ยาและการใช้ยา โหลดแอป
ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้

ยาผื่นคัน

ผื่นคัน คือการเปลี่ยนแปลงของผิวหนังที่ทำให้คัน แดง นูน เป็นตุ่ม หรือแห้งลอก ซึ่งอาจเกิดจากภูมิแพ้ การระคายเคือง แมลงกัด โรคผิวหนัง หรือการติดเชื้อ

ประเด็นสำคัญ

  • ผื่นคันเล็กน้อยที่ไม่มีแผลพุพอง ไข้ หายใจลำบาก หรือหน้าบวม อาจดูแลเบื้องต้นด้วยการหลีกเลี่ยงสิ่งกระตุ้น ประคบเย็น และใช้ยาตามอาการ
  • ผู้ใหญ่อาจใช้ cetirizine 10 มก. วันละครั้ง หรือ loratadine 10 มก. วันละครั้ง โดยไม่ควรกินยาแก้แพ้หลายชนิดซ้อนกันเอง
  • ถ้าผื่นเกิดหลังเริ่มยาใหม่ ลามรวดเร็ว มีไข้ แผลในปาก หน้าบวม หรือหายใจติดขัด ให้หยุดยาที่สงสัยและไปฉุกเฉินทันที

สาเหตุที่พบบ่อยมีอะไรบ้าง

ผื่นคันเกิดได้จากหลายสาเหตุ และหน้าตาคล้ายกันได้ จึงควรสังเกตสิ่งที่สัมผัส อาหาร ยา และช่วงเวลาที่เริ่มมีอาการ สาเหตุที่พบบ่อย ได้แก่

  • ผื่นแพ้สัมผัสหรือระคายเคือง: เกิดหลังสัมผัสสบู่ เครื่องสำอาง น้ำยาซักผ้า โลหะ ยาง หรือสารเคมี มักขึ้นตรงบริเวณที่สัมผัส
  • ลมพิษ: เป็นผื่นนูนแดงหรือสีเดียวกับผิว คันมาก ผื่นแต่ละตำแหน่งมักเกิดแล้วจาง ก่อนย้ายไปขึ้นที่อื่น อาหาร ยา การติดเชื้อ อากาศ และความร้อนอาจกระตุ้นได้
  • แมลงกัดต่อย: มักเป็นตุ่มคันเฉพาะจุดหรือเป็นกลุ่ม โดยเฉพาะบริเวณแขน ขา หรือผิวที่อยู่นอกเสื้อผ้า
  • ผิวแห้งหรือผื่นภูมิแพ้ผิวหนัง: ผิวมักแห้ง หยาบ ลอก และคันซ้ำ โดยอาการอาจมากขึ้นเมื่ออากาศแห้งหรืออาบน้ำร้อน
  • ผดร้อน: เป็นตุ่มเล็กบริเวณอับชื้น เช่น คอ หน้าอก หลัง หรือข้อพับ มักเกิดหลังเหงื่อออกมาก
  • เชื้อราที่ผิวหนัง: อาจเห็นเป็นวง ขอบแดงหรือลอก และค่อย ๆ ขยาย การใช้ยาสเตียรอยด์ทาเองอาจทำให้ลักษณะผื่นเปลี่ยนและรักษายากขึ้น
  • หิด: มักคันมากตอนกลางคืน พบที่ซอกนิ้ว ข้อมือ รักแร้ เอว หรืออวัยวะเพศ และคนใกล้ชิดอาจคันพร้อมกัน
  • ผื่นจากยา: อาจเกิดหลังเริ่มยาหรืออาหารเสริมชนิดใหม่ ตั้งแต่ผื่นแดงทั่วไปจนถึงอาการแพ้รุนแรง

เมื่อไหร่ที่ดูแลเองด้วยยาทั่วไปได้

คุณอาจดูแลเองได้เมื่อผื่นอยู่ในพื้นที่จำกัด อาการไม่มาก ทราบสิ่งกระตุ้นที่น่าจะเป็นสาเหตุ และไม่มีสัญญาณอันตราย หยุดใช้ผลิตภัณฑ์ใหม่ที่สัมผัสผิว หลีกเลี่ยงการเกา ประคบเย็น และใช้ผลิตภัณฑ์ทำความสะอาดที่อ่อนโยน

