ยาและการใช้ยา โหลดแอป
ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้

ยาลดไข้

ยาลดไข้ คือยาที่ช่วยลดอุณหภูมิร่างกายและบรรเทาอาการปวดเมื่อยหรือปวดศีรษะจากไข้ โดยไม่ได้กำจัดสาเหตุของไข้โดยตรง

ประเด็นสำคัญ

  • ไข้มักเกิดจากการติดเชื้อ แต่ยาใช้เพียงบรรเทาอาการ คุณยังต้องดื่มน้ำ พักผ่อน และสังเกตอาการที่บอกถึงโรครุนแรง
  • ยาที่ใช้ทั่วไปคือ paracetamol และ ibuprofen แต่หากยังไม่ทราบสาเหตุของไข้หรือสงสัยไข้เลือดออก ไม่ควรใช้ ibuprofen หรือ aspirin
  • หากหายใจลำบาก ซึม สับสน ชัก คอแข็ง มีผื่นผิดปกติ ขาดน้ำ หรืออาการทรุดเร็ว ควรไปโรงพยาบาลโดยไม่รอให้ยาลดอุณหภูมิออกฤทธิ์

ไข้คืออะไรและเกิดจากสาเหตุใดได้บ้าง

ไข้คือภาวะที่อุณหภูมิร่างกายสูงขึ้น ซึ่งพบบ่อยที่สุดเมื่อภูมิคุ้มกันกำลังตอบสนองต่อการติดเชื้อ ระดับอุณหภูมิเพียงอย่างเดียวไม่ได้บอกเสมอว่าโรครุนแรงแค่ไหน คุณควรดูอาการร่วมและระยะเวลาที่เป็นด้วย

สาเหตุที่พบบ่อย ได้แก่

  • การติดเชื้อไวรัส เช่น ไข้หวัด ไข้หวัดใหญ่ หรือโรคติดเชื้อทางเดินหายใจ มักมีไอ เจ็บคอ น้ำมูก หรือปวดเมื่อยร่วมด้วย
  • การติดเชื้อแบคทีเรีย อาจเกิดที่คอ ปอด ทางเดินปัสสาวะ ผิวหนัง หรืออวัยวะอื่น และบางกรณีต้องใช้ยาตามการวินิจฉัย
  • การอักเสบที่ไม่ได้เกิดจากเชื้อโรค เช่น โรคข้อหรือโรคภูมิคุ้มกันบางชนิด
  • ผลจากยาหรือวัคซีน อาจทำให้อุณหภูมิสูงชั่วคราว แต่ต้องแยกจากอาการแพ้รุนแรง
  • ความร้อนจากสิ่งแวดล้อม โดยเฉพาะเมื่ออยู่กลางแดดหรือออกแรงหนัก ภาวะลมแดดเป็นเหตุฉุกเฉินและไม่ควรรักษาด้วยยาลดอุณหภูมิเพียงอย่างเดียว

เมื่อไหร่ที่ดูแลอาการไข้เองได้

คุณอาจดูแลตัวเองช่วงสั้น ๆ ได้ หากยังรู้สึกตัวดี ดื่มน้ำได้ หายใจปกติ และไม่มีสัญญาณอันตราย เป้าหมายไม่จำเป็นต้องทำให้อุณหภูมิกลับเป็นปกติทันที แต่เน้นให้สบายตัวและป้องกันการขาดน้ำ

ลักษณะอาการควรทำอะไร
ไข้และปวดเมื่อยเล็กน้อยพักผ่อน ดื่มน้ำ ใช้ยาตามฉลากเมื่อจำเป็น
ตัวร้อนแต่ยังดื่มน้ำได้ใส่เสื้อผ้าบาง อยู่ในห้องอากาศถ่ายเท
เหงื่อออกหรือกินได้น้อยจิบน้ำหรือสารละลายเกลือแร่บ่อย ๆ
หนาวสั่นใช้ผ้าห่มพอสบาย ไม่ห่มหนาจนร้อนอบ
มีโรคประจำตัวหรือตั้งครรภ์ตรวจสอบความเหมาะสมของยาก่อนใช้

