ยาและการใช้ยา โหลดแอป
ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้

กินยาบํารุงเลือด ผลข้างเคียง

ยาบำรุงเลือดที่มีธาตุเหล็ก คือยาหรืออาหารเสริมที่เพิ่มธาตุเหล็กเพื่อช่วยสร้างฮีโมโกลบิน โดยมักทำให้คลื่นไส้ ไม่สบายท้อง ท้องผูก ถ่ายเหลว หรืออุจจาระดำได้

อาการทางท้องและอุจจาระสีดำมักเป็นผลข้างเคียงของธาตุเหล็ก แต่หากหายใจลำบาก หน้าบวม เป็นลม หรือกินเกินขนาด ต้องไปโรงพยาบาลทันที

ประเด็นสำคัญ

  • ยาบำรุงเลือดที่มีธาตุเหล็กมักทำให้คลื่นไส้ ปวดหรือไม่สบายท้อง ท้องผูก ถ่ายเหลว และอุจจาระสีดำ ส่วนยาน้ำอาจทำให้ฟันเป็นคราบ
  • ฉลากบางสูตรระบุ ferrous sulfate 325 มก. เทียบเท่าธาตุเหล็ก 65 มก. ขณะที่ ferrous fumarate 200 มก. อาจเทียบเท่าธาตุเหล็ก 66 มก.
  • Folic acid ขนาดสูงควรใช้ตามข้อบ่งใช้และคำแนะนำของแพทย์หรือเภสัชกร โดยต้องพิจารณาภาวะขาดวิตามินบี 12 เพราะอาจทำให้ภาวะโลหิตจางดีขึ้นแต่ความเสียหายต่อระบบประสาทยังดำเนินต่อไป

ธาตุเหล็ก ผลข้างเคียงเกิดจากอะไร

ธาตุเหล็กที่รับประทานอาจระคายทางเดินอาหาร จึงทำให้คลื่นไส้ ปวดท้อง ท้องผูก หรือถ่ายเหลว ส่วนธาตุเหล็กที่ไม่ถูกดูดซึมทำให้อุจจาระมีสีเข้มหรือดำได้

ร่างกายใช้ธาตุเหล็กสร้างฮีโมโกลบินและไมโอโกลบิน ซึ่งช่วยนำออกซิเจนไปยังเนื้อเยื่อและกล้ามเนื้อ แต่ธาตุเหล็กแต่ละชนิดมีสัดส่วน “ธาตุเหล็กจริง” ไม่เท่ากัน จึงไม่ควรเทียบจำนวนมิลลิกรัมบนฉลากโดยตรง

ตัวอย่างเช่น ferrous sulfate 325 มก. อาจให้ธาตุเหล็ก 65 มก. ส่วนสูตรที่มี ferrous fumarate 200 มก. อาจให้ธาตุเหล็ก 66 มก. การเปลี่ยนชนิดหรือเพิ่มจำนวนเม็ดเองจึงอาจทำให้ได้รับธาตุเหล็กมากเกินไป

อาการความหมายและสิ่งที่ควรรู้
คลื่นไส้ ไม่สบายท้องพบได้จากการระคายกระเพาะ
ท้องผูกหรือถ่ายเหลวเป็นผลข้างเคียงที่พบได้
อุจจาระดำมักเกิดจากธาตุเหล็ก
ฟันเป็นคราบพบได้กับยาธาตุเหล็กชนิดน้ำ
หน้าบวม หายใจลำบากอาจเป็นอาการแพ้รุนแรง

ยาบำรุงเลือดบางสูตรมี folic acid ร่วมด้วย หรือเป็น folic acid เดี่ยว ขนาดที่จำหน่ายอาจต่างกันมาก เช่น 400 ไมโครกรัมและ 5 มก. Folic acid ขนาดสูงไม่ใช่ขนาดเสริมทั่วไปสำหรับทุกคน และไม่ควรสรุปว่าปลอดภัยจากการไม่พบพิษต่อไตเพียงอย่างเดียว ควรใช้ตามข้อบ่งใช้และคำแนะนำของแพทย์หรือเภสัชกร โดยต้องพิจารณาภาวะขาดวิตามินบี 12 เพราะ folic acid อาจทำให้ภาวะโลหิตจางดีขึ้นแต่ความเสียหายต่อระบบประสาทยังดำเนินต่อไป

