ยาและการใช้ยา โหลดแอป
ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้

โลหิตจาง ห้ามกินอะไรบ้าง

ภาวะโลหิตจางคือภาวะที่เม็ดเลือดแดงหรือฮีโมโกลบินต่ำกว่าปกติ โดยอาหารที่ควรหลีกเลี่ยงขึ้นอยู่กับสาเหตุ และไม่ได้หมายความว่าผู้มีภาวะนี้ทุกคนต้องงดอาหารชนิดเดียวกัน

ประเด็นสำคัญ

  • ถ้าขาดธาตุเหล็ก ควรเลี่ยงการดื่มชาใกล้มื้ออาหารหรือพร้อมยาเหล็ก เพราะอาจลดการดูดซึม แต่ไม่จำเป็นต้องงดชาอย่างถาวร
  • ตรวจฉลากให้ชัดว่าเป็นธาตุเหล็กจริงเท่าไร เช่น ferrous sulfate 325 มก. อาจให้ธาตุเหล็ก 65 มก. ส่วน ferrous fumarate 200 มก. อาจให้ 66 มก.
  • อย่าซื้อธาตุเหล็กกินเองหากยังไม่ทราบสาเหตุ โดยเฉพาะผู้มีธาตุเหล็กเกิน ทาลัสซีเมีย หรือโลหิตจางจากเม็ดเลือดแดงแตก เพราะเหล็กอาจสะสมเพิ่ม

ควรหลีกเลี่ยงอะไรเมื่อมีภาวะโลหิตจาง

ไม่มีรายการอาหารต้องห้ามที่ใช้ได้กับโลหิตจางทุกชนิด หากเป็นโลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็ก สิ่งสำคัญคือหลีกเลี่ยงอาหาร เครื่องดื่ม หรือยาบางชนิดในช่วงเดียวกับยาเหล็ก เพราะอาจทำให้ร่างกายดูดซึมเหล็กได้น้อยลง

สิ่งที่ควรระวังเพราะอะไรควรทำอย่างไร
ชารบกวนการดูดซึมเหล็กไม่ดื่มพร้อมมื้อหรือยาเหล็ก
ยาลดกรดอาจลดการดูดซึมยาเหล็กแยกเวลาตามฉลากยา
แคลเซียม แมกนีเซียม หรือสังกะสีอาจกระทบการดูดซึมไม่กินพร้อมยาเหล็ก
อาหารเสริมธาตุเหล็กหลายตัวเสี่ยงได้รับเหล็กซ้ำซ้อนตรวจส่วนประกอบทุกผลิตภัณฑ์
deferiproneใช้ขับเหล็กส่วนเกินไม่เสริมเหล็กเอง
ยาปฏิชีวนะกลุ่ม tetracycline หรือ fluoroquinolone ชนิดรับประทานยาเหล็กรบกวนการดูดซึมยาตรวจชื่อยาและทำตามฉลากหรือคำแนะนำเภสัชกร เช่น doxycycline ควรกินอย่างน้อย 2 ชั่วโมงก่อน หรือ 3 ชั่วโมงหลังยาเหล็ก และ ciprofloxacin ควรกินอย่างน้อย 2 ชั่วโมงก่อน หรือ 6 ชั่วโมงหลังยาเหล็ก

ถ้ากินยา levothyroxine ยาปฏิชีวนะอย่าง doxycycline หรือ ciprofloxacin หรืออาหารเสริมหลายชนิด ควรตรวจเวลารับประทานให้ชัดเจน เพราะอาจต้องแยกจากยาเหล็ก ไม่ควรหยุดยาประจำเอง

เกิดอะไรขึ้นในร่างกาย

อาหารและยาบางชนิดสามารถจับกับธาตุเหล็กหรือเปลี่ยนสภาพในทางเดินอาหาร ทำให้เหล็กเข้าสู่ร่างกายได้น้อยลง ผลคือยาอาจทำงานได้ไม่เต็มที่ แม้คุณกินครบตามจำนวนที่กำหนด