ไม่ควรใช้น้ำเย็นจัด น้ำแข็ง หรือแอลกอฮอล์เช็ดตัว เพราะอาจทำให้หนาวสั่นและไม่ช่วยแก้สาเหตุของไข้ หากต้องเช็ดตัวให้ใช้น้ำอุณหภูมิพอเหมาะและหยุดเมื่อรู้สึกหนาวสั่น

ก่อนกินยา ควรอ่านส่วนประกอบของยาแก้หวัดหรือยาแก้ปวดทุกตัว เพราะผลิตภัณฑ์หลายชนิดอาจมีตัวยาลดอุณหภูมิซ้ำกัน การกินซ้ำโดยไม่รู้ตัวเพิ่มความเสี่ยงต่อการได้รับยาเกินขนาด

มีกลุ่มยาอะไรที่ใช้บรรเทาอาการไข้ได้

ยาที่ใช้บ่อยมี 2 กลุ่มหลัก ได้แก่ paracetamol และยาต้านการอักเสบที่ไม่ใช่สเตียรอยด์ เช่น ibuprofen การเลือกใช้ขึ้นกับอายุ น้ำหนัก โรคประจำตัว การตั้งครรภ์ ยาที่ใช้อยู่ และความแรงของผลิตภัณฑ์

ตัวยาช่วยอะไรข้อควรระวังสำคัญ
paracetamolลดอุณหภูมิและบรรเทาปวดระวังใช้ซ้ำหลายผลิตภัณฑ์และได้รับเกินขนาด
ibuprofenลดอุณหภูมิ ปวด และการอักเสบเสี่ยงระคายกระเพาะ เลือดออก และกระทบไต
aspirinลดอุณหภูมิและปวดห้ามใช้ aspirin ลดไข้ในเด็กหรือวัยรุ่น โดยเฉพาะเมื่อเป็นหรือสงสัยการติดเชื้อไวรัส เพราะเสี่ยงกลุ่มอาการเรย์; ใช้ได้เฉพาะเมื่อแพทย์สั่งเพื่อข้อบ่งใช้อื่นโดยเฉพาะ

Paracetamol เหมาะกับใคร

Paracetamol ใช้ลดอุณหภูมิและบรรเทาปวดได้ และมักเป็นตัวเลือกที่พิจารณาได้ในคนที่ไม่เหมาะกับยากลุ่มต้านการอักเสบ คุณต้องตรวจฉลากเพื่อดูความแรงและหลีกเลี่ยงการกินซ้ำกับยาแก้หวัดที่มีตัวยาเดียวกัน

การได้รับ paracetamol มากเกินไปอาจทำอันตรายต่อตับ และช่วงแรกอาจยังไม่มีอาการชัดเจน หากกินเกินฉลาก กินซ้ำหลายผลิตภัณฑ์ หรือไม่แน่ใจว่ารวมแล้วเท่าไร ควรไปโรงพยาบาลทันที ไม่ควรรอให้คลื่นไส้ ตัวเหลือง หรือตาเหลืองก่อน

อาการแพ้พบได้น้อย แต่อาจรุนแรงได้ เช่น ผื่นลุกลาม หน้าบวม หายใจลำบาก หายใจมีเสียงหวีด หรือมีตุ่มพอง หากเกิดอาการเหล่านี้ให้หยุดยาและรับการรักษาเร่งด่วน

Ibuprofen เหมาะกับใคร

Ibuprofen ช่วยลดอุณหภูมิ บรรเทาปวด และลดการอักเสบ แต่ไม่เหมาะกับทุกคน ควรหลีกเลี่ยงการใช้เองหากมีประวัติแผลหรือเลือดออกในทางเดินอาหาร โรคไต โรคหัวใจ เคยแพ้ยาแก้ปวดกลุ่มเดียวกัน หรือกำลังใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด

หากยังไม่ทราบสาเหตุของไข้หรือสงสัยไข้เลือดออก โดยเฉพาะเมื่อมีไข้สูง ปวดเมื่อยมาก คลื่นไส้ ปวดท้อง มีจุดเลือดออก หรืออยู่ในพื้นที่ระบาด ไม่ควรใช้ ibuprofen หรือ aspirin เพราะอาจเพิ่มความเสี่ยงเลือดออก ให้เลือก paracetamol ตามขนาดที่เหมาะสม และพบแพทย์หากมีเลือดออก จุดจ้ำ ปวดท้องมาก อาเจียนต่อเนื่อง ซึม หรือปัสสาวะน้อย