ลักษณะอาการสิ่งที่ทำได้เบื้องต้น
คันเล็กน้อย ผิวแห้งทามอยส์เจอไรเซอร์ไม่มีน้ำหอม
ตุ่มคันจากแมลงกัดล้างผิว ประคบเย็น ใช้ calamine
ลมพิษเล็กน้อย ไม่มีหน้าบวมอาจใช้ยาแก้แพ้ชนิดกินหนึ่งชนิด
ผื่นจากสบู่หรือเครื่องสำอางหยุดสิ่งที่สงสัยและล้างออก
เป็นวง ลอก หรือลามควรตรวจว่าเป็นเชื้อราหรือไม่
ไม่ทราบสาเหตุหรือเป็นซ้ำบันทึกรูปผื่นและรายการยาเพื่อประเมิน

อย่าเกาจนผิวถลอก เพราะเพิ่มโอกาสติดเชื้อ ตัดเล็บให้สั้นและใส่เสื้อผ้าที่ไม่รัดแน่น หากผื่นไม่ดีขึ้นภายใน 7 วัน แย่ลง หรือหายแล้วกลับมาเร็ว ควรให้แพทย์ประเมินสาเหตุแทนการลองยาเพิ่มเอง

กลุ่มยาอะไรใช้บรรเทาอาการผื่นคันได้บ้าง

ยาแก้แพ้ชนิดกินช่วยลดอาการคันจากลมพิษหรือปฏิกิริยาภูมิแพ้ ส่วนยาทาภายนอกเหมาะกับผื่นคันเฉพาะจุดบางชนิด ยาไม่ได้แก้ทุกสาเหตุ เช่น เชื้อรา หิด หรือการติดเชื้อแบคทีเรีย จึงต้องเลือกจากลักษณะผื่นด้วย

กลุ่มยาเหมาะกับอาการข้อควรระวังสำคัญ
cetirizineลมพิษและอาการคันจากภูมิแพ้อาจง่วง หลีกเลี่ยงแอลกอฮอล์
loratadineลมพิษและอาการแพ้อาจง่วงได้ โดยเฉพาะเมื่อใช้เกินขนาด
chlorpheniramineอาการแพ้และคันง่วง ปากแห้ง ปัสสาวะลำบาก
calamineคันเฉพาะจุด แมลงกัด ผิวระคายเคืองใช้ภายนอก ห้ามเข้าตา
มอยส์เจอไรเซอร์ผิวแห้งและผื่นผิวหนังอักเสบเลือกชนิดไม่มีน้ำหอม

ยาแก้แพ้ชนิดกินใช้อย่างไร

เลือกใช้เพียงหนึ่งชนิดและอ่านตัวยาสำคัญบนฉลากก่อนกิน เพราะยาแก้หวัดหรือยาแก้แพ้สูตรผสมอาจมีตัวยาซ้ำกัน ขนาดตามฉลากสากลสำหรับยาเม็ดมีดังนี้

ตัวยาขนาดตามฉลากสำหรับผู้ใหญ่จุดที่ควรรู้
cetirizine10 มก. วันละครั้ง ไม่เกิน 10 มก. ใน 24 ชั่วโมงอาการไม่มากอาจมีผลิตภัณฑ์ขนาด 5 มก.
loratadine10 มก. วันละครั้ง ไม่เกิน 1 เม็ดใน 24 ชั่วโมงโรคตับหรือไตอาจต้องปรับขนาด
chlorpheniramine4 มก. ทุก 4–6 ชั่วโมง ไม่เกิน 6 เม็ดหรือ 24 มก. ใน 24 ชั่วโมงทำให้ง่วงได้มากกว่า

ข้อมูลขนาดยาอ้างอิงจากแหล่งข้อมูลสากล ควรใช้ตามฉลากหรือคำแนะนำของเภสัชกร

cetirizine และ loratadine เป็นยาแก้แพ้รุ่นใหม่ที่มักทำให้ง่วงน้อยกว่า chlorpheniramine แต่แต่ละคนตอบสนองต่างกัน คุณจึงไม่ควรขับรถหรือทำงานกับเครื่องจักรจนกว่าจะรู้ว่ายามีผลอย่างไร หลีกเลี่ยงแอลกอฮอล์ ยานอนหลับ และยากล่อมประสาท เพราะอาจเสริมอาการง่วง

