if 1/23 คืออะไร ใช้รักษาอะไร ผลข้างเคียงและวิธีใช้

if 1/23 คือคำที่ใช้ค้นหาผลิตภัณฑ์ยาบางชนิด แต่ชื่อเพียงอย่างเดียวยังไม่เพียงพอสำหรับระบุตัวยาสำคัญ ขนาดยา หรือวิธีใช้ที่ถูกต้อง

ก่อนใช้ ให้ดูคำว่า “ตัวยาสำคัญ” หรือ “ส่วนประกอบสำคัญ” บนกล่องและแผงยา รวมถึงความแรง จำนวนเม็ด และเลขทะเบียนยา ข้อมูลเหล่านี้เป็นตัวกำหนดว่ายาคืออะไร ใช้เพื่ออะไร และมีข้อห้ามใดบ้าง

สารบัญ

• if1/23 คือยาอะไร
• ยานี้ใช้รักษาหรือป้องกันอะไรได้บ้าง
• ยานี้ไม่ได้ใช้รักษาอะไร
• ต้องตรวจอะไรบ้างก่อนใช้ยา
• ใช้ระหว่างตั้งครรภ์หรือให้นมบุตรได้หรือไม่
• เด็กใช้ยานี้ได้หรือไม่
• ยานี้มีผลข้างเคียงอะไรบ้าง
• ใช้ร่วมกับยาอื่นหรือแอลกอฮอล์ได้หรือไม่
• ผู้ใหญ่และเด็กควรใช้ยาอย่างไร
• หากใช้ยาเกินขนาดควรทำอย่างไร
• คำถามที่พบบ่อย

if1/23 คือยาอะไร

ยังระบุชนิดยาไม่ได้อย่างปลอดภัยจากคำนี้เพียงอย่างเดียว เพราะไม่ใช่ชื่อสามัญของตัวยาที่บอกส่วนประกอบและความแรงอย่างชัดเจน ตัวเลขหรือเครื่องหมายบนชื่ออาจเกี่ยวกับสูตร จำนวนเม็ด หรือการเรียกผลิตภัณฑ์ แต่ไม่ควรใช้คาดเดาวิธีรับประทาน

ตรวจข้อมูลต่อไปนี้จากบรรจุภัณฑ์ก่อนใช้ยา

หากยาอยู่ในแผงที่ตัดออกจากกล่อง ให้ดูข้อความบนฟอยล์ทั้งสองด้าน อย่าอาศัยสี รูปร่าง หรือตัวเลขบนเม็ดเพียงอย่างเดียว เพราะลักษณะภายนอกอาจซ้ำกับยาอื่นได้

ชื่อที่คนเรียกกับชื่อสามัญต่างกันอย่างไร

ชื่อที่ใช้ค้นหาหรือเรียกกันอาจเป็นชื่อผลิตภัณฑ์ ส่วนชื่อสามัญระบุสารออกฤทธิ์จริง การประเมินสรรพคุณ ข้อห้าม และปฏิกิริยาระหว่างยาต้องอิงชื่อสามัญเป็นหลัก

ยานี้ใช้รักษาหรือป้องกันอะไรได้บ้าง

สรรพคุณต้องดูจากตัวยาสำคัญและข้อบ่งใช้ที่ระบุบนฉลาก ไม่ควรตัดสินจากชื่อผลิตภัณฑ์หรือจำนวนเม็ดในแผง ยาที่มีชื่อคล้ายกันอาจเป็นคนละสูตร หรือมีความแรงต่างกันจนใช้แทนกันไม่ได้

เมื่ออ่านฉลาก ให้แยกระหว่าง “ตัวยาสำคัญ” กับข้อความประชาสัมพันธ์บนบรรจุภัณฑ์ ตัวยาสำคัญช่วยให้ตรวจสอบได้ว่ายาออกฤทธิ์อย่างไร ส่วนข้อบ่งใช้บอกว่ายาได้รับอนุญาตให้ใช้กับภาวะใด

หากฉลากไม่ชัด เป็นภาษาที่คุณอ่านไม่เข้าใจ หรือไม่มีข้อมูลตัวยาสำคัญ อย่าเริ่มใช้ยา โดยเฉพาะเมื่อจะใช้เพื่อคุมกำเนิด รักษาการติดเชื้อ แก้ปวดรุนแรง หรือควบคุมโรคเรื้อรัง เพราะการเลือกผิดชนิดอาจทำให้การรักษาล่าช้า

