ยาและการใช้ยา โหลดแอป
ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้

ยาพ่นขยายหลอดลม

ยาพ่นขยายหลอดลม คือยาที่ช่วยคลายกล้ามเนื้อรอบหลอดลม ทำให้ทางเดินหายใจกว้างขึ้น จึงช่วยบรรเทาอาการแน่นหน้าอก หายใจมีเสียงหวีด และหายใจลำบากจากหลอดลมตีบ

ประเด็นสำคัญ

  • ยาพ่นขยายหลอดลมใช้บรรเทาหลอดลมตีบในโรคหืดหรือโรคปอดอุดกั้นเรื้อรัง แต่ไม่ได้รักษาการติดเชื้อหรืออาการไอทุกสาเหตุ
  • ขนาดยาพ่นขึ้นกับตัวยา ความแรง อุปกรณ์ อายุ และแผนรักษา โดยให้แพทย์หรือเภสัชกรตรวจสอบวิธีใช้เฉพาะผลิตภัณฑ์
  • หากพ่นยาแล้วหายใจแย่ลง เจ็บหน้าอก หัวใจเต้นเร็วผิดปกติ หรือริมฝีปากและลิ้นบวม ให้หยุดใช้และไปโรงพยาบาลทันที

สารบัญ

ยาพ่นขยายหลอดลมคือยาอะไร

ยากลุ่มนี้ช่วยเปิดทางเดินหายใจที่ตีบ โดยทำให้กล้ามเนื้อรอบหลอดลมคลายตัว บางชนิดออกฤทธิ์เร็วและใช้เมื่อมีอาการ ขณะที่บางชนิดออกฤทธิ์ช้ากว่าและต้องใช้เป็นประจำตามแผนการรักษา

ตัวยาที่พบบ่อยแบ่งได้เป็น 2 กลุ่มหลัก กลุ่มกระตุ้นตัวรับ beta-2 เช่น salbutamol และ terbutaline กับกลุ่ม anticholinergic เช่น ipratropium bromide ยาแต่ละกลุ่มเริ่มออกฤทธิ์และมีบทบาทต่างกัน จึงไม่ควรสลับกันเองแม้จะเรียกว่า “ยาขยายหลอดลม” เหมือนกัน

กลุ่มยาตัวอย่างตัวยาบทบาทโดยทั่วไป
Beta-2 agonistsalbutamol, terbutalineคลายหลอดลม บางชนิดใช้บรรเทาอาการเร็ว
Anticholinergicipratropium bromideช่วยขยายหลอดลม โดยเฉพาะในโรคปอดอุดกั้นเรื้อรัง
ยาสูตรผสมbeta-2 agonist ร่วมกับ anticholinergicเพิ่มกลไกขยายหลอดลมมากกว่าหนึ่งทาง

รูปแบบยามีทั้งอุปกรณ์พ่นแบบกด สูดผงแห้ง และน้ำยาสำหรับเครื่องพ่นละออง ขนาดยาและวิธีเตรียมจึงขึ้นกับตัวยา ความเข้มข้น และอุปกรณ์ที่คุณได้รับ

ยาสามัญอาจผลิตโดยหลายบริษัท แต่ตัวยาสำคัญและความแรงต้องระบุบนฉลาก คุณควรตรวจชื่อสามัญ ความแรง และชนิดอุปกรณ์ทุกครั้ง แทนการจำจากสีหรือรูปร่างของหลอดยา

ยาพ่นขยายหลอดลมใช้รักษาอะไรได้บ้าง

ยานี้ใช้เมื่ออาการเกี่ยวข้องกับหลอดลมหดเกร็งหรือตีบ เช่น โรคหืดและโรคปอดอุดกั้นเรื้อรัง อาการที่อาจตอบสนองต่อยา ได้แก่ หายใจมีเสียงหวีด แน่นหน้าอก หอบ หรือไอร่วมกับหลักฐานว่าทางเดินหายใจอุดกั้น