Ibuprofen เป็นยาอันตราย ควรรับจากร้านขายยาโดยให้เภสัชกรตรวจอายุ น้ำหนัก โรคประจำตัว การตั้งครรภ์ และยาที่ใช้อยู่ แล้วใช้ตามฉลากของผลิตภัณฑ์ที่ได้รับหรือคำแนะนำของเภสัชกร ไม่ควรนำขนาดจากฉลากต่างประเทศไปใช้กับผลิตภัณฑ์อื่นเอง

สำหรับเด็กอายุต่ำกว่า 12 ปี ขนาดยารับประทานต้องพิจารณาจากน้ำหนักและความแรงของยา ห้ามคำนวณเป็นมิลลิลิตรโดยไม่ทราบความเข้มข้น

ควรหลีกเลี่ยง ibuprofen ตั้งแต่อายุครรภ์ 20 สัปดาห์ขึ้นไป เว้นแต่แพทย์ประเมินว่าจำเป็นและติดตามอย่างเหมาะสม และไม่ควรใช้ตั้งแต่อายุครรภ์ประมาณ 30 สัปดาห์ขึ้นไปหรือในไตรมาสที่ 3 เนื่องจากอาจเป็นอันตรายต่อทารกและเพิ่มภาวะแทรกซ้อนของการคลอด ผู้ที่กำลังเตรียมผ่าตัดก็ควรแจ้งแพทย์ เนื่องจากยามีผลต่อการแข็งตัวของเลือดและอาจเพิ่มความเสี่ยงเลือดออก

ยาแก้ไข้ต่างจากยารักษาสาเหตุของไข้หรือไม่

ต่างกัน เพราะยาแก้ไข้ช่วยให้ตัวร้อนและปวดเมื่อยน้อยลง แต่ไม่ได้กำจัดเชื้อโรคหรือรักษาทุกโรคที่ทำให้เกิดไข้ เมื่อยาหมดฤทธิ์ อุณหภูมิอาจสูงขึ้นอีกได้หากสาเหตุยังอยู่

ยาปฏิชีวนะใช้กับการติดเชื้อแบคทีเรียบางชนิดเท่านั้น จึงไม่ควรซื้อกินจากอาการไข้เพียงอย่างเดียว ส่วนไข้จากไวรัสจำนวนมากดีขึ้นได้ด้วยการพักผ่อน ดื่มน้ำ และดูแลตามอาการ แต่ยังต้องเฝ้าระวังอาการทรุด

หากสงสัยลมแดด มีผิวร้อน สับสน หมดสติ หรือเกิดอาการหลังอยู่ในที่ร้อนจัด ให้รีบลดความร้อนและขอความช่วยเหลือฉุกเฉิน ยาลดอุณหภูมิทั่วไปไม่ใช่การรักษาหลักของภาวะนี้

เมื่อไหร่ควรพบแพทย์เพราะมีไข้

ควรไปโรงพยาบาลทันทีเมื่อไข้มาพร้อมอาการผิดปกติของการหายใจ สมอง การไหลเวียนเลือด หรือภาวะขาดน้ำ อย่ารอให้อุณหภูมิสูงขึ้นหรือรอให้ยาทำงาน หากมีอาการต่อไปนี้

  • หายใจลำบาก หอบ เจ็บหน้าอก หรือริมฝีปากเขียว
  • ซึมลง สับสน ปลุกไม่ตื่น ชัก เป็นลม หรืออ่อนแรงครึ่งซีก
  • ปวดศีรษะรุนแรง คอแข็ง แพ้แสง หรืออาเจียนต่อเนื่อง
  • มีผื่นจ้ำเลือด ผื่นกดไม่จาง ตุ่มพอง ผิวหนังลอก หรือหน้าบวม
  • ดื่มน้ำไม่ได้ ปัสสาวะน้อยมาก ปากแห้งมาก หรือเวียนศีรษะคล้ายจะเป็นลม
  • อาเจียนเป็นเลือด ถ่ายดำ หรือปวดท้องไม่ดีขึ้นหลังใช้ ibuprofen
  • มีไข้หลังอยู่กลางแดดหรือในที่ร้อน พร้อมผิวร้อน สับสน หรือหมดสติ
  • อาการปวดแย่ลงหรือเกิน 10 วัน หรือไข้แย่ลงหรือเกิน 3 วันตามเกณฑ์คำเตือนของฉลาก ibuprofen
  • ทารกอายุต่ำกว่า 3 เดือนที่วัดอุณหภูมิได้ 38°C ขึ้นไป ควรไปโรงพยาบาลทันที แม้ยังดูปกติ
  • ผู้สูงอายุที่เปราะบาง ผู้มีภูมิคุ้มกันต่ำ หรือมีโรคตับ ไต หัวใจ และอาการเปลี่ยนเร็ว