ห้ามใช้ cetirizine หากเคยแพ้ยานี้ ส่วนประกอบของยา หรือยาแก้แพ้ที่มี hydroxyzine และห้ามใช้ loratadine หากเคยแพ้ยานี้หรือส่วนประกอบของยา ผู้ที่เป็นโรคตับหรือไต ผู้สูงอายุ หญิงตั้งครรภ์ และผู้ให้นมบุตรต้องตรวจสอบความเหมาะสมก่อนใช้ โดยฉลาก cetirizine ไม่แนะนำระหว่างให้นมบุตร

chlorpheniramine อาจทำให้ปากแห้ง ตาพร่า ท้องผูก หรือปัสสาวะลำบาก ผู้ที่เป็นต้อหิน มีต่อมลูกหมากโต ปัสสาวะติดขัด หรือมีโรคทางเดินหายใจเรื้อรังไม่ควรซื้อกินเองโดยไม่ประเมินความเสี่ยง

เด็กใช้ยาแก้แพ้ได้หรือไม่

ขนาดยาชนิดกินในเด็กต้องพิจารณาจากน้ำหนัก อายุ และความเข้มข้นของผลิตภัณฑ์ ไม่ควรแบ่งยาผู้ใหญ่หรือกำหนดจำนวนมิลลิลิตรเอง สำหรับ cetirizine ชนิดน้ำ ขนาดที่มีข้อมูลในเด็กคือ 0.25 มก./กก./วัน แต่ในประเทศไทยผลิตภัณฑ์ได้รับการรับรองสำหรับเด็กอายุมากกว่า 2 ปี และเด็กอายุต่ำกว่านี้ควรใช้ภายใต้การดูแลของแพทย์

อย่าให้ยาน้ำเป็นจำนวนมิลลิลิตรโดยไม่ดูความเข้มข้นบนขวด เพราะผลิตภัณฑ์แต่ละชนิดอาจมีตัวยาไม่เท่ากัน สำหรับ chlorpheniramine ฉลากยาที่อ้างอิงระบุว่าเด็กอายุต่ำกว่า 12 ปีควรให้แพทย์กำหนดวิธีใช้ และไม่ควรใช้ยาเพื่อทำให้เด็กง่วง

calamine ใช้อย่างไร

calamine ช่วยบรรเทาอาการคันชั่วคราวจากแมลงกัด ผื่น หรือการระคายเคืองเล็กน้อย ทำความสะอาดผิว ปล่อยให้แห้ง เขย่าขวด แล้วทาบาง ๆ บริเวณผื่นได้ไม่เกินวันละ 3–4 ครั้งสำหรับผู้ใหญ่และเด็กอายุ 2 ปีขึ้นไป

ยานี้ใช้ภายนอกเท่านั้น ห้ามทาเข้าตา ปาก หรือผิวที่เป็นแผลลึก เด็กอายุต่ำกว่า 2 ปีควรให้แพทย์ประเมินก่อน หากอาการแย่ลงหรือยังไม่หายภายใน 7 วัน ให้หยุดใช้และตรวจหาสาเหตุ

เมื่อไหร่ควรพบแพทย์

ไปห้องฉุกเฉินทันทีหากมีหายใจลำบาก เสียงแหบ คอบวม ลิ้นบวม หน้าหรือริมฝีปากบวม เวียนศีรษะมาก หรือเป็นลม อาการเหล่านี้อาจเป็นปฏิกิริยาแพ้รุนแรง และยาแก้แพ้ชนิดกินไม่ใช่การรักษาฉุกเฉินที่เพียงพอ

ควรพบแพทย์โดยเร็วเมื่อมีข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้

  • ผื่นลามรวดเร็ว เจ็บแสบมาก มีตุ่มน้ำ หรือผิวลอก
  • มีไข้ ตาแดง แผลในปาก หรือแผลบริเวณอวัยวะเพศร่วมด้วย
  • ผื่นเริ่มหลังใช้ยาใหม่ แล้วมีหน้าบวม แน่นหน้าอก หรือหายใจผิดปกติ
  • ผื่นมีหนอง บวมร้อน กดเจ็บ หรือมีเส้นแดงพาดจากบริเวณแผล
  • มีจุดแดงหรือม่วงที่กดแล้วไม่จาง หรือมีเลือดออกผิดปกติ
  • คันมากตอนกลางคืนและคนในบ้านเริ่มคันตาม
  • ผื่นเป็นวง ขยายต่อเนื่อง หรือแย่ลงหลังทายาที่มีสเตียรอยด์
  • อาการคงอยู่นานกว่า 7 วัน เป็นซ้ำบ่อย หรือรบกวนการนอนและชีวิตประจำวัน
  • ผื่นเกิดในทารก หญิงตั้งครรภ์ หรือผู้ที่มีภูมิคุ้มกันต่ำ