ยาที่ออกฤทธิ์เร็วอาจใช้บรรเทาอาการเฉียบพลันตามแผนที่แพทย์กำหนด ส่วนยาที่ออกฤทธิ์ช้าหรือมีส่วนประกอบ anticholinergic บางชนิดเหมาะกับการใช้สม่ำเสมอมากกว่า ไม่ควรรอจนหอบรุนแรงแล้วจึงเริ่มใช้

เครื่อง nebulizer เปลี่ยนน้ำยาให้เป็นละอองที่สูดผ่านหน้ากากหรือปากคาบ เหมาะกับผู้ที่ใช้ยาพ่นแบบกดได้ยาก แต่ต้องใส่ปริมาตรและความเข้มข้นตามคำสั่ง ไม่ควรประมาณด้วยช้อนหรือหลอดหยดที่ไม่ได้มากับยา

ยาพ่นขยายหลอดลมไม่ได้ใช้รักษาอะไร

ไม่ใช่ยารักษาอาการไอทุกชนิด และไม่กำจัดเชื้อไวรัสหรือแบคทีเรีย หากไอจากหวัด ระคายคอ น้ำมูกไหล กรดไหลย้อน หรือสาเหตุที่ไม่มีหลอดลมตีบ ยากลุ่ม beta-2 agonist มักไม่มีประโยชน์ชัดเจน

ยาพ่นขยายหลอดลมยังไม่ใช่ยาควบคุมการอักเสบในทางเดินหายใจ การพึ่งยาบรรเทาอาการเพียงอย่างเดียวอาจไม่เพียงพอสำหรับผู้ป่วยโรคหืดบางคน หากต้องใช้บ่อยกว่าเดิม ตื่นกลางคืนเพราะหอบ หรือฤทธิ์ยาอยู่ได้สั้นลง ควรได้รับการประเมินแผนรักษาใหม่

อาการหรือสาเหตุยาพ่นขยายหลอดลมช่วยหรือไม่
หลอดลมตีบ มีเสียงหวีดอาจช่วยเปิดหลอดลม
ไอจากหวัดโดยไม่มีหลอดลมตีบมักไม่ช่วย
ปอดหรือคอติดเชื้อไม่กำจัดเชื้อ
การอักเสบเรื้อรังในโรคหืดไม่ทดแทนยาควบคุมการอักเสบ
หายใจติดขัดจากสิ่งอุดกั้นไม่ควรพึ่งยาพ่น ต้องรับการช่วยเหลือฉุกเฉิน

ใครควรระวังก่อนใช้ยาพ่นขยายหลอดลม

ผู้ที่มีโรคหัวใจ หัวใจเต้นผิดจังหวะ ความดันโลหิตสูง หรือเคยแพ้ยากลุ่มกระตุ้นระบบประสาทอัตโนมัติ ควรแจ้งผู้สั่งยาก่อนใช้ ยา beta-2 agonist อาจทำให้ชีพจรและความดันเปลี่ยน รวมถึงทำให้ใจสั่นได้

ข้อควรระวังสำคัญมีดังนี้

  • เคยแพ้ยา: อย่าใช้ตัวยาหรือส่วนประกอบที่เคยทำให้เกิดอาการแพ้
  • โรคหัวใจและหลอดเลือด: สังเกตใจสั่น เจ็บหน้าอก หน้ามืด หรือชีพจรผิดปกติ
  • จำเป็นต้องพ่นถี่ขึ้น: อาจเป็นสัญญาณว่าโรคหืดหรือภาวะหลอดลมตีบกำลังแย่ลง
  • อาการแย่ลงหลังพ่น: หยุดใช้และรับการประเมิน เพราะอาจเกิดหลอดลมหดเกร็งสวนทางกับผลของยา
  • ใช้อุปกรณ์ไม่ถูกวิธี: ยาอาจลงปอดไม่พอ แม้คุณจะกดพ่นครบจำนวนครั้งแล้ว
  • ใช้ ipratropium bromide: ผู้ที่เป็นหรือเสี่ยงต้อหินมุมปิด ต่อมลูกหมากโต กระเพาะปัสสาวะอุดกั้น หรือปัสสาวะลำบาก ควรแจ้งแพทย์หรือเภสัชกรก่อนใช้ เมื่อใช้ nebulizer ควรให้หน้ากากแนบสนิทและหลีกเลี่ยงไม่ให้ละอองยาเข้าตา เพราะอาจกระตุ้นต้อหินเฉียบพลันหรือทำให้ปัสสาวะคั่งได้ หากปวดตารุนแรง ตาแดง ตามัว เห็นแสงเป็นวง หรือปัสสาวะไม่ออก ให้รีบพบแพทย์

