ยาและการใช้ยา โหลดแอป
ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้

โลหิตจาง ห้ามกินอะไร

ภาวะโลหิตจางคือภาวะที่เลือดนำออกซิเจนไปเลี้ยงร่างกายได้น้อยลง โดยสิ่งที่ต้องงดหรือหลีกเลี่ยงขึ้นอยู่กับสาเหตุ ไม่ได้ห้ามอาหารชนิดเดียวกันทุกคน

ไม่มีรายการอาหารต้องห้ามสำหรับผู้มีภาวะโลหิตจางทุกคน หากเป็นการขาดธาตุเหล็ก ต้องระวังสิ่งที่ลดการดูดซึมยาเหล็ก แต่ถ้ามีเหล็กเกินหรือเม็ดเลือดแดงแตก ห้ามกินผลิตภัณฑ์เสริมเหล็กเอง เพราะอาจเพิ่มการสะสมของเหล็กในอวัยวะต่าง ๆ

ประเด็นสำคัญ

  • อย่าเริ่มยาเสริมเหล็กจากอาการซีดหรือเหนื่อยเพียงอย่างเดียว เพราะโลหิตจางมีหลายสาเหตุ และบางชนิดไม่ได้เกิดจากการขาดธาตุเหล็ก
  • ยา ferrous sulfate บางผลิตภัณฑ์ขนาด 325 มก. ให้ธาตุเหล็กจริง 65 มก. จึงต้องดูคำว่า elemental iron ไม่เทียบจากน้ำหนักเม็ดยาอย่างเดียว
  • ห้ามใช้ยาเสริมเหล็กในผู้มีเหล็กเกินหรือโลหิตจางจากเม็ดเลือดแดงแตก เว้นแต่ตรวจพบว่าขาดเหล็กร่วมด้วย เพราะเหล็กอาจสะสมเพิ่มขึ้น

เกิดอะไรขึ้นในร่างกาย

อาหารหรือยาบางชนิดทำให้ร่างกายดูดซึมธาตุเหล็กได้น้อยลง แต่ปัญหาสำคัญกว่าคือการกินเหล็กโดยไม่รู้สาเหตุของโลหิตจาง ธาตุเหล็กจำเป็นต่อการสร้างฮีโมโกลบิน หากขาดจริง การเสริมเหล็กจึงช่วยเติมวัตถุดิบสำหรับสร้างเม็ดเลือดแดงได้

อย่างไรก็ตาม โลหิตจางอาจเกิดจากการขาดกรดโฟลิก การขาดวิตามินบี 12 เม็ดเลือดแดงแตก การเสียเลือด หรือโรคเรื้อรัง การกินเหล็กจึงไม่ได้แก้ทุกสาเหตุ และอาจเป็นอันตรายในคนที่มีเหล็กสะสมมากอยู่แล้ว

ยาลดกรดที่มีอะลูมิเนียมหรือแมกนีเซียมอาจลดการดูดซึมเหล็ก ส่วนยาเหล็กชนิดรับประทานรบกวนการดูดซึมยาปฏิชีวนะกลุ่ม tetracycline ได้ จึงไม่ควรกินพร้อมกัน

ควรทำอย่างไร

ตรวจให้รู้ก่อนว่าโลหิตจางเกิดจากอะไร แล้วจึงปรับอาหารหรือใช้ยาให้ตรงสาเหตุ หากแพทย์ยืนยันว่าขาดธาตุเหล็ก ให้ใช้ยาในขนาดที่สั่งและอ่านฉลากว่ามี “ธาตุเหล็กจริง” หรือ elemental iron เท่าใด

สถานการณ์ควรทำอย่างไร
กินยาเหล็กร่วมกับ tetracyclineเว้นห่างอย่างน้อย 2 ชั่วโมง
ใช้ยาลดกรดที่มีอะลูมิเนียมหรือแมกนีเซียมแยกเวลากับยาเหล็ก
คลื่นไส้หรือไม่สบายท้องจากยาเหล็กกินพร้อมอาหารเพื่อลดอาการ
ท้องผูกหรือท้องเสียเล็กน้อยดื่มน้ำและติดตามอาการ
ใช้ deferiprone เพื่อขับเหล็กอย่าเสริมเหล็กเอง
มีธาลัสซีเมียหรือเม็ดเลือดแดงแตกตรวจภาวะขาดเหล็กก่อนใช้ยา

ยาเหล็กดูดซึมได้ดีเมื่อกินระหว่างมื้อ แต่บางคนมีคลื่นไส้ ปวดท้อง ท้องผูก หรือท้องเสีย หากเกิดอาการเหล่านี้สามารถกินพร้อมอาหารเพื่อลดการระคายเคืองได้ แม้การดูดซึมอาจลดลงบ้าง

ห้ามกินยาเหล็กเพิ่มเองหากคุณมี hemochromatosis, hemosiderosis หรือโลหิตจางจากเม็ดเลือดแดงแตก รวมถึงผู้ที่กำลังใช้ยาขับเหล็กอย่าง deferiprone เพราะเป้าหมายการรักษาคือกำจัดเหล็กส่วนเกิน ไม่ใช่เติมเหล็กเข้าไปอีก

กรดโฟลิกไม่ใช่ยาแทนธาตุเหล็ก แม้จะช่วยสร้างเม็ดเลือดแดงก็ตาม การใช้กรดโฟลิกอย่างเดียวอาจบดบังอาการทางเลือดของภาวะขาดวิตามินบี 12 ขณะที่ความเสียหายต่อระบบประสาทยังดำเนินต่อไป จึงไม่ควรเลือก “ยาบำรุงเลือด” จากชื่อหรือส่วนประกอบโดยไม่ทราบผลตรวจ

