ยาและการใช้ยา โหลดแอป
ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้

ยารักษาหอบหืด

หอบหืดคือโรคที่หลอดลมอักเสบและไวต่อสิ่งกระตุ้น ทำให้หลอดลมตีบเป็นช่วงๆ จนเกิดไอ หายใจมีเสียงหวีด แน่นหน้าอก หรือหายใจลำบาก

ประเด็นสำคัญ

  • ผู้ใหญ่และวัยรุ่นไม่ควรใช้ salbutamol เป็นการรักษาเพียงชนิดเดียว แต่ควรมีคอร์ติโคสเตียรอยด์ชนิดสูดอยู่ในแผน เช่น ยาสูดสูตรที่ใช้ตามอาการได้ หรือใช้คอร์ติโคสเตียรอยด์ชนิดสูดร่วมกับยาบรรเทาตามแผนที่แพทย์หรือเภสัชกรประเมิน ส่วนแนวทางสำหรับเด็กต้องพิจารณาตามอายุและความรุนแรง
  • budesonide ชนิดพ่นละอองสำหรับเด็กอายุ 1–8 ปี อาจใช้รวม 0.5 มก./วันในบางกรณี แต่แพทย์ต้องกำหนดจากประวัติการรักษาเดิม
  • หากพูดไม่เป็นประโยค ริมฝีปากเขียว ซึม หน้าอกบุ๋ม หรือใช้ยาพ่นฉุกเฉินแล้วหายใจไม่ดีขึ้น ให้ไปห้องฉุกเฉินทันที

อะไรเป็นสาเหตุและตัวกระตุ้นหอบหืดที่พบบ่อย

อาการมักเกิดจากหลอดลมไวเกินไปและถูกกระตุ้นด้วยสารก่อภูมิแพ้ การติดเชื้อ อากาศ หรือควัน แต่ตัวกระตุ้นของแต่ละคนไม่เหมือนกัน บางคนมีอาการเฉพาะเวลาออกกำลังกาย ขณะที่บางคนไอหรือหอบช่วงกลางคืนบ่อยกว่า

  • ไรฝุ่นและฝุ่นในบ้าน: พบได้บ่อย โดยเฉพาะในห้องนอน พรม ตุ๊กตาผ้า และเครื่องนอน
  • เกสร เชื้อรา และขนสัตว์: อาจทำให้มีอาการทางจมูกร่วมกับไอ หวีด หรือแน่นหน้าอก
  • หวัดและการติดเชื้อทางเดินหายใจ: เป็นตัวกระตุ้นสำคัญทั้งในเด็กและผู้ใหญ่
  • ควันบุหรี่ บุหรี่ไฟฟ้า และมลพิษ: ระคายหลอดลมและอาจทำให้อาการกำเริบรุนแรงขึ้น
  • อากาศเย็นหรือการออกกำลังกาย: อาจกระตุ้นให้หลอดลมหดตัว โดยเฉพาะเมื่อควบคุมโรคได้ไม่ดี
  • กลิ่นฉุนและสารเคมี: เช่น น้ำหอม สเปรย์ทำความสะอาด หรือไอระเหยในที่ทำงาน
  • ยาบางชนิด: อาจกระตุ้นอาการในบางคน จึงควรแจ้งรายการยาทั้งหมดให้แพทย์ทราบ

อาการไอหรือหายใจมีเสียงหวีดไม่ได้หมายความว่าเป็นหอบหืดเสมอไป เพราะอาจพบในโรคติดเชื้อ โรคปอดอุดกั้นเรื้อรัง ภาวะหัวใจ หรือสิ่งแปลกปลอมอุดกั้นทางเดินหายใจ การวินิจฉัยจึงอาจต้องอาศัยการตรวจร่างกายและการทดสอบสมรรถภาพปอด

เมื่อไหร่ที่ดูแลอาการเองได้

ดูแลเบื้องต้นได้เมื่อคุณได้รับการวินิจฉัยแล้ว มีแผนรับมืออาการกำเริบ และอาการดีขึ้นหลังใช้ยาบรรเทาตามแผนของแพทย์ ควรหยุดกิจกรรม นั่งตัวตรง อยู่ห่างจากควันหรือสิ่งกระตุ้น และใช้ยาพ่นด้วยวิธีที่ได้รับการสอน