คำถามที่พบบ่อย

มีไข้ต้องกินยาทุกครั้งไหม

ไม่จำเป็นต้องกินทุกครั้ง หากคุณยังสบายตัว ดื่มน้ำได้ และไม่มีอาการอันตราย ยามีไว้ลดความไม่สบาย ปวดศีรษะ และปวดเมื่อย ไม่ได้จำเป็นเพียงเพื่อทำให้ตัวเลขอุณหภูมิปกติ

กิน paracetamol กับ ibuprofen พร้อมกันได้ไหม

ไม่ควรผสมหรือสลับยาเองหากยังไม่ได้ตรวจขนาดยา ความแรง และข้อห้ามใช้ให้ชัดเจน การสลับยาเพิ่มโอกาสจำเวลาผิดหรือได้รับยาซ้ำ โดยเฉพาะเมื่อใช้ยาแก้หวัดร่วมด้วย

กิน ibuprofen ตอนท้องว่างได้ไหม

หากยาไปรบกวนกระเพาะ ควรกินพร้อมอาหารหรือนมตามคำเตือนบนฉลาก อย่างไรก็ตาม อาหารไม่ได้กำจัดความเสี่ยงแผลหรือเลือดออกในทางเดินอาหาร หากถ่ายดำ อาเจียนเป็นเลือด หรือหน้ามืด ให้หยุดยาและไปโรงพยาบาล

เด็กมีไข้ควรใช้ยากี่มิลลิลิตร

ยังระบุเป็นมิลลิลิตรไม่ได้จนกว่าจะทราบน้ำหนักเด็ก ชนิดยา และความเข้มข้นบนขวด ยาน้ำต่างความเข้มข้นอาจให้ปริมาณตัวยาไม่เท่ากันแม้ตวงเท่ากัน จึงควรคำนวณเป็นขนาดตามน้ำหนักก่อนแปลงเป็นปริมาตร

ไข้ลดแล้วแปลว่าหายหรือยัง

ยังสรุปไม่ได้ เพราะยาอาจเพียงกดอุณหภูมิและบรรเทาอาการชั่วคราว ให้ติดตามการหายใจ การดื่มน้ำ ระดับความรู้สึกตัว อาการปวด ผื่น และระยะเวลาที่มีไข้ร่วมกัน

ถ้ากิน paracetamol เกินควรทำอย่างไร

ให้ไปโรงพยาบาลทันทีแม้ยังไม่มีอาการ เพราะพิษต่อตับอาจยังไม่แสดงในช่วงแรก นำแผงยา ขวดยา หรือข้อมูลจำนวนและเวลาที่กินไปด้วย เพื่อช่วยให้ทีมรักษาประเมินได้ถูกต้อง

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้

หากมีอาการผิดปกติ ควรปรึกษาเภสัชกรหรือพบแพทย์

ข้อมูลอ้างอิง

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้

หากมีอาการผิดปกติ ควรปรึกษาเภสัชกรหรือพบแพทย์

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้

แอป HDmall เชื่อมต่อผู้ใช้กับเภสัชกรที่มีใบอนุญาตของ Fascino ผ่านวิดีโอคอล โทรศัพท์ หรือแชทในแอป

สามารถขอคำแนะนำเรื่องอาการเบื้องต้น การใช้ยา และยาที่ต้องใช้ภายใต้คำแนะนำของเภสัชกร

บริการนี้ดำเนินการร่วมกับ Fascino โดย HDmall เป็นผู้ให้บริการแพลตฟอร์ม ไม่ได้จำหน่ายยาโดยตรง

ปรึกษาเภสัชกรตัวจริงผ่านแอป HDmall

บริการเภสัชกรรมทางไกลฟรี โดย Fascino ผ่านแอป HDmall