ยาอันตราย คือ

ยาอันตรายเป็นยาที่กฎหมายจัดให้ต้องจ่ายโดยเภสัชกร เพราะอาจเกิดอันตรายได้หากเลือกยา ใช้ยา หรือหยุดยาไม่เหมาะสม แต่ไม่ได้หมายความว่ายานั้นเป็นพิษเสมอไป

เกิดอะไรขึ้นในร่างกายเมื่อใช้ยาอันตราย

ยาอันตรายแต่ละชนิดออกฤทธิ์ไม่เหมือนกัน จึงไม่มีผลต่อร่างกายแบบเดียวที่ใช้ตอบได้กับยาทุกตัว บางชนิดออกฤทธิ์ต่อระบบประสาท หัวใจ ความดันโลหิต ฮอร์โมน ภูมิคุ้มกัน หรือเชื้อโรค ผลที่เกิดขึ้นจึงขึ้นกับตัวยา ขนาดที่ใช้ ระยะเวลา และสุขภาพของคุณ

การจัดเป็นยาอันตรายสะท้อนว่าการใช้ผิดอาจเพิ่มความเสี่ยง เช่น เลือกยาไม่ตรงโรค ใช้ซ้ำกับยาตัวอื่น เกิดปฏิกิริยาระหว่างยา หรือเกิดผลข้างเคียงที่ต้องติดตาม ยาบางชนิดอาจทำให้ง่วง เวียนศีรษะ เลือดออกง่าย หรือกระทบตับและไต แต่ไม่ใช่ยาทุกตัวจะทำให้เกิดอาการเหล่านี้

คำว่า “ยาอันตราย” ยังต่างจาก “ยาควบคุมพิเศษ” และไม่ได้บอกระดับความรุนแรงของยาแต่ละชนิดโดยลำพัง คุณต้องดูชื่อสามัญบนฉลาก ข้อบ่งใช้ และคำเตือนเฉพาะของยานั้นร่วมด้วย

ควรทำอย่างไรเมื่อจะใช้หรือใช้ยาไปแล้ว

ถ้ายังไม่ได้ใช้ ให้นำข้อมูลยาทั้งหมดไปให้เภสัชกรตรวจสอบก่อนรับยา หากใช้ไปแล้ว ให้ตรวจฉลากและสังเกตอาการโดยไม่เพิ่มหรือลดยาเอง เตรียมชื่อยา รูปถ่ายบรรจุภัณฑ์ เวลาที่ใช้ และอาการที่เกิดขึ้น เพื่อให้ประเมินได้ตรงจุด

ห้ามใช้ยาที่คุณเคยแพ้หรือยาที่ฉลากระบุเป็นข้อห้าม เพราะการใช้ซ้ำอาจทำให้เกิดปฏิกิริยารุนแรง หญิงตั้งครรภ์ ผู้ให้นมบุตร เด็ก ผู้สูงอายุ และผู้มีโรคตับหรือโรคไตควรได้รับการตรวจสอบความเหมาะสมก่อนใช้ เนื่องจากยาบางชนิดผ่านรก ผ่านน้ำนม หรือค้างในร่างกายได้นานขึ้น

อย่าบดยา หักยา หรือแกะแคปซูล เว้นแต่ฉลากหรือเภสัชกรยืนยันว่าทำได้ ยาบางรูปแบบออกแบบให้ปล่อยตัวยาช้า หรือมีสารเคลือบเพื่อให้ยาออกฤทธิ์ในตำแหน่งที่เหมาะสม การดัดแปลงยาอาจทำให้ได้รับตัวยาเร็วเกินไป

อาการใดต้องไปโรงพยาบาลทันที

ไปโรงพยาบาลทันทีเมื่อมีอาการที่บ่งถึงการแพ้ยารุนแรง ระบบหายใจผิดปกติ เลือดออกรุนแรง หรือระบบประสาทเปลี่ยนแปลงเฉียบพลัน อย่ารอดูอาการเอง และนำแผงยา ขวดยา หรือรูปถ่ายฉลากติดไปด้วย

อาการเตือนที่ไม่ควรรอ ได้แก่

• หายใจลำบาก หายใจมีเสียงหวีด แน่นหน้าอก หรือริมฝีปากเขียว
• หน้า ริมฝีปาก ลิ้น หรือคอบวม
• เป็นลม หมดสติ สับสนมาก ชัก หรือปลุกไม่ตื่น
• ผื่นลามเร็ว มีตุ่มพอง ผิวลอก หรือมีแผลในปากและตา
• อาเจียนเป็นเลือด ถ่ายดำ ถ่ายเป็นเลือด หรือเลือดออกไม่หยุด
• ใจสั่นรุนแรง เจ็บหน้าอก หรืออ่อนแรงครึ่งซีก
• ปัสสาวะน้อยลงมาก ตัวเหลือง ตาเหลือง หรือปวดท้องรุนแรง
• กินยาผิดชนิด ผิดคน หรือสงสัยว่าได้รับยาเกิน

