ยาและการใช้ยา โหลดแอป
ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้

ยาขยายหลอดลม

ยาขยายหลอดลม คือยาที่ช่วยคลายกล้ามเนื้อรอบทางเดินหายใจ ทำให้หลอดลมเปิดกว้างขึ้นและหายใจสะดวกขึ้นในผู้ที่มีภาวะหลอดลมตีบ

ประเด็นสำคัญ

  • ยากลุ่มนี้ใช้บรรเทาหอบ หายใจมีเสียงหวีด แน่นหน้าอก หรือไอที่สัมพันธ์กับหลอดลมตีบ แต่ไม่ได้ช่วยอาการไอทุกสาเหตุ
  • ฉลากสากลของ terbutaline ชนิดรับประทานระบุขนาดผู้ใหญ่ 5 มก. วันละ 3 ครั้ง ห่างประมาณ 6 ชั่วโมง และไม่เกิน 15 มก. ใน 24 ชั่วโมง
  • หากพ่นยาตามแผนแล้วไม่ดีขึ้นภายในประมาณ 20 นาที หายใจลำบากขึ้น พูดไม่เป็นประโยค หรือริมฝีปากเขียว ควรรับความช่วยเหลือฉุกเฉิน

ยาขยายหลอดลม ช่วย อะไร

ช่วยให้หายใจสะดวกขึ้นเมื่อทางเดินหายใจหดแคบ โดยบรรเทาอาการหอบ เสียงหวีด แน่นหน้าอก และไอจากภาวะหลอดลมตีบ ยาออกฤทธิ์คลายกล้ามเนื้อรอบหลอดลม แต่ไม่ได้รักษาสาเหตุของอาการทุกชนิด และไม่ได้แทนยาควบคุมการอักเสบในผู้ป่วยโรคหืด

ยาชนิดออกฤทธิ์สั้นมักใช้บรรเทาอาการกำเริบตามแผนการรักษา ส่วนชนิดออกฤทธิ์ยาวใช้ควบคุมอาการเป็นประจำ ไม่ควรสลับกันเอง เพราะระยะเริ่มออกฤทธิ์และวิธีใช้ต่างกัน

อาการไอเพียงอย่างเดียวไม่ได้แปลว่าหลอดลมตีบเสมอไป งานทบทวนการศึกษาพบว่ายากลุ่มกระตุ้นตัวรับ beta-2 ไม่ได้ให้ประโยชน์ชัดเจนต่อไอเฉียบพลันในเด็กหรือผู้ใหญ่ที่ไม่มีหลักฐานการอุดกั้นของทางเดินหายใจ

อะไรเป็นสาเหตุให้หลอดลมตีบหรือหายใจมีเสียงหวีดได้บ้าง

โรคหืดและโรคปอดอุดกั้นเรื้อรังเป็นสาเหตุสำคัญ แต่การติดเชื้อ สารระคายเคือง และอาการแพ้ก็ทำให้เกิดอาการคล้ายกันได้ การทราบสาเหตุมีผลต่อการเลือกยา เพราะการเปิดหลอดลมอย่างเดียวอาจไม่เพียงพอ

  • โรคหืด: หลอดลมไวและมีการอักเสบ อาการอาจถูกกระตุ้นด้วยฝุ่น ควัน อากาศเย็น การออกกำลังกาย หรือสารก่อภูมิแพ้
  • โรคปอดอุดกั้นเรื้อรัง: มักมีไอเรื้อรัง มีเสมหะ และเหนื่อยง่าย โดยเฉพาะผู้ที่สูบบุหรี่หรือเคยสัมผัสควันเป็นเวลานาน
  • การติดเชื้อทางเดินหายใจ: ไวรัสหรือหลอดลมอักเสบอาจกระตุ้นเสียงหวีด โดยเฉพาะในคนที่มีทางเดินหายใจไวอยู่เดิม
  • ควันและสารระคายเคือง: ควันบุหรี่ ฝุ่น มลพิษ สารเคมี หรือกลิ่นฉุนอาจทำให้ไอและแน่นหน้าอก
  • อาการแพ้รุนแรง: หากเสียงหวีดเกิดพร้อมหน้าหรือคอบวม ลมพิษ เวียนศีรษะ หรือจะเป็นลม เป็นภาวะฉุกเฉิน
  • สาเหตุอื่น: โรคหัวใจ สิ่งแปลกปลอมอุดทางเดินหายใจ หรือปัญหาที่กล่องเสียงอาจทำให้หอบหรือมีเสียงผิดปกติได้เช่นกัน