ยานี้ไม่ได้ใช้รักษาอะไร

ไม่ควรถือว่ายานี้รักษาอาการทุกชนิด หรือใช้แทนยาที่แพทย์สั่งได้ จนกว่าจะทราบตัวยาสำคัญอย่างแน่ชัด ชื่อยาและตัวเลขบนบรรจุภัณฑ์ไม่สามารถยืนยันได้ว่าใช้แก้ปวด รักษาการติดเชื้อ คุมกำเนิด หรือรักษาภาวะอื่น

อย่าใช้ยาเพื่อทดลองรักษาอาการที่ยังไม่ทราบสาเหตุ เช่น เจ็บหน้าอกรุนแรง หายใจไม่ออก ปวดศีรษะฉับพลัน อ่อนแรงครึ่งซีก เลือดออกผิดปกติ หรือปวดท้องมาก อาการเหล่านี้อาจต้องได้รับการประเมินอย่างเร่งด่วน

ยานี้ไม่ควรนำมาแบ่งให้ผู้อื่น แม้มีอาการคล้ายกัน เพราะโรคประจำตัว การแพ้ยา ยาที่ใช้อยู่ และภาวะตั้งครรภ์อาจทำให้ความเสี่ยงต่างกัน

ต้องตรวจอะไรบ้างก่อนใช้ยา

อย่าใช้จนกว่าจะตรวจตัวยาสำคัญ ความแรง วันหมดอายุ และข้อห้ามบนฉลากได้ครบ หากข้อมูลขาดหาย กล่องไม่ตรงกับแผง หรือยาเปลี่ยนสี มีกลิ่นผิดปกติ แตก หรือชื้น ควรงดใช้

• ตรวจประวัติแพ้ยา

ห้ามใช้หากฉลากระบุส่วนประกอบที่คุณเคยแพ้ เพราะการได้รับซ้ำอาจทำให้เกิดปฏิกิริยารุนแรงได้

• ตรวจโรคประจำตัว

โรคตับ โรคไต โรคหัวใจ ความดันโลหิตสูง ลิ่มเลือดผิดปกติ แผลหรือเลือดออกในทางเดินอาหาร ต้อหิน และปัญหาการแข็งตัวของเลือด อาจมีผลต่อการเลือกยา

• ตรวจยาทุกชนิดที่ใช้อยู่

รวมยาตามใบสั่งแพทย์ ยาที่ซื้อใช้เอง สมุนไพร อาหารเสริม และยาที่ใช้เป็นครั้งคราว เพราะบางชนิดเปลี่ยนระดับยาในเลือดหรือเพิ่มผลข้างเคียงได้

• ตรวจสถานะการตั้งครรภ์และให้นมบุตร

ยาบางกลุ่มผ่านรกหรือผ่านสู่น้ำนมได้ จึงต้องทราบส่วนประกอบก่อนประเมินความเหมาะสม

• ตรวจคำเตือนเฉพาะบนฉลาก

มองหาข้อความเกี่ยวกับการขับรถ การใช้เครื่องจักร การรับประทานพร้อมอาหาร และข้อห้ามใช้ร่วมกับยาอื่น

ห้ามใช้ทันทีเมื่อใด

ห้ามใช้เมื่อคุณเคยแพ้ตัวยาสำคัญหรือส่วนประกอบบนฉลาก หากยังอ่านชื่อส่วนประกอบไม่ได้ ให้พักการใช้ไว้ก่อนแทนการทดลองรับประทาน

ใช้ระหว่างตั้งครรภ์หรือให้นมบุตรได้หรือไม่

ยังตอบว่าใช้ได้หรือไม่ได้จนกว่าจะทราบตัวยาสำคัญ เพราะยาแต่ละกลุ่มมีผลต่อการตั้งครรภ์และน้ำนมต่างกัน หากกำลังตั้งครรภ์ สงสัยว่าตั้งครรภ์ วางแผนมีบุตร หรือให้นมบุตร อย่าเริ่มใช้จากชื่อผลิตภัณฑ์เพียงอย่างเดียว