คำถามที่พบบ่อย

ผื่นคันกิน cetirizine กับ loratadine พร้อมกันได้ไหม

ไม่ควรกินพร้อมกันเอง เพราะเป็นยาแก้แพ้ที่ออกฤทธิ์ใกล้เคียงกันและอาจเพิ่มผลข้างเคียงโดยไม่ทำให้อาการดีขึ้นตามสัดส่วน เลือกเพียงหนึ่งชนิดตามฉลาก หากกินแล้วไม่ได้ผล ควรตรวจว่าผื่นเกิดจากภูมิแพ้ เชื้อรา หิด หรือสาเหตุอื่นก่อนเพิ่มยา

กินยาแก้แพ้แล้วผื่นยังไม่หายหมายความว่าอย่างไร

อาจเป็นเพราะผื่นไม่ได้เกิดจากฮีสตามีน หรือยังสัมผัสสิ่งกระตุ้นอยู่ ยาแก้แพ้ช่วยลดคันและลมพิษ แต่ไม่รักษาเชื้อรา หิด การติดเชื้อ หรือผื่นระคายเคืองโดยตรง ถ้าผื่นลาม เปลี่ยนลักษณะ หรือไม่ดีขึ้นภายใน 7 วัน ควรพบแพทย์

ผื่นคันทาครีมสเตียรอยด์เองได้ไหม

ไม่ควรทาเมื่อยังไม่ทราบว่าเป็นผื่นชนิดใด โดยเฉพาะผื่นเป็นวง มีหนอง หรือสงสัยเชื้อรา สเตียรอยด์อาจกดการอักเสบชั่วคราวแต่ทำให้การติดเชื้อลุกลามหรือลักษณะผื่นเปลี่ยนได้ การเลือกความแรงและระยะเวลาต้องเหมาะกับตำแหน่งผิวหนัง

ผื่นขึ้นหลังเริ่มยาใหม่ควรทำอย่างไร

ถ้ามีหน้าบวม ปากบวม หายใจลำบาก แผลในปาก ตุ่มน้ำ หรือผิวลอก ให้ไปฉุกเฉินทันที หากมีเพียงผื่นแต่ยังไม่แน่ใจว่าเกิดจากยาใด อย่ากินยาซ้ำเพื่อทดสอบเอง จดชื่อยา เวลาที่กิน และถ่ายรูปผื่นไว้สำหรับการประเมิน

อาการคันแต่ไม่มีผื่นใช้ยาแก้แพ้ได้ไหม

อาจใช้ได้ถ้าอาการสัมพันธ์กับภูมิแพ้ แต่การคันโดยไม่มีผื่นไม่ได้เกิดจากภูมิแพ้เสมอไป ผิวแห้ง โรคตับ โรคไต ไทรอยด์ ยาบางชนิด หรือปัญหาอื่นอาจทำให้คันได้ หากคันทั่วตัว ต่อเนื่อง หรือมีตาเหลือง ตัวเหลือง น้ำหนักลด หรืออ่อนเพลีย ควรพบแพทย์

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้

หากมีอาการผิดปกติ ควรปรึกษาเภสัชกรหรือพบแพทย์

ข้อมูลอ้างอิง

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้

หากมีอาการผิดปกติ ควรปรึกษาเภสัชกรหรือพบแพทย์

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้

แอป HDmall เชื่อมต่อผู้ใช้กับเภสัชกรที่มีใบอนุญาตของ Fascino ผ่านวิดีโอคอล โทรศัพท์ หรือแชทในแอป

สามารถขอคำแนะนำเรื่องอาการเบื้องต้น การใช้ยา และยาที่ต้องใช้ภายใต้คำแนะนำของเภสัชกร

บริการนี้ดำเนินการร่วมกับ Fascino โดย HDmall เป็นผู้ให้บริการแพลตฟอร์ม ไม่ได้จำหน่ายยาโดยตรง

ปรึกษาเภสัชกรตัวจริงผ่านแอป HDmall

บริการเภสัชกรรมทางไกลฟรี โดย Fascino ผ่านแอป HDmall