เมื่อไหร่ที่ดูแลอาการด้วยยาที่มีอยู่ได้

คุณอาจใช้ยาบรรเทาอาการตามแผนเดิมได้ หากเคยได้รับการวินิจฉัย มีอาการแบบเดิม และรู้วิธีใช้อุปกรณ์อย่างถูกต้อง ใช้ตามฉลากหรือคำสั่งที่ได้รับ ไม่เพิ่มจำนวนครั้งเองเมื่อยาออกฤทธิ์ไม่พอ

สถานการณ์ควรทำอะไร
อาการเล็กน้อยและเหมือนครั้งก่อนใช้ยาตามแผนเดิมและติดตามอาการ
พ่นยาแล้วอาการดีขึ้นหลีกเลี่ยงสิ่งกระตุ้นและใช้ยาควบคุมตามปกติ
ต้องใช้ยาบรรเทาบ่อยกว่าเดิมนัดประเมินการควบคุมโรค
ไอจากหวัดแต่ไม่มีเสียงหวีดพัก ดื่มน้ำ และดูแลตามอาการ
ไม่เคยมีแผนรักษามาก่อนควรประเมินสาเหตุก่อนเลือกยา
หอบมากหรือยาเดิมไม่ช่วยพบแพทย์ทันที

ตรวจเทคนิคการพ่นยาด้วย เพราะยาที่พ่นไม่ถึงปอดอาจดูเหมือนยาไม่ได้ผล อุปกรณ์แต่ละชนิดใช้ต่างกัน โดยยาพ่นแบบกดต้องสูดช้าให้สัมพันธ์กับจังหวะกด ส่วนยาผงแห้งมักต้องสูดเร็วและลึก

ไม่ควรยืมยาของผู้อื่นหรือเริ่มยารับประทานเองเมื่อมีเพียงอาการไอ หากต้องใช้ยาบรรเทาถี่ขึ้น ตื่นกลางคืนเพราะหอบ หรือทำกิจกรรมได้น้อยลง อาจหมายถึงโรคกำลังควบคุมได้ไม่ดี

มีกลุ่มยาใดใช้บรรเทาภาวะหลอดลมตีบบ้าง

กลุ่มยาที่เลือกใช้ขึ้นอยู่กับว่าเป็นอาการเฉียบพลันหรือการควบคุมระยะยาว รวมถึงโรคประจำตัวและยาที่ใช้อยู่ ยาสูดมักส่งยาไปยังทางเดินหายใจโดยตรง ขณะที่ยารับประทานมีโอกาสเกิดผลข้างเคียงทั่วร่างกายมากกว่า

กลุ่มยาตัวอย่างชื่อสามัญบทบาทหลัก
Beta-2 agonist ออกฤทธิ์สั้นsalbutamol, terbutalineบรรเทาหลอดลมตีบอย่างรวดเร็ว
Beta-2 agonist ออกฤทธิ์ยาวsalmeterol, formoterolในโรคหืดต้องใช้ร่วมกับยาสูด corticosteroid ตามแผนการรักษา ห้ามใช้เดี่ยว ๆ; salmeterol ไม่ใช้บรรเทาอาการเฉียบพลัน ส่วน formoterol ใช้เป็นยาบรรเทาได้เฉพาะเมื่ออยู่ในสูตรร่วมกับ corticosteroid และแพทย์กำหนดแผนไว้แล้ว
Anticholinergic ออกฤทธิ์สั้นipratropium bromideช่วยเปิดหลอดลม โดยเฉพาะใน COPD
Anticholinergic ออกฤทธิ์ยาวtiotropium bromideควบคุมอาการประจำวัน
Methylxanthinetheophyllineใช้น้อยลงเพราะต้องระวังผลข้างเคียง

