วิธีตรวจครรภ์แบบจุ่ม

การตรวจครรภ์แบบจุ่ม คือการนำแถบทดสอบจุ่มลงในปัสสาวะ เพื่อตรวจหาฮอร์โมนเอชซีจีที่ร่างกายสร้างเพิ่มขึ้นหลังเริ่มตั้งครรภ์

สารบัญ

• ชุดตรวจครรภ์แบบจุ่มใช้ตรวจอะไร
• ชุดตรวจครรภ์แบบจุ่มไม่ได้ตรวจอะไร
• มีข้อควรระวังอะไรเมื่ออ่านจำนวนขีด
• ใช้ชุดตรวจระหว่างตั้งครรภ์หรือให้นมบุตรได้ไหม
• เด็กใช้ชุดตรวจครรภ์แบบจุ่มได้ไหม
• ชุดตรวจครรภ์แบบจุ่มมีผลข้างเคียงหรืออันตรายอะไร
• ยาและภาวะใดรบกวนผลตรวจได้บ้าง
• แอลกอฮอล์ทำให้ผลตรวจครรภ์ผิดหรือไม่
• ควรใช้ปัสสาวะเท่าไรและตรวจเมื่อไหร่
• หากจุ่มนานหรือปัสสาวะสัมผัสชุดตรวจมากเกินไปควรทำอย่างไร
• คำถามที่พบบ่อย
• ข้อมูลอ้างอิง

ชุดตรวจครรภ์แบบจุ่มใช้ตรวจอะไร

ใช้ตรวจเบื้องต้นว่าปัสสาวะมีฮอร์โมนเอชซีจีหรือไม่ เพื่อประเมินความเป็นไปได้ของการตั้งครรภ์ ฮอร์โมนนี้จะเพิ่มขึ้นหลังตัวอ่อนฝังตัว แต่ช่วงเวลาที่ตรวจพบได้ต่างกันในแต่ละคน

วิธีใช้โดยทั่วไปมีขั้นตอนดังนี้

• ตรวจวันหมดอายุและอ่านคำแนะนำบนซองก่อนเปิดใช้
• เก็บปัสสาวะลงในภาชนะที่สะอาดและแห้ง
• จับด้านที่กำหนด แล้วจุ่มปลายแถบลงในปัสสาวะไม่เกินเส้นสูงสุด
• นำแถบขึ้นวางบนพื้นราบที่แห้ง
• จับเวลาและอ่านผลตามช่วงเวลาที่ฉลากระบุ

ชุดตรวจแต่ละรุ่นอาจกำหนดเวลาจุ่มและเวลาอ่านผลไม่เท่ากัน จึงควรยึดเอกสารของชุดที่คุณกำลังใช้ ไม่ควรใช้เวลาจากชุดอื่นแทน

ขีดควบคุมต้องปรากฏตามตำแหน่งที่ฉลากอธิบาย หากไม่มีขีดควบคุม ไม่ควรตีความว่าเป็นผลลบ เพราะชุดตรวจครั้งนั้นทำงานไม่สมบูรณ์

ชุดตรวจครรภ์แบบจุ่มไม่ได้ตรวจอะไร

ไม่ใช่การตรวจที่ยืนยันว่าการตั้งครรภ์ดำเนินไปตามปกติ หรือบอกตำแหน่งและอายุครรภ์ได้อย่างแม่นยำ ชุดตรวจบอกเพียงว่าพบฮอร์โมนเอชซีจีในปัสสาวะหรือไม่

ผลบวกจึงไม่สามารถระบุได้ว่าเป็นการตั้งครรภ์ในมดลูกหรือนอกมดลูก และไม่สามารถประเมินการเต้นของหัวใจทารกได้ เรื่องเหล่านี้ต้องอาศัยการประเมินทางการแพทย์ เช่น การตรวจเลือดหรืออัลตราซาวนด์ตามความเหมาะสม

ผลลบครั้งเดียวก็ยังตัดการตั้งครรภ์ไม่ได้ หากตรวจเร็วเกินไป ปัสสาวะเจือจาง ชุดตรวจหมดอายุ หรือทำขั้นตอนไม่ถูกต้อง ระดับฮอร์โมนอาจยังต่ำกว่าที่ชุดตรวจจับได้