ชาและสารอาหารบางกลุ่มมีผลต่อการดูดซึม จึงควรจัดเวลาให้เหมาะสม ส่วนยาเหล็กอาจทำให้คลื่นไส้ ไม่สบายท้อง ท้องผูก หรือท้องเสียได้ หากระคายท้อง การกินพร้อมอาหารอาจช่วยได้ แต่อาจแลกกับการดูดซึมที่ลดลงบางส่วน

ตัวเลขบนฉลากต้องอ่านให้ครบ เพราะน้ำหนักของสารประกอบเหล็กไม่เท่ากับปริมาณธาตุเหล็กที่ร่างกายได้รับ ตัวอย่างเช่น ferrous sulfate 325 มก. ให้ธาตุเหล็ก 65 มก. ขณะที่ผลิตภัณฑ์ผสมบางสูตรมี ferrous fumarate 200 มก. ซึ่งเทียบเท่าธาตุเหล็ก 66 มก. จึงห้ามเปรียบเทียบจากตัวเลขด้านหน้าเพียงอย่างเดียว

ควรทำอย่างไร

เริ่มจากหาสาเหตุของภาวะโลหิตจางก่อน แล้วจึงปรับอาหารหรือใช้ยาให้ตรงสาเหตุ อาการซีด เหนื่อยง่าย หรือเวียนศีรษะอาจพบได้ในโลหิตจางหลายชนิด ไม่ได้ยืนยันว่าขาดธาตุเหล็กเสมอไป

  • ตรวจชื่อยาและปริมาณ “ธาตุเหล็ก” บนฉลาก ไม่ดูเฉพาะน้ำหนัก ferrous sulfate หรือ ferrous fumarate
  • รับประทานยาเหล็กตามขนาดที่กำหนด และพยายามกินเวลาเดิมทุกวัน
  • หลีกเลี่ยงชา ยาลดกรด และผลิตภัณฑ์ที่มีแคลเซียม แมกนีเซียม หรือสังกะสีในเวลาเดียวกับยาเหล็ก
  • หากยาเหล็กทำให้ไม่สบายท้อง อาจกินพร้อมอาหารได้ แต่ไม่ควรเพิ่ม ลด หรือเปลี่ยนเป็นวันเว้นวันเอง
  • หากลืมยา ให้กินเมื่อจำได้ แต่ถ้าใกล้เวลามื้อต่อไปให้ข้าม ห้ามกินสองเท่า
  • เก็บยาเหล็กให้พ้นมือเด็ก เพราะการกินเกินขนาดอาจเป็นพิษรุนแรง โดยเฉพาะในเด็ก

ผู้ที่มีทาลัสซีเมีย ภาวะเหล็กเกิน โลหิตจางจากเม็ดเลือดแดงแตก หรือกำลังใช้ยาขับเหล็ก ไม่ควรเริ่มอาหารเสริมธาตุเหล็กเอง เว้นแต่ตรวจพบว่าขาดเหล็กร่วมด้วยและได้รับคำสั่งรักษา

อาการที่ต้องไปโรงพยาบาลทันที

ไปโรงพยาบาลทันทีหากหายใจลำบาก เจ็บหน้าอก เป็นลม ใจสั่นรุนแรง หรืออ่อนแรงจนทำกิจวัตรไม่ได้ อาการเหล่านี้อาจสัมพันธ์กับภาวะโลหิตจางที่รุนแรงหรือปัญหาอื่นซึ่งต้องประเมินโดยเร็ว

ควรรับความช่วยเหลือฉุกเฉินเช่นกัน หากหลังรับประทานยาเหล็กมีหน้าหรือลิ้นบวม หายใจติดขัด หรือผื่นนูนคันทั่วตัว เพราะอาจเป็นอาการแพ้รุนแรง หากเด็กหรือผู้ใหญ่กินยาเหล็กเกินฉลากหรือเกินขนาดที่สั่ง อย่ารอดูอาการ ให้นำบรรจุภัณฑ์ยาไปโรงพยาบาลด้วย