ควรทำอย่างไรเมื่อกินยาบำรุงเลือดแล้วมีผลข้างเคียง

หากมีเพียงคลื่นไส้หรือไม่สบายท้อง คุณอาจรับประทานพร้อมอาหารเพื่อลดการระคายกระเพาะ แต่ไม่ควรลด เพิ่ม หรือเปลี่ยนชนิดยาเอง

ทำตามลำดับต่อไปนี้:

  • ตรวจฉลากว่ามีธาตุเหล็กชนิดใด และระบุปริมาณธาตุเหล็กจริงเท่าใด
  • ตรวจวิตามินและอาหารเสริมทุกตัว เพราะอาจมีธาตุเหล็กซ้ำกัน
  • หากท้องผูก ให้ดื่มน้ำและเพิ่มใยอาหารตามความเหมาะสม
  • หากใช้ยาน้ำ ให้ตวงด้วยอุปกรณ์ที่แม่นยำ ไม่ใช้ช้อนกินข้าว
  • หากอาการรบกวนชีวิตประจำวันหรือไม่ดีขึ้น ให้ทบทวนชนิดยาและวิธีกินกับเภสัชกร

แคลเซียมอาจลดการดูดซึมธาตุเหล็ก และธาตุเหล็กอาจรบกวนการดูดซึมยาหลายชนิด เช่น tetracycline, ciprofloxacin, levothyroxine และยากลุ่ม bisphosphonate ควรตรวจชื่อยาและกำหนดช่วงห่างกับเภสัชกร โดย ciprofloxacin ควรรับประทานก่อนธาตุเหล็กอย่างน้อย 2 ชั่วโมงหรือหลังธาตุเหล็กอย่างน้อย 6 ชั่วโมง และ levothyroxine ควรห่างจากธาตุเหล็กอย่างน้อย 4 ชั่วโมง ส่วน tetracycline และ bisphosphonate ให้ยึดช่วงห่างของยาแต่ละชนิด

ห้ามใช้ธาตุเหล็กหากคุณแพ้ส่วนประกอบหรือมีภาวะเหล็กเกิน เช่น hemochromatosis ส่วนผู้ที่มีโลหิตจางจากเม็ดเลือดแดงแตกไม่ควรซื้อธาตุเหล็กกินเอง เพราะบางรายเสี่ยงเหล็กสะสม แต่สามารถใช้ได้หากแพทย์ตรวจพบภาวะขาดธาตุเหล็กร่วมและสั่งให้ใช้ ผู้ที่ใช้ deferiprone เพื่อขับเหล็กไม่ควรเพิ่มธาตุเหล็กเอง เนื่องจากยาทั้งสองมีเป้าหมายตรงข้ามกัน

อาการที่ต้องไปโรงพยาบาลทันที

ไปโรงพยาบาลทันทีเมื่อหายใจลำบาก คอแน่น กลืนลำบาก หน้าหรือปากบวม ลมพิษ เวียนศีรษะรุนแรง หรือเป็นลม เพราะอาจเป็นอาการแพ้รุนแรง

หากเด็กหรือผู้ใหญ่กินธาตุเหล็กเกินขนาดหรือไม่ทราบจำนวน แม้ยังไม่มีอาการ ให้ติดต่อศูนย์พิษวิทยาหรือไปโรงพยาบาลทันที การได้รับธาตุเหล็กเกินขนาดอาจเป็นอันตรายถึงชีวิต โดยเฉพาะเด็กอายุต่ำกว่า 6 ปี จึงต้องเก็บยาในที่ล็อกหรือพ้นมือเด็ก