หากผู้ใช้ยาไม่รู้สึกตัว อย่าป้อนอาหาร น้ำ หรือยาเพิ่ม และอย่าพยายามทำให้อาเจียน จัดให้อยู่ในท่าที่หายใจสะดวกและขอความช่วยเหลือฉุกเฉิน

คำถามที่พบบ่อย

ยาอันตรายซื้อได้เองไหม

ควรรับยาผ่านเภสัชกรเพื่อให้ตรวจสอบว่าตรงกับอาการและปลอดภัยกับยาที่คุณใช้อยู่ การซักถามเรื่องโรคประจำตัว การแพ้ยา และการตั้งครรภ์ช่วยลดความเสี่ยงจากข้อห้ามใช้และยาตีกัน

คำว่า “ยาอันตราย” หมายความว่าเป็นยาพิษหรือไม่

ไม่ใช่ ยาอันตรายเป็นประเภทการควบคุมยา ไม่ได้แปลว่ายานั้นเป็นพิษเมื่อใช้ถูกต้อง ยาในกลุ่มนี้มีประโยชน์ในการรักษา แต่ต้องเลือกและใช้อย่างเหมาะสมเพื่อลดผลข้างเคียงหรือการใช้ผิดโรค

สังเกตยาอันตรายจากอะไร

ตรวจข้อความบนฉลากและบรรจุภัณฑ์ พร้อมดูชื่อสามัญของตัวยา ไม่ควรตัดสินจากสี เม็ด หรือรูปทรง หากยาไม่มีฉลาก ชื่อยาไม่ชัด หรือถูกแบ่งใส่ซองโดยไม่มีข้อมูล อย่าใช้จนกว่าจะยืนยันได้ว่าเป็นยาอะไร

ใช้ยาอันตรายของคนอื่นได้ไหม

ไม่ควรใช้ เพราะอาการคล้ายกันอาจมีสาเหตุต่างกัน และยาที่เหมาะกับคนหนึ่งอาจเป็นข้อห้ามสำหรับอีกคน ขนาดยาและระยะเวลายังอาจขึ้นกับโรค อายุ น้ำหนัก การทำงานของตับหรือไต และยาอื่นที่ใช้อยู่

ถ้าไม่มีอาการผิดปกติ หยุดยาเองได้ไหม

ไม่ควรหยุดยาเองเพียงเพราะอาการดีขึ้น โดยเฉพาะยาที่ต้องใช้ต่อเนื่อง ยาบางชนิดต้องลดอย่างเป็นขั้นตอน หรือจำเป็นต้องใช้ครบระยะ การหยุดกะทันหันอาจทำให้อาการกลับมา หรือเกิดอาการถอนยาได้

ยาหมดอายุหรือไม่มีฉลากยังใช้ได้ไหม

ไม่ควรใช้ยาหมดอายุ ยาที่เสื่อมสภาพ หรือยาที่ระบุชื่อและความแรงไม่ได้ แยกยาออกจากยาที่ใช้อยู่และนำไปกำจัดผ่านจุดรับคืนยาหรือสอบถามสถานพยาบาล ไม่ควรแบ่งให้ผู้อื่นใช้ต่อ

คำถามที่ควรถามเภสัชกร

• ยานี้มีชื่อสามัญว่าอะไร และใช้รักษาอาการใด?
• ต้องใช้เวลาใด นานเท่าไร และถ้าลืมใช้ควรทำอย่างไร?
• มีอาหาร เครื่องดื่ม ยา หรือผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดที่ต้องหลีกเลี่ยง?
• อาการข้างเคียงใดเฝ้าดูได้ และอาการใดต้องหยุดยาหรือไปโรงพยาบาล?
• โรคประจำตัว การตั้งครรภ์ หรือยาที่ใช้อยู่ทำให้ห้ามใช้ยานี้หรือไม่?

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้

หากมีอาการผิดปกติ ควรปรึกษาเภสัชกรหรือพบแพทย์

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้

หากมีอาการผิดปกติ ควรปรึกษาเภสัชกรหรือพบแพทย์