สถานการณ์ควรทำอะไร
มีอาการเล็กน้อยและมียาพ่นประจำใช้ตามแผนการรักษาและสังเกตอาการ
พ่นยาแล้วไม่แน่ใจว่ายาเข้าปอดตรวจเทคนิคและอุปกรณ์ช่วยพ่น
ต้องใช้ยาบรรเทาบ่อยขึ้นนัดประเมินการควบคุมโรค
ไม่มีการวินิจฉัยหรือไม่มียาประจำควรรับการตรวจ ไม่ซื้อยาเริ่มเอง
หอบมาก พูดลำบาก หรือซึมไปห้องฉุกเฉินทันที

ยากลุ่มนี้ไม่เหมาะกับการเลือกซื้อโดยเดาจากอาการ เพราะยาบรรเทากับยาควบคุมทำหน้าที่ต่างกัน การใช้เฉพาะยาขยายหลอดลมอาจทำให้อาการสงบชั่วคราว แต่ไม่ได้จัดการการอักเสบที่เป็นพื้นฐานของโรค

หากใช้ยาพ่นแล้วไม่ดีขึ้น อย่าพ่นซ้ำถี่กว่าที่แผนการรักษาระบุเอง โดยเฉพาะเมื่อมีใจสั่น เจ็บหน้าอก หรือมือสั่นมาก การต้องพึ่งยาบรรเทาบ่อยกว่าปกติเป็นสัญญาณว่าควรทบทวนการรักษา ไม่ใช่เพียงเพิ่มยาเอง

กลุ่มยาใดใช้บรรเทาและควบคุมอาการหอบหืด

ยาหลักมีสองหน้าที่ คือเปิดหลอดลมเมื่อมีอาการและลดการอักเสบเพื่อป้องกันอาการกำเริบ ชนิดและจำนวนครั้งที่ใช้ขึ้นอยู่กับอายุ ความรุนแรง รูปแบบอาการ และแผนที่แพทย์กำหนด

กลุ่มยาตัวอย่างชื่อสามัญหน้าที่หลัก
ยาขยายหลอดลมออกฤทธิ์สั้นsalbutamolบรรเทาหวีดและแน่นหน้าอกอย่างรวดเร็ว
คอร์ติโคสเตียรอยด์ชนิดสูดbudesonideลดการอักเสบและควบคุมโรค
ยาสูดชนิดผสมbudesonide/formoterolลดอักเสบและช่วยขยายหลอดลม
ยาต้านโคลิเนอร์จิกipratropiumใช้เสริมในบางสถานการณ์
ยาควบคุมชนิดอื่นขึ้นกับแผนรักษาใช้เมื่อยาสูดพื้นฐานยังไม่เพียงพอ

ยาขยายหลอดลมออกฤทธิ์สั้นช่วยอย่างไร

salbutamol ช่วยคลายกล้ามเนื้อรอบหลอดลมและเริ่มออกฤทธิ์เร็ว จึงใช้บรรเทาอาการตามแผนการรักษา ยาชนิดสูดเริ่มออกฤทธิ์ได้ภายในประมาณ 5 นาที และฤทธิ์อาจอยู่ราว 3–6 ชั่วโมง แต่ระยะเวลาจริงแตกต่างกันได้

ผลข้างเคียงที่พบได้ ได้แก่ มือสั่น ใจสั่น หัวใจเต้นเร็ว ปวดศีรษะ คลื่นไส้ หรือมึนงง หากมีเจ็บหน้าอก หัวใจเต้นผิดจังหวะ หรือหายใจแย่ลงทันทีหลังพ่น ให้หยุดใช้และรับการประเมินเร่งด่วน

ยาควบคุมชนิดสูดจำเป็นหรือไม่

ยาคอร์ติโคสเตียรอยด์ชนิดสูดช่วยลดการอักเสบและลดโอกาสกำเริบ แต่ไม่ใช่ยาที่ทำให้หอบรุนแรงหายทันที ต้องใช้สม่ำเสมอตามแผน แม้ในวันที่ไม่มีอาการ และไม่ควรหยุดเองเพียงเพราะรู้สึกดีขึ้น

budesonide ชนิดพ่นละอองสำหรับเด็กอายุ 1–8 ปี อาจเริ่มที่ขนาดรวม 0.5 มก./วันในเด็กบางรายที่เคยใช้ยาคอร์ติโคสเตียรอยด์ชนิดสูดหรือยาขยายหลอดลมมาก่อน ขนาดเริ่มต้นและขนาดสูงสุดต้องพิจารณาจากการรักษาเดิม จึงไม่ควรนำตัวเลขนี้ไปใช้กับเด็กทุกคนหรือใช้แทนใบสั่งยา