หญิงตั้งครรภ์หรือให้นมบุตรใช้ได้ไหม

อย่าหยุดยาควบคุมอาการหอบเองเมื่อกำลังตั้งครรภ์ เพราะภาวะหายใจไม่ดีอาจเป็นอันตรายต่อทั้งแม่และทารก ควรให้แพทย์เลือกตัวยา รูปแบบ และความถี่ที่เหมาะกับความรุนแรงของอาการ

terbutaline ชนิดรับประทานไม่ได้มีข้อบ่งใช้เพื่อยับยั้งการคลอด จึงไม่ควรนำมาใช้เพื่อจุดประสงค์ดังกล่าว สำหรับช่วงให้นมบุตร ควรแจ้งตัวยาและรูปแบบที่ใช้ เนื่องจากการรับยาเข้าสู่ร่างกายแตกต่างกันระหว่างยาพ่น ยากิน และยาฉีด

เด็กใช้ได้ไหม

เด็กใช้ยาพ่นขยายหลอดลมได้เมื่อมีข้อบ่งใช้ แต่ขนาดต้องยึดตามตัวยา ความแรง อุปกรณ์ และแผนรักษาของเด็กแต่ละคน อย่านำจำนวนครั้งพ่นของผู้ใหญ่มาลดครึ่งหรือคำนวณเองจากอายุ

เด็กเล็กอาจต้องใช้อุปกรณ์ช่วยพ่นพร้อมหน้ากากเพื่อให้ยาลงทางเดินหายใจ การร้องไห้ หน้ากากรั่ว หรือสูดไม่สัมพันธ์กับจังหวะกดพ่น อาจทำให้ได้รับยาไม่ครบ หากเป็นน้ำยาพ่น nebulizer ต้องตรวจความเข้มข้นก่อนวัดปริมาตรทุกครั้ง

ยาพ่นขยายหลอดลมมีผลข้างเคียงอะไรบ้าง

อาการมือสั่น ใจสั่น ปวดศีรษะ และหัวใจเต้นเร็วชั่วคราวพบได้ โดยเฉพาะหลังใช้ยา beta-2 agonist อาการมักค่อย ๆ ลดลง แต่ไม่ควรพ่นซ้ำเกินแผนเพื่อชดเชยเพราะรู้สึกว่ายังหายใจไม่เต็มที่

ผลข้างเคียงที่พบบ่อย

  • มือสั่นหรือรู้สึกกระวนกระวาย
  • หัวใจเต้นเร็วหรือใจสั่น
  • ปวดศีรษะ
  • เวียนศีรษะหรือมึนงง
  • คลื่นไส้
  • ระคายคอ ไอ หรือคอแห้งหลังสูด
  • นอนไม่หลับในบางคน

ยา terbutaline ชนิดรับประทานอาจมีผลข้างเคียงต่อระบบทั่วร่างกายมากกว่ายาพ่น จึงไม่ควรซื้อหรือใช้ยากินเองเพื่อทดแทนยาพ่น

ผลข้างเคียงที่รุนแรง

ไปโรงพยาบาลทันทีหากมีเจ็บหน้าอก หัวใจเต้นเร็วหรือผิดจังหวะไม่ดีขึ้น หายใจแย่ลงหลังพ่น หน้ามืดมาก กล้ามเนื้ออ่อนแรง หรือเป็นตะคริวผิดปกติ อาการกล้ามเนื้อร่วมกับชีพจรผิดปกติอาจสัมพันธ์กับระดับโพแทสเซียมต่ำ

หากริมฝีปาก ปาก ลิ้น หรือคอบวม หายใจหรือกลืนลำบาก ผิวซีดคล้ำ สับสน หรือหมดสติ อาจเป็นอาการแพ้ยารุนแรง ให้เรียกรถพยาบาลหรือไปห้องฉุกเฉินทันที