มีข้อควรระวังอะไรเมื่ออ่านจำนวนขีด

ให้อ่านขีดภายในเวลาที่ฉลากกำหนด และนับผลได้เฉพาะเมื่อขีดควบคุมปรากฏ การกลับมาดูแถบหลังทิ้งไว้นานอาจเห็นรอยที่เกิดจากปัสสาวะแห้ง ซึ่งไม่ควรใช้ยืนยันการตั้งครรภ์

ข้อควรระวังสำคัญมีดังนี้

• สองขีดแม้ขีดหนึ่งจางอาจเป็นผลบวก หากขีดปรากฏในตำแหน่งและช่วงเวลาที่กำหนด
• หนึ่งขีดต้องเป็นขีดควบคุม หากมีรอยเฉพาะตำแหน่งทดสอบ แต่ไม่มีขีดควบคุม ถือว่าผลใช้ไม่ได้
• อย่าอ่านผลช้ากว่าฉลากกำหนด เพราะอาจเกิดรอยระเหยที่ดูคล้ายขีดจาง
• อย่าจุ่มเกินเส้นสูงสุด ของเหลวอาจไหลผิดทางและทำให้ชุดตรวจเสีย
• อย่าใช้ชุดหมดอายุหรือซองชำรุด ความชื้นอาจรบกวนสารทดสอบ
• อย่านำชุดเดิมกลับมาใช้ซ้ำ แถบทดสอบออกแบบให้ใช้ครั้งเดียว

หากผลไม่ชัด ให้ถ่ายภาพไว้เฉพาะตอนที่อ่านผลตามเวลา จากนั้นใช้ชุดใหม่ตรวจซ้ำ ไม่ควรตัดสินจากแถบเดิมที่แห้งแล้ว

ใช้ชุดตรวจระหว่างตั้งครรภ์หรือให้นมบุตรได้ไหม

ใช้ได้ เพราะชุดตรวจสัมผัสเฉพาะปัสสาวะภายนอกร่างกายและไม่ส่งผลต่อทารกหรือน้ำนม การให้นมบุตรโดยทั่วไปไม่ได้ทำให้ชุดตรวจเป็นผลบวกเอง หากตั้งครรภ์ครั้งใหม่ ชุดตรวจยังสามารถตรวจฮอร์โมนเอชซีจีได้

หลังคลอด หลังแท้ง หรือหลังยุติการตั้งครรภ์ ฮอร์โมนเอชซีจีอาจยังคงอยู่ในร่างกายระยะหนึ่ง ผลบวกจึงอาจเกี่ยวข้องกับการตั้งครรภ์ครั้งก่อน ไม่ได้แปลว่าเป็นการตั้งครรภ์ครั้งใหม่เสมอไป

หากตั้งครรภ์และมีเลือดออก ปวดท้องน้อยมาก ปวดข้างเดียว หน้ามืด หรือเป็นลม อย่ารอดูผลจากชุดตรวจซ้ำ ควรไปโรงพยาบาลทันที เพราะอาการเหล่านี้ต้องได้รับการประเมินโดยเร็ว

เด็กใช้ชุดตรวจครรภ์แบบจุ่มได้ไหม

ผู้ที่มีประจำเดือนหรือมีโอกาสตั้งครรภ์สามารถใช้ชุดตรวจได้ โดยไม่ต้องปรับวิธีตามน้ำหนักหรืออายุ ขั้นตอนการจุ่มและอ่านผลยึดตามฉลากเดียวกับผู้ใหญ่ เนื่องจากนี่ไม่ใช่ยาที่ต้องคำนวณขนาดตามน้ำหนัก

สำหรับผู้เยาว์ ผลตรวจอาจนำไปสู่คำถามด้านสุขภาพ ความปลอดภัย และความเป็นส่วนตัว หากผลเป็นบวก ควรขอความช่วยเหลือจากผู้ใหญ่ที่ไว้วางใจหรือบุคลากรทางการแพทย์ โดยเฉพาะเมื่อการมีเพศสัมพันธ์เกิดจากการบังคับ ถูกคุกคาม หรือไม่สามารถให้ความยินยอมได้อย่างปลอดภัย