หากรับประทานไปแล้ว ไม่ควรทำให้อาเจียนหรือหยุดยาประจำเองโดยไม่มีคำแนะนำ จดชื่อสามัญ ความแรง จำนวนที่ใช้ และเวลาที่ใช้ไว้ เพื่อช่วยประเมินความเสี่ยงได้ตรงจุด

ถ้าใช้ยาแล้วมีเลือดออกทางช่องคลอดมาก ปวดท้องรุนแรง หน้ามืด เป็นลม หายใจลำบาก หรือมีอาการบวมทั่วตัว ควรไปโรงพยาบาลทันที อาการเหล่านี้ไม่ควรรอดูเองจนถึงวันถัดไป

เด็กใช้ยานี้ได้หรือไม่

อย่าให้เด็กรับประทานจนกว่าจะทราบชนิดยาและได้รับขนาดที่เหมาะกับน้ำหนักตัว ยารับประทานสำหรับเด็กหลายชนิดคำนวณเป็นมิลลิกรัมต่อน้ำหนักตัว ไม่ควรลดขนาดยาผู้ใหญ่เองหรือแบ่งเม็ดจากการคาดเดา

ห้ามให้ยาเป็นมิลลิลิตรโดยไม่ตรวจความเข้มข้นบนฉลาก ยาน้ำชื่อเดียวกันอาจมีตัวยาต่อปริมาตรไม่เท่ากัน ทำให้ปริมาตรเดียวกันมีขนาดยาต่างกัน

หากเด็กกลืนยาโดยไม่ตั้งใจ ให้นำกล่องหรือแผงยาไปด้วย และติดต่อศูนย์พิษวิทยาหรือไปโรงพยาบาล โดยเฉพาะเมื่อเด็กซึม อาเจียนซ้ำ เดินเซ ชัก หายใจผิดปกติ หรือปลุกไม่ตื่น

ยานี้มีผลข้างเคียงอะไรบ้าง

ผลข้างเคียงเฉพาะเจาะจงยังระบุไม่ได้จนกว่าจะทราบตัวยาสำคัญ แต่คุณควรเฝ้าดูอาการใหม่ที่เกิดหลังใช้ยา ความรุนแรงขึ้นอยู่กับชนิดยา ปริมาณที่ได้รับ โรคประจำตัว และยาที่ใช้ร่วมกัน

อาการที่มักไม่ฉุกเฉิน

อาการคลื่นไส้ ปวดท้อง เวียนศีรษะ ง่วง ปวดศีรษะ หรือผื่นเล็กน้อยอาจพบได้กับยาหลายกลุ่ม แต่ไม่ควรสรุปว่าเกิดจากยานี้โดยอัตโนมัติ ให้หยุดกิจกรรมเสี่ยง เช่น ขับรถหรือทำงานกับเครื่องจักร หากรู้สึกง่วงหรือมึนงง

หากอาการไม่หาย รบกวนการใช้ชีวิต หรือรุนแรงขึ้นหลังรับประทานครั้งต่อไป ให้หยุดใช้และนำบรรจุภัณฑ์ไปให้บุคลากรทางการแพทย์ตรวจ

อาการรุนแรงที่ต้องรีบขอความช่วยเหลือ

อาการแพ้ยาอาจเริ่มจากผื่นและคัน แต่ถ้ามีหน้าบวม ลิ้นบวม หายใจติดขัด หน้ามืด หรือหมดสติ ให้ถือเป็นเหตุฉุกเฉิน อย่ารอดูว่าอาการจะหายเอง และอย่ารับประทานซ้ำเพื่อทดสอบ

ใช้ร่วมกับยาอื่นหรือแอลกอฮอล์ได้หรือไม่

อย่าใช้ร่วมกับยาอื่นหรือดื่มแอลกอฮอล์จนกว่าจะทราบตัวยาสำคัญ เพราะไม่สามารถประเมินปฏิกิริยาระหว่างยาได้จากชื่อค้นหาเพียงอย่างเดียว ปฏิกิริยาอาจทำให้ยาออกฤทธิ์มากเกินไป ลดประสิทธิภาพ หรือเพิ่มความเสี่ยงต่อเลือดออก ง่วงซึม และอวัยวะเสียหาย