ยาพ่นขยายหลอดลมมีปฏิกิริยากับยาอะไร

การใช้ยาที่กระตุ้นระบบประสาทซิมพาเทติกร่วมกันอาจเพิ่มผลต่อหัวใจและหลอดเลือด คุณจึงควรแจ้งยาพ่น ยากิน ยาฉีด ยาแก้หวัด และผลิตภัณฑ์เสริมอาหารทั้งหมดที่ใช้อยู่

ไม่ควรเพิ่ม salbutamol หรือยากลุ่มเดียวกันอีกชนิดด้วยตัวเอง แม้ชื่อผลิตภัณฑ์หรืออุปกรณ์จะแตกต่างกัน เพราะอาจได้รับยาซ้ำกลุ่ม หากได้รับยาขยายหลอดลมชนิดรับประทานอยู่ แพทย์อาจยังสั่งยาพ่นสำหรับอาการเฉียบพลันได้ แต่ต้องกำหนดวิธีใช้ชัดเจน

ยาบางชนิดอาจทำให้หัวใจเต้นเร็ว ความดันเปลี่ยน หรือระดับโพแทสเซียมลดลงเช่นเดียวกัน การใช้ร่วมกันจึงต้องพิจารณาตามโรคประจำตัวและผลตรวจของแต่ละคน

ยาพ่นขยายหลอดลมใช้ร่วมกับแอลกอฮอล์ได้ไหม

ควรหลีกเลี่ยงแอลกอฮอล์หากยาทำให้คุณเวียนศีรษะ มึนงง หรือใจสั่น แอลกอฮอล์อาจทำให้อาการเหล่านี้รบกวนมากขึ้น และทำให้ประเมินความรุนแรงของอาการหอบได้ยาก

หากเพิ่งเริ่มใช้ยา เปลี่ยนตัวยา หรือมีอาการข้างเคียง อย่าขับรถหรือทำงานกับเครื่องจักรจนกว่าจะรู้ว่ายามีผลต่อคุณอย่างไร การดื่มน้ำตามปกติช่วยลดอาการปากหรือคอแห้งได้ แต่ไม่สามารถแก้ฤทธิ์ยาเกินขนาด

ผู้ใหญ่และเด็กใช้ยาพ่นขยายหลอดลมอย่างไร

ไม่มีขนาดเดียวที่ใช้ได้กับยาพ่นขยายหลอดลมทุกชนิด คุณต้องใช้จำนวนพัฟ ปริมาตร และความถี่ตามตัวยาและฉลากของอุปกรณ์นั้น ยาพ่นแบบกด ยาสูดผง และน้ำยาพ่น nebulizer ใช้แทนกันแบบหน่วยต่อหน่วยไม่ได้

ขนาดยาในผู้ใหญ่

ขนาดยาพ่นขึ้นกับตัวยา ความแรง อุปกรณ์ อายุ และแผนรักษา ให้แพทย์หรือเภสัชกรตรวจสอบวิธีใช้เฉพาะผลิตภัณฑ์ และให้ยึดฉลากและแผนรักษาที่ระบุชื่อยาอย่างชัดเจน

ขนาดยาในเด็ก

ขนาดยาพ่นของเด็กต้องกำหนดตามผลิตภัณฑ์ อุปกรณ์ และการประเมินทางคลินิก ไม่ควรสร้างตารางจากช่วงอายุหรือคำนวณจากขนาดผู้ใหญ่ หากเป็นยาชนิดรับประทาน ต้องพิจารณาตามคำสั่งเฉพาะของเด็ก ไม่ควรใช้ข้อมูลขนาดผู้ใหญ่แทน

สำหรับน้ำยาพ่น ห้ามให้เพียงคำสั่งว่า “กี่มิลลิลิตร” โดยไม่ตรวจความเข้มข้นบนฉลาก เพราะผลิตภัณฑ์ต่างความเข้มข้นอาจให้ปริมาณตัวยาไม่เท่ากัน