หากมีอาการปวดท้องมาก เลือดออกผิดปกติ หน้ามืด หรือหมดสติ ต้องเข้ารับการรักษาเร่งด่วน ไม่ว่าแถบตรวจจะขึ้นกี่ขีดก็ตาม

ชุดตรวจครรภ์แบบจุ่มมีผลข้างเคียงหรืออันตรายอะไร

โดยทั่วไปไม่มีผลข้างเคียงต่อร่างกาย เพราะไม่ได้รับประทานหรือสอดเข้าไปในร่างกาย ความเสี่ยงหลักมาจากการสัมผัสปัสสาวะ การใช้ผิดวิธี และการตีความผลคลาดเคลื่อน

ปัญหาที่พบบ่อย

• ปัสสาวะหกหรือเปื้อนมือ
• แถบชื้นก่อนใช้งาน
• จุ่มลึกหรือนานกว่าที่กำหนด
• อ่านผลเร็วหรือช้าเกินไป
• สับสนระหว่างขีดจางกับรอยระเหย
• ใช้ภาชนะที่มีน้ำ สบู่ หรือน้ำยาทำความสะอาดตกค้าง

ล้างมือหลังตรวจและทิ้งชุดตรวจตามคำแนะนำบนฉลาก ไม่ควรวางแถบที่ใช้แล้วบนพื้นผิวเตรียมอาหาร

ปัญหาร้ายแรงที่ควรระวัง

อันตรายสำคัญคือการเชื่อผลลบมากเกินไปจนชะลอการรักษา หากมีอาการที่อาจเกี่ยวข้องกับภาวะแทรกซ้อนของการตั้งครรภ์ ผลตรวจที่บ้านไม่สามารถแทนการตรวจของแพทย์ได้

ไปโรงพยาบาลทันทีหากมีปวดท้องรุนแรง ปวดท้องข้างเดียว เลือดออกมาก เจ็บไหล่ หน้ามืด เป็นลม หายใจลำบาก หรืออ่อนเพลียผิดปกติ แม้ผลตรวจจะเป็นลบ

ยาและภาวะใดรบกวนผลตรวจได้บ้าง

ยาส่วนใหญ่ไม่ได้ทำให้ผลตรวจครรภ์เป็นบวก รวมถึงยาคุมกำเนิดและยาปฏิชีวนะทั่วไป อย่างไรก็ตาม ยาหรือการรักษาที่เกี่ยวข้องกับฮอร์โมนเอชซีจีอาจรบกวนการแปลผลได้

ยาคุมกำเนิดแบบเม็ด ยาฉีด ยาฝัง และยาคุมฉุกเฉินไม่ได้มีฮอร์โมนเอชซีจี จึงไม่ทำให้เกิดขีดบวกโดยตรง แต่อาจทำให้รอบเดือนเปลี่ยนจนเลือกวันตรวจได้ยากขึ้น

หากคุณกำลังรักษาภาวะมีบุตรยาก หรือเพิ่งได้รับยาฮอร์โมนที่เกี่ยวข้องกับเอชซีจี ควรใช้ช่วงเวลาตรวจตามที่สถานพยาบาลกำหนด เพราะการตรวจเองเร็วเกินไปอาจแปลผลผิดได้

แอลกอฮอล์ทำให้ผลตรวจครรภ์ผิดหรือไม่

แอลกอฮอล์ไม่ได้เปลี่ยนฮอร์โมนเอชซีจีโดยตรง แต่การดื่มของเหลวมากอาจทำให้ปัสสาวะเจือจางและเกิดผลลบคลาดเคลื่อนได้ หากสงสัยว่าตั้งครรภ์ ควรงดแอลกอฮอล์ไว้ก่อนจนกว่าจะทราบผลชัดเจน

หากดื่มแอลกอฮอล์ก่อนรู้ว่าตั้งครรภ์ ไม่ควรใช้ชุดตรวจเพื่อประเมินว่าทารกได้รับผลกระทบหรือไม่ เพราะชุดตรวจตอบคำถามนี้ไม่ได้ จดชนิดและปริมาณที่ดื่มโดยประมาณไว้เพื่อแจ้งบุคลากรทางการแพทย์เมื่อฝากครรภ์