คำถามที่พบบ่อย

เป็นโลหิตจางดื่มชาได้ไหม

ดื่มได้ แต่ไม่ควรดื่มพร้อมมื้อที่ต้องการธาตุเหล็กหรือพร้อมยาเหล็ก ชาอาจลดการดูดซึมธาตุเหล็ก จึงควรแยกช่วงเวลาดื่มออกจากยาและอาหารมื้อหลักที่ใช้เพิ่มธาตุเหล็ก

เป็นโลหิตจางห้ามกินนมหรือไม่

ไม่จำเป็นต้องงดนมทั้งหมด แต่แคลเซียมอาจรบกวนการดูดซึมยาเหล็ก จึงไม่ควรกินนม อาหารเสริมแคลเซียม และยาเหล็กพร้อมกัน ให้ตรวจคำแนะนำการเว้นเวลาจากฉลากของผลิตภัณฑ์

คนเป็นทาลัสซีเมียกินธาตุเหล็กได้ไหม

ไม่ควรกินเอง เพราะทาลัสซีเมียบางรายมีธาตุเหล็กสะสมเกินอยู่แล้ว ธาตุเหล็กอาจใช้ได้เฉพาะเมื่อมีหลักฐานว่าขาดเหล็กร่วมด้วยและมีผู้รักษากำหนดให้

กินวิตามินรวมพร้อมยาเหล็กได้ไหม

ขึ้นอยู่กับส่วนประกอบของวิตามินรวม แม้ไม่พบปฏิกิริยาสำคัญกับวิตามินทุกชนิด แต่ผลิตภัณฑ์อาจมีแคลเซียม แมกนีเซียม สังกะสี หรือธาตุเหล็กซ้ำ จึงควรอ่านฉลากก่อนกินร่วมกัน

อุจจาระเปลี่ยนสีหลังใช้ยาเหล็กควรหยุดยาหรือไม่

อุจจาระสีดำเข้มอาจพบได้จากยาเหล็ก แต่หากอุจจาระดำเหนียวคล้ายน้ำมันดิน มีกลิ่นผิดปกติมาก มีเลือดปน หรือร่วมกับหน้ามืด อ่อนเพลียมาก ปวดท้อง หรืออาเจียนเป็นเลือด ให้ไปโรงพยาบาลทันที

คำถามที่ควรถามเภสัชกร

  • ยาและอาหารเสริมที่ใช้อยู่ต้องแยกจากยาเหล็กกี่ชั่วโมง?
  • ตัวเลขบนฉลากเป็นน้ำหนักสารประกอบหรือปริมาณธาตุเหล็กจริง?
  • หากคลื่นไส้หรือท้องผูก ควรปรับวิธีกินอย่างไร?
  • โรคประจำตัวของฉันทำให้ไม่ควรใช้ธาตุเหล็กหรือไม่?
  • ควรตรวจเลือดติดตามเมื่อใดหลังเริ่มใช้ยาเหล็ก?

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้

หากมีอาการผิดปกติ ควรปรึกษาเภสัชกรหรือพบแพทย์

ข้อมูลอ้างอิง

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้

หากมีอาการผิดปกติ ควรปรึกษาเภสัชกรหรือพบแพทย์

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้

แอป HDmall เชื่อมต่อผู้ใช้กับเภสัชกรที่มีใบอนุญาตของ Fascino ผ่านวิดีโอคอล โทรศัพท์ หรือแชทในแอป

สามารถขอคำแนะนำเรื่องอาการเบื้องต้น การใช้ยา และยาที่ต้องใช้ภายใต้คำแนะนำของเภสัชกร

บริการนี้ดำเนินการร่วมกับ Fascino โดย HDmall เป็นผู้ให้บริการแพลตฟอร์ม ไม่ได้จำหน่ายยาโดยตรง

ปรึกษาเภสัชกรตัวจริงผ่านแอป HDmall

บริการเภสัชกรรมทางไกลฟรี โดย Fascino ผ่านแอป HDmall