ใช้ยาพ่นให้ลงปอดได้อย่างไร

  • นั่งหรือยืนตัวตรง แล้วหายใจออกตามปกติ
  • เตรียมอุปกรณ์ตามคู่มือของชนิดที่ใช้
  • ประกบปากกับอุปกรณ์ให้สนิท หรือครอบหน้ากากไม่ให้รั่ว
  • สูดยาตามจังหวะที่อุปกรณ์กำหนด
  • กลั้นหายใจเท่าที่ทำได้โดยไม่ฝืน แล้วหายใจออกช้า ๆ
  • ตรวจตัวนับจำนวนยาหรือทำความสะอาดอุปกรณ์ตามคู่มือ

หากกดพ่นแล้วละอองออกข้างปาก ไอทันทีทุกครั้ง หรือไม่แน่ใจว่ายาลงปอดหรือไม่ ให้นำอุปกรณ์จริงไปสาธิตกับเภสัชกร

หากใช้ยาพ่นขยายหลอดลมเกินขนาดควรทำอย่างไร

หยุดใช้เพิ่มและขอความช่วยเหลือทันทีหากมีใจสั่นมาก เจ็บหน้าอก หัวใจเต้นผิดจังหวะ มือสั่นรุนแรง หน้ามืด หรือหายใจแย่ลง อย่าพ่นซ้ำเพื่อแก้อาการที่อาจเกิดจากยาเกินขนาด

นำอุปกรณ์ กล่องยา หรือรูปฉลากติดตัวไปด้วย เพื่อให้บุคลากรทางการแพทย์ทราบตัวยา ความแรง และจำนวนที่อาจได้รับ หากผู้ใช้หมดสติ ชัก หายใจลำบากมาก หรือปลุกไม่ตื่น ให้เรียกรถพยาบาลทันทีและอย่าป้อนอาหาร น้ำ หรือยาเพิ่ม

การต้องใช้ยาบรรเทาอาการถี่ขึ้นกว่าปกติ แม้ยังไม่เกิดอาการเกินขนาด ก็อาจบอกว่าภาวะหลอดลมตีบกำลังควบคุมไม่ได้ ควรได้รับการประเมินโดยเร็วแทนการเพิ่มขนาดเอง

คำถามที่พบบ่อย

พ่นยาแล้วมือสั่นและใจสั่น อันตรายไหม

อาการมือสั่นหรือหัวใจเต้นเร็วชั่วคราวพบได้กับยา beta-2 agonist หากอาการไม่รุนแรงและค่อย ๆ ดีขึ้น ให้พักและอย่าใช้เกินแผน แต่ถ้าหัวใจเต้นผิดจังหวะ เจ็บหน้าอก หน้ามืด หรืออาการไม่ดีขึ้น ควรไปโรงพยาบาล

พ่นยาแล้วทำไมยังหอบอยู่

อาจเกิดจากวิธีสูดไม่ถูกต้อง ยาเหลือน้อย อุปกรณ์ขัดข้อง หรือหลอดลมตีบรุนแรงขึ้น หากใช้ตามแผนแล้วยังไม่ดีขึ้น หายใจเป็นคำไม่ได้ ซึม หรือริมฝีปากคล้ำ ให้รับการช่วยเหลือฉุกเฉิน

ไออย่างเดียวใช้ยาพ่นขยายหลอดลมได้ไหม

ยาพ่นอาจช่วยเมื่อไอสัมพันธ์กับหลอดลมตีบหรือทางเดินหายใจอุดกั้น แต่ไม่พบประโยชน์ชัดเจนสำหรับไอเฉียบพลันที่ไม่มีการอุดกั้น ไม่ควรทดลองพ่นต่อเนื่องเพื่อรักษาไอโดยไม่ทราบสาเหตุ

salbutamol กับ ipratropium bromide เหมือนกันไหม

ไม่เหมือนกัน salbutamol เป็น beta-2 agonist ส่วน ipratropium bromide เป็น anticholinergic และมักเริ่มออกฤทธิ์ช้ากว่า บางแผนใช้ร่วมกัน แต่ไม่ควรกำหนดลำดับหรือช่วงห่างเอง