ควรใช้ปัสสาวะเท่าไรและตรวจเมื่อไหร่

ใช้ปัสสาวะเพียงพอให้จุ่มถึงระดับที่กำหนดบนแถบ และตรวจตั้งแต่วันที่ประจำเดือนควรมาแล้วแต่ยังไม่มา ไม่มีปริมาณหรือเวลาจุ่มเดียวที่ใช้ได้กับทุกชุด คุณต้องดูเส้นกำกับและเวลาบนฉลากของชุดนั้น

ผู้ใหญ่ควรตรวจอย่างไร

หากตรวจในช่วงแรกมาก ปัสสาวะแรกหลังตื่นนอนมักเข้มข้นกว่าและช่วยลดโอกาสเกิดผลลบจากปัสสาวะเจือจาง ก่อนตรวจไม่ควรดื่มน้ำปริมาณมากเพื่อเร่งให้ปัสสาวะออก

ผู้ที่รอบเดือนไม่สม่ำเสมออาจระบุวันประจำเดือนขาดได้ยาก ให้พิจารณาจากวันที่มีเพศสัมพันธ์ที่อาจตั้งครรภ์ร่วมกับคำแนะนำของชุดตรวจ หากผลลบแต่ประจำเดือนยังไม่มา ให้ตรวจซ้ำด้วยชุดใหม่หรือเข้ารับการตรวจยืนยัน

เด็กหรือวัยรุ่นต้องใช้ต่างจากผู้ใหญ่ไหม

ไม่ต้องปรับปริมาณตามน้ำหนัก อายุ หรือรูปร่าง เพราะชุดตรวจไม่ได้ให้สารเข้าสู่ร่างกาย ให้ทำตามเส้นจุ่มและเวลาเดียวกับที่ฉลากระบุสำหรับผู้ใช้ทั่วไป

คำถามเกี่ยวกับปริมาณและเวลา

ต้องเติมปัสสาวะให้เต็มภาชนะไหม?

ไม่ต้อง ใช้เพียงระดับที่สามารถจุ่มปลายแถบถึงเส้นที่กำหนดโดยไม่ให้ปัสสาวะสูงเกินเส้น

ตรวจตอนกลางวันได้ไหม?

ได้ โดยเฉพาะเมื่อประจำเดือนขาดแล้ว แต่หลีกเลี่ยงการดื่มน้ำมากก่อนตรวจ หากผลลบทั้งที่ยังสงสัย ควรตรวจซ้ำด้วยปัสสาวะที่เข้มข้นกว่า

ใช้ปัสสาวะที่เก็บไว้นานได้ไหม?

ควรใช้ปัสสาวะสดตามคำแนะนำของชุดตรวจ การปล่อยทิ้งไว้อาจเกิดการปนเปื้อนหรือเปลี่ยนสภาพจนแปลผลได้ยาก

ข้อมูลขั้นตอนและช่วงเวลาอ้างอิงจากหลักการใช้ชุดตรวจสากล ควรใช้ตามฉลากหรือคำแนะนำของเภสัชกร

หากจุ่มนานหรือปัสสาวะสัมผัสชุดตรวจมากเกินไปควรทำอย่างไร

ไม่มีภาวะใช้เกินขนาดแบบยา แต่การจุ่มลึกหรือนานเกินไปอาจทำให้ผลใช้ไม่ได้ หากของเหลวท่วมเส้นกำหนด แถบเลอะมาก หรือขีดควบคุมไม่ขึ้น ให้ทิ้งแถบนั้นและตรวจใหม่ด้วยชุดใหม่

อย่าพยายามเช็ด ล้าง เป่า หรือจุ่มแถบเดิมซ้ำ เพราะอาจรบกวนการไหลของน้ำยา หากสารภายในชุดตรวจเข้าตา ให้ล้างด้วยน้ำสะอาด หากมีการกลืนชิ้นส่วนหรือสารจากชุดตรวจ ให้เก็บซองหรือฉลากไว้และขอคำแนะนำทางการแพทย์

เก็บชุดตรวจให้พ้นมือเด็กและสัตว์เลี้ยง ชิ้นส่วนขนาดเล็กและซองดูดความชื้นไม่ใช่อาหารและไม่ควรนำเข้าปาก

คำถามที่พบบ่อย

เรื่องช่วงเวลาตรวจ

ตรวจครรภ์ก่อนประจำเดือนขาดได้ไหม?

