับระยะเวลาตามฉลากของผลิตภัณฑ์ โดยไม่ควรซื้อเลือกใช้เองจากลักษณะผื่นเพียงอย่างเดียว ผื่นเชื้อรา แบคทีเรีย และโรคผิวหนังหลายชนิดอาจดูคล้ายผื่นแพ้ และสเตียรอยด์อาจบดบังหรือทำให้การติดเชื้อแย่ลง

เมื่อไหร่ควรพบแพทย์เพราะผื่นคัน

ไปห้องฉุกเฉินทันทีหากหายใจลำบาก แน่นคอ เสียงเปลี่ยน ลิ้นหรือริมฝีปากบวม หน้ามืด หรือรู้สึกว่าจะเป็นลม อาการเหล่านี้อาจพบได้ในการแพ้รุนแรงและไม่ควรรอดูอาการที่บ้าน

ควรพบแพทย์โดยเร็วเมื่อมีข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้

  • ผื่นเกิดหลังเริ่มยาใหม่ โดยเฉพาะเมื่อมีไข้ แผลในปาก ตาแดง หรือตุ่มพอง
  • ผื่นแดงเจ็บ บวมร้อน มีหนอง มีเส้นแดงลาม หรือมีไข้ร่วมด้วย
  • ผิวลอก ตุ่มน้ำกระจาย จุดเลือดออก หรือผื่นกดแล้วสีไม่จาง
  • ผื่นอยู่ใกล้ดวงตา ภายในปาก หรือบริเวณอวัยวะเพศ
  • คันมากตอนกลางคืนและคนใกล้ชิดเริ่มคันตาม
  • อาการแย่ลงหลังใช้ยา หรือไม่ดีขึ้นภายใน 7 วัน
  • ผื่นกลับเป็นซ้ำบ่อย กินพื้นที่กว้าง หรือรบกวนการนอนและชีวิตประจำวัน
  • คุณกำลังตั้งครรภ์ ให้นมบุตร มีโรคตับหรือโรคไต หรือใช้ยาหลายชนิด

คำถามที่พบบ่อย

ผื่นคันแบบไหนกินยาแก้แพ้ได้

ลมพิษหรือผื่นคันที่สัมพันธ์กับภูมิแพ้อาจตอบสนองต่อยาต้านฮีสตามีน ลักษณะที่พบบ่อยคือปื้นนูนคัน เกิดเร็ว และย้ายตำแหน่งได้ ยากินไม่ช่วยรักษาเชื้อรา การติดเชื้อแบคทีเรีย หรือผื่นระคายเคืองทุกชนิด

Cetirizine กับ loratadine กินพร้อมกันได้ไหม

ไม่ควรกินพร้อมกันเอง เพราะเป็นยาต้านฮีสตามีนที่มีจุดประสงค์คล้ายกันและอาจเพิ่มผลข้างเคียง โดยทั่วไปเลือกเพียงชนิดเดียว หากขนาดปกติยังควบคุมลมพิษไม่ได้ ควรให้แพทย์ประเมินแทนการเพิ่มหรือผสมยาเอง

กินยาแก้แพ้แล้วขับรถได้ไหม

ควรรอดูผลของยาก่อน เพราะ cetirizine และ chlorpheniramine อาจทำให้ง่วง มึน หรือการตอบสนองช้าลง หลีกเลี่ยงการขับรถ ใช้เครื่องจักร ดื่มแอลกอฮอล์ หรือกินร่วมกับยานอนหลับจนกว่าจะแน่ใจว่าไม่ง่วง

ผื่นคันใช้ hydrocortisone 1% ได้ทุกแบบไหม

ไม่ได้ และควรให้เภสัชกรประเมินลักษณะผื่นก่อนใช้เพื่อยืนยันว่าไม่ใช่ผื่นติดเชื้อ รวมทั้งกำหนดความถี่และระยะเวลาตามฉลากของผลิตภัณฑ์ ไม่ควรซื้อเลือกใช้เองจากลักษณะผื่นเพียงอย่างเดียว เพราะผื่นเชื้อรา แบคทีเรีย และโรคผิวหนังหลายชนิดอาจดูคล้ายผื่นแพ้ และสเตียรอยด์อาจบดบังหรือทำให้การติดเชื้อแย่ลง

ผื่นคันหายแล้วกลับมาอีกควรทำอย่างไร

จดเวลา ตำแหน่งผื่น อาหาร ยา และสิ่งที่สัมผัส พร้อมถ่ายรูปไว้ก่อนผื่นจาง หากกลับเป็นซ้ำบ่อยหรือหาสาเหตุไม่ได้ ควรนำข้อมูลไปให้แพทย์ประเมิน เพราะอาจเป็นลมพิษเรื้อรัง โรคผิวหนัง หรือการสัมผัสสารกระตุ้นซ้ำๆ

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้

หากมีอาการผิดปกติ ควรปรึกษาเภสัชกรหรือพบแพทย์

ข้อมูลอ้างอิง

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้

หากมีอาการผิดปกติ ควรปรึกษาเภสัชกรหรือพบแพทย์

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้

แอป HDmall เชื่อมต่อผู้ใช้กับเภสัชกรที่มีใบอนุญาตของ Fascino ผ่านวิดีโอคอล โทรศัพท์ หรือแชทในแอป

สามารถขอคำแนะนำเรื่องอาการเบื้องต้น การใช้ยา และยาที่ต้องใช้ภายใต้คำแนะนำของเภสัชกร

บริการนี้ดำเนินการร่วมกับ Fascino โดย HDmall เป็นผู้ให้บริการแพลตฟอร์ม ไม่ได้จำหน่ายยาโดยตรง

ปรึกษาเภสัชกรตัวจริงผ่านแอป HDmall

บริการเภสัชกรรมทางไกลฟรี โดย Fascino ผ่านแอป HDmall