ยากลุ่ม beta-2 agonist ใช้อย่างไร

ยากลุ่มนี้คลายกล้ามเนื้อหลอดลมและมักเริ่มออกฤทธิ์เร็ว โดย salbutamol ชนิดสูดเริ่มออกฤทธิ์ได้ภายในประมาณ 5 นาทีและมีผลราว 3–6 ชั่วโมง ผลข้างเคียงที่พบได้ ได้แก่ มือสั่น กระสับกระส่าย ใจสั่น หัวใจเต้นเร็ว ปวดศีรษะ คลื่นไส้ และนอนไม่หลับ

สำหรับ terbutaline ชนิดรับประทาน ฉลากสากลระบุขนาดผู้ใหญ่ทั่วไป 5 มก. ทุกประมาณ 6 ชั่วโมง วันละ 3 ครั้งในช่วงที่ตื่น หากผลข้างเคียงรบกวน อาจลดเป็น 2.5 มก. วันละ 3 ครั้ง และขนาดรวมต้องไม่เกิน 15 มก. ภายใน 24 ชั่วโมง การปรับขนาดควรทำตามคำสั่งผู้สั่งยา ไม่ควรใช้ตัวเลขนี้กับยาสูด ยาฉีด หรือเด็ก

ข้อมูลขนาดยาอ้างอิงจากแหล่งข้อมูลสากล ควรใช้ตามฉลากหรือคำแนะนำของเภสัชกร

ยากลุ่ม anticholinergic เหมาะกับใคร

ยากลุ่มนี้ป้องกันสัญญาณที่ทำให้กล้ามเนื้อหลอดลมหดตัว และมีบทบาทมากในผู้ป่วยโรคปอดอุดกั้นเรื้อรัง ipratropium bromide เริ่มขยายหลอดลมช้ากว่ายากลุ่ม beta-2 agonist โดยอาจใช้เวลาประมาณ 30 นาที จึงไม่ควรคาดหวังผลทันทีเหมือนยาบรรเทาที่ออกฤทธิ์เร็ว

ผลข้างเคียงอาจมีปากแห้ง คอแห้ง รสชาติผิดปกติ ตาพร่าหรือปัสสาวะลำบาก ระวังละอองยาเข้าตา โดยเฉพาะผู้ที่มีต้อหิน รวมถึงผู้ที่มีปัญหาต่อมลูกหมากหรือการขับปัสสาวะ

เมื่อไหร่ควรพบแพทย์หรือไปฉุกเฉิน

ไปห้องฉุกเฉินทันทีหากหอบจนพูดไม่เป็นประโยค ริมฝีปากเขียว ซึม สับสน เจ็บหน้าอก หรืออาการแย่ลงหลังพ่นยา อาการหายใจมีเสียงหวีดมากขึ้นทันทีหลังใช้ยาอาจเป็นภาวะหลอดลมหดเกร็งจากยา ซึ่งต้องรับการช่วยเหลือเร่งด่วน

ควรพบแพทย์โดยเร็วเมื่อมีข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้

  • พ่นยาตามแผนแล้วไม่ดีขึ้นภายในประมาณ 20 นาที
  • ต้องใช้ยาบรรเทามากกว่าปกติ หรือผลของยาอยู่ได้สั้นลง
  • ตื่นกลางคืนเพราะไอ หอบ หรือแน่นหน้าอก
  • หายใจลำบากจนเดิน กินอาหาร หรือทำกิจวัตรไม่ได้
  • มีไข้สูง ไอเป็นเลือด เจ็บหน้าอก หรือมีเสมหะมากผิดปกติ
  • เสียงหวีดเกิดขึ้นเป็นครั้งแรก หรือยังไม่เคยตรวจหาสาเหตุ
  • มีใจสั่นมาก หัวใจเต้นผิดจังหวะ หน้ามืด หรือเป็นลมหลังใช้ยา
  • มีลมพิษ หน้าบวม ลิ้นบวม หรือคอบวมร่วมกับหายใจลำบาก