ใช้ nebulizer แล้วจะได้รับยาครบหรือไม่

เครื่อง nebulizer เปลี่ยนน้ำยาเป็นละอองให้สูดต่อเนื่อง จึงช่วยให้มีเวลารับยานานขึ้น แต่ปริมาณที่ได้รับยังขึ้นกับการเตรียมน้ำยา หน้ากากรั่ว ระยะเวลาพ่น และการทำงานของเครื่อง ต้องใช้ความเข้มข้นและปริมาตรตามคำสั่ง

ยาพ่นขยายหลอดลมทำให้เวียนศีรษะได้ไหม

ได้ โดยเฉพาะยากลุ่ม beta-2 agonist อาจทำให้เวียนศีรษะหรือมึนงง หากอาการรุนแรง ร่วมกับหน้ามืด เจ็บหน้าอก หรือหัวใจเต้นผิดปกติ ควรหยุดกิจกรรมเสี่ยงและรับการประเมิน

ต้องพกยาพ่นติดตัวตลอดไหม

หากคุณได้รับยาบรรเทาอาการฉุกเฉิน ควรเก็บไว้ในที่เข้าถึงง่ายตามแผนรักษา ตรวจวันหมดอายุ ตัวนับยา และสภาพอุปกรณ์เป็นระยะ อย่าเก็บในรถที่ร้อนจัดหรือบริเวณที่ชื้น

พ่นยาได้บ่อยแค่ไหน

ความถี่ขึ้นกับตัวยา ความแรง อุปกรณ์ และแผนรักษา จึงไม่ควรใช้ตัวเลขของผู้อื่นหรือของยาอีกชนิด หากต้องใช้บ่อยกว่าเดิมหรือยาช่วยได้สั้นลง ให้ถือเป็นสัญญาณว่าควรประเมินการควบคุมโรค

ยาพ่นขยายหลอดลมใช้แทนยาควบคุมโรคหืดได้ไหม

ไม่ได้ในผู้ป่วยที่จำเป็นต้องควบคุมการอักเสบ ยาขยายหลอดลมช่วยเปิดทางเดินหายใจ แต่ไม่ได้ทดแทนยาควบคุมการอักเสบตามแผนรักษา อย่าหยุดหรือเปลี่ยนยาควบคุมเองเมื่ออาการดีขึ้น

คำถามที่ควรถามเภสัชกร

  • ยาพ่นของฉันเป็นยาบรรเทาอาการหรือยาที่ต้องใช้เป็นประจำ?
  • ต้องพ่นกี่ครั้ง และเมื่อใดจึงถือว่าใช้บ่อยผิดปกติ?
  • วิธีสูดของอุปกรณ์ชนิดนี้ถูกต้องหรือควรใช้อุปกรณ์ช่วยพ่น?
  • ยาพ่นนี้ซ้ำกลุ่มหรือตีกับยาแก้หวัดและยาประจำที่ใช้อยู่หรือไม่?
  • หากพ่นแล้วมือสั่น ใจสั่น หรือยังหอบ ควรทำอะไรเป็นขั้นตอนต่อไป?

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้

หากมีอาการผิดปกติ ควรปรึกษาเภสัชกรหรือพบแพทย์

ข้อมูลอ้างอิง

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้

หากมีอาการผิดปกติ ควรปรึกษาเภสัชกรหรือพบแพทย์

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้

แอป HDmall เชื่อมต่อผู้ใช้กับเภสัชกรที่มีใบอนุญาตของ Fascino ผ่านวิดีโอคอล โทรศัพท์ หรือแชทในแอป

สามารถขอคำแนะนำเรื่องอาการเบื้องต้น การใช้ยา และยาที่ต้องใช้ภายใต้คำแนะนำของเภสัชกร

บริการนี้ดำเนินการร่วมกับ Fascino โดย HDmall เป็นผู้ให้บริการแพลตฟอร์ม ไม่ได้จำหน่ายยาโดยตรง

ปรึกษาเภสัชกรตัวจริงผ่านแอป HDmall

บริการเภสัชกรรมทางไกลฟรี โดย Fascino ผ่านแอป HDmall