รายการที่ควรแจ้งก่อนประเมินการใช้ร่วมกัน ได้แก่

• ยาต้านการแข็งตัวของเลือดหรือยาที่มีผลต่อเกล็ดเลือด
• ยานอนหลับ ยาคลายกังวล และยาที่ทำให้ง่วง
• ยารักษาโรคลมชัก
• ยารักษาวัณโรคหรือการติดเชื้อบางชนิด
• ยาควบคุมความดันโลหิตหรือโรคหัวใจ
• ฮอร์โมนหรือยาคุมกำเนิด
• สมุนไพรและอาหารเสริมทุกชนิด

แอลกอฮอล์อาจเพิ่มอาการง่วง เวียนศีรษะ การระคายกระเพาะ หรือภาระต่อตับกับยาบางกลุ่ม ทางเลือกที่ปลอดภัยกว่าคืองดดื่มไว้ก่อนจนกว่าจะยืนยันส่วนประกอบได้

ผู้ใหญ่และเด็กควรใช้ยาอย่างไร

ไม่มีขนาดยามาตรฐานที่ระบุได้จากคำนี้ และไม่ควรเดาจำนวนเม็ด ความถี่ หรือช่วงเวลารับประทาน ขนาดยาต้องเชื่อมโยงกับตัวยาสำคัญ ความแรง ข้อบ่งใช้ อายุ น้ำหนัก การทำงานของตับและไต รวมถึงรูปแบบยา

ขนาดยาในผู้ใหญ่

ผู้ใหญ่ไม่ควรรับประทานตามจำนวนเม็ดในชื่อหรือจำนวนช่องบนแผง ให้ดูคำแนะนำการใช้บนฉลากที่ตรงกับตัวยาสำคัญและความแรง หากคำแนะนำหลุดหาย อ่านไม่ออก หรือแผงยาไม่ตรงกับกล่อง ให้งดใช้ไว้ก่อน

ไม่ควรแบ่ง บด เคี้ยว หรือละลายเม็ด เว้นแต่ฉลากระบุว่าทำได้ ยาบางรูปแบบออกแบบให้ปล่อยตัวยาช้า เคลือบเพื่อผ่านกระเพาะ หรือมีโครงสร้างที่ไม่ควรทำลาย

ขนาดยาในเด็ก

ขนาดยารับประทานของเด็กต้องประเมินจากน้ำหนักตัวเมื่อยาชนิดนั้นกำหนดเป็นมิลลิกรัมต่อกิโลกรัม ห้ามสร้างตารางขนาดยาจากช่วงอายุเอง และห้ามใช้ช้อนในครัวตวงยาน้ำ

หากฉลากให้เพียงช่วงอายุ ยังต้องตรวจน้ำหนักตัว ความเข้มข้น และข้อจำกัดของผลิตภัณฑ์ก่อน เด็กที่อายุเท่ากันอาจมีน้ำหนักต่างกันมาก จึงไม่ควรได้รับขนาดยาเท่ากันโดยอัตโนมัติ

คำถามเกี่ยวกับขนาดยา

ลืมใช้ยาแล้วควรเพิ่มเป็นสองเท่าหรือไม่?

ไม่ควรเพิ่มยาเป็นสองเท่าเอง วิธีจัดการขึ้นอยู่กับชนิดยาและเวลาที่ลืม ให้ตรวจคำแนะนำเฉพาะของตัวยาสำคัญบนฉลาก

แบ่งเม็ดครึ่งหนึ่งได้หรือไม่?

แบ่งได้เฉพาะเมื่อรูปแบบยาและฉลากอนุญาต รอยบากบนเม็ดไม่ได้ยืนยันเสมอไปว่าสามารถแบ่งเพื่อปรับขนาดยาได้อย่างแม่นยำ

รับประทานพร้อมอาหารได้หรือไม่?

ขึ้นอยู่กับตัวยา อาหารอาจช่วยลดการระคายกระเพาะหรืออาจลดการดูดซึม ตรวจคำแนะนำบนฉลากก่อนรับประทาน

หากใช้ยาเกินขนาดควรทำอย่างไร

หยุดใช้ยา เก็บกล่องหรือแผงไว้ และขอคำแนะนำทันทีแทนการรอให้เกิดอาการ อย่าทำให้อาเจียนเอง เว้นแต่บุคลากรทางการแพทย์สั่ง เพราะอาจทำให้สำลักหรือเกิดอันตรายเพิ่มขึ้น