สถานการณ์ควรทำอะไร
คลื่นไส้เล็กน้อยกินพร้อมอาหารและสังเกตอาการ
อุจจาระดำหลังเริ่มยามักพบได้ แต่ติดตามอาการร่วม
ปวดท้องรุนแรง อาเจียนมากไปโรงพยาบาล
หายใจลำบาก หน้าบวมไปโรงพยาบาลทันที
กินเกินขนาดหรือเด็กกินยาขอความช่วยเหลือฉุกเฉินทันที

คำถามที่พบบ่อย

กินยาบำรุงเลือดแล้วอุจจาระดำ อันตรายไหม

อุจจาระดำพบได้บ่อยเมื่อกินธาตุเหล็ก และไม่ได้หมายถึงเลือดออกเสมอไป แต่ถ้าอุจจาระดำเหนียวเหมือนยางมะตอย มีกลิ่นผิดปกติมาก ร่วมกับอ่อนแรง หน้ามืด อาเจียนเป็นเลือด หรือปวดท้องรุนแรง ควรไปโรงพยาบาล

กินยาบำรุงเลือดแล้วท้องผูกควรหยุดไหม

ยังไม่จำเป็นต้องหยุดทันทีหากท้องผูกไม่รุนแรง ลองดื่มน้ำให้เพียงพอ เพิ่มผัก ผลไม้ และการเคลื่อนไหว หากไม่ถ่ายหลายวัน ปวดท้องมาก หรือมีเลือดออก ควรได้รับการประเมินก่อนใช้ยาระบายเอง

ยาบำรุงเลือดกินพร้อมวิตามินหรือคอลลาเจนได้ไหม

โดยทั่วไปไม่พบปฏิกิริยาสำคัญระหว่าง ferrous fumarate กับวิตามินหรือคอลลาเจน แต่ต้องตรวจว่าผลิตภัณฑ์นั้นมีธาตุเหล็ก แคลเซียม แมกนีเซียม หรือสังกะสีหรือไม่ แคลเซียมอาจลดการดูดซึมธาตุเหล็ก และการกินธาตุเหล็กซ้ำหลายผลิตภัณฑ์อาจทำให้ได้รับมากเกินไป

คนท้องกินยาบำรุงเลือดได้ไหม

ธาตุเหล็กและ folic acid ใช้ในหญิงตั้งครรภ์ได้เมื่อเลือกขนาดให้เหมาะกับความต้องการของแต่ละคน ไม่ควรใช้จำนวนเม็ดของผู้อื่น เพราะแต่ละสูตรมีปริมาณธาตุเหล็กจริงต่างกัน และผู้ที่มีภาวะเหล็กเกินหรือโลหิตจางบางชนิดอาจห้ามใช้ธาตุเหล็ก

อุจจาระดำกับแพ้ยาต่างกันอย่างไร

อุจจาระดำเพียงอย่างเดียวเป็นผลที่พบได้จากธาตุเหล็ก ส่วนการแพ้ยามักมีลมพิษ หน้าบวม ปากบวม คอแน่น หรือหายใจลำบาก หากมีอาการกลุ่มหลัง ให้หยุดยาและไปโรงพยาบาลทันที

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้ หากมีอาการผิดปกติ ควรปรึกษาเภสัชกรหรือพบแพทย์

ข้อมูลอ้างอิง

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้

หากมีอาการผิดปกติ ควรปรึกษาเภสัชกรหรือพบแพทย์

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้

แอป HDmall เชื่อมต่อผู้ใช้กับเภสัชกรที่มีใบอนุญาตของ Fascino ผ่านวิดีโอคอล โทรศัพท์ หรือแชทในแอป

สามารถขอคำแนะนำเรื่องอาการเบื้องต้น การใช้ยา และยาที่ต้องใช้ภายใต้คำแนะนำของเภสัชกร

บริการนี้ดำเนินการร่วมกับ Fascino โดย HDmall เป็นผู้ให้บริการแพลตฟอร์ม ไม่ได้จำหน่ายยาโดยตรง

ปรึกษาเภสัชกรตัวจริงผ่านแอป HDmall

บริการเภสัชกรรมทางไกลฟรี โดย Fascino ผ่านแอป HDmall