คำถามที่พบบ่อย

ยาชนิดนี้ใช้แก้ไอทั่วไปได้ไหม

ไม่ควรใช้แก้ไอทั่วไปโดยไม่มีหลักฐานว่าหลอดลมตีบ อาจช่วยเมื่อไอร่วมกับเสียงหวีดหรือการอุดกั้นของทางเดินหายใจ แต่ไม่พบประโยชน์ชัดเจนต่อไอเฉียบพลันที่ไม่มีภาวะดังกล่าว

ใช้ยาพ่นแล้วมือสั่นหรือใจสั่นอันตรายไหม

มือสั่นและใจสั่นเล็กน้อยพบได้กับยากลุ่ม beta-2 agonist และมักเป็นชั่วคราว หากหัวใจเต้นเร็วมาก เจ็บหน้าอก หน้ามืด เป็นลม หรืออาการไม่ลดลง ควรหยุดกิจกรรมและไปพบแพทย์

ทำไมพ่นยาแล้วไม่ดีขึ้น

สาเหตุอาจมาจากเทคนิคพ่นไม่ถูก อุปกรณ์มีปัญหา ทางเดินหายใจอักเสบมาก หรืออาการไม่ได้เกิดจากหลอดลมตีบ หากใช้ตามแผนแล้วไม่ดีขึ้นภายในประมาณ 20 นาที หรือหอบหนักขึ้น ให้ขอความช่วยเหลือทางการแพทย์

ยาสูดกับยารับประทานต่างกันอย่างไร

ยาสูดนำยาไปยังทางเดินหายใจโดยตรงและมักออกฤทธิ์เร็วกว่า ส่วนยารับประทานกระจายทั่วร่างกายและอาจมีผลข้างเคียงมากกว่า รูปแบบยาและขนาดใช้แทนกันไม่ได้ จึงไม่ควรนำขนาดของยาเม็ดไปเทียบกับจำนวนครั้งที่พ่น

ใช้ยาบรรเทาอาการทุกวันได้ไหม

การต้องใช้ยาบรรเทาทุกวันอาจเป็นสัญญาณว่าโรคหืดหรือโรคปอดยังควบคุมได้ไม่ดี อย่าเพิ่มยาเอง ควรทบทวนเทคนิคการสูด สิ่งกระตุ้น และแผนยาควบคุมกับแพทย์หรือเภสัชกร

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้ หากมีอาการผิดปกติ ควรปรึกษาเภสัชกรหรือพบแพทย์

ข้อมูลอ้างอิง

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้

หากมีอาการผิดปกติ ควรปรึกษาเภสัชกรหรือพบแพทย์

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้

แอป HDmall เชื่อมต่อผู้ใช้กับเภสัชกรที่มีใบอนุญาตของ Fascino ผ่านวิดีโอคอล โทรศัพท์ หรือแชทในแอป

สามารถขอคำแนะนำเรื่องอาการเบื้องต้น การใช้ยา และยาที่ต้องใช้ภายใต้คำแนะนำของเภสัชกร

บริการนี้ดำเนินการร่วมกับ Fascino โดย HDmall เป็นผู้ให้บริการแพลตฟอร์ม ไม่ได้จำหน่ายยาโดยตรง

ปรึกษาเภสัชกรตัวจริงผ่านแอป HDmall

บริการเภสัชกรรมทางไกลฟรี โดย Fascino ผ่านแอป HDmall