ข้อมูลขนาดยาอ้างอิงจากแหล่งข้อมูลสากล ควรใช้ตามฉลากหรือคำแนะนำของเภสัชกร

หลังสูดยาคอร์ติโคสเตียรอยด์ควรบ้วนปากและคายน้ำทิ้ง เพื่อลดโอกาสเสียงแหบ ระคายคอ และเชื้อราในปาก หากใช้กระบอกพ่นยา ควรตรวจเทคนิคเป็นระยะ เพราะพ่นผิดจังหวะอาจทำให้ยาเข้าปอดไม่เพียงพอ

ยาสูดชนิดผสมใช้แทนกันได้หรือไม่

ใช้แทนกันเองไม่ได้ แม้บางชนิดมีหน้าตาหรือชื่อยาคล้ายกัน ยาสูดชนิดผสมอาจประกอบด้วยยาลดการอักเสบและยาขยายหลอดลมออกฤทธิ์ยาว แต่แต่ละสูตรมีความแรง อุปกรณ์ และบทบาทในแผนฉุกเฉินต่างกัน

ห้ามใช้ยาพ่นของคนอื่นหรือแบ่งอุปกรณ์ร่วมกัน เพราะอาจใช้ตัวยาหรือความแรงผิด และยังแพร่เชื้อผ่านหัวพ่นได้ด้วย หากเปลี่ยนอุปกรณ์ คุณควรให้บุคลากรทางการแพทย์ตรวจวิธีสูดยาจริงอย่างน้อยหนึ่งครั้ง

เมื่อไหร่ควรพบแพทย์หรือไปห้องฉุกเฉิน

ไปห้องฉุกเฉินทันทีเมื่อหายใจลำบากมาก พูดไม่เป็นประโยค ริมฝีปากเขียว ซึม สับสน หรือยาบรรเทาตามแผนไม่ช่วย อย่าขับรถเองหากหอบมากหรือรู้สึกจะเป็นลม ให้คนอื่นพาไปหรือเรียกบริการฉุกเฉิน

สัญญาณที่ควรรับการประเมินมีดังนี้

  • หน้าอกหรือซี่โครงบุ๋มขณะหายใจ โดยเฉพาะในเด็ก
  • หายใจเร็วมาก เหนื่อยจนเดินหรือดื่มน้ำลำบาก
  • เสียงหวีดลดลงแต่ยังหายใจลำบาก ซึ่งอาจหมายถึงลมผ่านได้น้อยลง
  • เจ็บหน้าอก เป็นลม หรือหัวใจเต้นเร็วผิดปกติ
  • หายใจแย่ลงทันทีหลังใช้ยาพ่น
  • อาการปลุกให้ตื่นกลางคืนหรือรบกวนกิจวัตรบ่อยขึ้น
  • ต้องใช้ยาบรรเทาถี่ขึ้น หรือยาหมดเร็วกว่าปกติ
  • ไข้ร่วมกับหอบมาก ไอเป็นเลือด หรือมีเสมหะผิดปกติ
  • เด็กกินนมหรือดื่มน้ำได้น้อย อ่อนแรง หรือปัสสาวะลดลง

แม้ยังไม่ฉุกเฉิน ก็ควรนัดตรวจหากคุณไอ หวีด หรือแน่นหน้าอกซ้ำๆ โดยยังไม่เคยได้รับการวินิจฉัย รวมถึงกรณีที่ใช้ยาถูกวิธีแล้วแต่ยังควบคุมอาการไม่ได้