ตรวจได้หากฉลากระบุว่าสามารถตรวจได้ก่อนวันประจำเดือนมา แต่โอกาสเกิดผลลบคลาดเคลื่อนจะสูงกว่า การตรวจตั้งแต่วันที่ประจำเดือนควรมาแล้วแต่ยังไม่มามักแปลผลง่ายกว่า

ประจำเดือนขาดแต่ตรวจขึ้นขีดเดียวหมายความว่าไม่ท้องแน่นอนหรือไม่?

ไม่แน่นอน คุณอาจตรวจเร็วเกินไป ปัสสาวะเจือจาง หรือคำนวณวันประจำเดือนคลาดเคลื่อน หากประจำเดือนยังไม่มา ให้ตรวจซ้ำหรือรับการตรวจยืนยัน

ควรตรวจตอนเช้าเท่านั้นไหม?

ไม่จำเป็นเสมอไป แต่ปัสสาวะแรกหลังตื่นนอนมักเข้มข้นและมีประโยชน์เมื่อกำลังตรวจในช่วงแรก หากตรวจเวลาอื่น ควรหลีกเลี่ยงการดื่มน้ำมากก่อนตรวจ

เรื่องการอ่านผล

ขึ้นสองขีดแต่ขีดที่สองจางมาก ท้องไหม?

หากขีดจางปรากฏในตำแหน่งทดสอบและภายในเวลาอ่านผลที่กำหนด ให้ถือว่าอาจเป็นผลบวก ควรตรวจซ้ำหรือรับการตรวจยืนยัน

ตอนแรกขึ้นขีดเดียว แต่กลับมาดูภายหลังเหมือนมีสองขีด แปลว่าอะไร?

รอยที่ปรากฏหลังพ้นเวลาอ่านผลอาจเป็นรอยระเหย จึงไม่ควรใช้สรุปผล ให้ตรวจใหม่และอ่านเฉพาะภายในเวลาที่ฉลากกำหนด

ไม่มีขีดขึ้นเลยหมายความว่าอะไร?

หมายถึงผลตรวจใช้ไม่ได้ อาจเกิดจากขั้นตอนผิด ชุดตรวจเสื่อม หรือปัสสาวะไหลผ่านแถบไม่เหมาะสม ต้องใช้ชุดใหม่ตรวจอีกครั้ง

เรื่องผลบวกและผลลบ

ตรวจขึ้นสองขีดต้องทำอะไรต่อ?

ควรติดต่อสถานพยาบาลเพื่อยืนยันและวางแผนดูแลการตั้งครรภ์ ระหว่างนี้ควรงดแอลกอฮอล์ บุหรี่ และหลีกเลี่ยงการเริ่มหรือหยุดยาเองโดยไม่ตรวจสอบความปลอดภัย

ผลตรวจเป็นลบแต่มีคลื่นไส้ คัดหน้าอก และประจำเดือนไม่มา ทำอย่างไร?

อาการเหล่านี้เกิดได้จากหลายสาเหตุและยังใช้ยืนยันการตั้งครรภ์ไม่ได้ ให้ตรวจซ้ำหากประจำเดือนยังไม่มา และพบแพทย์หากอาการต่อเนื่องหรือรบกวนชีวิตประจำวัน

ผลบวกแล้วมีเลือดออกเล็กน้อยอันตรายไหม?

เลือดออกระหว่างตั้งครรภ์เกิดได้จากหลายสาเหตุและควรได้รับการประเมิน หากเลือดออกมาก ปวดท้องรุนแรง ปวดข้างเดียว หน้ามืด หรือเป็นลม ให้ไปโรงพยาบาลทันที

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้

หากมีอาการผิดปกติ ควรปรึกษาเภสัชกรหรือพบแพทย์