อาการที่ต้องไปโรงพยาบาลทันที

ไปโรงพยาบาลทันทีหากมีหอบเหนื่อยมาก เจ็บหน้าอก เป็นลม สับสน ใจสั่นรุนแรง หรืออ่อนแรงจนทำกิจวัตรไม่ได้ อาการเหล่านี้อาจสัมพันธ์กับภาวะที่เลือดนำออกซิเจนไปเลี้ยงอวัยวะไม่เพียงพอหรือมีการเสียเลือด

ควรไปทันทีเช่นกันเมื่ออาเจียนเป็นเลือด ถ่ายดำคล้ายยางมะตอย ถ่ายเป็นเลือด ประจำเดือนออกมากผิดปกติ หรือมีเลือดออกไม่หยุด ทั้งนี้ยาเหล็กอาจทำให้อุจจาระมีสีเข้มได้ แต่หากดำเหนียว มีกลิ่นผิดปกติ หรือมีอาการหน้ามืดร่วมด้วย อย่าสรุปว่าเกิดจากยาอย่างเดียว

หากเด็กกลืนยาเหล็กโดยไม่ตั้งใจ ให้พาไปห้องฉุกเฉินทันทีแม้ยังไม่มีอาการ ยาเหล็กเกินขนาดเป็นพิษรุนแรงในเด็ก โดยเฉพาะเด็กอายุต่ำกว่า 6 ปี จึงต้องเก็บยาให้พ้นมือและสายตาเด็กเสมอ

คำถามที่พบบ่อย

คนโลหิตจางดื่มนมหรือกาแฟได้ไหม

ดื่มได้ แต่ไม่ควรใช้ดื่มพร้อมยาเสริมเหล็กหากต้องการให้ดูดซึมได้เต็มที่ วิธีที่ทำได้ง่ายคือกินยาเหล็กกับน้ำเปล่า และแยกเครื่องดื่มหรืออาหารเสริมอื่นออกจากเวลารับประทานยา

กินยาเหล็กพร้อมวิตามินหรือคอลลาเจนได้ไหม

โดยทั่วไปไม่พบปฏิกิริยาระหว่าง ferrous fumarate กับวิตามินรวมหรือคอลลาเจนโดยตรง แต่ควรตรวจฉลากว่าอาหารเสริมนั้นมีแร่ธาตุหรือธาตุเหล็กซ้ำหรือไม่ เพื่อหลีกเลี่ยงการได้รับเหล็กเกินโดยไม่ตั้งใจ

อุจจาระดำหลังกินยาเหล็กอันตรายไหม

ยาเหล็กทำให้อุจจาระสีเข้มขึ้นได้ แต่ถ้าอุจจาระดำเหนียวร่วมกับหน้ามืด ปวดท้อง อ่อนเพลียมาก อาเจียนเป็นเลือด หรือสงสัยเลือดออกในทางเดินอาหาร ควรไปโรงพยาบาลทันที

โลหิตจางกินกรดโฟลิกแทนยาเหล็กได้ไหม

กินแทนกันไม่ได้ เพราะแก้การขาดสารอาหารคนละชนิด กรดโฟลิกเหมาะกับภาวะขาดโฟเลต ส่วนยาเหล็กใช้เมื่อขาดธาตุเหล็ก การตรวจเลือดช่วยแยกสาเหตุและป้องกันการรักษาผิดทาง

ตั้งครรภ์และมีโลหิตจางควรงดอาหารอะไร

ไม่ควรงดอาหารหลายกลุ่มเอง เพราะการตั้งครรภ์ต้องการสารอาหารเพิ่มขึ้น ควรให้แพทย์แยกว่าขาดธาตุเหล็ก กรดโฟลิก วิตามินบี 12 หรือมีสาเหตุอื่น แล้วใช้ยาตามผลตรวจและคำสั่งรักษา

คำถามที่ควรถามเภสัชกร

  • ยาและอาหารเสริมที่ใช้อยู่มีธาตุเหล็กซ้ำกันหรือไม่?
  • ต้องแยกยาเหล็กจากยาลดกรดหรือยาปฏิชีวนะนานเท่าใด?
  • ฉลากผลิตภัณฑ์ระบุ elemental iron ต่อเม็ดเท่าใด?
  • อาการคลื่นไส้ ท้องผูก หรืออุจจาระดำแบบใดที่ควรหยุดยา?
  • โรคประจำตัวหรือผลเลือดของฉันมีข้อห้ามใช้ยาเสริมเหล็กหรือไม่?

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้

หากมีอาการผิดปกติ ควรปรึกษาเภสัชกรหรือพบแพทย์

ข้อมูลอ้างอิง

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้

หากมีอาการผิดปกติ ควรปรึกษาเภสัชกรหรือพบแพทย์

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้

แอป HDmall เชื่อมต่อผู้ใช้กับเภสัชกรที่มีใบอนุญาตของ Fascino ผ่านวิดีโอคอล โทรศัพท์ หรือแชทในแอป

สามารถขอคำแนะนำเรื่องอาการเบื้องต้น การใช้ยา และยาที่ต้องใช้ภายใต้คำแนะนำของเภสัชกร

บริการนี้ดำเนินการร่วมกับ Fascino โดย HDmall เป็นผู้ให้บริการแพลตฟอร์ม ไม่ได้จำหน่ายยาโดยตรง

ปรึกษาเภสัชกรตัวจริงผ่านแอป HDmall

บริการเภสัชกรรมทางไกลฟรี โดย Fascino ผ่านแอป HDmall