คำถามที่พบบ่อย

ยาพ่นบรรเทาอาการกับยาพ่นควบคุมต่างกันอย่างไร

ยาพ่นบรรเทาอาการช่วยคลายหลอดลมและออกฤทธิ์เร็ว ส่วนยาพ่นควบคุมลดการอักเสบและต้องใช้สม่ำเสมอ ยาบางสูตรรวมสองหน้าที่ไว้ด้วยกัน แต่จะใช้เมื่อมีอาการได้หรือไม่นั้นขึ้นอยู่กับสูตรและแผนที่แพทย์กำหนด

ไม่มีเสียงหวีด แปลว่าไม่ใช่หอบหืดหรือไม่

ไม่เสมอไป หอบหืดอาจแสดงด้วยอาการไอเรื้อรัง แน่นหน้าอก หรือหายใจไม่เต็มอิ่ม โดยไม่มีเสียงหวีดชัดเจนได้ ขณะเดียวกันอาการเหล่านี้ก็เกิดจากโรคอื่นได้ จึงไม่ควรวินิจฉัยจากเสียงหวีดเพียงอย่างเดียว

ใช้ยาพ่นทุกวันแล้วจะติดยาหรือไม่

ยาพ่นควบคุมไม่ได้ทำให้เสพติด การที่อาการกลับมาเมื่อหยุดยาอาจเกิดจากการอักเสบของโรคยังไม่ถูกควบคุม ไม่ใช่อาการถอนยา คุณไม่ควรลดหรือหยุดยาเองโดยไม่มีแผนติดตามอาการ

ทำไมพ่นยาแล้วไม่ดีขึ้น

สาเหตุที่พบได้คือพ่นผิดวิธี อุปกรณ์ว่างหรืออุดตัน หายใจเข้าไม่สัมพันธ์กับการกด หรือโรคกำลังกำเริบรุนแรง หากแก้เทคนิคแล้วยังหายใจลำบาก หรืออาการแย่ลงหลังพ่น ให้รับการประเมินทันที

เด็กใช้ยาพ่นได้หรือไม่

เด็กใช้ยาพ่นได้เมื่อเลือกยาและอุปกรณ์เหมาะสม เด็กเล็กมักต้องใช้อุปกรณ์ช่วยพ่นร่วมกับหน้ากาก ขนาดยาต้องกำหนดตามตัวยา รูปแบบยา ประวัติการรักษา และการควบคุมโรค ไม่ควรใช้ใบสั่งยาของเด็กคนอื่น

ตั้งครรภ์แล้วควรหยุดยาพ่นหรือไม่

ไม่ควรหยุดเอง เพราะหอบหืดที่ควบคุมไม่ได้อาจกระทบทั้งผู้ตั้งครรภ์และทารก ควรนำยาทุกชนิดไปทบทวนกับแพทย์ เพื่อเลือกแผนที่ควบคุมอาการได้และเหมาะกับช่วงตั้งครรภ์หรือให้นมบุตร

ออกกำลังกายได้ไหมถ้าเป็นหอบหืด

โดยทั่วไปยังออกกำลังกายได้เมื่อโรคควบคุมดีและมีแผนรับมืออาการ ควรวอร์มอัพ หลีกเลี่ยงอากาศหรือมลพิษที่กระตุ้นอาการ และพกยาตามแผน หากมีอาการทุกครั้งที่ออกกำลังกายควรประเมินการควบคุมโรคใหม่

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้

หากมีอาการผิดปกติ ควรปรึกษาเภสัชกรหรือพบแพทย์

ข้อมูลอ้างอิง

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้

หากมีอาการผิดปกติ ควรปรึกษาเภสัชกรหรือพบแพทย์

ข้อมูลเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากเภสัชกรหรือแพทย์ได้

แอป HDmall เชื่อมต่อผู้ใช้กับเภสัชกรที่มีใบอนุญาตของ Fascino ผ่านวิดีโอคอล โทรศัพท์ หรือแชทในแอป

สามารถขอคำแนะนำเรื่องอาการเบื้องต้น การใช้ยา และยาที่ต้องใช้ภายใต้คำแนะนำของเภสัชกร

บริการนี้ดำเนินการร่วมกับ Fascino โดย HDmall เป็นผู้ให้บริการแพลตฟอร์ม ไม่ได้จำหน่ายยาโดยตรง

ปรึกษาเภสัชกรตัวจริงผ่านแอป HDmall

บริการเภสัชกรรมทางไกลฟรี โดย Fascino ผ่านแอป HDmall