เตรียมข้อมูลต่อไปนี้ให้พร้อม

หากมีอาการซึมมาก สับสน ชัก หมดสติ หายใจช้า หายใจลำบาก เจ็บหน้าอก หรืออาเจียนต่อเนื่อง ให้โทรขอความช่วยเหลือฉุกเฉิน ระหว่างรออย่าป้อนอาหาร น้ำ หรือยาอื่นแก่ผู้ที่หมดสติ

คำถามที่พบบ่อย

ชื่อนี้เป็นยาคุมกำเนิดหรือไม่

ยังยืนยันไม่ได้จากชื่อค้นหา ต้องดูตัวยาสำคัญและข้อความข้อบ่งใช้บนฉลาก หากเป็นฮอร์โมนคุมกำเนิด ฉลากควรระบุชนิดและปริมาณฮอร์โมนอย่างชัดเจน

ตัวเลขในชื่อหมายถึงจำนวนเม็ดหรือไม่

อาจเกี่ยวข้องกับสูตรหรือรูปแบบบรรจุภัณฑ์ แต่ไม่ควรใช้ตัวเลขนั้นกำหนดจำนวนที่ต้องรับประทาน ความหมายที่ถูกต้องต้องตรวจจากฉลากและเอกสารกำกับยา

ยาที่ชื่อคล้ายกันใช้แทนกันได้ไหม

ไม่ควรใช้แทนกันจนกว่าจะยืนยันว่าตัวยาสำคัญ ความแรง รูปแบบยา และข้อบ่งใช้ตรงกันทั้งหมด ความต่างเพียงอย่างเดียวอาจเปลี่ยนประสิทธิผลและความเสี่ยงได้

ถ้าไม่มีแผงยาเหลือ จะตรวจยาอย่างไร

ใช้กล่อง ฉลาก ใบเสร็จที่มีชื่อสามัญ หรือภาพถ่ายเดิมหากมี แต่ไม่ควรระบุยาจากสีและรูปร่างเพียงอย่างเดียว หากยืนยันไม่ได้ ให้งดรับประทาน

กินไปแล้วหนึ่งครั้งแต่ไม่รู้ว่าเป็นยาอะไร ต้องทำอย่างไร

เก็บบรรจุภัณฑ์และสังเกตอาการ อย่ารับประทานซ้ำจนกว่าจะระบุตัวยาได้ หากเกิดผื่น บวม หายใจลำบาก ซึม ชัก เจ็บหน้าอก หรือหมดสติ ให้ไปโรงพยาบาลทันที

ลืมกินยา ควรกินชดเชยหรือไม่

วิธีชดเชยขึ้นอยู่กับตัวยาและเวลาที่ลืม จึงไม่ควรกินเพิ่มเป็นสองเท่าจากการคาดเดา ตรวจคำแนะนำเฉพาะบนฉลากก่อน

บดหรือหักเม็ดเพื่อให้กลืนง่ายได้ไหม

ไม่ควรบดหรือหักจนกว่าจะรู้รูปแบบยา เม็ดยาออกฤทธิ์นานหรือยาเคลือบบางชนิดอาจปล่อยตัวยาผิดไปเมื่อบดหรือทำให้โครงสร้างเสียหาย

ใช้ยาแล้วขับรถได้หรือไม่

หากเกิดง่วง เวียนศีรษะ ตามัว หรือการตอบสนองช้าลง ห้ามขับรถหรือทำงานกับเครื่องจักร แม้ฉลากจะไม่ได้แสดงคำเตือนชัดเจนก็ตาม

ควรเก็บยาอย่างไร

เก็บตามคำแนะนำบนฉลาก ในบรรจุภัณฑ์เดิม ห่างจากความร้อน ความชื้น แสงแดด เด็ก และสัตว์เลี้ยง ไม่ควรย้ายใส่ซองที่ไม่มีชื่อและความแรงกำกับ

ยาหมดอายุใช้ต่อได้หรือไม่

ไม่ควรใช้ยาที่หมดอายุหรือไม่สามารถอ่านวันหมดอายุได้ ประสิทธิภาพและความคงตัวอาจเปลี่ยนไป และสภาพภายนอกปกติไม่ได้ยืนยันว่ายายังเหมาะสำหรับใช้

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้

หากมีอาการผิดปกติ ควรปรึกษาเภสัชกรหรือพบแพทย์